{"id":1022,"date":"2018-05-27T17:09:47","date_gmt":"2018-05-27T17:09:47","guid":{"rendered":"http:\/\/nazimmustafa.info\/?p=1022"},"modified":"2021-07-18T19:41:40","modified_gmt":"2021-07-18T19:41:40","slug":"az%c9%99rbaycanin-erm%c9%99nistandaki-ilk-diplomatik-numay%c9%99nd%c9%99si-m%c9%99h%c9%99mm%c9%99d-xan-t%c9%99kinski","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/nazimmustafa.info\/?p=1022","title":{"rendered":"Az\u0259rbaycan\u0131n Erm\u0259nistandak\u0131 ilk diplomatik n\u00fcmay\u0259nd\u0259si M\u0259h\u0259mm\u0259d xan T\u0259kinski"},"content":{"rendered":"<p style=\"font-weight: 400;\">Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259ti d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 bir \u00e7ox g\u00f6rk\u0259mli d\u00f6vl\u0259t xadiml\u0259ri diplomatiya tariximiz\u0259 parlaq s\u0259hif\u0259l\u0259r yazm\u0131\u015flar. Lakin onlar\u0131n f\u0259aliyy\u0259ti haqq\u0131nda yaln\u0131z Az\u0259rbaycan m\u00fcst\u0259qilliyini b\u0259rpa etdikd\u0259n sonra yeni \u0259s\u0259rl\u0259r q\u0259l\u0259m\u0259 al\u0131nm\u0131\u015f, t\u0259dqiqatlar apar\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. Bu m\u0259qal\u0259d\u0259 M\u0259h\u0259mm\u0259d xan T\u0259kinskinin diplomatik f\u0259aliyy\u0259tind\u0259n s\u00f6hb\u0259t a\u00e7\u0131l\u0131r.<\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\">Sovet hakimiyy\u0259ti ill\u0259rind\u0259 ist\u0259r Az\u0259rbaycanda, ist\u0259rs\u0259 d\u0259 Erm\u0259nistanda x\u00fcsusi xidm\u0259t orqanlar\u0131n\u0131n 1918-1920-ci ill\u0259rd\u0259ki f\u0259aliyy\u0259ti il\u0259 ba\u011fl\u0131 s\u0259n\u0259dl\u0259r \u201cTam m\u0259xfi\u201d qrifi alt\u0131nda t\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar\u0131n \u00fcz\u00fcn\u0259 ba\u011fl\u0131 olmu\u015fdur. Haz\u0131rda is\u0259 arxivl\u0259r a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f, m\u0259xfi s\u0259n\u0259dl\u0259r elmi-t\u0259dqiqat d\u00f6vriyy\u0259sin\u0259 c\u0259lb edilmi\u015fdir. M\u00fcasir Erm\u0259nistan\u0131n milli arxivinin fondlar\u0131nda v\u0259 \u201cDa\u015fnaks\u00fctyun\u201d partiyas\u0131n\u0131n birinci Erm\u0259nistan Respublikas\u0131 d\u00f6vr\u00fcn\u0259 aid AB\u015e-\u0131n Boston \u015f\u0259h\u0259rind\u0259ki arxivind\u0259 x\u00fcsusi xidm\u0259t orqanlar\u0131n\u0131n Az\u0259rbaycan \u0259leyhin\u0259 f\u0259aliyy\u0259tl\u0259rin\u0259 dair kifay\u0259t q\u0259d\u0259r materiallar m\u00f6vcuddur. H\u0259min d\u00f6vrd\u0259 Erm\u0259nistanda hakimiyy\u0259td\u0259 t\u0259msil olunan da\u015fnak h\u00f6kum\u0259tinin ayr\u0131-ayr\u0131 n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259rinin \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 v\u0259 x\u00fcsusi xidm\u0259t orqanlar\u0131n\u0131n xarici \u00f6lk\u0259l\u0259r\u0259 m\u00fchacir\u0259t ed\u0259n \u0259m\u0259kda\u015flar\u0131n\u0131n xatir\u0259 yaz\u0131lar\u0131nda bu bar\u0259d\u0259 \u0259trafl\u0131 m\u0259lumat verilmi\u015fdir.<\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\">1918-1920-ci ill\u0259rd\u0259 Az\u0259rbaycanla Erm\u0259nistan aras\u0131nda diplomatik m\u00fcnasib\u0259tl\u0259r Erm\u0259nistan\u0131n \u0259razi iddias\u0131 v\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131 \u0259haliy\u0259 qar\u015f\u0131 h\u0259yata ke\u00e7irdiyi etnik t\u0259mizl\u0259m\u0259 v\u0259 soyq\u0131r\u0131m\u0131 siyas\u0259ti s\u0259b\u0259bind\u0259n h\u0259mi\u015f\u0259 g\u0259rgin olmu\u015fdur. 1918-ci ilin may\u0131nda Az\u0259rbaycan v\u0259 Erm\u0259nistan d\u00f6vl\u0259t m\u00fcst\u0259qillikl\u0259rini elan ets\u0259l\u0259r d\u0259, iki d\u00f6vl\u0259t aras\u0131nda birba\u015fa diplomatik m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rin qurulmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn olmam\u0131\u015fd\u0131. Az\u0259rbaycanla G\u00fcrc\u00fcstan aras\u0131nda diplomatik m\u00fcnasib\u0259tl\u0259r 1918-ci ilin iyununda qurulsa da, Az\u0259rbaycanla Erm\u0259nistan aras\u0131nda diplomatik m\u00fcnasib\u0259tl\u0259r 1919-cu ilin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 realla\u015fd\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. H\u0259min vaxtad\u0259k Az\u0259rbaycanla Erm\u0259nistan aras\u0131nda diplomatik \u0259laq\u0259l\u0259r h\u0259r iki d\u00f6vl\u0259tin G\u00fcrc\u00fcstandak\u0131 diplomatik n\u00fcmay\u0259nd\u0259likl\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n h\u0259yata ke\u00e7irilirdi. Az\u0259rbaycan h\u00f6kum\u0259ti Erm\u0259nistanda v\u0259 s\u0259rh\u0259d b\u00f6lg\u0259l\u0259rd\u0259 erm\u0259ni silahl\u0131 birlikl\u0259rinin t\u00f6r\u0259tdikl\u0259ri q\u0131r\u011f\u0131nlar\u0131n dayand\u0131r\u0131lmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn Tiflisd\u0259ki diplomatik n\u00fcmay\u0259nd\u0259liyimiz vasit\u0259sil\u0259 Erm\u0259nistan h\u00f6kum\u0259tin\u0259 etiraz m\u0259ktublar\u0131 v\u0259 diplomatik notalar g\u00f6nd\u0259rirdi.<\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\">Az\u0259rbaycan h\u00f6kum\u0259ti 1919-cu il yanvar\u0131n 29-da M\u0259h\u0259mm\u0259d xan T\u0259kinskini Erm\u0259nistanda diplomatik n\u00fcmay\u0259nd\u0259 t\u0259yin edir. \u201cAz\u0259rbaycan\u201d q\u0259zetinin rusca variant\u0131n\u0131n 1919-cu il 31 yanvar tarixli say\u0131nda yaz\u0131rd\u0131 ki, andl\u0131 v\u0259kil M.X.T\u0259kinski Ararat Respublikas\u0131nda Az\u0259rbaycan\u0131n diplomatik n\u00fcmay\u0259nd\u0259si t\u0259yin olunmu\u015fdur.<\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\">G\u00f6rk\u0259mli siyas\u0259t\u00e7i, diplomat, d\u00f6vl\u0259t xadimi M\u0259h\u0259mm\u0259d xan T\u0259kinski 1879-cu ild\u0259 M\u0259rk\u0259zi Asiyada Axal-T\u0259k\u0259 vadisind\u0259 anadan olmu\u015fdur. 1881-ci ild\u0259 ruslar\u0131n t\u00fcrkm\u0259nl\u0259rl\u0259 G\u00f6yt\u0259p\u0259 qalas\u0131n\u0131 \u0259l\u0259 ke\u00e7irm\u0259k u\u011frunda apard\u0131qlar\u0131 m\u00fcbariz\u0259 zaman\u0131 valideynl\u0259rini itirdikd\u0259n sonra polkovnik Ehsan xan onu tapm\u0131\u015f v\u0259 o\u011fullu\u011fa g\u00f6t\u00fcrm\u00fc\u015fd\u00fcr. Tiflis birinci ki\u015fi gimnaziyas\u0131n\u0131, 1908-ci ild\u0259 is\u0259 Odessada yerl\u0259\u015f\u0259n Novorossiya \u0130mperator Universitetinin h\u00fcquq fak\u00fclt\u0259sini bitirmi\u015fdir.<\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\">Tarix \u00fczr\u0259 elml\u0259r doktoru Ataxan Pa\u015fayevin verdiyi m\u0259lumata g\u00f6r\u0259, Novorossiysk Universitetinin h\u00fcquq fak\u00fclt\u0259sinin t\u0259l\u0259b\u0259si oldu\u011fu zaman t\u0259rtib edil\u0259n \u201c\u015e\u0259xsi i\u015f\u201dind\u0259 M\u0259h\u0259mm\u0259d xan T\u0259kinskinin atas\u0131n\u0131n ad\u0131 qrafas\u0131nda &#8211; \u201cEhsan xan T\u0259kinski\u201d, q\u0259yyumu qrafas\u0131nda is\u0259: \u201cC\u0259f\u0259rqulu xan Nax\u00e7\u0131vanski\u201d yaz\u0131lm\u0131\u015f, milliyy\u0259tinin t\u00fcrkm\u0259n, dini etiqad\u0131n\u0131n m\u00fcs\u0259lman oldu\u011fu qeyd edilmi\u015fdir.<\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\">D\u00f6vl\u0259t\u00e7ilik v\u0259 h\u0259rb tariximiz\u0259 adlar\u0131 q\u0131z\u0131l h\u0259rfl\u0259rl\u0259 h\u0259kk olunan Nax\u00e7\u0131vanskil\u0259rin ail\u0259sind\u0259 m\u00fck\u0259mm\u0259l \u015f\u0259xsiyy\u0259t kimi yeti\u015f\u0259n M\u0259h\u0259mm\u0259d xan T\u0259kinski n\u0259y\u0259 qadir oldu\u011funu Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259ti d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 g\u00f6st\u0259rmi\u015fdir. O, 1918-ci il iyulun 15-d\u0259 Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259ti h\u00f6kum\u0259tinin G\u0259nc\u0259d\u0259 yaratd\u0131\u011f\u0131 F\u00f6vq\u0259lad\u0259 T\u0259hqiqat Komissiyas\u0131nda andl\u0131 iclas\u00e7\u0131 kimi f\u0259aliyy\u0259td\u0259 olmu\u015fdur.<\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\">Erm\u0259nistan h\u00f6kum\u0259ti 1919-cu il fevral\u0131n 1-d\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n diplomatik n\u00fcmay\u0259nd\u0259liyinin f\u0259aliyy\u0259t\u0259 ba\u015flamas\u0131na raz\u0131l\u0131q vermi\u015fdi. Diplomatik n\u00fcmay\u0259nd\u0259liyimizin f\u0259aliyy\u0259t\u0259 ba\u015flamas\u0131nad\u0259k \u0130r\u0259van quberniyas\u0131 \u0259razisind\u0259 erm\u0259nil\u0259rin t\u00f6r\u0259tdikl\u0259ri v\u0259h\u015filikl\u0259r bar\u0259d\u0259 beyn\u0259lxalq t\u0259\u015fkilatlar\u0131, Az\u0259rbaycan h\u00f6kum\u0259tini v\u0259 m\u0259tbuat\u0131n\u0131 \u0130r\u0259van M\u00fcs\u0259lman Milli \u015euras\u0131, Himay\u0259darl\u0131q Nazirliyinin \u0130r\u0259vandak\u0131 n\u00fcmay\u0259nd\u0259liyi, \u0130r\u0259van M\u00fcs\u0259lman Xeyriyy\u0259 C\u0259miyy\u0259ti, \u0130r\u0259van Quberniyas\u0131 H\u0259myerlil\u0259ri T\u0259\u015fkilat\u0131 m\u0259lumatland\u0131r\u0131rd\u0131.<\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\">Arxiv s\u0259n\u0259dl\u0259ri g\u00f6st\u0259rir ki, Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259ti d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 \u0130r\u0259vanda f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259n diplomatik n\u00fcmay\u0259nd\u0259liyin v\u0259 ayr\u0131-ayr\u0131 \u0130r\u0259van ziyal\u0131lar\u0131n\u0131n v\u0259 imkanl\u0131 \u015f\u0259xsl\u0259rin f\u0259aliyy\u0259ti Erm\u0259nistan x\u00fcsusi xidm\u0259t orqanlar\u0131n\u0131n daim n\u0259zar\u0259ti alt\u0131nda olmu\u015fdur.<\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\">Erm\u0259ni k\u0259\u015ffiyyat\u00e7\u0131s\u0131 Tiqran Devoyans \u201cH\u0259yat\u0131mdan par\u00e7alar\u201d (\u201cHayrenik\u201d(Boston) jurnal\u0131,1945, N 4) adl\u0131 xatir\u0259l\u0259rind\u0259 yaz\u0131r ki, Az\u0259rbaycan\u0131n \u0130r\u0259vanda \u00e7ox yax\u015f\u0131 k\u0259\u015ffiyyat \u015f\u0259b\u0259k\u0259si var idi. O qeyd edir ki, \u0130r\u0259vandak\u0131 Az\u0259rbaycan\u0131n diplomatik missiyas\u0131 n\u0259inki Tiflis\u0259 v\u0259 Bak\u0131ya Erm\u0259nistan ordusunun dislokasiyas\u0131 v\u0259 qo\u015funlar\u0131n yerd\u0259yi\u015fm\u0259si v\u0259 t\u0259minat\u0131 haqq\u0131nda t\u0259cili m\u0259lumatlar g\u00f6nd\u0259rir, h\u0259m\u00e7inin onun \u0259linin alt\u0131nda Erm\u0259nistan h\u00f6kum\u0259tinin m\u0259xfi q\u0259rarlar\u0131 v\u0259 t\u0259limatlar\u0131 da olurdu.<\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\">Erm\u0259ni tarix\u00e7isi Vanik Virabyan \u201c1918-1920-ci ill\u0259rd\u0259 Erm\u0259nistan Respublikas\u0131n\u0131n d\u00f6vl\u0259t t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyi sisteminin yarad\u0131lmas\u0131 v\u0259 f\u0259aliyy\u0259ti\u201d \u0259s\u0259rind\u0259 (\u0130r\u0259van, 2015, erm\u0259nic\u0259) Tiqran Devoyans\u0131n xatir\u0259l\u0259rind\u0259n bel\u0259 bir sitat g\u0259tirir: \u201cErm\u0259nistan parlamentin\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n se\u00e7ilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn Az\u0259rbaycan h\u00f6kum\u0259ti 40.000 rubl g\u00f6nd\u0259rmi\u015fdi. Az\u0259rbaycanl\u0131 deputatlar\u0131n \u00e7oxsayl\u0131 casuslar\u0131 h\u0259r g\u00fcn \u0130r\u0259van\u0131n m\u00fcs\u0259lman m\u0259h\u0259ll\u0259sinin arxas\u0131ndak\u0131 Toxmaq g\u00f6l t\u0259r\u0259fd\u0259n gizli yolla \u015e\u0259rur-D\u0259r\u0259l\u0259y\u0259z\u0259, Vedi v\u0259 Z\u0259ngibasara gedirdil\u0259r. \u0130r\u0259vandan oralara silah-sursat apar\u0131l\u0131r, t\u0259limatlar, x\u0259b\u0259rl\u0259r g\u00f6nd\u0259rilirdi\u201d.<\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\">Erm\u0259nistan\u0131n x\u00fcsusi xidm\u0259t orqanlar\u0131 hesab edirdil\u0259r ki, m\u0259xfi m\u0259lumatlar\u0131n Az\u0259rbaycana \u00f6t\u00fcr\u00fclm\u0259sind\u0259 Erm\u0259nistan parlamentind\u0259 t\u0259msil olunan az\u0259rbaycanl\u0131 deputatlar\u0131n \u0259li vard\u0131r.<\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\">Qeyd ed\u0259k ki, 1918-ci il avqustun 1-d\u0259 a\u00e7\u0131lan ilk Erm\u0259nistan parlamentind\u0259 6 az\u0259rbaycanl\u0131 deputat t\u0259msil olunurdu. 1919-cu il iyunun 21-23-d\u0259 ke\u00e7iril\u0259n parlament se\u00e7kil\u0259rind\u0259 is\u0259 c\u0259mi iki az\u0259rbaycanl\u0131 deputat parlamentin \u00fczv\u00fc idi.<\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\">3 may 1919-cu ild\u0259 M.T\u0259kinski Az\u0259rbaycan h\u00f6kum\u0259tinin ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131na g\u00f6nd\u0259rdiyi teleqramda Erm\u0259nistan ordusunun Nax\u00e7\u0131vana yeridilm\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 Az\u0259rbaycan h\u00f6kum\u0259ti ad\u0131ndan Erm\u0259nistan\u0131n xarici i\u015fl\u0259r nazirin\u0259 etiraz m\u0259ktubu g\u00f6nd\u0259rdiyini bildirirdi.<\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\">May\u0131n 16-da M.T\u0259kinski Az\u0259rbaycan h\u00f6kum\u0259tinin ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131na yollad\u0131\u011f\u0131 \u015fifr\u0259li teleqramda g\u00f6st\u0259rirdi ki, erm\u0259ni polklar\u0131 Nax\u00e7\u0131van \u00fcz\u0259rin\u0259 h\u00fccuma ke\u00e7mi\u015fl\u0259r. Erm\u0259nistana t\u0259zyiq etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn M.T\u0259kinski t\u0259klif edir ki, qo\u015funlar\u0131 Erm\u0259nistanla s\u0259rh\u0259dd\u0259 c\u0259ml\u0259\u015fdirm\u0259k laz\u0131md\u0131r .<\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\">4 iyun 1919-cu ild\u0259 Az\u0259rbaycan xarici i\u015fl\u0259r nazirinin m\u00fcavini Adil xan Ziyadxanov Erm\u0259nistandak\u0131 diplomatik n\u00fcmay\u0259nd\u0259 M.T\u0259kinskiy\u0259 g\u00f6nd\u0259rdiyi teleqramda F\u00f6vq\u0259lad\u0259 Parlament \u0130stintaq Komissiyas\u0131 yaratmaq \u00fc\u00e7\u00fcn \u0130r\u0259van quberniyas\u0131nda erm\u0259nil\u0259rin t\u00f6r\u0259tdikl\u0259ri q\u0131r\u011f\u0131nlar bar\u0259d\u0259 \u0130r\u0259van Milli \u015euras\u0131 il\u0259 birlikd\u0259 m\u0259lumat toplama\u011f\u0131 tap\u015f\u0131rm\u0131\u015fd\u0131. Bu m\u0259qs\u0259dl\u0259 parlamentin 10 milyon v\u0259sait ay\u0131rmaq ist\u0259diyi d\u0259 teleqramda qeyd olunmu\u015fdu. Verilmi\u015f t\u0259limata uy\u011fun olaraq M.T\u0259kinskinin yard\u0131m\u0131 il\u0259 \u0130r\u0259van m\u00fcs\u0259lman Milli \u015euras\u0131 t\u0259cili \u015f\u0259kild\u0259 \u0130r\u0259van quberniyas\u0131nda ya\u015fayan az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n d\u00f6z\u00fclm\u0259z v\u0259ziyy\u0259ti haqq\u0131nda Avropa v\u0259 Amerikan\u0131n b\u00f6y\u00fck d\u00f6vl\u0259tl\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn m\u0259lumat haz\u0131rlay\u0131b Az\u0259rbaycan Xarici \u0130\u015fl\u0259r Nazirliyin\u0259 g\u00f6nd\u0259rdi. Xarici \u0130\u015fl\u0259r Nazirliyi is\u0259 h\u0259min m\u0259lumat\u0131 Versalda olan Az\u0259rbaycan n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri vasit\u0259sil\u0259 Avropa v\u0259 Amerika d\u00f6vl\u0259tl\u0259rinin Parisd\u0259 olan n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259rin\u0259 \u00e7atd\u0131rd\u0131lar. M\u0259lumatda qeyd edilirdi ki, m\u00fcbahis\u0259li \u0259razil\u0259ri n\u0259z\u0259r\u0259 almadan az\u0259rbaycanl\u0131lar Erm\u0259nistan \u0259halisinin yar\u0131s\u0131n\u0131 t\u0259\u015fkil edir. Lakin bu \u0259halinin \u0259n elementar insani h\u00fcquqlar\u0131 yoxdur. Orada deyilirdi: \u201cErm\u0259ni silahl\u0131 quldur d\u0259st\u0259l\u0259ri \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rd\u0259, q\u0259zalarda v\u0259 k\u0259ndl\u0259rd\u0259, h\u0259tta Erm\u0259nistan Respublikas\u0131n\u0131n paytaxt\u0131 \u0130r\u0259van \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 ac qurdlar kimi m\u00fcs\u0259lmanlara h\u00fccum edir, h\u0259r ax\u015fam \u00fc\u00e7, d\u00f6rd m\u00fcs\u0259lman evi da\u011f\u0131d\u0131l\u0131r v\u0259 talan edilir, sakinl\u0259ri \u00f6ld\u00fcr\u00fcrl\u0259r\u201d.<\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\">M.T\u0259kinski \u0130r\u0259vanda \u00f6z\u00fcn\u00fc c\u0259sar\u0259tl\u0259 apar\u0131r, az\u0259rbaycanl\u0131 \u0259haliy\u0259 qar\u015f\u0131 Erm\u0259nistan h\u00f6kum\u0259tinin yeritdiyi etnik t\u0259mizl\u0259m\u0259 siyas\u0259tinin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 alma\u011fa, Az\u0259rbaycan h\u00f6kum\u0259tinin m\u00fcmk\u00fcn k\u00f6m\u0259yinin \u0259ld\u0259 edilm\u0259sin\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131rd\u0131. O, q\u0131r\u011f\u0131nlar\u0131n dayand\u0131r\u0131lmas\u0131na v\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131 \u0259halinin h\u00fcquqlar\u0131n\u0131n qorunmas\u0131na nail olmaq \u00fc\u00e7\u00fcn d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 Erm\u0259nistan\u0131n ba\u015f naziri, xarici i\u015fl\u0259r naziri, E\u00e7mi\u0259dzin katolikosu, m\u00fctt\u0259fiq d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin Erm\u0259nistandak\u0131 missiyas\u0131n\u0131n ba\u015f\u00e7\u0131lar\u0131 il\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015fm\u00fc\u015fd\u00fc.<\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\">M.T\u0259kinski 7 iyun 1919-cu ild\u0259 xarici i\u015fl\u0259r naziri M\u0259mm\u0259d Yusif C\u0259f\u0259rova g\u00f6nd\u0259rdiyi \u015fifr\u0259li teleqramda erm\u0259nil\u0259rin Rusiyan\u0131n c\u0259nubundak\u0131 K\u00f6n\u00fcll\u00fc ordunun (Denikin ordusunun) ir\u0259lil\u0259y\u0259r\u0259k Bak\u0131n\u0131 \u0259l\u0259 ke\u00e7ir\u0259c\u0259yin\u0259 \u00fcmid b\u0259sl\u0259dikl\u0259rini yaz\u0131r v\u0259 \u0259lav\u0259 edirdi ki, iyunun 1-d\u0259 Erm\u0259nistan\u0131n ba\u015f naziri A.Xatisovla etdiyi birg\u0259 nahar zaman\u0131 bu m\u0259s\u0259l\u0259 bar\u0259d\u0259 \u0259trafl\u0131 dan\u0131\u015fm\u0131\u015fd\u0131r. M.T\u0259kinski K\u00f6n\u00fcll\u00fc ordu il\u0259 Az\u0259rbaycan aras\u0131nda m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rin k\u0259skinl\u0259\u015f\u0259c\u0259yi t\u0259qdird\u0259 Erm\u0259nistan\u0131n Az\u0259rbaycana qar\u015f\u0131 d\u00fc\u015fm\u0259n m\u00f6vqe tutaca\u011f\u0131n\u0131 bildirir, bu t\u0259hl\u00fck\u0259ni n\u0259z\u0259r\u0259 alaraq \u015e\u0259rur-Nax\u00e7\u0131van istiqam\u0259tind\u0259n Erm\u0259nistan\u0131 t\u0259hdid etm\u0259yin laz\u0131m g\u0259ldiyini v\u0259 bu m\u0259qs\u0259dl\u0259 h\u0259rbi t\u0259\u015fkilatlanma \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259cili pul buraxma\u011f\u0131n laz\u0131m oldu\u011funu bildirirdi.<\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\">\u015e\u0259rur-Nax\u00e7\u0131van b\u00f6lg\u0259sind\u0259 v\u0259ziyy\u0259tl\u0259 ba\u011fl\u0131 M.T\u0259kinskinin Az\u0259rbaycan xarici i\u015fl\u0259r nazirin\u0259 iyunun 13-d\u0259 g\u00f6nd\u0259rdiyi \u015fifr\u0259li teleqramdan ayd\u0131n olur ki, b\u00f6lg\u0259d\u0259ki silahl\u0131 q\u00fcvv\u0259l\u0259rin maddi t\u0259minat\u0131n\u0131 Az\u0259rbaycan h\u00f6kum\u0259ti \u0130r\u0259vandak\u0131 diplomatik n\u00fcmay\u0259nd\u0259liyin vasit\u0259si il\u0259 h\u0259yata ke\u00e7irmi\u015fdir. Teleqramda o da bildirilirdi ki, h\u0259min b\u00f6lg\u0259d\u0259 6 min \u0259sg\u0259r v\u0259 s\u00fcvarid\u0259n ibar\u0259t yar\u0131nizami qo\u015funlar m\u00f6vcuddur. M.T\u0259kinski qo\u015funlar\u0131n d\u00f6y\u00fc\u015f haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131n he\u00e7 d\u0259 erm\u0259ni qo\u015funlar\u0131n\u0131n haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131ndan geri qalmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ingilisl\u0259rin d\u0259 etiraf etdikl\u0259rini g\u00f6st\u0259rirdi. Daha sonra M.T\u0259kinski yaz\u0131rd\u0131 ki, b\u00f6lg\u0259d\u0259ki silahl\u0131 q\u00fcvv\u0259l\u0259rin say\u0131n\u0131 laz\u0131m g\u0259l\u0259rs\u0259, h\u0259rbi \u0259m\u0259liyyatlar zaman\u0131 10 min n\u0259f\u0259r\u0259 d\u0259 \u00e7atd\u0131tmaq olar. Diplomatik n\u00fcmay\u0259nd\u0259 \u015e\u0259rur-Nax\u00e7\u0131van b\u00f6lg\u0259sind\u0259ki silahl\u0131 q\u00fcvv\u0259l\u0259rin \u0259vv\u0259lki m\u00f6vqel\u0259rind\u0259 qalma\u011f\u0131n\u0131n v\u0259 Z\u0259ng\u0259zurla s\u0259rh\u0259dd\u0259ki da\u011flarda yerl\u0259\u015fdirm\u0259yin vacibliyini qeyd edirdi.<\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\">Az\u0259rbaycan\u0131n diplomatik n\u00fcmay\u0259nd\u0259si M.T\u0259kinskinin f\u00f6vq\u0259lad\u0259 i\u015fg\u00fczarl\u0131qla g\u00f6st\u0259rdiyi f\u0259aliyy\u0259t Erm\u0259nistan h\u00f6kum\u0259tini ciddi narahat edirdi.<\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\">Erm\u0259nistan da\u015fnak h\u00f6kum\u0259tinin sonuncu ba\u015f naziri Simon Vrasyan yaz\u0131rd\u0131: \u201cM\u00fcst\u0259qilliyin ilk g\u00fcnl\u0259rind\u0259n etibar\u0259n Az\u0259rbaycan Erm\u0259nistan\u0131 rahat buraxmad\u0131. T\u00fcrkl\u0259rin t\u0259hriki il\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131lar Erm\u0259nistan\u0131n t\u00fcrk-m\u00fcs\u0259lman \u0259halisini erm\u0259ni hakimiyy\u0259tin\u0259 qar\u015f\u0131 qald\u0131rd\u0131. Az\u0259rbaycan\u0131n s\u0259firi Xan-T\u0259kinski bu i\u015fd\u0259 ba\u015fl\u0131ca rol oynay\u0131rd\u0131. \u00d6lk\u0259nin m\u00fcxt\u0259lif yerl\u0259rind\u0259 o, \u0259m\u0259kda\u015flar saxlay\u0131r, Bak\u0131dan b\u00f6y\u00fck pullar al\u0131r, \u00f6z h\u00f6kum\u0259tin\u0259 m\u0259xfi m\u0259lumatlar g\u00f6nd\u0259rirdi. Erm\u0259nistan Xarici \u0130\u015fl\u0259r Nazirliyinin \u0259m\u0259kda\u015f\u0131 P. Eyaqulyan tezlikl\u0259 T\u0259kinskinin \u00f6z h\u00f6kum\u0259ti il\u0259 m\u00fcbadil\u0259 etdiyi teleqramlar\u0131n \u015fifr\u0259sini \u00e7\u00f6zd\u00fc\u201d.<\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\">Simon Vrasyan daha sonra yaz\u0131rd\u0131: \u201cXan-T\u0259kinski \u0130r\u0259vana g\u0259ldiyi ilk g\u00fcnd\u0259n Erm\u0259nistan Xarici \u0130\u015fl\u0259r Nazirliyi onun \u015fifr\u0259sini \u0259ld\u0259 etmi\u015fdi. Xan-T\u0259kinskinin g\u00f6nd\u0259rdiyi v\u0259 ald\u0131\u011f\u0131 b\u00fct\u00fcn teleqramlar onun \u00f6z\u00fcn\u0259 \u00e7atmazdan \u0259vv\u0259l Erm\u0259nistan h\u00f6kum\u0259tin\u0259 m\u0259lum idi. 1920-ci ild\u0259 Az\u0259rbaycan sovetl\u0259\u015f\u0259nd\u0259n sonra h\u0259min teleqramlar \u201cGizli s\u0259n\u0259dl\u0259r\u201d ad\u0131 il\u0259 ayr\u0131ca kitab \u015f\u0259klind\u0259 \u0130r\u0259vanda \u00e7ap edilmi\u015fdir\u201d. H\u0259min kitabda M.T\u0259kinskinin \u0130r\u0259vandan g\u00f6nd\u0259rdiyi v\u0259 Erm\u0259nistan k\u0259\u015ffiyyat\u0131n\u0131n \u0259l\u0259 ke\u00e7irdiyi 75 \u015fifr\u0259li teleqram\u0131n m\u0259tni \u00f6z \u0259ksini tapm\u0131\u015fd\u0131.<\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\">M.T\u0259kinskinin erm\u0259nil\u0259rin \u015e\u0259rur-Nax\u00e7\u0131van\u0131 Erm\u0259nistana birl\u0259\u015fdirm\u0259k iddialar\u0131na qar\u015f\u0131 k\u0259skin f\u0259aliyy\u0259ti d\u0259 Erm\u0259nistan h\u00f6kum\u0259tini ciddi narahat edirdi. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 h\u0259r v\u0259chl\u0259 onu Erm\u0259nistandan uzaqla\u015fd\u0131rma\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131rd\u0131lar.<\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\">\u0130\u015f o yer\u0259 \u00e7atm\u0131\u015fd\u0131 ki, Erm\u0259nistan h\u00f6kum\u0259ti x\u00fcsusi xidm\u0259t orqanlar\u0131n\u0131n \u0259li il\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n \u0130r\u0259vandak\u0131 diplomatik n\u00fcmay\u0259nd\u0259liyin\u0259 g\u00f6nd\u0259ril\u0259n pullar\u0131 \u0259l\u0259 ke\u00e7irm\u0259kl\u0259 \u00f6z probleml\u0259rini h\u0259ll etm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131rd\u0131. 1919-cu il noyabr\u0131n 5-d\u0259 Erm\u0259nistan\u0131n x\u00fcsusi xidm\u0259t orqanlar\u0131n\u0131n \u0259m\u0259kda\u015flar\u0131 Az\u0259rbaycan\u0131n diplomatik n\u00fcmay\u0259nd\u0259liyinin n\u0259zdind\u0259 x\u00fcsusi tap\u015f\u0131r\u0131qlar \u00fczr\u0259 zabit-kapitan Qas\u0131mb\u0259yovun evind\u0259n yar\u0131m milyon rubl aparm\u0131\u015fd\u0131lar. H\u0259min pullar Az\u0259rbaycan h\u00f6kum\u0259ti t\u0259r\u0259find\u0259n qa\u00e7q\u0131nlara yard\u0131m edilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn g\u00f6nd\u0259rilmi\u015fdi.<\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\">Erm\u0259nistan\u0131n k\u0259\u015ffiyyat orqanlar\u0131n\u0131n t\u0259cili ehtiyaclar\u0131n qar\u015f\u0131lanmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn n\u0259 q\u0259d\u0259r v\u0259saitin olmas\u0131 bar\u0259d\u0259 ba\u015f q\u0259rargah\u0131n k\u0259\u015ffiyyat \u015f\u00f6b\u0259sinin m\u00fcdiri kapitan \u015eneurun 1919-cu il sentyabr\u0131n 13-d\u0259 Maliyy\u0259 Nazirliyin\u0259 g\u00f6nd\u0259rdiyi sor\u011fuya cavab olaraq Maliyy\u0259 Nazirliyind\u0259n bildirilmi\u015fdi ki, \u0130r\u0259van bank\u0131nda x\u00fcsusi t\u0259limatla qorunan v\u0259 i\u00e7\u0259risind\u0259 Az\u0259rbaycan pullar\u0131 olan m\u00f6h\u00fcrl\u00fc d\u0259ri \u00e7anta saxlan\u0131l\u0131r.<\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\">Az\u0259rbaycan\u0131n H\u0259rbi Nazirliyi Erm\u0259nistandak\u0131 daimi n\u00fcmay\u0259nd\u0259likd\u0259 h\u0259rbi atta\u015fe v\u0259zif\u0259sin\u0259 layiqli \u015f\u0259xs tapa bilm\u0259diyind\u0259n, Erm\u0259nistan ordusu bar\u0259d\u0259 m\u0259lumatlar\u0131n toplanmas\u0131 i\u015fi 8 aprel 1919-cu ild\u0259n G\u00fcrc\u00fcstandak\u0131 daimi n\u00fcmay\u0259nd\u0259likd\u0259 \u00e7al\u0131\u015fan h\u0259rbi atta\u015fe M\u0259h\u0259mm\u0259d b\u0259y \u018fliyev\u0259 h\u0259val\u0259 edilmi\u015fdi. M.T\u0259kinski Erm\u0259nistan ordusu bar\u0259d\u0259 \u00e7\u0259tinlikl\u0259 \u0259ld\u0259 etdiyi m\u0259xfi m\u0259lumatlar\u0131 \u00f6nc\u0259 \u015fifr\u0259l\u0259nmi\u015f m\u0259ktubla M.\u018fliyev\u0259 g\u00f6nd\u0259rirdi.<\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\">Erm\u0259nistan\u0131n Bak\u0131dak\u0131 daimi n\u00fcmay\u0259nd\u0259liyind\u0259 \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n \u0259ks\u0259riyy\u0259ti is\u0259 k\u0259\u015ffiyyat v\u0259 \u0259ks-k\u0259\u015ffiyyat i\u015find\u0259 t\u0259cr\u00fcb\u0259si olan rus ordusunun ke\u00e7mi\u015f zabitl\u0259rind\u0259n formala\u015fd\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 Erm\u0259nistan h\u00f6kum\u0259ti Az\u0259rbaycanda ged\u0259n prosesl\u0259rd\u0259n an\u0131ndaca x\u0259b\u0259r tuturdu.<\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\">1919-cu il iyulun 11-d\u0259 M.T\u0259kinskinin Az\u0259rbaycan xarici i\u015fl\u0259r nazirin\u0259 g\u00f6nd\u0259rdiyi \u015fifr\u0259li teleqramda bildirilirdi ki, B\u00f6y\u00fck Vedid\u0259 erm\u0259ni qo\u015funlar\u0131n\u0131n h\u00fccumlar\u0131n\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131 al\u0131n\u0131b, erm\u0259ni ordusu artilleriyas\u0131 il\u0259 birlikd\u0259 d\u0259mir yol x\u0259ttin\u0259 \u00e7\u0259kilib. \u0130r\u0259vana \u00e7oxlu erm\u0259ni yaral\u0131lar\u0131n\u0131n da\u015f\u0131nd\u0131\u011f\u0131, \u00f6ld\u00fcr\u00fcl\u0259n erm\u0259ni \u0259sg\u0259rl\u0259rinin say\u0131n\u0131n 200-d\u0259n art\u0131q oldu\u011fu, yaralanan v\u0259 \u00f6ld\u00fcr\u00fcl\u0259n erm\u0259ni zabitl\u0259rinin say\u0131n\u0131n 10 n\u0259f\u0259rd\u0259n \u00e7ox olmas\u0131 teleqramda ifad\u0259 edilmi\u015fdi. Erm\u0259nil\u0259r \u00f6z u\u011fursuzluqlar\u0131n\u0131 Vedibasarda t\u00fcrk \u0259sg\u0259rl\u0259rinin olmas\u0131 il\u0259 izah edirdil\u0259r. \u0130ngilisl\u0259r d\u0259 erm\u0259nil\u0259r\u0259 inan\u0131rd\u0131lar. Orada Osmanl\u0131 \u0259sg\u0259rl\u0259rinin olmas\u0131n\u0131 M.T\u0259kinski q\u0259ti sur\u0259td\u0259 t\u0259kzib etmi\u015fdi. M.T\u0259kinski \u0130r\u0259vandak\u0131 ingilis h\u0259rbi n\u00fcmay\u0259nd\u0259liyinin a\u00e7\u0131q-a\u015fkar erm\u0259nip\u0259r\u0259st m\u00f6vqe tutdu\u011funu yaz\u0131rd\u0131.<\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\">A.Xatisyan M.T\u0259kinski bar\u0259sind\u0259 Az\u0259rbaycan h\u00f6kum\u0259tin\u0259 g\u00f6nd\u0259rdiyi etiraz m\u0259ktublar\u0131nda onun Erm\u0259nistan\u0131n daxili i\u015fl\u0259rin\u0259 m\u00fcdaxil\u0259 etdiyini bildirir v\u0259 geri \u00e7a\u011f\u0131r\u0131lmas\u0131 xahi\u015f olunurdu. Lakin Az\u0259rbaycan h\u00f6kum\u0259ti M.T\u0259kinskinin g\u00f6rd\u00fcy\u00fc i\u015fl\u0259ri y\u00fcks\u0259k qiym\u0259tl\u0259ndirir v\u0259 onun f\u0259aliyy\u0259tini davam etdirm\u0259sini ist\u0259yirdi. N\u0259hay\u0259t ki, M.T\u0259kinski Erm\u0259nistan h\u00f6kum\u0259tinin daxili i\u015fl\u0259rin\u0259 m\u00fcdaxil\u0259 b\u0259han\u0259sil\u0259 Erm\u0259nistan h\u00f6kum\u0259ti t\u0259r\u0259find\u0259n \u201cpersona nongrata\u201d elan edilmi\u015fdi.<\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\">Bundan sonra M.T\u0259kinski Az\u0259rbaycan Xarici \u0130\u015fl\u0259r Nazirliyin\u0259 istefa bar\u0259d\u0259 raport yazmaq m\u0259cburiyy\u0259tind\u0259 qalm\u0131\u015f v\u0259 h\u00f6kum\u0259t onun istefas\u0131n\u0131 q\u0259bul etmi\u015fdi. Xarici i\u015fl\u0259r naziri M.Y.C\u0259f\u0259rov 28 sentyabr 1918-ci ild\u0259 M.T\u0259kinskiy\u0259 g\u00f6nd\u0259rdiyi cavab m\u0259ktubunda onun Az\u0259rbaycan namin\u0259 f\u0259dakarcas\u0131na f\u0259aliyy\u0259tinin h\u00f6kum\u0259t t\u0259r\u0259find\u0259n y\u00fcks\u0259k qiym\u0259tl\u0259ndirildiyini bildirmi\u015fdi.<\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\">M.T\u0259kinskinin istefas\u0131na nail olunduqdan sonra Miryusif Mirbabayev bir m\u00fcdd\u0259t diplomatik n\u00fcmay\u0259nd\u0259 v\u0259zif\u0259sini icra etmi\u015fdi.<\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\">1919-cu il oktyabr\u0131n 1-d\u0259 M\u0259h\u0259mm\u0259d xan T\u0259kinski Az\u0259rbaycan xarici i\u015fl\u0259r nazirinin m\u00fcavini v\u0259zif\u0259sin\u0259 t\u0259yin olunmu\u015fdur.<\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\">M.T\u0259kinski Erm\u0259nistandan \u201cpersona nongrata\u201d olunmas\u0131n\u0131n \u0259v\u0259zini erm\u0259ni diplomat\u0131n\u0131n Bak\u0131dan qovulmas\u0131na nail olmas\u0131 il\u0259 \u00e7\u0131xm\u0131\u015fd\u0131. Bel\u0259 ki, o, xarici i\u015fl\u0259r nazirinin m\u00fcavini oldu\u011fu vaxt Erm\u0259nistan\u0131n Bak\u0131dak\u0131 diplomatik n\u00fcmay\u0259nd\u0259liyinin \u0259m\u0259kda\u015f\u0131 Ar\u015fak Sarkisovun z\u0259r\u0259rli f\u0259aliyy\u0259tin\u0259 g\u00f6r\u0259 Az\u0259rbaycan \u0259razisind\u0259n qovulmas\u0131 q\u0259rara al\u0131nm\u0131\u015fd\u0131r. Bu bar\u0259d\u0259 23 fevral 1920-ci il tarixind\u0259 xarici i\u015fl\u0259r naziri Mustafa V\u0259kilovun ad\u0131ndan yay\u0131lan m\u0259lumatda bildirilmi\u015fdi.<\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\">M\u0259h\u0259mm\u0259d xan T\u0259kinskid\u0259n sonra Az\u0259rbaycan\u0131n Erm\u0259nistan h\u00f6kum\u0259ti yan\u0131nda diplomatik n\u00fcmay\u0259nd\u0259si v\u0259zif\u0259sin\u0259 \u0259vv\u0259lc\u0259 Da\u011fl\u0131 Respublikas\u0131nda diplomatik n\u00fcmay\u0259nd\u0259 olmu\u015f g\u00f6rk\u0259mli Az\u0259rbaycan yaz\u0131\u00e7\u0131s\u0131 v\u0259 ictimai-siyasi xadimi \u018fbd\u00fcrr\u0259him b\u0259y Haqverdiyev t\u0259yin edilmi\u015fdir. Erm\u0259nistan h\u00f6kum\u0259tinin \u018f.Haqverdiyev\u0259 qar\u015f\u0131 t\u00f6r\u0259tdiyi cinay\u0259t bar\u0259d\u0259 \u201cAz\u0259rbaycan\u201d q\u0259zetinin 4 may 2018-ci il tarixli say\u0131nda bu m\u0259qal\u0259nin m\u00fc\u0259llifinin \u201cS\u0259fir \u018fbd\u00fcrr\u0259him b\u0259y Haqverdiyev Erm\u0259nistan h\u00f6kum\u0259tinin sifari\u015fi il\u0259 qar\u0259t edilmi\u015fdi\u201d ba\u015fl\u0131ql\u0131 m\u0259qal\u0259sind\u0259 \u0259trafl\u0131 s\u00f6hb\u0259t a\u00e7\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\">\u018f.Haqverdiyevd\u0259n sonra Himay\u0259darl\u0131q Nazirliyinin Erm\u0259nistandak\u0131 m\u00fcv\u0259kkili Teymur xan Makinski Az\u0259rbaycan\u0131n Erm\u0259nistanda diplomatik n\u00fcmay\u0259nd\u0259si t\u0259yin edilmi\u015fdi.<\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\">Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259tinin s\u00fcqutundan v\u0259 \u0130r\u0259vandak\u0131 diplomatik n\u00fcmay\u0259nd\u0259liyin f\u0259aliyy\u0259tinin dayand\u0131r\u0131lmas\u0131ndan sonra \u0130r\u0259van quberniyas\u0131n\u0131n v\u0259 Qars vilay\u0259tinin t\u00fcrk-m\u00fcs\u0259lman \u0259halisin\u0259 Az\u0259rbaycan h\u00f6kum\u0259ti t\u0259r\u0259find\u0259n edil\u0259n h\u0259r c\u00fcr yard\u0131mlar k\u0259silmi\u015fdi. Da\u015fnak h\u00f6kum\u0259tinin ordusu yaln\u0131z 1920-ci ilin iyun ay\u0131n\u0131n ikinci yar\u0131s\u0131nda Z\u0259ngibasar v\u0259 Vedibasar b\u00f6lg\u0259l\u0259rini tamamil\u0259 i\u015f\u011fal ed\u0259 bilmi\u015fdi.<\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\">Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259ti d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 Erm\u0259nistanda f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259n diplomatik n\u00fcmay\u0259nd\u0259liyin f\u0259aliyy\u0259tinin d\u0259rind\u0259n ara\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 h\u0259m diplomatiya tariximizin, h\u0259m d\u0259 yax\u0131n ke\u00e7mi\u015fimizin qaranl\u0131q s\u0259hif\u0259l\u0259rinin d\u0259rind\u0259n \u00f6yr\u0259nilm\u0259si bax\u0131m\u0131ndan b\u00f6y\u00fck \u0259h\u0259miyy\u0259t k\u0259sb edir.<\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\"><strong><em>Nazim MUSTAFA,<\/em><\/strong><\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\"><strong><em>tarix \u00fczr\u0259 f\u0259ls\u0259f\u0259 doktoru,<br \/>\nD\u00f6vl\u0259t m\u00fckafat\u0131 laureat\u0131<\/em><\/strong><\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\"><strong><em>\u00a0<\/em><\/strong><\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\"><strong><em>\u201cAz\u0259rbaycan\u201d\u00a0\u00a0q\u0259zeti, 27 may 2018-ci il<\/em><\/strong><\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\"><strong><em><a href=\"http:\/\/www.azerbaijan-news.az\/index.php?mod=3&amp;id=147821\" data-saferedirecturl=\"https:\/\/www.google.com\/url?hl=en&amp;q=http:\/\/www.azerbaijan-news.az\/index.php?mod%3D3%26id%3D147821&amp;source=gmail&amp;ust=1527527179776000&amp;usg=AFQjCNFMJG7MWRu1VUgJZ1mH7V0AtjK1Rg\">http:\/\/www.azerbaijan-news.az\/index.php?mod=3&amp;id=147821<\/a><\/em><\/strong><\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\"><strong><em>\u00a0<\/em><\/strong><\/p>\n<div class=\"pdf24Plugin-cp\"> \t<form name=\"pdf24Form0\" method=\"post\" action=\"https:\/\/doc2pdf.pdf24.org\/wordpress.php\" target=\"pdf24PopWin\" onsubmit=\"var pdf24Win = window.open('about:blank', 'pdf24PopWin', 'resizable=yes,scrollbars=yes,width=600,height=250,left='+(screen.width\/2-300)+',top='+(screen.height\/3-125)+''); pdf24Win.focus(); if(typeof pdf24OnCreatePDF === 'function'){void(pdf24OnCreatePDF(this,pdf24Win));}\"> \t\t<input type=\"hidden\" name=\"blogCharset\" value=\"Cw1x07UAAA==\" \/><input type=\"hidden\" name=\"blogPosts\" value=\"MwQA\" \/><input type=\"hidden\" name=\"blogUrl\" value=\"yygpKbDS189LrMrMzS0tLklMS9TLzEvLBwA=\" \/><input type=\"hidden\" name=\"blogName\" value=\"80usysxV8C0tLklMSwQA\" \/><input type=\"hidden\" name=\"blogValueEncoding\" value=\"gzdeflate base64\" \/><input type=\"hidden\" name=\"postId_0\" value=\"MzQwMgIA\" \/><input type=\"hidden\" name=\"postTitle_0\" value=\"DcuxEYAgDADAVbKKhaWdC0RTmAtEDyjETTIGvZ002Ur6\/+lxSxvWHbU3hTlFN+VcUAmlN+AgQHyFM2JhAf3eiHUQcssMi9vhFschuFFhdRPWLPwD\" \/><input type=\"hidden\" name=\"postLink_0\" value=\"yygpKbDS189LrMrMzS0tLklMS9TLzEvL17cvsDU0MDICAA==\" \/><input type=\"hidden\" name=\"postAuthor_0\" value=\"C0pNScwuzqxMBAA=\" \/><input type=\"hidden\" name=\"postDateTime_0\" value=\"MzIwtNA1MNU1MlcwNLcyMLUyMQcA\" \/><input type=\"hidden\" name=\"postContent_0\" value=\"rVxLbxtHtt7PryjkYgYJQMmS7MR2Ynsgx0mMySjOw\/HNzK7IbpKVfpH9YNhczT\/I7gIG7o2y8zbeaKVVKAfw35hfcr9zqqq7qskmpWSAmUAmu6tOned3HsUHM1GUdRw+fGecpeXBD6GaTMsPxZ2jo4\/eeXS6evsyH8p6JFPxnYzn4uP1ZTKtclXXb1+WSgTri0W+vkyDty\/FUOVi\/Spbisn6Io\/evkxi\/X2MJ8VSBirBXzk+U7M4S2SpailKmaulShS2ETOZx3Iuircvp2r89iU9LGq5Sq5evzmPZX4o\/i4jlYosxT+uXqcCz8jYEjKV8zk+DCReidOr1yvhkp6sL4vy7cu5ivGCSpUY4ruZFGEZqAi0p6LI0hzvhvju7UuQkPP2cyYjAXEyxupMykBgpWCu5rIEIULOiJqYvwquXoPMx5XAG3OJN4ktZzgP1sBHAbiQiudvX+IYBf6PwzS8iLzjpJqm9cV0SMyT61fYghZ\/cGv26E8Pdknsm2wRlmBHBK4a3uDUxHgWkiI+5C5zAjkwn+LYgp75JAexKT6jL8USvKsKJZYqSIiYLJ9LIwKSwvH943sHx\/dPjg5GdqeATuiLR8WkIPLqHKcgCafgBnP43\/\/63+cyIYYtx+rf\/\/o\/Mc\/VWIHdpZZmw2tmgRb8+nIFlXMWzOKkAvcrMP+pXIFPeFHRaWS+VAveR7PQCFDv5tERxok6aDbTes3EF4p2GkERhiIMFB7DTgo7na0vZQGVd7hFxCWkY3pjljBEFGi6QdQCS+HET+Sb81RGxfqyrKuUTg0lInsoDFNhSioFP521xddhMauGsYroqcbw6JAqEKeP3\/x0QG8+zooyS8Wbc9Y6LfSooYeku0eertng0GE9ZQY40tTKRLoicfxIjSV9SrYSECehzWGuZEzGkYDKURVoycAISOOJ8E0tcxSWvoQkkkLFkGyVgpBAM0xM1xdRlbCFYClZg+gD\/q9I4ZeIDjqiJlCljiXroy\/2H38JhwTGry\/iSC+EV+A9pnKkcno8ZMtknxARVe6bJT1CLstqKs41rKClufYEeD+XY1JYvB1XYJRYgFWNSu037u3G5soslp7SyJx1CoQ4ngbnSaG6QyPLrgbjI7nC8kGgWNWIa9LZAR9BuUgb8MVc5m\/O8QmUrZalFFG4fqXyAF4WzjXFZiRJtTJelJYqshqeGuxJyBWQ0rOHwH9B0NC4PvKYipRYTLDxhNx+a+PMBWYAPofU9QFdxV34+tWGITcQREZPYPt4JCwLE3NAADxi5ASvloswzCGkvoudoGle5VWcMPPwZRLhAaJf2iBx2JHYZ+vLfESUXVdiHgcUfEhFL\/C2BV6ER\/+DKoEN7h+MKr3B25cLMNQJInlI5q3jnR\/7jJEv5LKU5HluSge2kXMjB\/JfnhywsMOpQEbkB9t3PRdgpEvqB+sbt2rlaCkOB031hOF4mI6DYtXFc1OK40P4h4kmk\/gR6iehzbGckn1ATVr9SkUJQESOzRLF+g+rsUgmkDX2MMxktVlfrl+R1jxX41gV2of3HrUmAAWeF6qkeBV3lN9xmkQrvJRckQeKSoQTIoDP5q6elZK8N3AcbZAzl\/Y7px42tqoE15gu9IlP7h+ApzugUYf7PWcn8QLPUWCG8iGyOjQwmHj7chXqYJFXxQhShHuXadliF0va7WNDnYakCOGFdSy1hhTgU6QGAuTEmmURXjs7\/O6woVqc5lDq0o\/UHdfE4t5+mELZ41DUs95uP98\/a+G2dafQ7kGzzaCDwlU\/38XxvbuGIwa60soIBqe0Mp1kKeMDepycORYrtEOQKb70ffS9e8faQ7HDqAqj6iUMOCLJxjoyw6Ivahx7xrEkNghIsG0ZMyVVFdXVec5OjvA2ZDHXmgu\/hfDK6cNKJsRekBWrIKxT691VSfrrovxZFkfZgoLTJ9NCpsyCLK0g+Rm7MraH7Oq8imNsK8kOiGzshcPhj0Njlg1MixCqlJioJEXgtChuAPU6utfygAHpsyAsCmJkHdLpKcKl4otskeVZQSwWV78ksxBKlOXi21QBHsCojQZP15fzai7GEvEkZkunRIaOd30A8ZyUmwA0IRVgXh3wsgj7VeK0lMSKLynA1eGC\/HioQ7nFK8yLnOJjS3MRXYvSlJQ75iAPRc\/iAKyttNDYSZdK42tiCAz5zU\/A6HgQJ4Mhay3bmUmBOIueJdnqHFDL2t9f\/uveyfHxR7RuK\/Hmbaw\/IE9R11VSee+RyD6ktz5GCAGN8yqu+N0v5JLyiYU07xvQZ9MLTjNrC1MblSeTJLhRIsUIDK0ESMCXhK1H82Qe1oGXauwX6xNj4DAXuB3WX4qeQy+\/ljoPoehDxPITY2uG+EcUWbjtHc9gGkl\/GHMH0ZEWRMyZBgTFxxWE4aHapdKK3e9nEIk0esT57MFhgftKDNA+zlSbJOzZwMFChIRwAHH8\/kEHFW9d2E8mPgPBI43Ta\/LiEBCFaPEptidEQnCGDjDVCeLnWaLYYo2qmLCgRnBhxDvNCidrotdb\/7hfpNsjuBuyxuEi57KEOO6ed0eU0QUQr3rCmTSlMow9Uily1mY4WXIAmteH4slO+LF7RYaCV7\/Ac0CngFOHYZ5q3plswyiWAVJG5bqwCWo9haM1yKrNq4bw9iBkSTIuyalCabk4Q054OypJeTXya+WwkhoPtASetUZ5xun8m58qRqsD8VTxyQOZM3++AO25Zal9XyPTLpMGW9f\/Lqy1QoqPCTpr1XQe\/crlFaFrChyaQaSN5qxOShlbJElR8jqojSoDbilENVbG2f1A3KQG2LLAVYdmRXIKu\/RS55pOWt\/wgeJqbPNqUm96UiWRzke1EzJq4xWeXDPak\/oHUiXkmFakV6VTg\/odZisiks0YVOjKFUnvuUJsScWTcJEBahYUV55yPoJUmNATgM36FQFvCijv0rfgQQiYgn+\/q+s674nvqzwlRgyO7995H2FY3HmPHDuWN\/WHNkvTuLUrQjqpIyUu2NZyyUm8QzSzdMhADxwjXKzICTxropNe2Ff5fg\/UOkvisEoRAjSGMkWBx\/R+7SeIWR5UBaW2WKiIM6BpswK9MM\/eIGIYUAmbCAg5vzlPNLmmgqRSNo22NowPR\/AfjrG4Wc6Ayw6IoSmXmSsugGlwYVWhJ6+iOoSuKc7Jn+VtWkWgRyXGGwlWpgrnuoEmcQgHUTjXC0mg9QUSuCE0iBSopyDUWzfUcrHpAIibxhzLC7UiA0QCUZRhwgeiKBg0CenCrwEy6NHlNa1s71pNGIiTo2NopnHlCKnvdTXfqZY12prCi8emiQAgCQWc0DaQCgMw90DcJ0jCVOezfmXKKERBiUOslcGm0j3p6Z2jw6OjI2Qow7hRBRvyTv2qVxDOqtKIMmXLQY5IX4xkYRIcXbSY0H6WIR2UlzAmimOLimW+NBiCLOh5tkzknAiJbemCmTMh+Yg6i2MpCBrnVX7whL+PGUmtCJO\/gFmyoP6JVyZqKAuIUEzIWBlYAy+19kr2Rc5G6qrFQVHlBbhu2hlwHANXdwdiye5At0Uak+ECClThZniG5d\/ri8U0LCTnAoZqdjTGvBzD7RSr4co4S0PGkTRAtUdttlSY5S5REx\/IBwbXa8F8pV0kYR4i3QGocjGvirKyiE03JbC7iqNdtH7QQ553CHYrLj7UdUFxcnxwcpu3s1UvUqhmB7YVi\/KbPHVE3pOLbz07OxRSOrlYX3KA2M+c21SxdcjkxM6tofTgtZQRpYmlqWx0kPPTMoxDuJgk6IsgbUbDqbcKrHfwGlM9LoKTNbKYrg7rXgGcBaspJf\/5lhpb5dHKOXscqOtW1c64DCWOP+CC2e9gFDsNm80APo9zVmeHZS3eCxRrrK1nUqFE22TLP5K2bQAhzx\/BGlmxEsOGQ5dLHHFXtZqDJVzGsc7YPQgeiWI1bkGFE9vdxeD6bAE2MCrKJZTAlIhiwjsJ2ai4Bl\/vsH10FNHl6XbpKnbmknp74hRaxHntP6k4hj+yhV+23FGgdjlQ68x2qzp76eeXjdFe\/VJA1iVChZuI6syVAojl89aci4DM7kzLLVC3eVabv3hJkbEhLnkHOqnSza0ym1EGyIpXyhlBzLxtgZg2eaHTDs+hHB9RDaXOGOUXUiEs1fQuDsadamYSO\/GWUYxL28LpIaKhaa01cUyKqqY6Ax4Dn+auCAzgCXRXig\/UnDbpywYbOElYOdIa1MvwmqtqG5HGdgDWFysduVZ05tXmWMPpIs9mug1xmuBokfZBw\/VFDQTXYDotPyv+RhRTzgViYuOwk9Cxll\/9YtS8TWg9pTzsf1AHjKlu\/NgNwRzwv5AxI17po6+NXq3fu9g8qX86khUsgdsievHN5i++QS5FRRySKU+PnBnSrK5Qha3xeFxHntJJYmVKEpqylLFVzhMgCRe5N+TnhRzdGS2sQmknrFWFc3XTqtCjLAgN+nndrE4F1JlMgLKttADYN5VU7QrrbMml9Wc5FZCDsNb0u\/i47UDNqxgPk5EUpeWyHQowWQIXPVeEAU17KyIONl\/iybKUe1KJmaxLuSzdTN0bPRByRG1JqjzqilhrTIw9dQRhpgw0dqZUVCaswdy4yAPXAMMFDJ89SqBRqk6yJHdwWaADURBvjR1cxAFjQj7z9YCqG5rcRJkMFIpGcafgCgHpqobL2HRvg7w\/cyQ8UvZ1zJsGOT1p1jIqRQp5dS4HO5BA032O1hcJ95ZY0dhThRYDGWOJyTObshHVVfc2KVPZPxrQdgHa+so8y+GdzZupZNjqxqqAi+y2IN3BWoRpTAwebA\/NA\/EJoRBEBypGRrLMoKhZUbFxlyU1gecdR7IZrZ2irt21GTzSYYEaINQIst2gG2rU3W2wY+t5yGHp0vk\/kCiNhelBZIsO9t0K6fzw\/nVFh+ITQXtTQFJz3M+xEMJODLUmrExI+d0nVHJSDnh+T3CmrnSmmRPU4nJNt0+HYMgqRup0maiAhuyoJhe0kxamJLXgYZhYLrQaWidsEhadG\/XLX5wefgc8VWSLWE\/w1QSp8wleSuUUjsZ2AoeMMPRYx7YpnICegiTb8QVXUh3eaOm7ptYOMGxOgFBJRXshcofMF7LrOR1283BeGmsdRsBaRlGBpqjmoSiReI3Y9\/HhTBIxoGO2hZzUD1mMc2zBwAHx2FrNZdLOGnoU8XoBJMioneqyGltTTSY2SQzJbuhDOG45Ka8ED3tv7NuipVkV481cLjU0bBZv20A3SpC2nM6MZxTN1NeqmVxrcr0O+NuP\/Ck1Ngqq0+m9VkgTapQ6cs2PNdwQpuc52li9vuQBG606QBmBcsqXaX9i6ldfdxfWLcLSeuwPwjTttOetB8kEjzuxIFqcZGBeew7xgUj0pB0NaukpGRwHHGS1Umx2pYZCqYJlqja988YDXdPzirsBI1xYv8GwOpNlu5mCeuEO4Lgv8gPeKySRSUjpDWO5ZiGArQnOaPsHgc3gx3o+2DovN00+FE\/gasw8gUu6PyxyHXnrORN87NiYHsYdWItiKBBzXT52\/BunSSnZ+1jbe9DCXs4CMwa+PY07sc9w+kk2A2GRMq6pLR7NNShxejRci4QFVrmfv0cayGn0aachdCqv9XWkhmZYu2k53HQMafewTccDjN1MGwYxWV+udJcvbkskbOtuZ6sP1okRzU\/Cd+TQk\/L61HtTi1unXgvqTIwqLyJ+oxIkyy8QkCjDbHSQU4Mzf\/ada41UoHZK79B2tlPfDfohQZ\/D+G3GiM9prsEWEBAwcioXsnfZmSI1U0AHDq5v06bGlt0R9tQB0lCxwMLUjqwLAnlgx3cyPWhNElGK\/JvtSV+9HkmRZ0CfdcplBV5p\/T8xR0\/GzEuuGIyNWhrVzgb+2C8Md8kJNUIw46FAtuk4YhxfDtCFdOQOnSm8zXK2P23n6VV\/jq7cUWTw5ku8WEvkfqQGZbjSrXJ\/UMYnRguM01+utltAZaOYccImvLGAEM0vVkAn10unfNUMWq\/pa6kvMhvYZIM4GrXtopUdhQlu4bmU28yntA0eb1dijhfTObuJbel0iCyCYUzLGb2DzgyN603kKpCNh9wxh6lFr7uqbQOvW4Qs6DaHHRRzRthMHHZpARM\/4y6R08unLh1PQ2mzpJY6lD9SpRzqolWsum17HGLmTh+RlO1YL7\/ol6H9uYctDHQ54PSXTYRw8wd+5e77W6AUt9DAOFI+aC\/2ZnHaeb3rDTp0iPYzpM1Y6KfsPPntVZt5PF5bR4vZDez3RxCC\/nncnjAhnqV20o7fnhpoNZoSt2hU0UtcU1Gt5NwOZHNRoJPQEw7YzyEyIeA+eD2rzIa7jGV6BpL2DFWwHLupkz+DsA+7OlDb9K7YuW6ZEqV\/kYLM8mwYh4kFbtxvNbnMllqH0zJLs1oO2eG9vy0J3XtW71bIDQeyKG0L\/Cs6tmiux13t2OZKDlV5EMmZIlF8RUlogtSzzhYVF8i0n2DEndg6Ore3qVhlRcrI0Ji1CVY9SYY\/QT+X61dzXRSStmLelpKaXK8VmHG1N24Qu7MoHT7bRDKc0p2pkQlRxgY553RH6Bk7mLtJpp2gr5PwU+0QGcEpPb0xkdMuBW\/O1xdD27JHtKSsSFgRvPkpDavcq+qIIkxLq0smXzwzLqGvxk7jF1mODLiWYiQXcNG2T7H5op6YMNmZZrE3j4PjpJEuTjTK1HTzdSXOXJNR61ckJ5MruzrQmBnX2IH0p1RHXV+KQNdWX8kUGSSjoPTa1xM7NvFUJzhtzN7sn0kqG3fudgRttUGWJSQX6ix\/bOuZAGZqbjozy4IMiZPZRPeOmH2DLa3iVh06gwbcyjKKxcPe92BNeRj7hbxt91P6yLdeSKbdk7hTs2TX4rcfwZrQDPUuZGyLtwbEuOnnriORoKH6BhM2WMgOeG+MV8CV0kRsE4+xMLfTmqsj2Lkl7YaXRTrWbgB0H8e0yByeNYMZEY8g2Vumhe5iNGarC41RceB+SPKzIyCjHMjXTKRLviTiDA3Ytrb2uE6+NM4QZbdcgNoI3D0x07t9SwM6HNXyrAgL035JBfMlkIBrZvKG6n\/XHB3zh0B4JFoXVX9P0Wt\/sXmjSvTYZEE0kLSzPMPdH6dD0PQ39H3rq9fDdhjBqDNdlI3jMDcd707vOaCIltPMA7GtLE1zg9uzanjoJBY0vhVXzerUOffmS3VGlRr0P2hbSQxB7Gum7tX0JW0xJxUnR0cHWpB5SZPCpro50DtJ6363L+sonLfo8ZGt9vDSPLxpI5kjEDWWQcdJfNLCXYZIREteVKu47dCwuHhojCYlKUPfOJ7di7muVnIq\/OGyto4mOuPc9HxKOt30Y3Ub81mR2L7R1q1Sv1RLEZoui1Z5e1E4WtHVkXKbO\/RBpinzWX+7DYTxRNb8ALKPgIgM\/TOmvyidQrytVDdJ7HVCn25bUBrs0sj+eUv49dNFzwq33OHjOWVyWh3HGsglQSVj1jrzBHyhTxvv74wksU5yjRS+9urcvZK4lFPyhe2ome5h96DGjqchnwg9r2lMzJAiyEUUlErNVZ3o6nzaEsGH8X4TgQqGC5kw0XliUnqeB6l11vQFVZHMPZRBb1j0q2m7+TOkFdPdlyo7ABlp+CzMkaVLZBPpJJelpCw8tB3qa+PhxxWndpsl5muPb9As71i2ACCXsywv+Tc1gCpB\/GjYTPE31dvmAlxzQi0KvZixSFjhsIq9QsrWDubhPw6btqU4udegYmcmct8slEbCdpSuUXNvnkQm9jcKYOgyH5kes689jsw6IutTxNgzjmsLrqP6LeOarjeOUc0d4aq85hbvGd0uH9LdO56DJkUMiNy+GTIH84KVo1y2ErkRSMiiNlc52HnT7oYTcj4o\/123W3vMOJC9psbrNy18+H8iwiksW26aB5ra7RwJdLwxn9CEO4oMS2d8jcfVydFkg2twwl7uo5vxYgf43V0j8Iq9pwBLMhLfyDyiZjiMQrd9Yf++6puphU58cS9euYc3SbB0fvKm+V2bxpWc3DbXz5zapblsmO6YaKhwZHikF4zHmORmtrYmkBPLdoTMAZbXN70+vXVKp50MtMep1wZ\/7+gf+cptKr6UMD0xLeaNe+B9dqwvGLm\/m+QKijGGvUTEKfuoRCKvDnhSRdlL3b\/9OCQkmdPPJyU6cXwq5\/oGLxxKe1O+\/Qmb\/rD424+HzstO96WZFCXXDETH4bZRi5038O\/w5PfJUTMNv3HTftj+cpIxHqrcqTG\/jrW\/4f7OvpP2nwo+FltS+s4WPZfmJ10sS4hg0yOam59pYWIMOmsnRzq\/zNQayX4V9Tnr6OWum4Wbc0rrS\/oFAspqxPOwTqqc9f1MbrrpjpLvVOkNJbnhzz5suR7IfKdJsFLjmYXXbtg7t9CN4ZtTaG0c3T57axvRX8m8EAsVS\/9i9tYuZC8U7yAHe2GdC\/QjLGdLojzvyLixuT67tZlrklr7m2WtMzW\/6yKa1I9mskaqnSmFHJ1rPnzCJn9zf59EN0oSQKRY97WvzmXMt1O4IPYfkrJ3CdTXtt91D3RD7G3xBaGpLbxwwCKXv\/1X5VQ6MN\/yfcgll3VNVcfcWoYT4ATU\/+G57qbrizrnVFaXuYe0VGKUz\/Z8deyxN+HxnL7EdA3mPijKHADm0YMweUR2n4izb795fvrp6eDBLXz04Jb9\/kYrle5vPdC5Cobi9uceBg+Aw289+tMT57eRIkTnkkdRqjykv\/7I\/r\/+\/Efe3gglv\/78688mmgzEyd1OMPkjWz2QYpqH44fvTMty9uGtWz\/88MOhXIXYWn0v04M0\/KHAv29BFcLl4Ww6+2uSBQ9v\/0Ums49U8PD4zt17J8fvwDOV8qCQ4zAnqYejsspjvWRh1pxk2SQOD0dZcgvf\/XUaPwxTXmX+8AY7\/\/n2k9t\/PvlA0R96b16jyKp8FD6cABjE\/AGw1sPj90\/u4n\/Hd+\/fvfvB0dGR+WLy8PTTr77\/+ItPz\/722d2z\/\/66On7x7eRv\/zxOnt59cXRafv\/58deTdx79AW48uCUf\/cdV5\/8B\" \/> \t\t<a href=\"https:\/\/www.pdf24.org\" target=\"_blank\" title=\"www.pdf24.org\" rel=\"nofollow\"><img src=\"http:\/\/nazimmustafa.info\/wp-content\/plugins\/pdf24-post-to-pdf\/img\/pdf_32x32.png\" alt=\"\" border=\"0\" height=\"32\" \/><\/a> \t\t<span class=\"pdf24Plugin-cp-space\">&nbsp;&nbsp;<\/span> \t\t<span class=\"pdf24Plugin-cp-text\">M\u0259qal\u0259ni PDF format\u0131na \u00e7evir<\/span> \t\t<span class=\"pdf24Plugin-cp-space\">&nbsp;&nbsp;<\/span> \t\t<input class=\"pdf24Plugin-cp-input\" style=\"margin: 0px;\" type=\"text\" name=\"sendEmailTo\" placeholder=\"email adresinizi daxil edin\" \/> \t\t<input class=\"pdf24Plugin-cp-submit\" style=\"margin: 0px;\" type=\"submit\" value=\"g\u00f6nd\u0259r\" \/> \t<\/form> <\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259ti d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 bir \u00e7ox g\u00f6rk\u0259mli d\u00f6vl\u0259t xadiml\u0259ri diplomatiya tariximiz\u0259 parlaq s\u0259hif\u0259l\u0259r yazm\u0131\u015flar. Lakin onlar\u0131n f\u0259aliyy\u0259ti haqq\u0131nda yaln\u0131z Az\u0259rbaycan m\u00fcst\u0259qilliyini b\u0259rpa etdikd\u0259n sonra yeni \u0259s\u0259rl\u0259r q\u0259l\u0259m\u0259 al\u0131nm\u0131\u015f, t\u0259dqiqatlar apar\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. Bu m\u0259qal\u0259d\u0259 M\u0259h\u0259mm\u0259d xan T\u0259kinskinin diplomatik f\u0259aliyy\u0259tind\u0259n s\u00f6hb\u0259t a\u00e7\u0131l\u0131r. Sovet hakimiyy\u0259ti ill\u0259rind\u0259 ist\u0259r Az\u0259rbaycanda, ist\u0259rs\u0259 d\u0259 Erm\u0259nistanda x\u00fcsusi xidm\u0259t orqanlar\u0131n\u0131n 1918-1920-ci ill\u0259rd\u0259ki f\u0259aliyy\u0259ti il\u0259 ba\u011fl\u0131 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":502,"featured_media":1023,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[8],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/nazimmustafa.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1022"}],"collection":[{"href":"http:\/\/nazimmustafa.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/nazimmustafa.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/nazimmustafa.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/502"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/nazimmustafa.info\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1022"}],"version-history":[{"count":2,"href":"http:\/\/nazimmustafa.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1022\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1105,"href":"http:\/\/nazimmustafa.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1022\/revisions\/1105"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/nazimmustafa.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/nazimmustafa.info\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1022"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/nazimmustafa.info\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1022"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/nazimmustafa.info\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1022"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}