{"id":1035,"date":"2018-09-12T21:48:30","date_gmt":"2018-09-12T21:48:30","guid":{"rendered":"http:\/\/nazimmustafa.info\/?p=1035"},"modified":"2021-07-18T19:41:40","modified_gmt":"2021-07-18T19:41:40","slug":"xx-%c9%99srd%c9%99-erm%c9%99ni-r%c9%99smi-dair%c9%99l%c9%99rinin-kurdl%c9%99r%c9%99-qarsi-h%c9%99yata-kecirdiyi-deportasiya-repressiya-v%c9%99-terror-aktlari-haqqinda-etnosiyasi-analiz","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/nazimmustafa.info\/?p=1035","title":{"rendered":"XX \u0259srd\u0259 erm\u0259ni r\u0259smi dair\u0259l\u0259rinin k\u00fcrdl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 h\u0259yata ke\u00e7irdiyi deportasiya, repressiya v\u0259 terror aktlar\u0131 haqq\u0131nda  (etnosiyasi analiz)"},"content":{"rendered":"<p><strong>Nazim\u00a0MUSTAFA<\/strong><\/p>\n<p><strong><em>Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 Prezidentinin \u0130\u015fl\u0259r \u0130dar\u0259sinin<br \/>\nPrezident Kitabxanas\u0131n\u0131n \u015f\u00f6b\u0259 m\u00fcdiri,<\/em><\/strong><\/p>\n<p><strong><em>tarix \u00fczr\u0259 f\u0259ls\u0259f\u0259 doktoru<\/em><\/strong><\/p>\n<p><strong>nazimmustafa@mail.ru<\/strong><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>A\u00e7ar s\u00f6zl\u0259r:\u00a0<\/strong>\u0130r\u0259van, Erm\u0259nistan, Araqats, k\u00fcrdl\u0259r, yezdil\u0259r, deportasiya, repressiya, diskriminasiya<\/p>\n<p><strong>Key words<\/strong>: Iravan, Armenia, Aragats, the Kurds, the Yezidis, deportation,\u00a0 repressions, discrimination<\/p>\n<p><strong>\u041a\u043b\u044e\u0447\u0435\u0432\u044b\u0435 \u0441\u043b\u043e\u0432\u0430:\u00a0<\/strong>\u0418\u0440\u0435\u0432\u0430\u043d, \u0410\u0440\u043c\u0435\u043d\u0438\u044f, \u0410\u0440\u0430\u0433\u0430\u0446, \u043a\u0443\u0440\u0434\u044b, \u0435\u0437\u0438\u0434\u044b, \u0434\u0435\u043f\u043e\u0440\u0442\u0430\u0446\u0438\u044f, \u0440\u0435\u043f\u0440\u0435\u0441\u0441\u0438\u044f, \u0434\u0438\u0441\u043a\u0440\u0438\u043c\u0438\u043d\u0430\u0446\u0438\u044f<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Q\u0259rbi Az\u0259rbaycanda k\u00fcrdl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 t\u00f6r\u0259dil\u0259n deportasiya, repressiya v\u0259 terror aktlar\u0131ndan b\u0259hs etm\u0259zd\u0259n \u00f6nc\u0259 h\u0259min regionda k\u00fcrdl\u0259rin m\u0259skunla\u015fma areal\u0131 v\u0259 demoqrafik v\u0259ziyy\u0259tl\u0259ri bar\u0259d\u0259 m\u0259lumat verm\u0259y\u0259 ehtiyac vard\u0131r.<\/p>\n<p>Q\u0259rbi Az\u0259rbaycan \u0259razisind\u0259 ya\u015fayan \u0259halinin milli t\u0259rkibi haqq\u0131nda ilk m\u00fcf\u0259ss\u0259l m\u0259lumat\u0131 \u0130r\u0259van xanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n rus qo\u015funlar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n i\u015f\u011fal\u0131ndan sonra rus tarix\u00e7i-statisti \u0130van \u015eopen t\u0259r\u0259find\u0259n 1829-1832-ci ill\u0259rd\u0259 apar\u0131lan kameral siyah\u0131yaalman\u0131n n\u0259tic\u0259l\u0259rind\u0259n \u0259ld\u0259 etm\u0259k olar. \u0130.\u015eopenin verdiyi m\u0259lumata g\u00f6r\u0259, i\u015f\u011faldan sonra ke\u00e7mi\u015f \u0130r\u0259van xanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u0259razisind\u0259 6435 n\u0259f\u0259r \u015fi\u0259, 3.978 n\u0259f\u0259r s\u00fcnni, 324 n\u0259f\u0259r yezdi k\u00fcrd ya\u015fam\u0131\u015fd\u0131r [19, s.528-529].<\/p>\n<p>\u0130r\u0259van xanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n i\u015f\u011fal\u0131ndan sonra Alag\u00f6z (\u018fl\u0259y\u0259z) da\u011f\u0131n\u0131n \u0259t\u0259yind\u0259ki bir s\u0131ra bo\u015falm\u0131\u015f t\u00fcrk k\u0259ndl\u0259rind\u0259 d\u0259 T\u00fcrkiy\u0259d\u0259n g\u0259l\u0259n yezdi k\u00fcrdl\u0259r m\u0259skunla\u015fm\u0131\u015fd\u0131lar. Yezdi k\u00fcrdl\u0259r 1839-cu ild\u0259 Mir\u0259k, Qurubo\u011faz, Carcar\u00e7\u0131, \u00c7obang\u0259r\u0259km\u0259z k\u0259ndl\u0259rind\u0259, sonralar is\u0259 P\u0259mb\u0259k, Qundaxsaz, B\u00f6y\u00fck Cam\u0131\u015fl\u0131, Ki\u00e7ik Cam\u0131\u015fl\u0131 v\u0259 Korbulaq k\u0259ndl\u0259rind\u0259 yerl\u0259\u015fmi\u015fdil\u0259r. N\u0259hay\u0259t, yezdi k\u00fcrdl\u0259ri 1877-1878-ci ill\u0259r rus-t\u00fcrk m\u00fcharib\u0259sind\u0259n sonra T\u00fcrkiy\u0259 \u0259razisind\u0259n g\u0259l\u0259r\u0259k Ba\u011fdad Dolu-Taxt v\u0259 Ki\u00e7ik C\u0259ngi k\u0259ndl\u0259rind\u0259 yerl\u0259\u015fmi\u015fdil\u0259r [12, s. 4]. Sonralar Erm\u0259nistan\u0131n r\u0259smi dair\u0259l\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n adlar\u0131 d\u0259yi\u015fdiril\u0259n, lakin \u0259sas\u0259n yezdi k\u00fcrdl\u0259rinin ya\u015fad\u0131qlar\u0131 k\u0259ndl\u0259ri \u0259hat\u0259 ed\u0259n Araqats (\u018fl\u0259y\u0259z) rayonu t\u0259\u015fkil edilmi\u015fdi.<\/p>\n<p>1886-c\u0131 ild\u0259 ke\u00e7iril\u0259n ail\u0259hesab\u0131 siyah\u0131yaalman\u0131n n\u0259tic\u0259l\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, \u0130r\u0259van quberniyas\u0131nda 670.405 n\u0259f\u0259r ya\u015fam\u0131\u015fd\u0131r ki, onlardan 251.327 n\u0259f\u0259rini az\u0259rbaycanl\u0131lar, 36.478 n\u0259f\u0259rini k\u00fcrdl\u0259r t\u0259\u015fkil etmi\u015fdir. Az\u0259rbaycanl\u0131lar \u00fcmumi \u0259halinin 37,5 faizini, k\u00fcrdl\u0259r is\u0259 5,44 faizini t\u0259\u015fkil etmi\u015fdir [17, s. 87].<\/p>\n<p>1890-c\u0131 ill\u0259rd\u0259 T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 ba\u015f qald\u0131ran erm\u0259ni \u00fcsyanlar\u0131n\u0131n yat\u0131r\u0131lmas\u0131ndan sonra t\u0259qrib\u0259n 400 min erm\u0259ni Rusiyaya k\u00f6\u00e7 etmi\u015f, onlar\u0131n da xeyli hiss\u0259si \u0130r\u0259van quberniyas\u0131n\u0131n \u0259razisind\u0259 m\u0259skunla\u015fm\u0131\u015f v\u0259 n\u0259tic\u0259d\u0259 quberniya \u0259razisind\u0259 erm\u0259nil\u0259rin x\u00fcsusi \u00e7\u0259kisi s\u00fcni sur\u0259td\u0259 y\u00fcks\u0259lmi\u015fdi. 1897-ci il \u00dcmumrusiya siyah\u0131yaalman\u0131n n\u0259tic\u0259l\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, \u0130r\u0259van quberniyas\u0131nda ya\u015fayan 829.556 n\u0259f\u0259r \u0259halinin 313.176 n\u0259f\u0259rini az\u0259rbaycanl\u0131lar, 49.389 n\u0259f\u0259rini k\u00fcrdl\u0259r t\u0259\u015fkil edirdi. K\u00fcrdl\u0259rin d\u0259 35.675 n\u0259f\u0259rini m\u00fcs\u0259lman k\u00fcrdl\u0259r, 13.714 n\u0259f\u0259rini is\u0259 yezdi v\u0259 erm\u0259ni-qriqorian dinini q\u0259bul etmi\u015f k\u00fcrdl\u0259r t\u0259\u015fkil edirdi [16, s. 145].<\/p>\n<p>\u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, XIX \u0259srin sonlar\u0131nda m\u00fcs\u0259lman v\u0259 yezdi k\u00fcrdl\u0259r indiki Erm\u0259nistan \u0259razisinin 34 k\u0259ndind\u0259 ya\u015fay\u0131rd\u0131lar [4, s. 218].<\/p>\n<p>T\u00fcrkiy\u0259d\u0259n g\u0259l\u0259n y\u00fcz minl\u0259rl\u0259 erm\u0259nil\u0259ri daimi m\u0259skunla\u015fd\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn 1905-1906-c\u0131 ill\u0259rd\u0259 erm\u0259ni silahl\u0131 d\u0259st\u0259l\u0259ri k\u00fctl\u0259vi q\u0131r\u011f\u0131nlar t\u00f6r\u0259tmi\u015fdil\u0259r. T\u0259kc\u0259 h\u0259min ill\u0259rd\u0259 \u0130r\u0259van quberniyas\u0131 \u0259razisind\u0259 150-y\u0259 yax\u0131n t\u00fcrk-m\u00fcs\u0259lman ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259nt\u0259q\u0259si viran edilmi\u015f, \u0259halisi q\u0131r\u011f\u0131nlara m\u0259ruz qoyulmu\u015f v\u0259 evl\u0259rind\u0259n did\u0259rgin sal\u0131nm\u0131\u015f, h\u0259min k\u0259ndl\u0259rin \u0259ks\u0259riyy\u0259tind\u0259 T\u00fcrkiy\u0259d\u0259n g\u0259l\u0259n erm\u0259nil\u0259r m\u0259skunla\u015fd\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131.<\/p>\n<p>1915-1916-c\u0131 ill\u0259rd\u0259 T\u00fcrkiy\u0259 \u0259razisin-d\u0259n 300 min\u0259 yax\u0131n erm\u0259ni g\u0259l\u0259r\u0259k C\u0259nubi Qafqazda m\u0259skunla\u015fm\u0131\u015fd\u0131. H\u0259min erm\u0259nil\u0259rin b\u00f6y\u00fck bir qismi \u0130r\u0259van quberniyas\u0131n\u0131n \u0259razisind\u0259 c\u0259ml\u0259\u015fmi\u015fdi. 1917-ci il \u201cQafqaz t\u0259qvimi\u201dn\u0259 g\u00f6r\u0259, 1916-c\u0131 ild\u0259 \u0130r\u0259van quberniyas\u0131nda ya\u015fayan 1.120.242 n\u0259f\u0259r \u0259halinin 373.582 n\u0259f\u0259rini az\u0259rbaycanl\u0131lar, 59.132 n\u0259f\u0259rini k\u00fcrdl\u0259r, onlardan 36.508 n\u0259f\u0259rini m\u00fcs\u0259lman k\u00fcrdl\u0259r, 12.624 n\u0259f\u0259rini is\u0259 yezdi k\u00fcrdl\u0259r t\u0259\u015fkil etmi\u015fdir [11, s. 218].<\/p>\n<p>1919-cu ilin iyun-avqust aylar\u0131nda Erm\u0259nistan da\u015fnak h\u00f6kum\u0259ti Daxili \u0130\u015fl\u0259r Nazirliyinin q\u0259rar\u0131 il\u0259 siyah\u0131yaalma ke\u00e7irilmi\u015fdir. Respublika \u0259razisind\u0259 qeyd\u0259 al\u0131nan 917.297 n\u0259f\u0259r \u0259halid\u0259n 122.185 n\u0259f\u0259rini m\u00fcs\u0259lmanlar, 48.672 n\u0259f\u0259rini is\u0259 qeyri-m\u00fcs\u0259lmanlar t\u0259\u015fkil etmi\u015fdi [5, s. 178]. Erm\u0259ni m\u00fc\u0259llifi Zaven Qorqodyan yaz\u0131r ki, da\u015fnaklar\u0131n \u201ct\u0259mizl\u0259m\u0259\u201d siyas\u0259ti n\u0259tic\u0259sind\u0259 1919-cu ild\u0259 200 min n\u0259f\u0259rd\u0259n art\u0131q t\u00fcrk v\u0259 k\u00fcrd Erm\u0259nistandan qovulmu\u015fdur [20, s. 184].<\/p>\n<p>1922-ci ild\u0259 Sovet Erm\u0259nistan\u0131nda ke\u00e7iril\u0259n siyah\u0131yaalman\u0131n n\u0259tic\u0259l\u0259ri da\u015fnaklar\u0131n hakimiyy\u0259ti d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 h\u0259min \u0259razid\u0259 t\u00fcrk-m\u00fcs\u0259lman \u0259haliy\u0259 qar\u015f\u0131 t\u00f6r\u0259dil\u0259n soyq\u0131r\u0131m\u0131n miqyas\u0131n\u0131 \u0259yani \u015f\u0259kild\u0259 n\u00fcmayi\u015f etdirir. Bel\u0259 ki, Erm\u0259nistanda ya\u015fayan 781.011 n\u0259f\u0259r \u0259halinin 76.555 n\u0259f\u0259rini Az\u0259rbaycan t\u00fcrkl\u0259ri (9,8 faiz), 705 n\u0259f\u0259rini (0,1 faiz) k\u00fcrdl\u0259r t\u0259\u015fkil etmi\u015fdir [8, s.151].<\/p>\n<p>1926-c\u0131 ild\u0259 ke\u00e7iril\u0259n ikinci \u00dcmumittifaq siyah\u0131yaalman\u0131n n\u0259tic\u0259l\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, Sovet Erm\u0259nistan\u0131nda 880.464 n\u0259f\u0259r \u0259hali ya\u015fam\u0131\u015fd\u0131r ki, onlardan 85.554 n\u0259f\u0259ri az\u0259rbaycanl\u0131lar, 3.025 n\u0259f\u0259ri m\u00fcs\u0259lman k\u00fcrdl\u0259r, 12.237 n\u0259f\u0259ri is\u0259 yezdi k\u00fcrdl\u0259r olmu\u015fdur [13, s. 4-8]. Faiz etibaril\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131lar \u00fcmumi \u0259halinin 9,76 faizini, m\u00fcs\u0259lman k\u00fcrdl\u0259r 0,4 faizini, yezdi k\u00fcrdl\u0259r is\u0259 1,4 faizini t\u0259\u015fkil etmi\u015fdir.<\/p>\n<p>1931-ci il siyah\u0131yaalman\u0131n n\u0259tic\u0259l\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, Erm\u0259nistanda ya\u015fayan 1.050.633 n\u0259f\u0259r \u0259halinin 106.768 n\u0259f\u0259ri az\u0259rbaycanl\u0131lardan (10,1 faiz), 19.268 n\u0259f\u0259ri (1,9 faiz) k\u00fcrdl\u0259rd\u0259n ibar\u0259t olmu\u015fdur [14, s.11].<\/p>\n<p>1930-cu ill\u0259rd\u0259 Erm\u0259nistanda h\u0259yata ke\u00e7iril\u0259n repressiyalar\u0131n dal\u011fas\u0131n\u0131n fonunda az\u0259rbaycanl\u0131lar v\u0259 m\u00fcs\u0259lman k\u00fcrdl\u0259r\u00a0 daha a\u011f\u0131r z\u0259rb\u0259 alm\u0131\u015fd\u0131lar. Xalq d\u00fc\u015fm\u0259nl\u0259rini, trotski\u00e7i-buxarin\u00e7i casuslar\u0131 if\u015fa etm\u0259k m\u0259qs\u0259dil\u0259 A.Mikoyan, N.Yejov v\u0259 L.Beriya Erm\u0259nistana g\u0259lmi\u015fdil\u0259r. Moskvaya bel\u0259 m\u0259lumat verilmi\u015fdi ki, Erm\u0259nistanda Araz v\u0259 Yuxar\u0131 Arpa\u00e7ay \u00e7aylar\u0131 boylar\u0131nda ya\u015fayan m\u00fcs\u0259lmanlar casusluq edir v\u0259 guya ellikl\u0259 T\u00fcrkiy\u0259y\u0259 ke\u00e7m\u0259k fikrind\u0259dirl\u0259r. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 1937-ci ilin pay\u0131z\u0131nda v\u0259 1938-ci ilin yaz\u0131nda A\u011fbaba, Vedibasar, Z\u0259ngibasar, Q\u0259m\u0259rli, E\u00e7mi\u0259dzin, Hoktemberyan, Me\u011fri rayonlar\u0131n\u0131n T\u00fcrkiy\u0259 v\u0259 \u0130ranla h\u0259ms\u0259rh\u0259d k\u0259ndl\u0259rind\u0259 ya\u015fayan az\u0259rbaycanl\u0131 v\u0259 m\u00fcs\u0259lman k\u00fcrd ail\u0259l\u0259ri k\u00fctl\u0259vi sur\u0259td\u0259 repressiyaya m\u0259ruz qalm\u0131\u015fd\u0131lar. Minl\u0259rl\u0259 ail\u0259 Orta Asiyaya v\u0259 Qazax\u0131stana s\u00fcrg\u00fcn edilmi\u015fdir. \u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, XX \u0259srin 30-cu ill\u0259rind\u0259 Erm\u0259nistandan 50 mind\u0259n art\u0131q az\u0259rbaycanl\u0131 v\u0259 m\u00fcs\u0259lman k\u00fcrd repressiyaya m\u0259ruz qalm\u0131\u015fd\u0131r [1, s. 111].<\/p>\n<p>1939-cu ild\u0259 ke\u00e7iril\u0259n \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc \u00fcmumittifaq siyah\u0131yaalman\u0131n n\u0259tic\u0259l\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, Erm\u0259nistanda ya\u015fayan 1.282.330 n\u0259f\u0259r \u0259halinin 130.997 n\u0259f\u0259rini az\u0259rbaycanl\u0131lar (10,2 faiz), 20.481 n\u0259f\u0259rini k\u00fcrdl\u0259r (1,6 faiz) t\u0259\u015fkil etmi\u015fdir.<\/p>\n<p>1947-ci il dekabr\u0131n 27-d\u0259 SSR\u0130 Nazirl\u0259r Sovetinin \u201cErm\u0259nistan SSR-d\u0259n kolxoz\u00e7ular\u0131n v\u0259 dig\u0259r az\u0259rbaycanl\u0131 \u0259halinin Az\u0259rbaycan SSR-in K\u00fcr-Araz oval\u0131\u011f\u0131na k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fclm\u0259si haqq\u0131nda\u201d q\u0259bul etdiyi q\u0259rara \u0259sas\u0259n, 100 min kolxoz\u00e7u v\u0259 dig\u0259r az\u0259rbaycanl\u0131 \u0259halinin \u00fc\u00e7 il \u0259rzind\u0259 Az\u0259rbaycan SSR-in K\u00fcr-Araz oval\u0131\u011f\u0131na k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fclm\u0259si q\u0259rarla\u015fd\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131. Lakin 1948-1953-c\u00fc ill\u0259rd\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131 \u0259hali il\u0259 b\u0259rab\u0259r, m\u00fcs\u0259lman k\u00fcrdl\u0259r d\u0259 Erm\u0259nistandan deportasiya edilmi\u015fdil\u0259r. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 1939-cu ild\u0259n1959-cu il\u0259d\u0259k ke\u00e7\u0259n 20 il m\u00fcdd\u0259tind\u0259 Erm\u0259nistanda ya\u015fayan az\u0259rbaycanl\u0131 \u0259halinin v\u0259 m\u00fcs\u0259lman k\u00fcrdl\u0259rin say\u0131 k\u0259skin \u015f\u0259kild\u0259 azalm\u0131\u015fd\u0131. 1959-cu ild\u0259 ke\u00e7iril\u0259n d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc \u00fcmumittifaq siyah\u0131yaalman\u0131n n\u0259tic\u0259l\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, Erm\u0259nistanda ya\u015fayan 1.763.048 n\u0259f\u0259r \u0259halinin 107.748 n\u0259f\u0259rini az\u0259rbaycanl\u0131lar (6,1 faiz), 25.627 n\u0259f\u0259rini k\u00fcrdl\u0259r (1,5 faiz) t\u0259\u015fkil etmi\u015fdir [9, \u0441. 102].<\/p>\n<p>1970-ci ild\u0259 ke\u00e7iril\u0259n be\u015finci \u00fcmumittifaq siyah\u0131yaalman\u0131n n\u0259tic\u0259l\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, Erm\u0259nistanda ya\u015fayan 2.491.873 n\u0259f\u0259r \u0259halinin 148.189 n\u0259f\u0259ri az\u0259rbaycanl\u0131lardan (5,9 faiz), 37.486 n\u0259f\u0259ri k\u00fcrdl\u0259rd\u0259n (1,5 faiz) ibar\u0259t olmu\u015fdur [10].<\/p>\n<p>1979-cu ild\u0259 ke\u00e7iril\u0259n alt\u0131nc\u0131 \u00fcmumittifaq siyah\u0131yaalman\u0131n n\u0259tic\u0259l\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, Erm\u0259nistanda ya\u015fayan 3.037.259 n\u0259f\u0259r \u0259halinin 160.841 n\u0259f\u0259rini az\u0259rbaycanl\u0131lar (5,3 faiz), 50.822 n\u0259f\u0259rini k\u00fcrdl\u0259r (1,7 faiz) t\u0259\u015fkil etmi\u015fdir.<\/p>\n<p>Sovet hakimiyy\u0259ti ill\u0259rind\u0259 Erm\u0259nistanda m\u00fcs\u0259lman k\u00fcrdl\u0259r \u0259sas\u0259n Vedi (Ararat), Z\u0259ngibasar (Masis), Basarke\u00e7\u0259r (Vardenis) rayonlar\u0131nda v\u0259 \u0130r\u0259van \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 ya\u015fay\u0131rd\u0131lar. Erm\u0259nistanda ayr\u0131ca m\u00fcs\u0259lman k\u00fcrd k\u0259ndi yox idi. Az\u0259rbaycanl\u0131 k\u0259ndl\u0259rind\u0259 ya\u015fayan k\u00fcrdl\u0259r \u0259halinin 10-15 faizind\u0259n \u00e7oxunu t\u0259\u015fkil etmirdil\u0259r. Yezdi k\u00fcrdl\u0259r is\u0259 \u0259sas\u0259n \u018fl\u0259y\u0259z (Araqats), Talin, Abaran, Hoktemberyan (Armavir), Arta\u015fat, Dilican rayonlar\u0131nda v\u0259 \u0130r\u0259van \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 ya\u015fay\u0131rd\u0131lar.<\/p>\n<p>1988-ci ild\u0259 ke\u00e7mi\u015f SSR\u0130 r\u0259hb\u0259rliyinin Az\u0259rbaycana qar\u015f\u0131 q\u0259r\u0259zli m\u00f6vqeyind\u0259n istifad\u0259 ed\u0259n Erm\u0259nistan Respublikas\u0131 Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f\u00a0 Muxtar Vilay\u0259tini anneksiya etm\u0259y\u0259 c\u0259hd g\u00f6st\u0259rm\u0259kl\u0259 yana\u015f\u0131, Erm\u0259nistan SSR Ali Soveti sessiyas\u0131n\u0131n m\u0259xfi g\u00f6st\u0259ri\u015fin\u0259 \u0259sas\u0259n, 1988-ci il noyabr\u0131n 22-d\u0259n 28-d\u0259k olan m\u00fcdd\u0259t \u0259rzind\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131lar ya\u015fayan 22 rayonda 170 s\u0131rf v\u0259 erm\u0259nil\u0259rl\u0259 qar\u0131\u015f\u0131q 94 ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259sk\u0259nl\u0259ri bo\u015fald\u0131lm\u0131\u015f, n\u0259tic\u0259d\u0259 200 mind\u0259n \u00e7ox az\u0259rbaycanl\u0131, 18 min m\u00fcs\u0259lman k\u00fcrd, min n\u0259f\u0259r rusdilli \u0259hali Az\u0259rbaycana qovulmu\u015fdur [1, s. 173].<\/p>\n<p>Erm\u0259nistan\u0131n \u018fl\u0259y\u0259z rayonunda do\u011fulub b\u00f6y\u00fcy\u0259n, \u0130r\u0259van D\u00f6vl\u0259t Universitetinin filologiya fak\u00fclt\u0259sini bitir\u0259n, sonralar \u0130r\u0259van radiosunun k\u00fcrdc\u0259 verili\u015fl\u0259r redaksiyas\u0131nda v\u0259 \u018fl\u0259y\u0259z rayon komsomol komit\u0259sinin katibi i\u015fl\u0259y\u0259n \u0130\u015fxan Aslanovi\u00e7 Ankosi Erm\u0259nistan\u0131n m\u00fcst\u0259qilliy\u0259 qovu\u015fmas\u0131ndan sonra t\u0259zyiql\u0259r\u0259 tab g\u0259tirm\u0259y\u0259r\u0259k Erm\u0259nistan\u0131 t\u0259rk etm\u0259k m\u0259cburiyy\u0259tind\u0259 qalm\u0131\u015f v\u0259 1993-c\u00fc ild\u0259n Krasnodarda ya\u015fay\u0131r, \u201cMidiya\u201d K\u00fcrd Milli-M\u0259d\u0259ni Muxtariyy\u0259tinin s\u0259dri, K\u00fcrd\u00fcstan Milli Konqresinin \u00fczv\u00fc kimi yezdi k\u00fcrdl\u0259rin h\u00fcquqlar\u0131n\u0131n m\u00fcdafi\u0259si istiqam\u0259tind\u0259 f\u0259aliyy\u0259tini davam etdirir. Onun atas\u0131 Aslan Xudoyan uzun m\u00fcdd\u0259t yezdi k\u00fcrdl\u0259rin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 rayonlarda r\u0259hb\u0259r v\u0259zif\u0259l\u0259rd\u0259 i\u015fl\u0259mi\u015f, erm\u0259nil\u0259rin k\u00fcrdl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 diskriminasiyas\u0131n\u0131n canl\u0131 \u015fahidi olmu\u015fdu.<\/p>\n<p>\u0130\u015fxan Ankosi yaz\u0131r ki, h\u0259l\u0259 \u00f6t\u0259n \u0259srd\u0259 50-ci ill\u0259rin sonu, 60-c\u0131 ill\u0259rin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 Erm\u0259nistanda mill\u0259t\u00e7ilik \u0259hval-ruhiyy\u0259si \u0259n y\u00fcks\u0259k h\u0259dd\u0259 \u00e7atm\u0131\u015fd\u0131. Mill\u0259t\u00e7ilik daha \u00e7ox Yakov Zarobyan\u0131n Erm\u0259nistan KP MK-n\u0131n birinci katibi oldu\u011fu d\u00f6vrd\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc b\u00fcruz\u0259 vermi\u015fdir. M\u0259hz Y.Zarobyan\u0131n a\u00e7\u0131q \u015f\u0259kild\u0259 d\u0259st\u0259yi say\u0259sind\u0259 Erm\u0259nistanda antik\u00fcrd siyas\u0259ti yeridilmi\u015fdir. \u0130\u015fxan Ankosi yaz\u0131r: \u201cBiz k\u00fcrdl\u0259r praktik olaraq h\u0259r g\u00fcn, h\u0259r saat hakimiyy\u0259t dair\u0259l\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n xalq\u0131m\u0131za qar\u015f\u0131 yeridil\u0259n diskriminasiya siyas\u0259tini hiss edirdik\u201d. O, daha sonra qeyd edir ki, h\u0259l\u0259 XX \u0259srin 80-ci ill\u0259rind\u0259 Erm\u0259nistan r\u0259hb\u0259rliyi k\u00fcrdl\u0259rl\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131lar aras\u0131nda qar\u015f\u0131durma yaratmaq siyas\u0259ti yeritmi\u015fdir. Bel\u0259 ki, k\u00fcrdl\u0259rin k\u0259ndl\u0259rind\u0259n olan t\u0259msil\u00e7il\u0259ri Erm\u0259nistan KP MK-ya d\u0259v\u0259t edil\u0259r\u0259k onlara \u201crespublika \u0259razisind\u0259 ya\u015fayan b\u00fct\u00fcn k\u00fcrdl\u0259rin kompakt \u0259razid\u0259 ya\u015famalar\u0131 v\u0259 heyvandarl\u0131qla m\u0259\u015f\u011ful olmalar\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn\u201d onlar\u0131n Amasiya rayonuna k\u00f6\u00e7m\u0259l\u0259ri t\u0259klif edilmi\u015fdi. H\u0259min vaxt Amasiya rayonunda ya\u015fayan \u0259halinin 85 faizind\u0259n \u00e7oxunu az\u0259rbaycanl\u0131lar t\u0259\u015fkil edirdi. \u0130\u015fxan Ankosi yaz\u0131r ki, bununla Erm\u0259nistan r\u0259hb\u0259rliyi k\u00fcrdl\u0259rin \u0259li il\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n Amasiya rayonundan s\u0131x\u0131\u015fd\u0131r\u0131l\u0131b \u00e7\u0131xar\u0131lmas\u0131na nail olmaq v\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 m\u00fcs\u0259lman k\u00fcrdl\u0259r il\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131lar aras\u0131nda yaratd\u0131qlar\u0131 d\u00fc\u015fm\u0259n\u00e7ilikd\u0259n istifad\u0259 etm\u0259k m\u0259qs\u0259di g\u00fcd\u00fcrd\u00fc [15]. M\u0259hz m\u00fcs\u0259lman k\u00fcrdl\u0259rin Amasiya rayonuna k\u00f6\u00e7m\u0259kd\u0259n imtina etm\u0259l\u0259rind\u0259n sonra onlar\u0131 c\u0259zaland\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn 1983-c\u00fc ild\u0259 Erm\u0259nistan h\u00f6kum\u0259ti Ararat vadisind\u0259 qoyun\u00e7ulu\u011fun qada\u011fan edilm\u0259si bar\u0259d\u0259 q\u0259rar q\u0259bul etmi\u015fdi.<\/p>\n<p>Erm\u0259nistan h\u00f6kum\u0259ti yezdi k\u00fcrdl\u0259rinin \u0259li il\u0259 Amasiya rayonunda ya\u015fayan az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131 deportasiya etm\u0259k ist\u0259mi\u015fdi. Bel\u0259 ki, Amasiya rayonu \u0259razisind\u0259 \u018fl\u0259y\u0259z rayonunun k\u00fcrd k\u0259ndl\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn yaylaq yerl\u0259rinin ayr\u0131lmas\u0131n\u0131 ist\u0259mi\u015fdil\u0259r. Bu m\u0259qs\u0259dl\u0259 yezdi k\u00fcrd k\u0259ndl\u0259rinin t\u0259msil\u00e7il\u0259rinin i\u015ftirak\u0131 il\u0259 Amasiya rayonunun da\u011f k\u0259ndl\u0259rin\u0259 bax\u0131\u015f ke\u00e7irilmi\u015fdi. \u018fslind\u0259, \u018fl\u0259y\u0259z rayonunun \u00f6z\u00fc yaylaq rayonu olub, d\u0259niz s\u0259viyy\u0259sin\u0259 g\u00f6r\u0259 Amasiya rayonu il\u0259 eyni s\u0259viyy\u0259d\u0259 idi. Dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n, onsuz da otlaq sah\u0259sinin q\u0131tl\u0131\u011f\u0131ndan \u0259ziyy\u0259t \u00e7\u0259k\u0259n Amasiya rayonunun \u0259razisind\u0259n Axuryan v\u0259 Ani rayonlar\u0131n\u0131n erm\u0259ni k\u0259ndl\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7ox-\u00e7ox \u0259vv\u0259l yaylaq yerl\u0259ri ayr\u0131lm\u0131\u015fd\u0131. Onu da qeyd etm\u0259k laz\u0131md\u0131r ki, Amasiya rayonunda ya\u015fayan az\u0259rbaycanl\u0131 \u0259halinin b\u00f6y\u00fck \u0259ks\u0259riyy\u0259ti mal-qaras\u0131n\u0131 uzun s\u00fcr\u0259n q\u0131\u015f aylar\u0131ndan salamat \u00e7\u0131xarmaq \u00fc\u00e7\u00fcn qon\u015fu erm\u0259ni rayonlar\u0131n\u0131n k\u0259ndl\u0259rind\u0259n ot almaq m\u0259cburiyy\u0259tind\u0259 qal\u0131rd\u0131lar. Yezdi k\u00fcrdl\u0259ri Erm\u0259nistan h\u00f6kum\u0259tinin \u0259sl niyy\u0259tini ba\u015fa d\u00fc\u015f\u00fcb, bu t\u0259klifd\u0259n imtina etmi\u015f v\u0259 \u0259halisinin s\u0131xl\u0131\u011f\u0131na g\u00f6r\u0259 Amasiya rayonundan qat-qat seyr\u0259k olan v\u0259 geni\u015f otlaq sah\u0259l\u0259rin\u0259 malik qon\u015fu Qukasyan rayonundan yaylaq yerl\u0259rinin ayr\u0131lmas\u0131n\u0131 ist\u0259mi\u015fdil\u0259r. Lakin Erm\u0259nistan r\u0259hb\u0259rliyi buna raz\u0131 olmam\u0131\u015f v\u0259 bu m\u0259s\u0259l\u0259 bel\u0259c\u0259 g\u00fcnd\u0259likd\u0259n \u00e7\u0131xar\u0131lm\u0131\u015fd\u0131.<\/p>\n<p>\u0130\u015fxan Ankosi yaz\u0131r ki, h\u0259l\u0259 1987-ci ild\u0259n Erm\u0259nistan KP MK-n\u0131n, Nazirl\u0259r Sovetinin, Ali Sovetin\u00a0 v\u0259 g\u00fcc strukturlar\u0131n\u0131n bilavasit\u0259 \u00f6rt\u00fcy\u00fc alt\u0131nda \u201cAntik\u00fcrd komit\u0259si\u201d f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rirdi. Bu qrupa \u0130r\u0259vanda yezdi k\u00fcrdl\u0259rinin daha \u00e7ox ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 Myasnikyan rayon Partiya Komit\u0259sinin birinci katibi Muradyan r\u0259hb\u0259rlik edirdi. 1990-c\u0131 ild\u0259 erm\u0259nil\u0259rin antik\u00fcrd kampaniyas\u0131 apogey h\u0259ddin\u0259 \u00e7atm\u0131\u015f, k\u00fcrdl\u0259r \u0259leyhin\u0259 v\u0259r\u0259q\u0259l\u0259r yay\u0131lm\u0131\u015f, onlar\u0131n evl\u0259ri yand\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131. Bundan sonra \u0130\u015fxan Ankosinin i\u015ftirak\u0131 il\u0259 9 n\u0259f\u0259rd\u0259n ibar\u0259t k\u00fcrdl\u0259rin n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259rini uzun t\u0259kidl\u0259rd\u0259n sonra Erm\u0259nistan KP MK-n\u0131n birinci katibi Vladimir Movsesyan q\u0259bul etmi\u015fdi. N\u00fcmay\u0259nd\u0259 hey\u0259ti bir daha \u0259min olmu\u015fdu ki, m\u00fc\u0259yy\u0259n antik\u00fcrd q\u00fcvv\u0259l\u0259ri m\u00f6vcuddur v\u0259 onlar\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131nda konkret v\u0259zif\u0259l\u0259r qoyulmu\u015fdur. El\u0259 h\u0259min g\u00f6r\u00fc\u015fd\u0259n ayr\u0131lan n\u00fcmay\u0259nd\u0259 hey\u0259tini erm\u0259nil\u0259r M\u0259rk\u0259zi Komit\u0259nin qar\u015f\u0131s\u0131ndaca d\u00f6ym\u00fc\u015fd\u00fcl\u0259r. \u0130\u015fxan Ankosi yaz\u0131r: \u201cH\u0259r \u015fey ayd\u0131n idi: \u0259g\u0259r sa\u011f qalmaq ist\u0259yirs\u0259ns\u0259, \u00e7amadan\u0131n\u0131 g\u00f6t\u00fcr, hayd\u0131 va\u011fzala do\u011fru\u201d.<\/p>\n<p>O, daha sonra qeyd edir ki, 1988-ci ild\u0259 Spitakda ba\u015f ver\u0259n z\u0259lz\u0259l\u0259d\u0259n iki g\u00fcn sonra Araqats (\u018fl\u0259y\u0259z) rayon partiya komit\u0259sinin \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc katibi Valeri Tonoyan Cam\u0131\u015fl\u0131 k\u0259ndind\u0259 ya\u015fayan yezdi k\u00fcrdl\u0259rin\u0259 demi\u015fdi ki, dekabr\u0131n 11-d\u0259 erm\u0259ni mill\u0259t\u00e7il\u0259ri k\u00fcrdl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 q\u0131r\u011f\u0131nlar t\u00f6r\u0259d\u0259c\u0259kdil\u0259r. T\u0259kc\u0259 \u018fl\u0259y\u0259z rayonunda 11 yezdi k\u00fcrd k\u0259ndi darmada\u011f\u0131n edil\u0259c\u0259kdi. Bunun \u00fc\u00e7\u00fcn yezdi v\u0259 m\u00fcs\u0259lman k\u00fcrdl\u0259rin ya\u015fad\u0131qlar\u0131 evl\u0259r v\u0259 cinay\u0259tin konkret icra\u00e7\u0131lar\u0131 \u0259vv\u0259lc\u0259d\u0259n m\u00fc\u0259yy\u0259n edilmi\u015f, benzinda\u015f\u0131yan ma\u015f\u0131nlar haz\u0131r v\u0259ziyy\u0259t\u0259 g\u0259tirilmi\u015fdi. Sad\u0259c\u0259 olaraq, dekabr\u0131n 7-d\u0259 ba\u015f ver\u0259n z\u0259lz\u0259l\u0259 n\u0259tic\u0259sind\u0259 erm\u0259nil\u0259rin n\u00f6vb\u0259ti cinay\u0259tl\u0259rinin qar\u015f\u0131s\u0131 al\u0131nm\u0131\u015fd\u0131 [15].<\/p>\n<p>1991-ci ild\u0259 k\u00fcrd ziyal\u0131lar\u0131ndan ibar\u0259t bir qrup m\u00fcs\u0259lman v\u0259 yezdi k\u00fcrd\u00fc aras\u0131nda Erm\u0259nistan r\u0259hb\u0259rliyinin apard\u0131\u011f\u0131 t\u0259friq\u0259\u00e7ilik siyas\u0259tin\u0259 qar\u015f\u0131 etirazlar\u0131n\u0131 bildirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn prezident Levon Ter-Petrosyan\u0131n q\u0259bulunda olmu\u015fdu. K\u00fcrd ziyal\u0131s\u0131 \u00c7\u0259rk\u0259ze Ra\u015f\u00a0 demi\u015fdi: &#8220;M\u0259g\u0259r siz bir \u015f\u0259rq\u015f\u00fcnas kimi bilmirsiniz ki, yezdil\u0259r dig\u0259r k\u00fcrdl\u0259rd\u0259n yaln\u0131z dini inanclar\u0131na g\u00f6r\u0259 f\u0259rql\u0259nir v\u0259 k\u00fcrd xalq\u0131n\u0131n bir par\u00e7as\u0131d\u0131r? Sizin siyas\u0259tiniz k\u00fcrdl\u0259rin m\u00fcxt\u0259lif konfessiyalar\u0131 aras\u0131nda nifaq yaratma\u011fa y\u00f6n\u0259lib\u201d. Levon Ter-Petrosyan cavab vermi\u015fdi:\u00a0 \u201cBiz erm\u0259ni xalq\u0131n\u0131n maraqlar\u0131ndan \u00e7\u0131x\u0131\u015f edirik\u201d [6, s. 70-71].<\/p>\n<p>K\u00fcrdl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 t\u00f6r\u0259dil\u0259n q\u0259tl v\u0259 q\u0131r\u011f\u0131nlar\u0131n c\u0259zas\u0131z qalmas\u0131 erm\u0259ni mill\u0259t\u00e7il\u0259rini yeni-yeni q\u0131r\u011f\u0131nlara h\u0259v\u0259sl\u0259ndirirdi. 2006-c\u0131 il avqustun 17-d\u0259 Kotayk vilay\u0259tinin Zovuni k\u0259ndind\u0259 ya\u015fayan yezdi k\u00fcrdl\u0259rl\u0259 erm\u0259nil\u0259r aras\u0131nda k\u00fctl\u0259vi dava ba\u015f vermi\u015fdi. H\u0259min vaxt 42 ya\u015f\u0131nda yezdi k\u00fcrd K\u0259r\u0259m Avdalyan q\u0259tl\u0259 yetirilmi\u015fdi. Hadis\u0259 yerin\u0259 g\u0259l\u0259n Erm\u0259nistan Yezdil\u0259ri \u0130ttifaq\u0131n\u0131n s\u0259dri Aziz Tamoyan\u0131n ba\u015f\u0131na odlu silah\u0131 dayayaraq demi\u015fdil\u0259r ki, k\u00fcrdl\u0259r r\u0259dd olub \u00f6z \u00f6lk\u0259l\u0259rin\u0259 getsinl\u0259r. Bu cinay\u0259ti Erm\u0259nistan\u0131n h\u00fcquq-m\u00fchafiz\u0259 orqanlar\u0131 \u00f6rt-basd\u0131r etmi\u015fdil\u0259r. 2006-ci il dekabr\u0131n 7-d\u0259 K.Avdalyan\u0131n anas\u0131, arvad\u0131 v\u0259 iki o\u011flu Erm\u0259nistan Prezidentinin iqam\u0259tgah\u0131 qar\u015f\u0131s\u0131nda \u00f6zl\u0259rini yand\u0131rm\u0131\u015fd\u0131lar [7].<\/p>\n<p>2009-cu il iyun ay\u0131n\u0131n 3-d\u0259 Abovyan rayonunda M\u0259cid Hasoyan ad\u0131nda yezdi k\u00fcrd\u00fcn 6 n\u0259f\u0259rlik ail\u0259 \u00fczv\u00fcn\u00fcn ham\u0131s\u0131n\u0131 erm\u0259ni qon\u015fular\u0131 q\u0259tl\u0259 yetirmi\u015fdil\u0259r. Hans\u0131 ki, h\u0259min ail\u0259nin q\u0259tl\u0259 yetiril\u0259n \u0259n ki\u00e7ik \u00fczv\u00fc Tengizin 13 ya\u015f\u0131 var idi v\u0259 ona daha \u00e7ox i\u015fg\u0259nc\u0259 vermi\u015f, venalar\u0131n\u0131 do\u011fram\u0131\u015fd\u0131lar. \u00dcst-\u00fcst\u0259 Hasonan ail\u0259sinin \u00fczvl\u0259rin\u0259 80 b\u0131\u00e7aq z\u0259rb\u0259si vurmu\u015fdular. Bundan sonra erm\u0259ni qon\u015fular\u0131 yezdil\u0259rin saxlad\u0131qlar\u0131 pullar\u0131 v\u0259 q\u0131z\u0131llar\u0131 o\u011furlam\u0131\u015fd\u0131lar.<\/p>\n<p>Ararat (Vedi) rayonunun Qaralar k\u0259ndind\u0259 1988-ci il\u0259d\u0259k az\u0259rbaycanl\u0131-larla yana\u015f\u0131, erm\u0259nil\u0259r, m\u00fcs\u0259lman v\u0259 yezdi k\u00fcrdl\u0259ri birg\u0259 ya\u015fay\u0131rd\u0131lar. Az\u0259rbaycanl\u0131larla m\u00fcs\u0259lman k\u00fcrdl\u0259r 1988-ci ild\u0259 Qaralardan deportasiya edilmi\u015fdil\u0259r. 1994-c\u00fc ilin iyul ay\u0131nda erm\u0259nil\u0259r Qaralar k\u0259ndind\u0259 ya\u015fayan yezdi k\u00fcrdl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 q\u0131r\u011f\u0131nlar t\u00f6r\u0259tmi\u015fdil\u0259r. Bununla ba\u011fl\u0131 Az\u0259rbaycan K\u00fcrd M\u0259d\u0259niyy\u0259t M\u0259rk\u0259zi d\u00fcnya xalqlar\u0131na m\u00fcraci\u0259t ed\u0259r\u0259k qeyd edirdi ki, \u201cqani\u00e7\u0259n erm\u0259ni h\u0259rb\u00e7il\u0259ri Vedi (Ararat) rayonunun yezdi k\u00fcrdl\u0259r ya\u015fayan Qaralar k\u0259ndind\u0259 50-d\u0259n \u00e7ox dinc sakini q\u0259tl\u0259 yetirmi\u015fl\u0259r\u201d. Az\u0259rbaycan K\u00fcrd M\u0259d\u0259niyy\u0259t M\u0259rk\u0259zi erm\u0259nil\u0259rin t\u0259cav\u00fcz\u00fcn\u0259 son qoymaq v\u0259 yezdi k\u00fcrdl\u0259rini m\u0259hv olmaqdan xilas etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn d\u00fcnya xalqlar\u0131n\u0131 s\u0259sl\u0259rini ucaltma\u011fa \u00e7a\u011f\u0131rm\u0131\u015fd\u0131 [20].<\/p>\n<p>Erm\u0259nistanda da\u015fnaklar\u0131n hakimiyy\u0259ti d\u00f6vr\u00fcnd\u0259n apar\u0131lan etnik t\u0259mizl\u0259m\u0259 siyas\u0259ti n\u0259hay\u0259t, m\u00fcasir Erm\u0259nistan hakimiyy\u0259ti t\u0259r\u0259find\u0259n ba\u015fa \u00e7atd\u0131r\u0131ld\u0131. Erm\u0259ni \u00fcmummilli h\u0259r\u0259kat\u0131n\u0131n 1994-c\u00fc ild\u0259 \u0130r\u0259vanda ke\u00e7iril\u0259n mitinql\u0259rind\u0259n birind\u0259 Levon Ter-Petrosyan demi\u015fdi: &#8220;O \u015feyi ki biz 2-3 il \u0259rzind\u0259 etdik, dig\u0259rl\u0259ri bunu 600-700 il \u0259rzind\u0259 ed\u0259 bilm\u0259yibl\u0259r. Biz Erm\u0259nistan\u0131 dig\u0259r xalqlardan t\u0259mizl\u0259dik\u201d [6, c. 71].<\/p>\n<p>Erm\u0259ni eksperti Karine Ter-Saakyan\u0131n verdiyi m\u0259lumata g\u00f6r\u0259, 2002-ci ild\u0259 Erm\u0259nistan parlamenti yezdil\u0259rin k\u00fcrd olmamas\u0131 bar\u0259d\u0259 q\u0259tnam\u0259 q\u0259bul etmi\u015fdir. Erm\u0259nistan h\u00f6kum\u0259tind\u0259n d\u0259st\u0259k alan h\u0259ft\u0259lik \u201cYezdixana\u201d q\u0259zeti k\u00fcrdl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 yaz\u0131lar d\u0259rc edir. \u0130r\u0259van radiosunda bir saatl\u0131q k\u00fcrdc\u0259 verili\u015fl\u0259rd\u0259 yezdil\u0259rin k\u00fcrd olmad\u0131\u011f\u0131 t\u0259bli\u011fat\u0131 apar\u0131l\u0131r. 1992-2012-ci ill\u0259rd\u0259 Erm\u0259nistanda ya\u015fayan yezdil\u0259rin 30 faizi \u00f6lk\u0259ni t\u0259rk etm\u0259k m\u0259cburiyy\u0259tind\u0259 qalm\u0131\u015fd\u0131lar. M\u0259s\u0259l\u0259n, \u0259g\u0259r 1990-c\u0131 ill\u0259rin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 \u018fl\u0259y\u0259zin Hakko k\u0259ndind\u0259 100-d\u0259n \u00e7ox yezdi ail\u0259si ya\u015fay\u0131rd\u0131sa, 2012-ci ild\u0259 burada 16 yezdi ail\u0259si qalm\u0131\u015fd\u0131. Bir \u00e7ox yezdil\u0259r iqtisadi v\u0259ziyy\u0259tin a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131na tab g\u0259tirm\u0259y\u0259r\u0259k \u0259rzaq v\u0259 dig\u0259r yard\u0131mlar almaq \u00fc\u00e7\u00fcn xristianl\u0131\u011f\u0131 q\u0259bul etm\u0259k m\u0259cburiyy\u0259tind\u0259 qal\u0131rlar. M\u0259s\u0259l\u0259n, \u018fl\u0259y\u0259z rayonunun Amre-Taza (ke\u00e7mi\u015f Karvansara, haz\u0131rda Saduns k\u0259ndi \u2013 N.M.) k\u0259ndind\u0259 ya\u015fayan yezdil\u0259rin t\u0259qrib\u0259n 35 faizi xristian protestanta \u00e7evrilm\u0259k m\u0259cburiyy\u0259tind\u0259 qalm\u0131\u015flar [18].<\/p>\n<p>R\u0259smi Erm\u0259nistan dair\u0259l\u0259rinin az\u0259rbay-canl\u0131lara v\u0259 m\u00fcs\u0259lman k\u00fcrdl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 apard\u0131qlar\u0131 etnik t\u0259mizl\u0259m\u0259 siyas\u0259ti haz\u0131rda yezdi k\u00fcrdl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 davam etdirilir. Bir zamanlar k\u00fcrdl\u0259rin erm\u0259nil\u0259rl\u0259 birlikd\u0259 t\u00fcrkl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 vuru\u015fduqlar\u0131n\u0131 yazan erm\u0259ni tarix\u00e7il\u0259ri v\u0259 siyas\u0259t\u00e7il\u0259ri bu g\u00fcn k\u00fcrdl\u0259rin erm\u0259nil\u0259rin soyq\u0131r\u0131m\u0131nda i\u015ftirak\u00e7\u0131 olmalar\u0131 bar\u0259d\u0259 iddialarla \u00e7\u0131x\u0131\u015f edirl\u0259r.<\/p>\n<p>Etnik azl\u0131qlara qar\u015f\u0131 Erm\u0259nistanda h\u0259yata ke\u00e7iril\u0259n diskriminasiya siyas\u0259ti Avropa \u015euras\u0131n\u0131n \u0130rq\u00e7ilik v\u0259 irqi d\u00f6z\u00fcms\u00fczl\u00fcy\u0259 qar\u015f\u0131 m\u00fcbariz\u0259 komissiyas\u0131n\u0131n hesabatlar\u0131nda da \u00f6z \u0259ksini tapm\u0131\u015fd\u0131r. Komissiyan\u0131n 13 fevral 2011-ci ild\u0259 d\u0259rc edil\u0259n hesabat\u0131nda qeyd edilir ki, etnik azl\u0131qlar olan yezdil\u0259rin torpa\u011fa m\u00fclkiyy\u0259t s\u0259n\u0259di almaq, suvarma v\u0259 otlaqlar probleml\u0259ri m\u00f6vcuddur. Habel\u0259, yerli hakimiyy\u0259t, polis v\u0259 ordu t\u0259r\u0259find\u0259n yezdi icmalar\u0131n\u0131n h\u00fcquqlar\u0131n\u0131n pozulmas\u0131 faktlar\u0131 a\u015fkar edilmi\u015fdir [3].<\/p>\n<p>M\u00fcs\u0259lman k\u00fcrdl\u0259rin Erm\u0259nistandan deportasiyas\u0131 zaman\u0131 yezdi k\u00fcrdl\u0259r, \u00e7ox t\u0259\u0259ss\u00fcf ki, erm\u0259ni mill\u0259t\u00e7i dair\u0259l\u0259rinin yan\u0131nda yer alm\u0131\u015fd\u0131lar. Lakin \u00e7ox ke\u00e7m\u0259di ki, yezdi k\u00fcrdl\u0259ri d\u0259 eyni aqib\u0259ti ya\u015fad\u0131lar. Bu g\u00fcn diskriminasiyaya v\u0259 k\u00fctl\u0259vi q\u0131r\u011f\u0131nlara m\u0259ruz qoyulan yezdi k\u00fcrdl\u0259r Rusiyaya, Ukraynaya, Belorusa, Q\u0259rbi Avropa \u00f6lk\u0259l\u0259rin\u0259, AB\u015e-a, h\u0259tta Avstraliyaya \u00fcz tuturlar. Erm\u0259ni vandallar\u0131 k\u00fcrdl\u0259rin q\u0259biristanl\u0131qlar\u0131n\u0131 buldozerl\u0259rl\u0259 yerl\u0259 yeksan edirl\u0259r.<\/p>\n<p>2011-ci ild\u0259 ke\u00e7iril\u0259n siyah\u0131yaalman\u0131n n\u0259tic\u0259l\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, Erm\u0259nistanda ya\u015fayan 3.018.854 n\u0259f\u0259r \u0259halinin 35.308 n\u0259f\u0259rini yezdil\u0259r, 11.911 n\u0259f\u0259rini ruslar, 2.162 n\u0259f\u0259rini k\u00fcrdl\u0259r t\u0259\u015fkil etmi\u015fdir [21]. 1979-cu ild\u0259 ke\u00e7iril\u0259n siyah\u0131yaalman\u0131n n\u0259tic\u0259l\u0259ri il\u0259 m\u00fcqayis\u0259d\u0259 k\u00fcrdl\u0259r artmaq \u0259v\u0259zin\u0259 13.352 n\u0259f\u0259r azalm\u0131\u015fd\u0131r. \u018fslind\u0259, k\u00fcrd ail\u0259l\u0259rind\u0259 \u00e7oxu\u015faql\u0131l\u0131\u011f\u0131n normal h\u0259yat t\u0259rzi olmas\u0131 n\u0259z\u0259r\u0259 al\u0131nsa, 1979-cu ild\u0259n ke\u00e7\u0259n 32 il \u0259rzind\u0259, y\u0259ni 2011-ci ild\u0259 Erm\u0259nistanda ya\u015fayan k\u00fcrdl\u0259rin say\u0131 az\u0131 iki d\u0259f\u0259 artmal\u0131 idi.<\/p>\n<p>Erm\u0259nistan\u0131n \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rind\u0259 ya\u015fayan yezdi k\u00fcrdl\u0259ri \u0259sas\u0259n \u015f\u0259h\u0259rin kommunal xidm\u0259t v\u0259 ya\u015f\u0131lla\u015fd\u0131rma sah\u0259l\u0259rind\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar. Erm\u0259nil\u0259rin \u00f6zl\u0259rin\u0259 r\u0259va g\u00f6rm\u0259dikl\u0259ri i\u015fl\u0259rd\u0259 \u00e7al\u0131\u015fd\u0131r\u0131lan yezdil\u0259r diskriminasiyaya m\u0259ruz qal\u0131rlar. \u018fg\u0259r 1989-cu ild\u0259 \u0130r\u0259vanda 7086 yezdi k\u00fcrd\u00fcn ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 qeyd\u0259 al\u0131nm\u0131\u015fd\u0131sa, 2011-ci ild\u0259 onlar\u0131n say\u0131 3268 n\u0259f\u0259r idi. \u015e\u0259h\u0259rl\u0259rd\u0259 ya\u015fayan yezdil\u0259r \u00f6z evl\u0259rini d\u0259y\u0259r-d\u0259ym\u0259zin\u0259 sat\u0131b Rusiyan\u0131n \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rin\u0259 k\u00f6\u00e7m\u0259k m\u0259cburiyy\u0259tind\u0259 qal\u0131rlar. T\u0259kc\u0259 bu faktlar k\u00fcrdl\u0259rin Erm\u0259nistanda n\u0259 d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 diskriminasiyaya, deportasiyaya v\u0259 terrora m\u0259ruz qalmalar\u0131n\u0131n \u0259yani g\u00f6st\u0259ricisidir.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>\u0130stifad\u0259 edilmi\u015f \u0259d\u0259biyyat:<\/strong><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong><em>Az\u0259rbaycan dilind\u0259<\/em><\/strong><\/p>\n<ol>\n<li>Arzumanl\u0131 V., Mustafa N. Tarixin qara s\u0259hif\u0259l\u0259ri: Deportasiya. Soyq\u0131r\u0131m. Qa\u00e7q\u0131nl\u0131q. Bak\u0131, 1988.<\/li>\n<li>\u201cAz\u0259rbaycan\u201d q\u0259zeti, 8 iyul 1994-c\u00fc il.<\/li>\n<\/ol>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><em>Rus dilind\u0259<\/em><\/p>\n<ol start=\"3\">\n<li>\u0410\u043a\u043e\u043f\u044f\u043d \u0422. \u0423 \u0435\u0437\u0438\u0434\u043e\u0432 \u0435\u0441\u0442\u044c \u043f\u0440\u043e\u0431\u043b\u0435\u043c\u0430 \u0437\u0435\u043c\u043b\u0438, \u0432\u043e\u0434\u044b \u0438 \u043f\u0430\u0441\u0442\u0431\u0438\u0449, &#8211; \u043e\u0442\u043c\u0435\u0447\u0435\u043d\u043e \u0432 \u043e\u0442\u0447\u0435\u0442\u0435 \u0415\u0432\u0440\u043e\u0441\u043e\u0432\u0435\u0442\u0430. &#8211; http:\/\/archive.hetq.am\/rus\/society\/0702-yezidi.html<\/li>\n<li>\u0410\u0440\u0438\u0441\u0442\u043e\u0432\u0430 \u0422. \u041a\u0443\u0440\u0434\u044b \u0417\u0430\u043a\u0430\u0432\u043a\u0430\u0437\u044c\u044f. (\u0418\u0441\u0442\u043e\u0440\u0438\u043a\u043e-\u044d\u0442\u043d\u043e\u0433\u0440\u0430\u0444\u0438\u0447\u0435\u0441\u043a\u0438\u0439 \u043e\u0447\u0435\u0440\u043a). \u041c\u043e\u0441\u043a\u0432\u0430, 1966<\/li>\n<li>\u0412\u0435\u0441\u0442\u043d\u0438\u043a \u0430\u0440\u0445\u0438\u0432\u043e\u0432 \u0410\u0440\u043c\u0435\u043d\u0438\u0438. \u2116 1 (105), 2005<\/li>\n<li>\u0416\u0443\u0440\u043d\u0430\u043b \u201c\u0414\u0440\u0443\u0436\u0431\u0430\u201d (Dostani). \u041c\u043e\u0441\u043a\u0432\u0430, 2003, \u211622, c. 70-71. &#8211; http:\/\/ezid.ru\/articles\/old_article\/09-04-2005_11-18-33.html<\/li>\n<li>\u0416\u0435\u043d\u0430 \u0443\u0431\u0438\u0442\u043e\u0433\u043e \u0435\u0437\u0438\u0434\u0430 \u043f\u043e\u0434\u043e\u0436\u0433\u043b\u0430 \u0441\u0435\u0431\u044f \u0438 \u0434\u0435\u0442\u0435\u0439 \u043f\u0435\u0440\u0435\u0434 \u0437\u0434\u0430\u043d\u0438\u0435\u043c \u0440\u0435\u0437\u0438\u0434\u0435\u043d\u0446\u0438\u0438 \u043f\u0440\u0435\u0437\u0438\u0434\u0435\u043d\u0442\u0430 \u0410\u0440\u043c\u0435\u043d\u0438\u0438. &#8211; https:\/\/www.newsru.com\/arch\/world\/07dec2006\/fakel.html<\/li>\n<li>3\u0430\u043a\u0430\u0432\u043a\u0430\u0437\u044c\u0435. \u0421\u0442\u0430\u0442\u0438\u0441\u0442\u0438\u043a\u043e-\u044d\u043a\u043e\u043d\u043e\u043c\u0438\u0447\u0435\u0441\u043a\u0438\u0439 \u0441\u0431\u043e\u0440\u043d\u0438\u043a. \u0422\u0438\u0444\u043b\u0438\u0441, 1925<\/li>\n<li>\u0418\u0442\u043e\u0433\u0438 \u0412\u0441\u0435\u0441\u043e\u044e\u0437\u043d\u043e\u0439 \u043f\u0435\u0440\u0435\u043f\u0438\u0441\u0438 \u043d\u0430\u0441\u0435\u043b\u0435\u043d\u0438\u0438 1959 \u0433\u043e\u0434\u0430. \u0410\u0440\u043c\u044f\u043d\u0441\u043a\u043e\u0439 \u0421\u0421\u0420. \u041c\u043e\u0441\u043a\u0432\u0430, 1963<\/li>\n<li>\u0418\u0442\u043e\u0433\u0438 \u0412\u0441\u0435\u0441\u043e\u044e\u0437\u043d\u043e\u0439 \u043f\u0435\u0440\u0435\u043f\u0438\u0441\u0438 \u043d\u0430\u0441\u0435\u043b\u0435\u043d\u0438\u0438 1970 \u0433\u043e\u0434\u0430. \u041c\u043e\u0441\u043a\u0432\u0430, 1973<\/li>\n<li>\u041a\u0430\u0432\u043a\u0430\u0437\u0441\u043a\u0438\u0439 \u043a\u0430\u043b\u0435\u043d\u0434\u0430\u0440\u044c \u043d\u0430 1917 \u0433. \u0422\u0438\u0444\u043b\u0438\u0441\u044c, 1916<\/li>\n<li>\u041c\u0430\u0442\u0435\u0440\u0438\u0430\u043b\u044b \u0434\u043b\u044f \u0438\u0437\u0443\u0447\u0435\u043d\u0438\u044f \u044d\u043a\u043e\u043d\u043e\u043c\u0438\u0447\u0435\u0441\u043a\u043e\u0433\u043e \u0431\u044b\u0442\u0430 \u0433\u043e\u0441\u0443\u0434\u0430\u0440\u0441\u0442\u0432\u0435\u043d\u043d\u044b\u0445 \u043a\u0440\u0435\u0441\u0442\u044c\u044f\u043d \u0417\u0430\u043a\u0430\u0432\u043a\u0430\u0437\u0441\u043a\u043e\u0433\u043e \u043a\u0440\u0430\u044f. \u0422\u0438\u0444\u043b\u0438\u0441\u044c, 1885, \u0422\u043e\u043c, I \u0432\u044b\u043f\u0443\u0441\u043a<\/li>\n<li>\u041d\u0430\u0441\u0435\u043b\u0435\u043d\u0438\u0435 \u0417\u0430\u043a\u0430\u0432\u043a\u0430\u0437\u044c\u0435. \u0412\u0441\u0435\u0441\u043e\u044e\u0437\u043d\u0430\u044f \u043f\u0435\u0440\u0435\u043f\u0438\u0441\u044c \u043d\u0430\u0441\u0435\u043b\u0435\u043d\u0438\u044f 1926 \u0433.\u0422\u0438\u0444\u043b\u0438\u0441\u044c, 1928<\/li>\n<li>\u041d\u0430\u0441\u0435\u043b\u0435\u043d\u043d\u044b\u0435 \u043f\u0443\u043d\u043a\u0442\u044b \u0438 \u043d\u0430\u0440\u043e\u0434\u043e\u043d\u0430\u0441\u0435\u043b\u0435\u043d\u0438\u0435 \u0410\u0440\u043c\u044f\u043d\u0441\u043a\u043e\u0439 \u0421\u0421\u0420. \u0415\u0440\u0435\u0432\u0430\u043d, 1936<\/li>\n<li>\u041e\u0431\u0440\u0430\u0449\u0435\u043d\u0438\u0435 \u043a \u0410\u0440\u043c\u044f\u043d\u0441\u043a\u043e\u043c\u0443 \u043d\u0430\u0440\u043e\u0434\u0443. http:\/\/www.kurdist.ru\/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=324<\/li>\n<li>\u041f\u0435\u0440\u0432\u0430\u044f \u0432\u0441\u0435\u043e\u0431\u0449\u0430\u044f \u043f\u0435\u0440\u0435\u043f\u0438\u0441\u044c \u043d\u0430\u0441\u0435\u043b\u0435\u043d\u0438\u044f \u0420\u043e\u0441\u0441\u0438\u0439\u0441\u043a\u043e\u0439 \u0438\u043c\u043f\u0435\u0440\u0438\u0438 1897 \u0433\u043e\u0434\u0430, LXXI, \u042d\u0440\u0438\u0432\u0430\u043d\u0441\u043a\u0430\u044f \u0433\u0443\u0431\u0435\u0440\u043d\u0438\u044f.<\/li>\n<li>\u0421\u0432\u043e\u0434 \u0441\u0442\u0430\u0442\u0438\u0441\u0442\u0438\u0447\u0435\u0441\u043a\u0438\u0445 \u0434\u0430\u043d\u043d\u044b\u0445 \u043e \u043d\u0430\u0441\u0435\u043b\u0435\u043d\u0438\u0438 \u0417\u0430\u043a\u0430\u0432\u043a\u0430\u0437\u0441\u043a\u043e\u0433\u043e \u043a\u0440\u0430\u044f, \u0438\u0437\u0432\u043b\u0435\u0447\u0451\u043d\u043d\u044b\u0445 \u0438\u0437 \u043f\u043e\u0441\u0435\u043c\u0435\u0439\u043d\u044b\u0445 \u0441\u043f\u0438\u0441\u043a\u043e\u0432 1886 \u0433. \u0422\u0438\u0444\u043b\u0438\u0441\u044c, 1893.<\/li>\n<li>\u0422\u0435\u0440-\u0421\u0430\u0430\u043a\u044f\u043d \u041a. \u041a\u0443\u0440\u0434\u0441\u043a\u0438\u0439 \u0441\u0435\u043f\u0430\u0440\u0430\u0442\u0438\u0437\u043c \u2013 \u043f\u043e\u0434\u0434\u0435\u0440\u0436\u0430\u0442 \u043b\u0438 \u0435\u0433\u043e \u0438\u0437 \u0410\u0440\u043c\u0435\u043d\u0438\u0438? &#8211; http:\/\/www.iran.ru\/news\/analytics\/80795\/Kurdskiy_separatizm_podderzhat_li_ego_iz_Armenii.<\/li>\n<li>\u0428\u043e\u043f\u0435\u043d \u0418. \u0418\u0441\u0442\u043e\u0440\u0438\u0447\u0435\u0441\u043a\u0438\u0439 \u043f\u0430\u043c\u044f\u0442\u043d\u0438\u043a \u0441\u043e\u0441\u0442\u043e\u044f\u043d\u0438\u044f \u0410\u0440\u043c\u044f\u043d\u0441\u043a\u043e\u0439 \u043e\u0431\u043b\u0430\u0441\u0442\u0438 \u0432 \u044d\u043f\u043e\u0445\u0443 \u0435\u0433\u043e \u043f\u0440\u0438\u0441\u043e\u0435\u0434\u0438\u043d\u0435\u043d\u0438\u044f \u043a \u0420\u043e\u0441\u0441\u0438\u0439\u0441\u043a\u043e\u0439 \u0438\u043c\u043f\u0435\u0440\u0438\u0438. \u0421\u041f\u0431, 1852<\/li>\n<\/ol>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong><em>Erm\u0259ni dilind\u0259<\/em><\/strong><\/p>\n<ol start=\"20\">\n<li>Korkotyan Z. Sovet Erm\u0259nistan\u0131n\u0131n sonuncu y\u00fczillikd\u0259 \u0259halisi (1831-1931). \u0130r\u0259van, 1932<\/li>\n<\/ol>\n<p><strong><em>\u00a0<\/em><\/strong><\/p>\n<p><strong><em>\u0130nternet m\u0259nb\u0259l\u0259ri<\/em><\/strong><\/p>\n<ol start=\"21\">\n<li>http:\/\/armstat.am\/file\/doc\/99484883.pdf &#8211; \u0422\u0430\u0431\u043b\u0438\u0446\u0430 5.1 \u041d\u0430\u0441\u0435\u043b\u0435\u043d\u0438\u0435 (\u0433\u043e\u0440\u0434\u043e\u0441\u043a\u043e\u0435, \u0441\u0435\u043b\u044c\u0441\u043a\u043e\u0435) \u043f\u043e \u043d\u0430\u0446\u0438\u043e\u043d\u0430\u043b\u044c\u043d\u043e\u0441\u0442\u0438, \u043f\u043e\u043b\u0443 \u0438 \u0432\u043e\u0437\u0440\u0430\u0441\u0442\u0443<\/li>\n<\/ol>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Nazim Mustafa<\/strong><\/p>\n<p><strong>About deportations, repressions and terrorist acts committed\u00a0by Armenian official circles against the Kurds in the 20thcentury<\/strong><\/p>\n<p><strong>(ethno-political analysis)<\/strong><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>This article describes the ethnic composition of the territory named the Republic of Armenia starting from the early 19th century, which has now become a mono-ethnic state. The process of settlement of the Muslims and Yezidi Kurds in the territory of the Iravan province is investigated based on the official statistical data. The policy of discrimination carried out against the Kurds during Soviet Armenia is analysed. The article also clarifies the terrorist acts, the policy of deportation and repression carried out by official Iravan against the Yezidi Kurds after Armenia gained its independence in 1991, with reference to the Kurdish authors.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>\u041d\u0430\u0437\u0438\u043c \u041c\u0443\u0441\u0442\u0430\u0444\u0430<\/strong><\/p>\n<p><strong>\u041e \u0434\u0435\u043f\u043e\u0440\u0442\u0430\u0446\u0438\u044f\u0445, \u0440\u0435\u043f\u0440\u0435\u0441\u0441\u0438\u044f\u0445 \u0438 \u0442\u0435\u0440\u0440\u043e\u0440\u0438\u0441\u0442\u0438\u0447\u0435\u0441\u043a\u0438\u0445 \u0430\u043a\u0442\u0430\u0445,\u00a0\u0443\u0447\u0438\u043d\u0435\u043d\u043d\u044b\u0445 \u0432 XX \u0432. \u0430\u0440\u043c\u044f\u043d\u0441\u043a\u0438\u043c\u0438 \u043e\u0444\u0438\u0446\u0438\u0430\u043b\u044c\u043d\u044b\u043c\u0438 \u043a\u0440\u0443\u0433\u0430\u043c\u0438<\/strong><\/p>\n<p><strong>\u043f\u0440\u043e\u0442\u0438\u0432 \u043a\u0443\u0440\u0434\u043e\u0432 (\u044d\u0442\u043d\u043e-\u043f\u043e\u043b\u0438\u0442\u0438\u0447\u0435\u0441\u043a\u0438\u0439 \u0430\u043d\u0430\u043b\u0438\u0437)<\/strong><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>\u0412 \u0441\u0442\u0430\u0442\u044c\u0435 \u043e\u043f\u0438\u0441\u044b\u0432\u0430\u0435\u0442\u0441\u044f \u044d\u0442\u043d\u0438\u0447\u0435\u0441\u043a\u0430\u044f \u043a\u0430\u0440\u0442\u0438\u043d\u0430, \u043d\u0430\u0447\u0438\u043d\u0430\u044f \u0441 \u043d\u0430\u0447\u0430\u043b\u0430 XIX \u0432., \u0442\u0435\u0440\u0440\u0438\u0442\u043e\u0440\u0438\u0438 \u0420\u0435\u0441\u043f\u0443\u0431\u043b\u0438\u043a\u0438 \u0410\u0440\u043c\u0435\u043d\u0438\u044f, \u043a\u043e\u0442\u043e\u0440\u0430\u044f \u0432 \u043d\u0430\u0441\u0442\u043e\u044f\u0449\u0435\u0435 \u0432\u0440\u0435\u043c\u044f \u043f\u0440\u0435\u0432\u0440\u0430\u0442\u0438\u043b\u0430\u0441\u044c \u0432 \u043c\u043e\u043d\u043e\u044d\u0442\u043d\u0438\u0447\u0435\u0441\u043a\u043e\u0435 \u0433\u043e\u0441\u0443\u0434\u0430\u0440\u0441\u0442\u0432\u043e<\/p>\n<p>\u041d\u0430 \u043e\u0441\u043d\u043e\u0432\u0435 \u0441\u0442\u0430\u0442\u0438\u0441\u0442\u0438\u0447\u0435\u0441\u043a\u0438\u0445 \u0434\u0430\u043d\u043d\u044b\u0445 \u043f\u0440\u043e\u0441\u043b\u0435\u0436\u0438\u0432\u0430\u0435\u0442\u0441\u044f \u043f\u0440\u043e\u0446\u0435\u0441\u0441 \u0437\u0430\u0441\u0435\u043b\u0435\u043d\u0438\u044f \u043d\u0430 \u0442\u0435\u0440\u0440\u0438\u0442\u043e\u0440\u0438\u044e \u0418\u0440\u0435\u0432\u0430\u043d\u0441\u043a\u043e\u0439 \u0433\u0443\u0431\u0435\u0440\u043d\u0438\u0438 \u043c\u0443\u0441\u0443\u043b\u044c\u043c\u0430\u043d \u0438 \u043a\u0443\u0440\u0434\u043e\u0432-\u0435\u0437\u0438\u0434\u043e\u0432.<\/p>\n<p>\u0410\u043d\u0430\u043b\u0438\u0437\u0438\u0440\u0443\u0435\u0442\u0441\u044f \u0434\u0438\u0441\u043a\u0440\u0438\u043c\u0438\u043d\u0430\u0446\u0438\u043e\u043d\u043d\u0430\u044f \u043f\u043e\u043b\u0438\u0442\u0438\u043a\u0430, \u043e\u0441\u0443\u0449\u0435\u0441\u0442\u0432\u043b\u0435\u043d\u043d\u0430\u044f \u043f\u0440\u043e\u0442\u0438\u0432 \u043a\u0443\u0440\u0434\u043e\u0432 \u0432 \u043f\u0435\u0440\u0438\u043e\u0434 \u0441\u043e\u0432\u0435\u0442\u0441\u043a\u043e\u0439 \u0410\u0440\u043c\u0435\u043d\u0438\u0438. \u0412 \u0441\u0442\u0430\u0442\u044c\u0435, \u0441\u0441\u044b\u043b\u0430\u044f\u0441\u044c \u043d\u0430 \u043a\u0443\u0440\u0434\u0441\u043a\u0438\u0445 \u0430\u0432\u0442\u043e\u0440\u043e\u0432, \u0442\u0430\u043a\u0436\u0435 \u043e\u0441\u0432\u0435\u0449\u0430\u044e\u0442\u0441\u044f \u0442\u0435\u0440\u0440\u043e\u0440\u0438\u0441\u0442\u0438\u0447\u0435\u0441\u043a\u0438\u0435 \u0430\u043a\u0442\u044b, \u043f\u043e\u043b\u0438\u0442\u0438\u043a\u0430 \u0434\u0435\u043f\u043e\u0440\u0442\u0430\u0446\u0438\u0439 \u0438 \u0440\u0435\u043f\u0440\u0435\u0441\u0441\u0438\u0439, \u043e\u0441\u0443\u0449\u0435\u0441\u0442\u0432\u043b\u0435\u043d\u043d\u044b\u0445 \u043e\u0444\u0438\u0446\u0438\u0430\u043b\u044c\u043d\u044b\u043c \u0418\u0440\u0435\u0432\u0430\u043d\u043e\u043c \u043f\u0440\u043e\u0442\u0438\u0432 \u043a\u0443\u0440\u0434\u043e\u0432, \u043f\u043e\u0441\u043b\u0435 \u0442\u043e\u0433\u043e \u043a\u0430\u043a \u0410\u0440\u043c\u0435\u043d\u0438\u044f \u043e\u0431\u0440\u0435\u043b\u0430 \u043d\u0435\u0437\u0430\u0432\u0438\u0441\u0438\u043c\u043e\u0441\u0442\u044c \u0432 1991 \u0433.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>&#8220;Strateji t\u0259hlil&#8221; jurnal\u0131, \u2116 1-2 (23-24), 2018, s. 125-134<\/strong><\/p>\n<div class=\"pdf24Plugin-cp\"> \t<form name=\"pdf24Form0\" method=\"post\" action=\"https:\/\/doc2pdf.pdf24.org\/wordpress.php\" target=\"pdf24PopWin\" onsubmit=\"var pdf24Win = window.open('about:blank', 'pdf24PopWin', 'resizable=yes,scrollbars=yes,width=600,height=250,left='+(screen.width\/2-300)+',top='+(screen.height\/3-125)+''); pdf24Win.focus(); if(typeof pdf24OnCreatePDF === 'function'){void(pdf24OnCreatePDF(this,pdf24Win));}\"> \t\t<input type=\"hidden\" name=\"blogCharset\" value=\"Cw1x07UAAA==\" \/><input type=\"hidden\" name=\"blogPosts\" value=\"MwQA\" \/><input type=\"hidden\" name=\"blogUrl\" value=\"yygpKbDS189LrMrMzS0tLklMS9TLzEvLBwA=\" \/><input type=\"hidden\" name=\"blogName\" value=\"80usysxV8C0tLklMSwQA\" \/><input type=\"hidden\" name=\"blogValueEncoding\" value=\"gzdeflate base64\" \/><input type=\"hidden\" name=\"postId_0\" value=\"MzQwNgUA\" \/><input type=\"hidden\" name=\"postTitle_0\" value=\"FYsxCsMwEAS\/smUCeZDbAx3kkC1bKxFQfqIqZWr36ewU+pWlbnaZmSa0muhahXJpNRjYj8XgxDrNrdKCBfjjRzdWN6Pw\/zl3PFstkgVej6\/RWemVbiuzJCvyAHWjpsF49SwruRLi8ywcucR47sEJcNMc1iEmgwSZ7X2\/AA==\" \/><input type=\"hidden\" name=\"postLink_0\" value=\"yygpKbDS189LrMrMzS0tLklMS9TLzEvL17cvsDU0MDYFAA==\" \/><input type=\"hidden\" name=\"postAuthor_0\" value=\"C0pNScwuzqxMBAA=\" \/><input type=\"hidden\" name=\"postDateTime_0\" value=\"MzIwtNA1sNQ1NFIwMrQysLQyNgAA\" \/><input type=\"hidden\" name=\"postContent_0\" value=\"tX3rjxvHtef3+1cU7gKBBDQpPoZDjuI4O1rnwoEyjmUphh8IjCK7Z1hhs3vYD3rIT5IfMS7sjbPZvdk4cCwn+0H7ZYGRLE0UaSQB5ugC\/sb5F\/KX7HlUdVc3mzPy3SwSj8hmd9WpU+fxO6dOVb+0\/\/JLcRKFwd7Lr8m5Gn\/79c4vrt\/Y\/pftly7pyy9d2n\/5n17Kb3vJG7+8Pf\/ui6gvZwMZiDe8eD\/t+2ok45O74vXImyvXCxIVqECcHD6\/7cOt8MGV0XdfxHj1pX4kLr38T9md4qpKZP9ABthAAP8Xz28vjvrffSHGi2NXRcp56RL0eSZBiYzUgVgcz6ETsfvdF3783Rfwj3DDURJG6dkNBDjwcRonclf+57FUfh2fKN38g6Af7\/+w\/Oj24o6MRLw4muMwL3\/7dfbcySGQMpWBI34Sjb\/7IlDQPHzZjuREJrEjRovjyMWHHDHz5q7ij663H0aJjNVMOiLy9iMv5s+uikeRGquAfiuTcdWbiffDyI2z7i+Ln0Zyyj2OvUBJ6nqPuk6Gnriawt388W2cBxVnnScqDJxvv866D4OY+h9w\/\/hzuf\/lH5ePT39z+snywfLe6afLB+L01vLx8uny3vLQ5snyD6c38Zbl4fKJI5a\/hW\/H8P3J8uHp5\/r74fKb5eHpr+Hbo9MP4fv900\/h84PlX5cP9ef78O3Z8unpzdMP8E5+ltp9hn9Pb0Hf3N59+PcWtHMTnj2G\/56Y+6vn9BrKtBKWbLsynyYQpomMnt8GGU8WR\/CVpixYN2NiCg8kXhSFkZCjxJcRCLYL6gJyPYyFl4BMzF1sYHEUDODe4XdfAHehhT3gr90xXIR741Ea+PL57bEUMvKkD2RgD643DieR3FUj\/DpXs9l3XyT0lOijwrmoRaAO6VgmYuqhJMIdwhsmQONATGXkntyN6utZIOATqAcoLjY1AwrkjK4OpU8qPla+r0QCt40UPDqUkwmNVCh\/hAoMWhiDMvoZGUC50Q0BSg8jObmt9T5KYzEJn9\/GoUbIaOL7LvUdCAXMv40jJz7GYRBJeoJ0f3FH1WKU3ThR0D42\/vyrcN8LSo00e62tWrPXbtUGCkhEVuHA5D526MNTIzn2IukLnMThyd2ZlP5YEnUBsFbBVPGkUGvwBZ+m2RyJEKiuQ+d17hmYAxx31UxlY5dij2THMYPJRzLyFnfGcHUtcwoTsbnR7iBBu2hcn99W2GS7vtXtZRfjxXEQKLja2siukaFhyeKpHJ\/cfX4bJUC829xyRFzvtHq1Tmvrl5lErKOmajK2fQnDm4sL\/\/65T3I2vyhcaQ0ApmJG9I9APBXQCD1L0YcZByYjKaBax9FIjIC3bsZmgf\/dwB\/UjCQ6EHs0C4E9IHIztqLoodGcvF26DwRgqzZIQQCw7R0FYxw54loapf0QhjV3xH+R0UBGizsndx2x+CTsy2CP5GiEelsi0OHxQ09CgaiL10GV+7pFYM9BjA1eWRzNFscjaJgo87HhqwrE1r5EOn01jPqpLydlNsy8CL7AyID37C\/q4jVURNR5p8wLBYPsdkHUu71c1FFfasxjUM0hKE6fnDIxlScxY3RB4AzLkQPiCsypK13xSuintRvyIGGy9WDg5j11Pu0gcS2UOLHxy7q4bvhn+UoyCEDdWIEQ4QzxqIrqLF22FC5KFjYdkVV2hC9HCkUulnGFoJDlIg0ACZlwEznFZN0S1GvqQ7vsglhHchYGKRLz\/PZI+XCn8nlsmeY0e73N2gAaZiFD\/dbUCYn\/DL1Y9uHn8wwNPGuMRqaMk7TvRQE8GLOt3ew26huN3CKUlHsEdiBEm4q62uo06+1W19wLrBAyt\/c+aQyYjc36Rm5N8KZce\/JRJzxmEMTtchMAxsbpWFmeot11OmJXqrlCu5Q3RzrTcTY2zI8VHYC0dElaet1fWhzeamgOGztumwnwgGBRJmBk0cwEwmPZAsJicGHskZHdM\/RJaP3Hmp1GFYCMCWlIIDYaDYHu2bTxRorTNkM3fbS4o+nUTMY2YU4OvBk4xqFC7xerNXO3YtjLFoxUywgE3pA9XnxOE6YBwwGMESgUiztoa+EDegP4mwINCekjmCL0ylpmwVZsddlMiMWXMG8Rje8fIpsZZgDPW+90NjMhtSSj2a43u5vniOTGVr3d2zpPJEFYcEBXLfiEA2536pvdjv0wGEDiAPr8HIsDJd3mhn0fiSfbj2nO6BpIxiSMFDzt4hiUmHz3BZhtLQrrSQNJ3iRJbm50clEmpmfozRFv\/fQtNF5IfWyECnhp0TzNqLI0KXAVuFbLiOZCgmzeYCNnYzmQfHaS4t0NIqvV7OVkrfG6EGehNmCffkn20FaPlS3GqH1j8GaL48UdkELR3Gp0avBns6S6RrVi5cuhzzY9TozZh0EiZ6bAZ1RWxBRINEPxxHaJN0DkLUCdd1ApoUUtanYatRnx5gCFnTxlzWK64RlMMBKLBoKUe6rIwGgn4GjRjovESnwmSucAcWepP061cntTC1C6Cv6J9nDaCVyRDXDMWCynCl2gAkcsM0x99WxZs1OeFrR52knkRnWridPT3FxnWXOO1aifNpvGnGtmIi3EgKAghejgmtydyLkrq4BaXbzKoyyasr7GTYgXJwrRwAtaUpCBsYU5QOG2msbG\/f3ml0wK2fgpSOzfb\/7JtmYWA9aKTsG4NevNVqPe2mhVmbduu97ptc4xb52terPdqjRvlvcGv9xp9F7AjrXqm611duwsVw72qblqCIAfGjCjSs3SoCankzROhJxlxsk2Oy7wJZAjMVwcjdIxSqh4RR7A03lKCNNNkQ\/REbJoglMXEb+ByoLbyZBThjXyjFNxxifejGI5VBygAaa73trqliaEo8BWq97srXEH7Gx64C9aK\/yDLiJVK9y7ykPxboctfBc4aNiCHcAzvtpV4h05hcD0WhhNQndGZmVuYJpmnIYRIKcJKgVml6AVEFLiTUwMNa7Y2K5sivBbSwMWPQAGyxEAnYmOsdD0cCRozRtK2CScsnVyUxCGVoOH0tuwhaGlw2fs6Xo49ZIScHdlAe+eAyNKgx4CdNe+EH5aHE0jcBtubtF5zvHCin3mKZ6ty9XE4YwM8t0x9jNWE2M64EGYBwWRNOIlGlYA+FViTAHTimEFyN0VD4UTZ6nAstwIdHvNeqPZrDABXVDbTkHe7BwLjYNZcWHL6REOvuiIbqPwxIWG0+SfzlHgHk5Zs9MszNi6WAQAQwBzyQAkSdQuuOrvAfvWzH6vBwHJ5kaJE2fGJb0OsCi3WJVBSb3Rylmy3vK12nl4U233wlzCm20OQ2uorP8C7AVWqr4k9qwSsRrWbDmAXLOwpoom0XA28jtWQBvS13TOin6seWw3tQv7HnO0RlpBVjuN+ma7XSGvzcZmvbvZO2M2cMouNDORRJdZb9lPXGg6W2Vx5TweZSaTwhwQ9mwWJLbdYGtmAEhxFEPU2KRoZvLsaxaF+Se3M3SwCxE7Pro6p1Nea1iZuG+\/hiaG8ARCuEjQc+RgCsmlt6Q\/ATt1DEgDqNDpBUckUZjEI0yK1PrpAchTAB\/FQEJgxgkHtQsTYXKH8GcSa0Mltus7ahTOMHv\/Wv1t71fhlEj8Wf2KF2FYZrFCEsyy8e9OGI+mGJr2yVzZ2V\/jQyts2DbYVOrkbaQVqNuO9uXijpwJ\/MME98Pc2WdSVPSFPLx0QsEOtbeXAike+D00cDmKnGkzRIPfVSMGwPAQD+LngUmVCvZtbQ3dQDb3EYHPmYwp\/9jLfiRXSgM6ud2XfemIN4GUvozRfrxDuSn95Rq5VEAgwApMvULvoH6OeDUcJd4YYB7xf8c7uQ3CTPmePGWQg+Epo0McPfknxOTwr7uSADP8Kkpfpehxfqgc9+TBey7nszymKAnlTh6eUWvi5xFoy7Z+CHu9JueI11mIYuh3D6OzPJEFjaxEpVlQaisnD7CEIjoEP2zY8SIDP2dkaCkYjpRMhQV8bIOgQ87B4lib7e\/v39bazlavVW+3G1W2s92ob22dnWAj09kyphMih41eszqzAWZ0U5vRMx3DholtXG8k+2T+Wt0aAbTrb5wcariNLZLLJkoBXtqgHW7kkG4U+gfhfHEn1XaUVpoUJsDLs5iP2sYz2BBcwhxMjQxLOJVm8UCnzOCnxbE\/pug5WzNCfJulUWjhhOMCmSVywc1oYJvR+ELUoSQgc+DnOcvr\/wO9TFRVEC1+RmlnmI0exNCddg1Fz1plqiKPQ54+ttknAFMJISpUzFp5tNR2nf3MVSQAyvQ3ShWMSGdw3lsN5BGuurtZUmGNAqzl9DpfSimNGefZY2SShbXBElk8zMkr6zMEA5H7\/0uhu5sALzd6lWCoW+9u9M5R6M0cCrU6EHx31+pzZ60+i3e3HHF6C3jQaNkGrtvI4y2bIX3v+W2G7\/9YbrTqG1vNeq9bCQ0hNG5aedg10LBj0B\/A9i6Ytzy7W4KDFkOqkGGjwIc1giF9cDEBBjj\/YEaASAD1rc5WFSM2G\/XeRvMcseg4bcMHQNu9VmutWHTPN\/McbRUC5LU+uNqOZCtiCIvEhW20rsnFAjQSF3bAqMRw8Qp+ZeMAV9+EmfWg9Ys2GtIYLEuQoVYPS6gnyzHXSxTKGTQxWKVUp6nFLDwQClN3xdWltdjKHmauvLWmWXbieos74UFaWLsDNkfGcL5dFZ1lTMtWAIlzuCoIXLqBPTliG4RXlvAj3jaWUxVdxPKbBOlMHPEKIFV0O\/9hNuYK0esVDQOtPbDDh5aGfQK4s7KDlll6ZEIJ2rmPwfTRdOLNTK1FjBrkZmugNkwoFny9AsGRj\/juGgy\/D18gaNpJDxKQozeVLzk7DZoRBN6IXVWii1BADYcuKiBm+bF9ihCAaxJJK6gkDklsA5WMXUTMINFEdnDfwa7KmlJoFK1pw9jUMEoEEFdpeNRitNPq1VxdvhFkzs9CCqtKndvJFk8iTF+z26B6hl17lchA8AlOMo5qIrY2SqsI8chEjboSwjWIwiks\/OmMXibDJbpgkD0CRmVlcuw8IBYAuFSxo8FHUSoKqT8Ntbvt3AKXludzdeD1cOSDG57cTv20rxP3M+J\/JtevgJT5yN5fBAoC0lglGoruKj\/0wz0UkF0JdPsJVwuKvkpw8T+wiiyy1iLpqjAGZdZDxWUfCnOVzjFHnitHcZ6ux6kpEQ1AchyH49DHD0r3imVACZYzcUM4CEpcH0Cn2xC+B+EUAnuxHYzCWJWLFnACcFkB2UypSOAqFm6tLC7PZ2qiS8sS2cdAHobKykGrJoV2ucTKShcM+mlh9cfESTom3jLgkwTmaiTjIHTRN+fWxMEAYAcM7IyQNy2ZQuAIZNd2eBFJaVU2\/SCIg18iiJnpbhwpjIieEVfDYALRm8bb8yn0jn5qtfZCDBfHk3SSh9OodHJXEbhGyzOR42xYILWY0jV2xJVTOc5Tsj\/HuZcJWSKaGPFW6mLmRKTz1NLmVRpM9QeC\/MwSA3eM2eR6ul2GCkgIiwKv7xWXqKpqBIv1msZQaf8FPQ+B7RnOsaqttIyxYFnrAkMiRCyOEq47i4mmTiOv7eGl4tQRm3ZRBOXLp1NceVgHE+jGBMAUmHQ0CxD71KJ0SDyP0VAEplxghGQgQzEplOSIfafQBKXMyEK9LUfhVLwjo7A\/Y92wbfrV18XO1Rpd7sNsIozVWhf6bgpWhJP\/1N3RHGA\/CFQfWJ3OWc2zNAUI63Au3q7bHUks3ZrYQYZeToagMpazbNWkBEiCRDECyZdZZmBQ7KRI5RxdRlW6ouYWctiP5Ahao6pAwKLozQWmWBz+GEtZQHJnFDkdSH9Caxbz3HFrqnjN2Ba1nPKAq0903cEIVBz0xeHpYRuEC2acqbNELE\/y9ArSVeJWAV\/kw65OmgMHtAXW9IODGaMlAvA51kA953ZeVZSvuNiqW4R\/ATtuXCeLlY8ySCxclTTgDdw+RV57DPfI6\/PSPExftGZZMfP2IHwJ5sgKtITjfZhna1GK1zg4BU22eOjNpihdkU+1Zmi7sXgy9VH\/9X06U4VmOKsh2h7zhGrfqhMRY0tGRr7atUvPzAr6FGvySo\/bUU2OjnuV0Hh1Alfqa9Zbqj76Y1++gKyQbTIJkJU+K1hA3vPk7oFJB8J9J3f7AlWdkta6gkuKQCrm7oRz0MQzQAcjd012Yg0NluCSrObVglm+n41eGTSXkvqo+C47TMBVnV8am7UmUbJ25nU\/Y1BuDaQtNWCd1uKD6HoOwhWslt\/0LGRQmCVrsZ7jQhAkN1tcD2dpgClBtMwB6DFW9pqiF3IUWcE558eKBVFWYeSaLqtKNHPxOEOaKySnmBvjyVBxwu4bxTc3LMWGi5q\/gm\/TQoDKemgYO8NlkomudGXyKb7VQokeOaeAg80raSYifnGR0rZxasW44SVoBtCiHJmaiRKD0oBKr+12qCKSdKdUUlGHgca+LmWuGjO5XzNAzagQML4jCCTOERRONV7Ikypl1hKZ3gxLvMzthKuQgFc4f6v9nkt4PwzidI6VlGGC\/cZyaMA5eMPE5Gddsmd65wMXPFLR7go7iuXM2wcpBehoHraDlQUeU8NUMc9oJGsEbzSwKs+8mfYMHgFIxWGwt2Vh9NFejrNF8BeWbst0m8KoYiGYAI9Sm2izBfcTDMbVHRz0hCY\/L9mhKjOJi4PahNqGYhIGzwGDGU6UGLTigxNcFoXHqyMTKwX0drlOvdoesPrHELDn4B8LeiWb3sVxH12N8YIlu6h0GGTq8ChwgRHmSf1KEeX6F5kAAxMRe7MoSwuQF\/ECbNeSxkyvgOmA9DTHrqUjiRXGdqP\/AePASwlrvWgf\/UKEYkSOLg\/9+mRUYgZztAY8IJWkGhrjqiyXWS4APDcGAQ\/SzbJO6yC9U7Xg5Fg5nODbr5mri+OBiJMoHSVplMtXX\/kQ6cUYkIP5iQB3gbDrPK9LcG07w+pZ4I7wyYoX84QQQRawtpMo3ZdZ\/gDVrMLp5PFLIUbcAYgaqFE2seJ1GeEuKoh7rbxBKZLZSSNJJV753I0yDAVBesOqyikGlXkoMpIAMU25qtwP97wZx2Ekelkk5hTSn743G9LvUzKpExZWlMM8u5QhTV2Cirm3lRWtK6mVtCjKRpUb2ipUnJmEvg1uuLAKzYdRIMVWClVZ5esC3OOLBYxv+gBUxhDH7ITT2CPlK6MP8ZrVL2JyspZYVUrzzcDZBOQk7lSwN6PcTz4Zk8UxGX1dgHQ0HaQuZstQlDN+6iBHI8dRGIwiLykkFPIaYHi4Ln7i5+VtaJnQwvHa+UxvSwsqqAfG2cW9O5ggwj6MRJKrtEkZoPE8mo2p+cUx25n18eyrvLkMxE3OXNr05arLwKk9jl9PaHMF2nzFgXWEydYYQQQI5RgAYsCmDUaEFW5gQKgdQJUntxGbUq4wSjEwNcbnrPi0mO2+vq8SOQL20i6PqUcODnylPycOu7q2jQyf2Z+2biOP2NeqXEgBWtUDRsykD+GpuBEGlGKy9m2t1NXLij1HvF8zr8DJV+qbzZpdAm+lZIoLZlaCqaIM3tUxTqkQvipL22yuok1MrkVjqXfs6RiZGyQzkAY51s22Q6yJYEp7q9jA0AMDcNEsvZliqEFE6Rq+V6OqgZ5DSwvz+vq+F2DMSgsFVIREn4gVQ\/ZX+W5Yjv8SG+5el8wqnZuxZ4JLJqplqlxxWzTYARiDPhkVM8TMo+RKKPKqftQEigXz1ZytprWaQxMzx2I2Ew6jHTYWlcrhwZudsSUE\/WUWvq7DEYRE9mkbMHk5YNdupMB46mRenk2yZM9Dkz83zhp9tUuJ61EmIPvZ5v6feVNQsBteVHvdS6Iw1vk5Ns8ki1kWVGeg9ZiRW4tPtE3zxBswJViPpxXosvjBf+q1Wo0f7hh7BGEIMgUzftEEAWIgY05A93HmI1TqOeldtt\/elI0UF6ShdyBxTvt6BExlMOCRZqAR3Rsm7gNd4sZTxVk6453QpIAVhEGgR\/2xuI5JFjs3Ny\/u8F4cH+BeF7WLWrFrVTFacxjQorZOmkHwLWaLowAf6lNur4LTYgAgqp8nSy8DB3Wi0tgai+wxKkMuaoQRCVaiCaYEoniX9y51G7WuVYF19bxN8hPUBuKVbbYoI45pihjZTb4EJ32NFQwwRRCoGv4p7asZUlov9smKabTXamQ7jATvVQD71WT1vhomcjYS03x9MhDvhNPUBHxnG\/LSlidrgvJiPVymyKxIVXZuo0Xt69ySZYqvEhvHYnvqSl8DmYSzAwUb9iqmZnhnLcfceruPrehvG0HHbRdcE6GnmldxxPYcJOGGHIdaK\/tMEuik66e8EwuTKRLr8TCJbbSPxl1Iy6JRcV3KCmC6AP7zR3aZhZfEXJFIODxzAuW1M14ZqtHm5F2Fif4wmujNmhQH1PoyprDZK2z64tku1b\/pya4bVtK6AJ0y4sCkTaWrE7QIEwCJwIht5hVPMtFrUnvEkCK+04d\/kIDqfFteiSnetTasApW6gIX20AgE40RVmyjd7ofTQtyIkG6gXJjrmAAHUlySFzS2WWkNGmyu9uT1twB\/HSJK0UGmUS2OVJmrBfmyefqqDFAddeSHkktt6+06tkzykhQ4dN4Crhf\/bnjBHlm9ZlvLOp43gSBSo2VphVrQL0hwMMiXdhz4EMjMyRBWlIUa18WXcVLjxVZiEW76IRLzNchMAHsN0T+5CxZ5Ysq4cdteGrHroeYKkU4VpzK\/QbVsB74FcPZTP0\/4T6g8WV\/A5XCIa23CjTjoJOsFLMW5aGWqsJICRceyRTn21SV7xbRQzcd6RKt2wrJPzjm7RikI2qsq1lnZ0+2vKSoqInNN\/nkligB3NnQimveU+awPrixY1wpmrDPMZ6PjpJh55UWKPlevFKpB9Tq4XgHnTEIeW6HGwWjQbRpYADyJ5EDxwpJeVspCF431weuCHVNcZ2mECxcC+xnKL1RkWeJQ3jCSDb+CNZ1GLS8QgWsDENSR3p1c1HJsimDDiw+9iHdB6wBdgJIBQ3DPXogpw5lZcllNrGBWajjlVRmUjQPwLrHJhxrcuMJdPCCBXTsnCgbS1+AHdJm2ZeRgutWorFTBopQX2mAWWMfAeEkAlszefFfceWdO3YC5B\/GOiklMu\/3iUi5nMDFnoxMtlGP5SXYywTgd84E6Q5YjPJqAPISlLfaG1NJGO4heVTCx0rKUJ8EHqsDhCpb+OUX7KLDw4Fy0au1izTSWXYwcjZq17cD1ws0G4MFGo3QzBVK0ODRTfa120GqxqkUjcD3hrl7IJZ67OeQcAORsrkyu8EbxvgeRu7iK22s8Gt51KUfa168\/fQccsbWD0Z67fbRyY\/T6BXPP2IwSrYRR7bWuJEBoUE44FYsd7cQ2b\/TmagQw5ChtMNu7BP9HaCgItuF5aLoefo4lb1VWjnI1aAHQ6gzI3NRXq6MwR6K44IAK9SpLpVyjsysDtiLDvq9A8xJKQ0pefWVD3qq1Gs3SkUprKmrtTtoNXn3WaDFQL1zklG1zMZnuwDGJKSuruq4AJsuIwI+vytEoLLjahm1D2Y5pVFFwkbFEOWpactTHZK8Uzc3SUxO7uv0KTEXeMq89TxIVS4ZFczNaveksX7GoLBFDddMWV2vSjGL5MS1e+\/Z6zkGE69PZKU6WvK7nNRJQZnPVAuH2OPJqN+RcigtZFepVhNhBDD7K0UkZ4M116aZBbPJNf7\/538Vr9Z36xfXePXc25iiWti5ZyAYk9qMw8VDOEjSt3jQio3Om\/BAytze4v8EnDRX3sGcFOZQl0X6ylsEhuTYDZumoTq6YRNhZbiXj0npcY5e\/+VQhA+I0l3r3nZ1RKFWg9nGv\/SjbNF1qFoAw4eDc6YJpsY7MMUessc2fWlRnF\/spp1rX0KBKu6\/xgDi9dIB5BqsUJjOtynWVZNRZTEWQL8l8AXFUzrm4JsorpM7fL7qucApi7yjcl+L5V2mUle6BWZ3onBjFjNGEsAOgn3EMIMinUtescxAK3EKMASzmlAvVynTwk8yOBBQcQtI6Lm3\/lfvZfrc6pfLpaUYBbbEL8i19tDxWsjCz\/zQu3YEuuNJA1NdZdK\/IL17eLKhaGO0TwIIx+CMNAjGzT4UsZFMcEadTzBVzIIcLotgU6GHf98bltRGMJGkd0qH1T2XjI0fsh76KuZ3ITUtwiRVBDcYyXxksF4\/uh\/NUZ452zUmLAmzICCiydjOKd6065p3qrPX6DVbYOqmZCQPtHedkzoFwPOlwcbzLbF5JYpXtyczslQemlLcU89ovtas3yeowYiV2c01NhZwozj6b1LuOaVkri6Kud4BWn6lTPKZmNcrKzr5yxC9G4AIC+njF88MoRZ9ozpBkHSrmgRyxfeX5VzVJGYUEN6RO4yTC9VqkCY8VSlJeBs5BMaFcHUzbk4X+S0U0Wb6xr5SNTn03nPNCu58dPQf\/jGIuVyraj6IifY9TK15s91CzV+91NqoOhenU28WDXKxjYJvN+lazsLMool3jgDjqzc3Wix7LBiERoGaxft\/UeQdzUC4J7MBEzjDZmK1L6Lwn1W5S7nVO7Gi26+1OfgKOva0vKhQZlbc5B1xTHB6AFwJbQsiSV6GCEMyMr803WYc51U2TRkJHc3ZktKyC0lcYa5DtbGy3CsEJKBLJVnHy18zi6hZGqrrArKHLpwwTJzCNoKrL3PhMY97RU7FtaUWps\/1G+TYgdCPjNABWHCgX4wiOsind4+fHbNl1KbpO2+edJwWl0qPJMpe4qRyDBhJosjb6OBIrOjBN6cDV9hqr5iXfu216\/vfPNTrvWbJohbHdRm+znNgs1F\/Yp\/sYqdIY3JrDbA2eZ6ptHUnBlWbPv8rnoRpukjc2p3LRHCPaxphgNjaSHqN77WtTWDG\/pCi6ZvMcbG2WaQFAaf+13ieJQDt7Wr4kz1\/ifOEI6cIxxIUN9ZY\/1UffZLUyAxUre89h9cHXJ4fWDjF2soIo6sMwZXL5Bc\/PLh8mjjgFGVR1YHfowx9fvbwdzdMxV8O9WXfEDh\/cDYGEuIEwlddbJUKWoSm3UJfFKzlb8LxRA0Xr4ppc3MFlEXQi4DCxlIVrDYAD0Bt1ieVGOZVWWO6IHqcurfyMee4SEbwychgYiE15pDxAAUOJkh\/9c\/ufud\/lb5ePlk+Xz04\/Xz4Ry7\/UxfJ\/ZYdh4\/Hags67\/uD0M0GHXz9d3l0+ht+Pl4cCbsIPj5cPHbG8Bz\/dP\/1ULB\/CjctDfAZufXj6rw6lfprNH4rlU7h2DO19QidyPxXYOlzD7\/DLA7H8t+U97OP0Fh3sjRcP69njwyTZv3zpkowGQzX16kMvmdTl+BK4rUtxOFBeMrvU6DZatRkdNl4fJmM\/Zy+d\/P2QqKIzw3mofzQHgIvl\/1weAiMO4Tf8+9fTz04\/r4sLyz\/wI3TAN\/Cpdvpf4SvQvvwGTxI\/\/QjaROpvwY8Pl3\/D4eDXm8tHF6H5L2koj7A\/nO\/NTYue3zFf8WTy5SMBTd08\/Rg+3mOeW+eWLx\/Wxd8\/+r1o4oEOHTrKodGxGvo9jeEJEP0YMzvL\/wEtfbg8AuYfohRdeCVExVYr9EAzbQdbbrU4+4ULrivcRl7Wo\/QSVq8MfC8GiXPf018uNbZqjY0a0vMeGMhmr9Zul9n+exrEoQCSUBqQ+9\/gzBsJO0RpeUqidgS\/PMZbb8Gvd08\/J1G6z6KBrH1GjH2wvI+Cdx8PeIcWQAD5ZHZuDjrD89dJCEuXP8C+Sny1BxvDaN9\/\/\/164L0fR2l9EI5J1C69H0a+C5LlegNcArwEFtTzS8Nsl4Vn+QDY\/Wc6Pv4DLXZGfkjdUIKOS7IDH+6SpJFIwPN\/gRs+QvU6vYXi07Jn\/Q+alTDQ3yHDUGVOfwPDxZYtZj2jA+rhLjyZHhn72IyeDkEQOBvIzLrmDZoBooha+TP87+sKQW7\/oynpNmxKSt117e7+aLE50zr8ys3dJ036jHqh4xih3SIrTz\/jsxetNr+kaXpASg4NoTm4D\/+gBEIvH2p79RAurJk+LdR3Tz9lMfsGBwAiz9Tg7N+jJp7ADR8Lel+AtqpsdsvGx2rzEdmZzyvG0Ot1HLwKpDjip4Jei\/AMqIWHrbH9qcTtBxWmjqS1PHmHOP7C5Gm22s3BPXjwGzJ5lcet3lo6ntArHJBc+PIIGMGOA1u\/qc3Bk1XCz5DQf7Nf+9DcatvT+xVMDDLxX\/OWHq02dnz6oUXA6Yd1YwLRKIzSCGBQgpYQXKp3UN8f7v843McXVfwILMV7gzBIvCD5gRzv\/xAQwOhHU+W9T9+U+6N2a8Oi5jax9B7z9x4NEZwqEPeiDF9+TdJ1C0U\/ZwS+f+KZluGHdNhyplGO+Nlbb\/0UZOX\/0K\/EJHqQevyGTPMDtjsgaBapf2avLkiCLUuWmy2UZjbFWrSfVun3C8i3Q7oGNzxGfHD63\/IW4TL5CGoTbfff9C9wgW3KI\/KZeBh6tbL3ttr2qP6Cg63B4A6RKlbAP1pgwLLHDwjK3OSxA3nHlE\/WHus+Me0IfxTYGzo1GhJRXPA0Py67VZQpPNAXBQodziUJcdcMvGp8qdfobnUu0ctTRmr2Xuzt42qtmo\/f2w9d14vmQ5m856v3vL3wPTV\/j9+9ouwB\/m\/Ec9i1WP4BxmVBmCJWgbGhBmQghJSf7\/3cyFqFyjEEZIT3EDEcGEWcn49RgTQLnjHagnsf4DtSoLVMeh+9iACj9wRNoSMHOq2z0a6F801C52yMbyBwq6Ex8NUwGoUJRmjv1CuPm6RoDxciIKzEo6lx\/ZQy3dkpzBeavTZAoK1282K+PkaWqEy9TS++uOa89w6dHIJpiQKgCSnq62jjnJE19cgyzDzGN5cgXN5VANzccHAJooneRq\/Xru+7uzlE\/wvIxF3SnV+DI+vUm6LCg1wgB3cTzbSevwcOq8tj8Gj6ykXSE2FeicMWHW9A78nC47AqPUbBecghxF9J29A1fvhCs05vlDIB2lo+bvfDNLFfPhQ79ruHBAS+OoRVeODwIIkFWHU85Mdzv\/26PzNvOApEuLsL4av0xUBFiIeF3JMqgIeyNx4JTHDDl1YjGQ7AJ6TRbC1dF7xkGIQ1TFCD7kOrZAbwZJxzgtsbQxULDcNhXPjipD4Qg\/1ik2qA9O+HscLBAtH0C45QJWE0E4Ecey5de8OjDckDvEcPkoVIBXtiNwrH3KaM\/BkIczIUekiOeH+oBkMxlLEIwvdF34MOPSHFOIQBaRpQ5jyImaGF\/SgcALexm9hLEt\/DBXBDGEyfr8Y8DfyqqCIrc8L1A\/ziKWx0qoKBJxTeOvXiRO1Bj67oyxj+hvx0NmXm5T3IaFcmUlMGzB9Qy8UXUImBhF6xGRCd1Vl20whZBNYCIs+MdTgrNIWey62bOZJ+HAqs8lW7Sk9UUeD4RVkWMbmwEl9ycS0Q1p\/l49NcsWktcFPuQpcZqXgXNKIS5B305sEf4iVVgjRhghVMd+TtehFdT8Js9CoeCpkmwzCKz8nhoPGgGOwYUD1iUwISHy0P16rE8qvK92+dflz1Bi7CB4KxOyUOblZDFPTz2NTHzrdfE543HkljjHt4JMHyXp3icMvf0Uu9MKj\/iAziQ2PAAL3SD48o1v4G\/ejy4fohUeKEIMS97KVjhFkumHRCjQ0hRcglL33IdhNRxXlWYfm7DKohqBeEA5AhnxLog0gaPmMQwy4\/64dw4COKVT7gl5g5bLc\/0a80g2dumSuHFKTj2yOAYU7O\/IdZnuQhenhs+RlBy8cU+j5cfRnbI2LKUwaAlAx6omEFABBC6w8EJYQe4JSYiP5ehscYhHxGTx5zVLYytKfYRlU49jRj2p8wYkNH9oSzTt8H7j7T6Sr0jUcaWxs26x9\/zeKKSYsVJE+ZkRUGnv5G2K+xyyFSAaojR49JpT4koTzGewVLZSZhNTuVl+nq8re5TEF3KMMZ0WveaEfszYLCTFRRahzB7MUZ08zVQZ6+fZ304\/8N4uMww6T98iGXEjYlCUfUQeKNovB5FjDlb\/azLMA9zV7ogqQWI5IjUhK4C3vFCOw3RkXONCn41CGHrc4KOyrMF8HbFfO1\/Nt6zulgqsruFGQD49b1HHZM4PQYpTrLvWEM9qikjgTrqV3UbrKOf6WAjZI2qF4mC3yP3ANGWmebfl3wdz2B6MX7FdVdDX3l02VAmr9Ko0DSoWKU3Ky1xIVWu9baoARns8cHg7U6tWZ7o2j1\/i8=\" \/> \t\t<a href=\"https:\/\/www.pdf24.org\" target=\"_blank\" title=\"www.pdf24.org\" rel=\"nofollow\"><img src=\"http:\/\/nazimmustafa.info\/wp-content\/plugins\/pdf24-post-to-pdf\/img\/pdf_32x32.png\" alt=\"\" border=\"0\" height=\"32\" \/><\/a> \t\t<span class=\"pdf24Plugin-cp-space\">&nbsp;&nbsp;<\/span> \t\t<span class=\"pdf24Plugin-cp-text\">M\u0259qal\u0259ni PDF format\u0131na \u00e7evir<\/span> \t\t<span class=\"pdf24Plugin-cp-space\">&nbsp;&nbsp;<\/span> \t\t<input class=\"pdf24Plugin-cp-input\" style=\"margin: 0px;\" type=\"text\" name=\"sendEmailTo\" placeholder=\"email adresinizi daxil edin\" \/> \t\t<input class=\"pdf24Plugin-cp-submit\" style=\"margin: 0px;\" type=\"submit\" value=\"g\u00f6nd\u0259r\" \/> \t<\/form> <\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Nazim\u00a0MUSTAFA Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 Prezidentinin \u0130\u015fl\u0259r \u0130dar\u0259sinin Prezident Kitabxanas\u0131n\u0131n \u015f\u00f6b\u0259 m\u00fcdiri, tarix \u00fczr\u0259 f\u0259ls\u0259f\u0259 doktoru nazimmustafa@mail.ru &nbsp; A\u00e7ar s\u00f6zl\u0259r:\u00a0\u0130r\u0259van, Erm\u0259nistan, Araqats, k\u00fcrdl\u0259r, yezdil\u0259r, deportasiya, repressiya, diskriminasiya Key words: Iravan, Armenia, Aragats, the Kurds, the Yezidis, deportation,\u00a0 repressions, discrimination \u041a\u043b\u044e\u0447\u0435\u0432\u044b\u0435 \u0441\u043b\u043e\u0432\u0430:\u00a0\u0418\u0440\u0435\u0432\u0430\u043d, \u0410\u0440\u043c\u0435\u043d\u0438\u044f, \u0410\u0440\u0430\u0433\u0430\u0446, \u043a\u0443\u0440\u0434\u044b, \u0435\u0437\u0438\u0434\u044b, \u0434\u0435\u043f\u043e\u0440\u0442\u0430\u0446\u0438\u044f, \u0440\u0435\u043f\u0440\u0435\u0441\u0441\u0438\u044f, \u0434\u0438\u0441\u043a\u0440\u0438\u043c\u0438\u043d\u0430\u0446\u0438\u044f &nbsp; Q\u0259rbi Az\u0259rbaycanda k\u00fcrdl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 t\u00f6r\u0259dil\u0259n deportasiya, repressiya v\u0259 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":502,"featured_media":1036,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[15],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/nazimmustafa.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1035"}],"collection":[{"href":"http:\/\/nazimmustafa.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/nazimmustafa.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/nazimmustafa.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/502"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/nazimmustafa.info\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1035"}],"version-history":[{"count":1,"href":"http:\/\/nazimmustafa.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1035\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1037,"href":"http:\/\/nazimmustafa.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1035\/revisions\/1037"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/nazimmustafa.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/1036"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/nazimmustafa.info\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1035"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/nazimmustafa.info\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1035"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/nazimmustafa.info\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1035"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}