{"id":1046,"date":"2018-09-21T12:57:00","date_gmt":"2018-09-21T12:57:00","guid":{"rendered":"http:\/\/nazimmustafa.info\/?p=1046"},"modified":"2021-07-18T19:41:40","modified_gmt":"2021-07-18T19:41:40","slug":"uydurma-erm%c9%99ni-soyqiriminin-ideya-mu%c9%99llifl%c9%99ri-v%c9%99-onlarin-aksioma-cevril%c9%99n-saxta-kitablari-haqqinda","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/nazimmustafa.info\/?p=1046","title":{"rendered":"Uydurma erm\u0259ni soyq\u0131r\u0131m\u0131n\u0131n ideya m\u00fc\u0259llifl\u0259ri v\u0259 onlar\u0131n \u201caksioma\u201d \u00e7evril\u0259n saxta kitablar\u0131 haqq\u0131nda"},"content":{"rendered":"<p><strong><em>Nazim Mustafa,<br \/>\ntarix \u00fczr\u0259 f\u0259ls\u0259f\u0259 doktoru,<br \/>\nD\u00f6vl\u0259t M\u00fckafat\u0131 laureat\u0131<\/em>.<\/strong><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Osmanl\u0131 imperiyas\u0131n\u0131 par\u00e7alamaq ist\u0259y\u0259n d\u00f6vl\u0259tl\u0259r XIX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259n etibar\u0259n m\u00fcxt\u0259lif planlar c\u0131z\u0131r v\u0259 onlar\u0131 h\u0259yata ke\u00e7irm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fcxt\u0259lif yollar axtar\u0131rd\u0131lar. \u201c\u015e\u0259rq m\u0259s\u0259l\u0259si\u201d adlanan ideya da m\u0259hz h\u0259min planlar\u0131n realla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 m\u0259qs\u0259dil\u0259 ortaya at\u0131lm\u0131\u015fd\u0131. Osmanl\u0131 d\u00f6vl\u0259tinin daxili i\u015fl\u0259rin\u0259 m\u00fcdaxil\u0259 etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 ya\u015fayan xristian azl\u0131qlar\u0131n \u201ch\u00fcquqlar\u0131n\u0131n qorunmamas\u0131\u201d m\u0259s\u0259l\u0259si b\u0259han\u0259 ola bil\u0259rdi. Osmanl\u0131 imperiyas\u0131 \u0259razisind\u0259 aysorlar, yunanlar, xristian \u0259r\u0259bl\u0259r ya\u015fasalar da, erm\u0259ni azl\u0131\u011f\u0131 daha \u00e7ox diqq\u0259ti \u00e7\u0259kirdi. Bu, onlar\u0131n xarakterind\u0259n \u2013 x\u0259yan\u0259tkar olmalar\u0131ndan, satq\u0131nl\u0131\u011f\u0131ndan, \u015f\u0259rait\u0259 uy\u011fun olaraq din v\u0259 m\u0259zh\u0259bl\u0259rini d\u0259yi\u015fm\u0259k xisl\u0259tind\u0259n ir\u0259li g\u0259lirdi.<\/p>\n<p>Anadoluya yeridilmi\u015f xristian missionerl\u0259ri erm\u0259nil\u0259rin bu x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259rind\u0259n istifad\u0259 ed\u0259r\u0259k, onlar\u0131 Osmanl\u0131 h\u00f6kum\u0259tin\u0259 qar\u015f\u0131 silahl\u0131 m\u00fcbariz\u0259y\u0259 haz\u0131rlay\u0131rd\u0131lar. Frans\u0131zlar erm\u0259nil\u0259ri katolik, ruslar pravoslav, ingilisl\u0259r is\u0259 protestant kils\u0259sinin himay\u0259sin\u0259 girm\u0259y\u0259 \u00e7a\u011f\u0131r\u0131rd\u0131lar. Kim daha \u00e7ox pul verirdis\u0259, erm\u0259nil\u0259r d\u0259 h\u0259min istiqam\u0259t\u0259 meyill\u0259nirdil\u0259r. Amerikal\u0131 missionerl\u0259r h\u0259l\u0259 XIX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259n etibar\u0259n erm\u0259nil\u0259ri protestant etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn daha \u00e7ox v\u0259sait s\u0259rf edir, Anadolunun m\u00fcxt\u0259lif yerl\u0259rind\u0259 m\u0259kt\u0259bl\u0259r a\u00e7\u0131rd\u0131lar. XIX \u0259srin sonlar\u0131ndan etibar\u0259n erm\u0259ni g\u0259ncl\u0259rinin Amerikada t\u0259hsil almalar\u0131 v\u0259 ticar\u0259tl\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olmalar\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn x\u00fcsusi \u015f\u0259rait yarad\u0131lm\u0131\u015fd\u0131. Bir q\u0259d\u0259r sonra AB\u015e-da anti-t\u00fcrk kampaniyas\u0131 il\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olan erm\u0259ni koloniyas\u0131 bel\u0259c\u0259 formala\u015fm\u0131\u015fd\u0131.<\/p>\n<p>\u201cErm\u0259ni m\u0259s\u0259l\u0259si\u201d is\u0259 \u201c\u015e\u0259rq m\u0259s\u0259l\u0259si\u201dnin t\u0259rkib hiss\u0259si kimi 1877-1878-ci ill\u0259r Rusiya-T\u00fcrkiy\u0259 m\u00fcharib\u0259sind\u0259n sonra Berlin konqresind\u0259 g\u00fcnd\u0259liy\u0259 g\u0259tirilmi\u015fdi. \u015e\u0259rqi Anadoluda erm\u0259nil\u0259r\u0259 muxtariyy\u0259t verilm\u0259si bar\u0259d\u0259 Berlin m\u00fcqavil\u0259sin\u0259 61-ci madd\u0259nin daxil edilm\u0259sind\u0259n sonra erm\u0259nil\u0259r ist\u0259kl\u0259rin\u0259 silah g\u00fcc\u00fcn\u0259 nail olmaq yolunu tutdular. Erm\u0259ni silahl\u0131 d\u0259st\u0259l\u0259rinin t\u0259\u015fkil edilm\u0259si, onlar\u0131n \u00fcsyana haz\u0131rlanmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn Rusiya v\u0259 Avropa d\u00f6vl\u0259tl\u0259ri g\u0259rgin s\u0259y g\u00f6st\u0259rirdil\u0259r. Avropan\u0131n d\u0259st\u0259yi il\u0259 formala\u015fan \u201cArmenakan\u201d, \u201cHn\u00e7ak\u201d v\u0259 \u201cDa\u015fnaksutyun\u201d partiyalar\u0131 Anadoluda gizli silahl\u0131 d\u0259st\u0259l\u0259r v\u0259 terror\u00e7u qruplar\u00a0 t\u0259\u015fkil edirdil\u0259r.<\/p>\n<p>Erm\u0259nil\u0259rin 1896-c\u0131 il \u00fcsyanlar\u0131ndan sonra is\u0259 alman v\u0259 ingilis missiyalar\u0131 da b\u00f6lg\u0259d\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259r\u0259k erm\u0259nil\u0259ri T\u00fcrkiy\u0259 \u0259leyhin\u0259 t\u0259\u015fviq edirdil\u0259r. O zaman T\u00fcrkiy\u0259d\u0259ki konsullar\u0131n k\u00f6m\u0259k\u00e7il\u0259rinin, t\u0259rc\u00fcm\u0259\u00e7il\u0259rinin ham\u0131s\u0131 erm\u0259nil\u0259r idi. Onlar n\u0259 dey\u0259rdil\u0259rs\u0259, n\u0259 s\u00f6yl\u0259y\u0259rdil\u0259rs\u0259 konsullar da s\u0259f\u0259rl\u0259r\u0259 onu yaz\u0131b g\u00f6d\u0259rirdil\u0259r<a href=\"#_edn1\" name=\"_ednref1\">[1]<\/a>.<\/p>\n<p>1902-ci il mart\u0131n 31-d\u0259 Cenevr\u0259d\u0259 \u201cDa\u015fnaksutyun\u201d partiyas\u0131n\u0131n t\u0259\u015fkilat\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131 il\u0259 Avropada oxuyan erm\u0259ni t\u0259l\u0259b\u0259l\u0259rin 5-ci erm\u0259ni konqresi ke\u00e7irilmi\u015fdi. Konfrans\u0131n ald\u0131\u011f\u0131 q\u0259rar\u0131n \u0259sas madd\u0259l\u0259ri bunlar idi: \u0130taliya v\u0259 Almaniyan\u0131n m\u00fcxt\u0259lif m\u0259rk\u0259zl\u0259rind\u0259 erm\u0259nil\u0259rin xeyrin\u0259 konfranslar verilm\u0259si; Avropan\u0131n m\u0259\u015fhur yazarlar\u0131na \u201cErm\u0259nistan v\u0259 erm\u0259ni m\u0259s\u0259l\u0259si\u201d adl\u0131 b\u00f6y\u00fck \u0259s\u0259rl\u0259rin yazd\u0131r\u0131lmas\u0131; M\u0259tbuat v\u0259 konfranslar vasit\u0259sil\u0259 erm\u0259nil\u0259rin xeyrin\u0259 bildiri\u015fl\u0259r yaymaq \u00fc\u00e7\u00fcn b\u00fct\u00fcn \u00f6lk\u0259l\u0259r\u0259 bildiri\u015fl\u0259r da\u011f\u0131d\u0131lmas\u0131<a href=\"#_edn2\" name=\"_ednref2\">[2]<\/a>.<\/p>\n<p>\u015e\u0259rqi Anadoluya silahlar \u0259sas\u0259n gizli yollarla Rusiyadan g\u00f6nd\u0259rilirdi. Alman, ingilis v\u0259 frans\u0131z missiyalar\u0131 b\u00f6lg\u0259d\u0259 daha aktiv \u015f\u0259kild\u0259 erm\u0259nil\u0259ri T\u00fcrkiy\u0259 \u0259leyhin\u0259 t\u0259\u015fviq edirdil\u0259r.<\/p>\n<p>XIX \u0259srin 90-c\u0131 ill\u0259rind\u0259 erm\u0259nil\u0259rin Anadoluda m\u00fcst\u0259qil d\u00f6vl\u0259t yaratmaq niyy\u0259tl\u0259ri il\u0259 T\u00fcrkiy\u0259ni par\u00e7alamaq ist\u0259y\u0259n b\u00f6y\u00fck d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin m\u0259qs\u0259dl\u0259ri \u00fcst-\u00fcst\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcrd\u00fc. Halbuki, T\u00fcrkiy\u0259 vilay\u0259tl\u0259rinin he\u00e7 birind\u0259 erm\u0259nil\u0259r sayca \u00e7oxluq t\u0259\u015fkil etmirdi. Bu d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259n diplomatik n\u00fcmay\u0259nd\u0259likl\u0259rin\u0259 g\u00f6st\u0259ri\u015f verilmi\u015fdi ki, t\u00fcrkl\u0259rin \u201cv\u0259h\u015fi\u201d, \u201cqani\u00e7\u0259n\u201d, \u201cc\u0259llad\u201d obraz\u0131n\u0131n yarad\u0131lmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn b\u00fct\u00fcn m\u00fcmk\u00fcn vasit\u0259l\u0259rd\u0259n istifad\u0259 etsinl\u0259r. Erm\u0259ni \u00fcsyanlar\u0131n\u0131 alovland\u0131rmaq v\u0259 t\u00fcrkl\u0259ri \u0259ks t\u0259dbirl\u0259r g\u00f6rm\u0259y\u0259 vadar etm\u0259k m\u0259qs\u0259dil\u0259 k\u00fctl\u0259vi q\u0131r\u011f\u0131nlar t\u00f6r\u0259dilm\u0259si d\u0259 h\u0259min plan\u0131n t\u0259rkib hiss\u0259si idi. Birinci D\u00fcnya m\u00fcharib\u0259sinin ba\u015flanmas\u0131 v\u0259 T\u00fcrkiy\u0259nin bu m\u00fcharib\u0259y\u0259 t\u0259hrik edilm\u0259si onu par\u00e7alamaq ist\u0259y\u0259n d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin \u0259lin\u0259 g\u00f6z\u0259l f\u00fcrs\u0259t vermi\u015fdi.<\/p>\n<p>XX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 Yax\u0131n \u015e\u0259rqd\u0259 \u00f6z n\u00fcfuz dair\u0259sini geni\u015fl\u0259ndirm\u0259k u\u011frunda b\u00f6y\u00fck d\u00f6vl\u0259tl\u0259r aras\u0131nda m\u00fcbariz\u0259 k\u0259skinl\u0259\u015fmi\u015fdi. Bu regionda \u0130ngilt\u0259r\u0259nin, Fransan\u0131n, Rusiyan\u0131n, AB\u015e-\u0131n, Almaniyan\u0131n x\u00fcsusi maraqlar\u0131 var idi. Almaniya il\u0259 m\u00fctt\u0259fiq kimi \u00e7\u0131x\u0131\u015f ed\u0259n T\u00fcrkiy\u0259nin v\u0259ziyy\u0259ti Birinci D\u00fcnya m\u00fcharib\u0259sin\u0131n \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259n etibar\u0259n a\u011f\u0131rla\u015fm\u0131\u015fd\u0131. Rusiyan\u0131n bo\u011fazlara v\u0259 \u0130stanbula (Konstantinopola) yiy\u0259l\u0259nm\u0259k u\u011frunda m\u00fcbariz\u0259si yenid\u0259n ba\u015f qald\u0131rm\u0131\u015fd\u0131 v\u0259 \u201c\u015e\u0259rq m\u0259s\u0259l\u0259sini\u201d \u00f6z xeyrin\u0259 h\u0259ll etm\u0259k ist\u0259yirdi<a href=\"#_edn3\" name=\"_ednref3\">[3]<\/a>. 1913-c\u00fc ild\u0259 Rusiya da \u201cm\u0259zlum erm\u0259nil\u0259rin\u201d m\u00fcdafi\u0259si u\u011frunda a\u00e7\u0131q \u00e7\u0131x\u0131\u015f ed\u0259r\u0259k T\u00fcrkiy\u0259nin \u015f\u0259rq vilay\u0259tl\u0259rind\u0259 islahatlar ke\u00e7irilm\u0259si t\u0259l\u0259bini ir\u0259li s\u00fcrm\u00fc\u015fd\u00fc. T\u00fcrkiy\u0259 h\u00f6kum\u0259ti 1914-c\u00fc il yanvar\u0131n 26-da islahatlar haqq\u0131nda sazi\u015f imzalama\u011fa m\u0259cbur olmu\u015fdu. H\u0259min sazi\u015f\u0259 g\u00f6r\u0259, erm\u0259nil\u0259r\u0259 xarici d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin, birinci n\u00f6vb\u0259d\u0259 Rusiyan\u0131n n\u0259zar\u0259ti alt\u0131nda idar\u0259etm\u0259, dil, h\u0259rbi m\u00fck\u0259ll\u0259fiyy\u0259t v\u0259 s. sah\u0259l\u0259rd\u0259 geni\u015f muxtariyy\u0259t verilirdi. Rus-t\u00fcrk m\u00fcharib\u0259sind\u0259n faydalanaraq erm\u0259nil\u0259r is\u0259 \u015e\u0259rqi Anadolunun 6 vilay\u0259tind\u0259 \u201cErm\u0259ni\u201d d\u00f6vl\u0259ti yaratmaq ist\u0259yirdil\u0259r<a href=\"#_edn4\" name=\"_ednref4\">[4]<\/a>.<\/p>\n<p>Birinci D\u00fcnya m\u00fcharib\u0259si ba\u015flamazdan \u0259vv\u0259l d\u0259 \u00e7ar Rusiyas\u0131 \u00f6z\u00fcn\u00fcn Yax\u0131n \u015e\u0259rq siyas\u0259tind\u0259 azsayl\u0131 xalqlar faktorundan m\u0259har\u0259tl\u0259 istifad\u0259 etmi\u015fdi. T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 ya\u015fayan erm\u0259nil\u0259r, aysorlar, yunanlar Rusiyan\u0131n simas\u0131nda Osmanl\u0131 imperiyas\u0131n\u0131 diz \u00e7\u00f6kd\u00fcr\u0259c\u0259k bir q\u00fcvv\u0259ni g\u00f6r\u00fcrd\u00fcl\u0259r. Birinci D\u00fcnya m\u00fcharib\u0259si \u0259r\u0259f\u0259sind\u0259 bu xalqlar\u0131n n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri rus h\u00f6kum\u0259tind\u0259n onlar\u0131 silahland\u0131rma\u011f\u0131 xahi\u015f edir v\u0259 v\u0259d edirdil\u0259r ki, ilk \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015fda t\u00fcrkl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 k\u00f6n\u00fcll\u00fc d\u0259st\u0259l\u0259r t\u0259\u015fkil ed\u0259c\u0259kl\u0259r.<\/p>\n<p>T\u00fcrkl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 vuru\u015fmaq \u00fc\u00e7\u00fcn erm\u0259nil\u0259r h\u0259m Amerikada, h\u0259m Avropada, h\u0259m d\u0259 Rusiyada s\u0259f\u0259rb\u0259r edilirdil\u0259r. Erm\u0259ni m\u0259nb\u0259l\u0259rinin etiraf etdiyin\u0259 g\u00f6r\u0259, t\u0259kc\u0259 Qafqaz c\u0259bh\u0259sind\u0259 150 mind\u0259n art\u0131q erm\u0259ni rus ordusunun t\u0259rkibind\u0259 vuru\u015furdu. Qafqaz cani\u015fininin xeyir-duas\u0131 il\u0259 yarad\u0131lan v\u0259 t\u0259rkibind\u0259 t\u0259qrib\u0259n 10 min k\u00f6n\u00fcll\u00fc erm\u0259nini birl\u0259\u015fdir\u0259n 4 silahl\u0131 birl\u0259\u015fm\u0259 is\u0259 \u0130r\u0259van v\u0259 C\u0259nubi Az\u0259rbaycan istiqam\u0259tind\u0259n T\u00fcrkiy\u0259nin \u00fcz\u0259rin\u0259 h\u00fccuma ke\u00e7mi\u015fdi<a href=\"#_edn5\" name=\"_ednref5\">[5]<\/a>. Rus qo\u015funlar\u0131n\u0131n ir\u0259lil\u0259m\u0259sind\u0259n istifad\u0259 ed\u0259n erm\u0259nil\u0259r \u015e\u0259rqi Anadolunun h\u0259r yerind\u0259 t\u00fcrkl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 k\u00fctl\u0259vi q\u0131r\u011f\u0131nlar t\u00f6r\u0259dirdil\u0259r. Xarici m\u0259tbuat is\u0259 \u0259ksini yaz\u0131r, h\u0259r yerd\u0259 \u201cm\u0259zlum xristian erm\u0259nil\u0259rin\u201d k\u00fctl\u0259vi sur\u0259td\u0259 m\u0259hv edilm\u0259si bar\u0259d\u0259 uydurma m\u0259qal\u0259l\u0259r d\u0259rc edirdi.<\/p>\n<p>Ruslar\u0131n h\u00fccumundan ruhlanan T\u00fcrkiy\u0259 erm\u0259nil\u0259ri indi \u201cQ\u0259rbi Erm\u0259nistan\u201d adland\u0131rd\u0131qlar\u0131 \u015e\u0259rqi Anadolunun 6 vilay\u0259tind\u0259 (\u018frzurum, Van, Bitlis, Xarput, Diyarb\u0259kir, Sivas) m\u00fcst\u0259qil d\u00f6vl\u0259t qurmaq \u00fc\u00e7\u00fcn h\u0259r yerd\u0259 t\u00fcrkl\u0259ri q\u0131r\u0131b m\u0259hv etm\u0259y\u0259 ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131lar. 1915-ci il may\u0131n 14-d\u0259 rus ordusu Van \u015f\u0259h\u0259rini \u0259l\u0259 ke\u00e7irdikd\u0259n sonra erm\u0259nil\u0259r 2 g\u00fcn \u0259rzind\u0259 yerli m\u00fcs\u0259lman \u0259halisini k\u00fctl\u0259vi sur\u0259td\u0259 q\u0131rma\u011fa ba\u015flad\u0131lar. Ruslar\u0131n himay\u0259si alt\u0131nda Van \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 erm\u0259ni h\u00f6kum\u0259ti qurulmu\u015fdu. Q\u0131sa m\u00fcdd\u0259t \u0259rzind\u0259 Vanda t\u0259qrib\u0259n 250 min erm\u0259ni topla\u015fm\u0131\u015fd\u0131<a href=\"#_edn6\" name=\"_ednref6\">[6]<\/a>.<\/p>\n<p>Erm\u0259nil\u0259rin t\u00fcrk ordusuna arxadan z\u0259rb\u0259 vurmas\u0131n\u0131n, terror v\u0259 t\u0259xribatlar t\u00f6r\u0259tm\u0259sinin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 almaq m\u0259qs\u0259dil\u0259 may\u0131n 27-d\u0259 Osmanl\u0131 h\u00f6kum\u0259ti m\u0259cburiyy\u0259t qar\u015f\u0131s\u0131nda qal\u0131b, m\u00fcharib\u0259 rayonundan erm\u0259nil\u0259ri \u00f6lk\u0259nin i\u00e7\u0259ril\u0259rin\u0259 k\u00f6\u00e7\u00fcrm\u0259k haqq\u0131nda \u201cT\u0259hcir qanunu\u201d q\u0259bul etmi\u015fdi. H\u0259min qanun 1 iyun 1015-ci ild\u0259 r\u0259smi olaraq q\u00fcvv\u0259y\u0259 minmi\u015fdi. H\u0259r c\u00fcr haz\u0131rl\u0131qdan sonra, m\u00fchafiz\u0259 d\u0259st\u0259l\u0259rinin m\u00fc\u015fayi\u0259ti il\u0259 k\u00f6\u00e7\u00fcrm\u0259 i\u015fl\u0259rin\u0259 ba\u015flan\u0131lm\u0131\u015fd\u0131. M\u00f6vcud olan imkanlar n\u0259z\u0259r\u0259 al\u0131nmaqla v\u0259 \u0259dal\u0259tl\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n edil\u0259n k\u00f6\u00e7\u00fcrm\u0259 \u015f\u0259rtl\u0259ri h\u0259rb b\u00f6lg\u0259sind\u0259n k\u0259narda ya\u015fayan erm\u0259nil\u0259r\u0259 \u015famil edilm\u0259mi\u015fdi.<\/p>\n<p>Erm\u0259nil\u0259r h\u0259r il aprelin 24-n\u00fc \u201cgenosid g\u00fcn\u00fc\u201d kimi qeyd ed\u0259r\u0259k iddia edirl\u0259r ki, guya h\u0259min d\u00f6vrd\u0259 t\u00fcrkl\u0259r 1,5 milyon erm\u0259nini q\u0131rm\u0131\u015flar. \u018fslind\u0259 is\u0259 h\u0259min g\u00fcn sad\u0259c\u0259 olaraq \u0130stanbulda v\u0259 dig\u0259r \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rd\u0259 t\u00fcrkl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 x\u0259yan\u0259t ed\u0259n erm\u0259ni t\u0259\u015fkilatlar\u0131n\u0131n t\u0259cili olaraq ba\u011flanmas\u0131, onlar\u0131n r\u0259hb\u0259rl\u0259rinin h\u0259bs edilm\u0259si v\u0259 s\u0259n\u0259dl\u0259rin \u0259l\u0259 ke\u00e7irilm\u0259si haqq\u0131nda daxili i\u015fl\u0259r naziri \u0259mr vermi\u015fdi. Bundan sonra 2345 erm\u0259ni x\u0259yan\u0259t\u0259 g\u00f6r\u0259 h\u0259bs edilmi\u015fdi. Maraql\u0131 oras\u0131d\u0131r ki, bel\u0259 bir \u0259mrin veril\u0259c\u0259yind\u0259n \u0259vv\u0259lc\u0259 x\u0259b\u0259r tutan E\u00e7mi\u0259dzin katolikosu aprelin 22-d\u0259 AB\u015e prezidentin\u0259 teleqram vurmu\u015fdu ki, erm\u0259nil\u0259rin \u201ct\u00fcrk fanatizminin \u00f6zba\u015f\u0131nal\u0131\u011f\u0131ndan xilas etsin. H\u0259min teleqram aprelin 24-d\u0259, y\u0259ni \u0259mr veril\u0259n g\u00fcn\u00fc art\u0131q AB\u015e prezidentin\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131<a href=\"#_edn7\" name=\"_ednref7\">[7]<\/a>.<\/p>\n<p>Faktlar s\u00fcbut edir ki, ist\u0259r \u015e\u0259rqi Anadolunun ruslar t\u0259r\u0259find\u0259n i\u015f\u011fal\u0131 d\u00f6vr\u00fcnd\u0259, ist\u0259rs\u0259 d\u0259 1917-ci il inqilab\u0131ndan sonra rus qo\u015funlar\u0131n\u0131n geri \u00e7\u0259kilm\u0259si zaman\u0131 onlar\u0131n silah-sursat\u0131n\u0131 \u0259l\u0259 ke\u00e7ir\u0259n erm\u0259nil\u0259r t\u00fcrkl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 s\u00f6z\u00fcn h\u0259qiqi m\u0259nas\u0131nda soyq\u0131r\u0131m\u0131 t\u00f6r\u0259tm\u0131\u015fdil\u0259r.<\/p>\n<p>Sovet Rusiyas\u0131 h\u00f6kum\u0259ti 1917-ci il dekabr\u0131n 29-da \u201cT\u00fcrkiy\u0259 Erm\u0259nistan\u0131\u201d haqq\u0131nda dekret q\u0259bul etmi\u015fdir. \u018fg\u0259r T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 erm\u0259nil\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 etnik t\u0259mizl\u0259m\u0259 siyas\u0259ti h\u0259yata ke\u00e7irilmi\u015f olsayd\u0131, Rusiya h\u00f6kum\u0259tinin bel\u0259 bir dekret verm\u0259si g\u00fcl\u00fcnc olard\u0131. Bu dekret T\u00fcrkiy\u0259 \u0259razisind\u0259 d\u00f6vl\u0259t yaratmaq \u00fc\u00e7\u00fcn erm\u0259nil\u0259rin i\u015ftahas\u0131n\u0131 daha da art\u0131rm\u0131\u015fd\u0131. Erm\u0259nil\u0259r 1918-1920-ci ill\u0259rd\u0259 fasil\u0259l\u0259rl\u0259 \u018frzurumdan tutmu\u015f, \u0130r\u0259van quberniyas\u0131 da daxil olmaqla b\u00f6y\u00fck bir \u0259razid\u0259 t\u00fcrkl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 soyq\u0131r\u0131m\u0131 h\u0259yata ke\u00e7irmi\u015fdil\u0259r. M\u0259cburiyy\u0259t qar\u015f\u0131s\u0131nda qalan t\u00fcrk ordusu \u0259ks h\u00fccuma ke\u00e7\u0259r\u0259k h\u0259min \u0259razil\u0259ri erm\u0259ni quldur d\u0259st\u0259l\u0259rind\u0259n t\u0259mizl\u0259mi\u015fdi.<\/p>\n<p><strong>\u00a0<\/strong><\/p>\n<p><strong>B\u0259s uydurma erm\u0259ni soyq\u0131r\u0131m\u0131n\u0131n ideya m\u00fc\u0259llifl\u0259ri kiml\u0259rdir<\/strong><strong>? <\/strong><\/p>\n<p>\u201cErm\u0259ni q\u0131r\u011f\u0131nlar\u0131\u201dn\u0131n h\u0259yata v\u0259siq\u0259 almas\u0131nda o d\u00f6vrd\u0259 T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259n diplomatlar\u0131n v\u0259 xristian missionerl\u0259rin m\u00fcst\u0259sna \u201cxidm\u0259tl\u0259ri\u201d olmu\u015fdur. H\u0259r\u00e7\u0259nd ki, tarixd\u0259 ilk d\u0259f\u0259 Hitler rejiminin y\u0259hudil\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 t\u00f6r\u0259tdiyi k\u00fctl\u0259vi q\u0131r\u011f\u0131nlar soyq\u0131r\u0131m\u0131 adland\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r v\u0259 \u201csoyq\u0131r\u0131m\u0131\u201d, yaxud \u201cgenosid\u201d beyn\u0259lxalq h\u00fcquq termini kimi 1944-c\u00fc ild\u0259n i\u015fl\u0259nir. Bu g\u00fcn d\u00fcnyaya t\u0259qdim olunan \u201cerm\u0259nil\u0259rin soyq\u0131r\u0131m\u0131\u201d ideyas\u0131n\u0131n xa\u00e7 atas\u0131 1913-1916-c\u0131 ill\u0259rd\u0259 AB\u015e-\u0131n T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 s\u0259firi olmu\u015f <strong>Henri Morqentau<\/strong> (1856-1946) say\u0131l\u0131r. Osmanl\u0131 \u0130mperiyas\u0131n\u0131n par\u00e7alanmas\u0131nda maraql\u0131 olan AB\u015e-\u0131n prezidenti Vudro Vilson 1912-ci ild\u0259 Henri Morqentaunuun namiz\u0259dliyini s\u0259fir v\u0259zif\u0259sin\u0259 t\u0259qdim edil\u0259rk\u0259n demi\u015fdi: \u201cTezlikl\u0259 T\u00fcrkiy\u0259 dey\u0259 bir d\u00f6vl\u0259t olmayacaq ki, ora s\u0259fir g\u00f6nd\u0259rm\u0259k laz\u0131m olsun\u201d.<\/p>\n<p>Morqentau \u0130stanbula g\u0259l\u0259n kimi erm\u0259ni liderl\u0259ri v\u0259 komit\u0259\u00e7il\u0259ri il\u0259 \u0259laq\u0259 qurmu\u015f, onlar\u0131 silahl\u0131 m\u00fcbariz\u0259 aparma\u011fa \u015firnikl\u0259ndirmi\u015fdi. O, erm\u0259ni komit\u0259\u00e7il\u0259rind\u0259n Ar\u015fak \u015emavonyan\u0131 \u00f6z\u00fcn\u00fcn birinci k\u00f6m\u0259k\u00e7isi v\u0259 t\u0259rc\u00fcm\u0259\u00e7isi, Hakop Andonyan\u0131 is\u0259 katib t\u0259yin etmi\u015fdi. Morqentau AB\u015e-\u0131n T\u00fcrkiy\u0259d\u0259ki konsulluqlar\u0131n\u0131n, xristian missionerl\u0259rinin, erm\u0259ni komit\u0259l\u0259rinin uydurduqlar\u0131 yalanlar\u0131 v\u0259 d\u0259rc etdirdikl\u0259ri b\u00f6htanlar\u0131n bir n\u00fcsx\u0259sini Va\u015finqtona g\u00f6nd\u0259rirdi. O, yalan m\u0259lumatlar\u0131 il\u0259 AB\u015e-\u0131 m\u00fcharib\u0259y\u0259 c\u0259lb etm\u0259k m\u0259qs\u0259di g\u00fcd\u00fcrd\u00fc.<\/p>\n<p>\u00abNew York Times\u00bb q\u0259zetinin na\u015firi Adolf Oksla dostlu\u011fu say\u0259sind\u0259 Morqentau 1915-ci ild\u0259 guya erm\u0259nil\u0259rin Osmanl\u0131 T\u00fcrkiy\u0259sind\u0259 k\u00fctl\u0259vi q\u0131r\u011f\u0131nlara m\u0259ruz qoyulduqlar\u0131 bar\u0259d\u0259 145 m\u0259qal\u0259 d\u0259rc etdirmi\u015fdi. O, amerikal\u0131 dostlar\u0131n\u0131n maddi yard\u0131m\u0131 say\u0259sind\u0259 erm\u0259nil\u0259r\u0259 yard\u0131m m\u0259qs\u0259dil\u0259 ictimai fond yaratm\u0131\u015fd\u0131. Sonralar Yax\u0131n \u015e\u0259rq\u0259 Yard\u0131m Komit\u0259si adlanan h\u0259min fonda 100 milyon dollar (indiki hesabla 1 milyard dollar) v\u0259sait toplanm\u0131\u015fd\u0131. Morqentaunun bu h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259ri Osmanl\u0131 h\u00f6kum\u0259tinin k\u0259skin naraz\u0131l\u0131\u011f\u0131na s\u0259b\u0259b olmu\u015fdu v\u0259 o, 1916-c\u0131 ild\u0259 s\u0259fir postunu t\u0259rk etm\u0259k m\u0259cburiyy\u0259tind\u0259 qalm\u0131\u015fd\u0131.<\/p>\n<p>AB\u015e-a qay\u0131td\u0131qdan sonra o, h\u0259min uydurma s\u0259n\u0259dl\u0259r \u0259sas\u0131nda \u201cS\u0259firin xatir\u0259l\u0259ri\u201d kitab\u0131n\u0131 d\u0259rc etdirmi\u015fdi. H\u0259min kitabda o, 600 mind\u0259n 1 milyonad\u0259k erm\u0259ninin m\u0259hv edildiyini iddia etmi\u015fdir. O d\u00f6vrd\u0259 Osmanl\u0131 Teleqraf Agentliyinin m\u00fcdirinin erm\u0259ni olmas\u0131 n\u0259z\u0259r\u0259 al\u0131nsa, erm\u0259nil\u0259rin v\u0259 onlar\u0131n havadarlar\u0131n\u0131n yalan m\u0259lumatlarla d\u00fcnya ictimaiyy\u0259tini nec\u0259 asanl\u0131qla aldada bildikl\u0259rini t\u0259s\u0259vv\u00fcr etm\u0259k olar.<\/p>\n<p>Diqq\u0259ti \u00e7\u0259k\u0259n daha bir m\u0259qam odur ki, vaxtil\u0259 \u201cerm\u0259ni q\u0131r\u011f\u0131nlar\u0131\u201d ideyas\u0131na \u201cxa\u00e7 atal\u0131\u011f\u0131\u201d ed\u0259n xristian m\u00fc\u0259llifl\u0259rinin t\u00f6r\u0259m\u0259l\u0259ri bu g\u00fcn d\u0259 erm\u0259ni lobbisinin diqq\u0259t m\u0259rk\u0259zind\u0259dirl\u0259r. M\u0259s\u0259l\u0259n, Morqentaunun n\u0259v\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc Henri Morqentau Kembric Universitetind\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f ed\u0259r\u0259k T\u00fcrkiy\u0259ni Almaniyadan n\u00fcmun\u0259 g\u00f6t\u00fcrm\u0259y\u0259 (Almaniyan\u0131n y\u0259hudi xolokostunu tan\u0131mas\u0131n\u0131 n\u0259z\u0259rd\u0259 tuturdu) \u00e7a\u011f\u0131rm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>Henri Morqentaunun t\u00f6r\u0259m\u0259l\u0259ri 2009-cu ilin pay\u0131z\u0131nda s\u0259firin \u015f\u0259xsi kitabxanas\u0131n\u0131 Va\u015finqtondak\u0131 erm\u0259ni soyq\u0131r\u0131m\u0131 muzeyin\u0259 t\u0259hvil vermi\u015fl\u0259r.<\/p>\n<p>\u201cErm\u0259ni q\u0131r\u011f\u0131nlar\u0131\u201dn\u0131n h\u0259yata v\u0259siq\u0259 almas\u0131nda Birinci D\u00fcnya m\u00fcharib\u0259si d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 Rusiya il\u0259 m\u00fctt\u0259fiq olan \u0130ngilt\u0259r\u0259nin m\u00fcst\u0259sna rolu olmu\u015fdur.\u00a0 \u0130ngilt\u0259r\u0259nin Xarici \u0130\u015fl\u0259r Nazirliyi t\u0259r\u0259find\u0259n 1914-c\u00fc ilin avqustunda qurulan v\u0259 onun bir b\u00f6lm\u0259si olan <strong>Wellington House<\/strong> \u2013 y\u0259ni M\u00fcharib\u0259 T\u0259bli\u011fat\u0131 B\u00fcrosu T\u00fcrkiy\u0259 \u0259leyhin\u0259 \u00e7irkin qaralama kampaniyas\u0131 aparmaq \u00fc\u00e7\u00fcn \u00f6z \u0259traf\u0131nda m\u0259\u015fhur yazarlar\u0131, jurnalistl\u0259ri, tarix\u00e7il\u0259ri v\u0259 siyas\u0259t\u00e7il\u0259ri birl\u0259\u015fdiridi. Bu i\u015f\u0259 h\u0259m\u00e7inin \u0130ngilt\u0259r\u0259 t\u0259r\u0259find\u0259n idar\u0259 olunan AB\u015e-\u0131n siyasi dair\u0259l\u0259ri v\u0259 m\u0259tbuat\u0131 da c\u0259lb edilmi\u015fdi.<\/p>\n<p>\u0130ngilis h\u00fcquq\u015f\u00fcnas\u0131 v\u0259 diplomat\u0131 <strong>Lord<\/strong> <strong>Ceyms Brays<\/strong> (1838-1922) v\u0259 m\u0259\u015fhur ingilis tarix\u00e7isi v\u0259 beyn\u0259lxalq m\u00fcnasib\u0259tl\u0259r \u00fczr\u0259 m\u00fct\u0259x\u0259ssis <strong>Arnold Toynbi<\/strong> (1889-1975) d\u0259 uydurma erm\u0259ni soyq\u0131r\u0131m\u0131n\u0131n ideya m\u00fc\u0259llifl\u0259ri hesab olunurlar. C. Brays \u0130ngilt\u0259r\u0259 Lordlar Palatas\u0131n\u0131n \u00fczv\u00fc v\u0259 1907-1913-c\u00fc ill\u0259rd\u0259 \u0130ngilt\u0259r\u0259nin AB\u015e-da s\u0259firi olmu\u015fdur. O, h\u0259m\u00e7inin Sankt-Peterburq Elml\u0259r Akademiyas\u0131n\u0131n m\u00fcxbir \u00fczv\u00fc se\u00e7ilmi\u015fdir. C. Brays 1876-c\u0131 ild\u0259 Qafqaza s\u0259yah\u0259t etmi\u015f, erm\u0259nil\u0259rin m\u00fc\u015fayi\u0259ti il\u0259 alpinist kimi A\u011fr\u0131 da\u011f\u0131n\u0131n zirv\u0259sin\u0259 qalxm\u0131\u015fd\u0131r. Qafqaza s\u0259f\u0259rind\u0259n qay\u0131td\u0131qdan sonra o, 1877-ci ild\u0259 Londonda \u201cTransqafqaz v\u0259 Ararat\u201d kitab\u0131n\u0131 d\u0259rc etdirmi\u015fdir. Daim erm\u0259nil\u0259rin t\u0259siri aln\u0131nda olan C.Brays 1880-ci ild\u0259 E\u00e7mi\u0259dzind\u0259 katolikos IV Gevorkla v\u0259 \u0130stanbulda patriarx Nerses Varjapetyanla g\u00f6r\u00fc\u015fm\u00fc\u015fd\u00fcr. 1893-c\u00fc ild\u0259 o, \u0130ngilis-Erm\u0259ni Komit\u0259sini t\u0259sis etmi\u015f v\u0259 onun s\u0259dri olmu\u015fdur. 28 iyul 1915-ci ild\u0259 C.Brays ilk d\u0259f\u0259 Lordlar Palatas\u0131nda \u201cErm\u0259nistandak\u0131 xristianlar\u0131n xilas\u0131 namin\u0259 \u0130ngilt\u0259r\u0259 h\u00f6kum\u0259tinin ataca\u011f\u0131 add\u0131mlar bar\u0259d\u0259 m\u0259s\u0259l\u0259 qald\u0131rm\u0131\u015fd\u0131r<a href=\"#_edn8\" name=\"_ednref8\">[8]<\/a>. 1916-c\u0131 ilin fevral\u0131nda A.Toynbi lord C.Brays\u0131n raz\u0131l\u0131\u011f\u0131 il\u0259 onun ad\u0131ndan d\u00fcnyan\u0131n m\u00fcxt\u0259lif \u00f6lk\u0259l\u0259rin\u0259 v\u0259 erm\u0259ni komit\u0259l\u0259rin\u0259 m\u00fcraci\u0259t edir ki, ona anti-t\u00fcrk m\u0259zmunlu m\u0259lumatlar t\u0259qdim etsinl\u0259r. M\u0259nb\u0259l\u0259ri v\u0259 m\u00fc\u0259llifl\u0259ri g\u00f6st\u0259rilm\u0259d\u0259n A.Toynbinin \u00fcnvan\u0131na h\u0259ddind\u0259n art\u0131q m\u0259lumatlar g\u00f6nd\u0259rilir. 1916-c\u0131 ilin may ay\u0131nda A. Toynbi m\u0259ktubla C.Braysa m\u00fcraci\u0259t ed\u0259r\u0259k \u201cerm\u0259ni s\u0259n\u0259dl\u0259ri\u201dnin \u00e7ap\u0131na n\u0259\u015friyyatdan onun ad\u0131ndan icaz\u0259 ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 bildirir. Bel\u0259likl\u0259, erm\u0259nil\u0259rin v\u0259 erm\u0259nip\u0259r\u0259st m\u0259nb\u0259l\u0259rin yoxlan\u0131lmam\u0131\u015f m\u0259lumatlar\u0131 \u0259sas\u0131nda \u0130ngilt\u0259r\u0259 h\u00f6kum\u0259tinin ad\u0131ndan ilk \u201cMavi kitab\u201d (\u201cBlue Book\u201d) \u2013 \u201cErm\u0259nil\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 v\u0259h\u015filikl\u0259r, xalq\u0131n m\u0259hv edilm\u0259si\u201d ad\u0131 il\u0259 684 s\u0259hif\u0259lik kitab n\u0259\u015fr edilir. Kitabda yer alan raportlar\u0131n m\u0259nb\u0259yi bar\u0259sind\u0259 yaz\u0131lm\u0131\u015fd\u0131: \u201cHe\u00e7 bir halda bu raportlar\u0131n m\u0259nb\u0259yi a\u00e7\u0131qlanmaz\u201d.<\/p>\n<p>Wellington Housenin m\u00fcharib\u0259 t\u0259bli\u011fat\u0131 f\u0259aliyy\u0259tl\u0259ri \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 \u201cMavi kitab\u201d\u0131 yay\u0131nlamaqdan \u0259sas m\u0259qs\u0259di AB\u015e-\u0131 m\u00fcharib\u0259y\u0259 c\u0259lb etm\u0259kd\u0259n ibar\u0259t idi. N\u0259tic\u0259si o oldu ki, prezident Vudro Vilson m\u00fctt\u0259fiql\u0259rin yan\u0131nda AB\u015e-\u0131n m\u00fcharib\u0259y\u0259 girm\u0259si q\u0259rar\u0131n\u0131 verdi<a href=\"#_edn9\" name=\"_ednref9\">[9]<\/a>. \u201cMavi kitab\u201ddak\u0131 bir \u00e7ox saxta m\u0259lumatlar\u0131n m\u0259nb\u0259yi is\u0259 26 ay \u0130stanbulda s\u0259fir olmu\u015f H. Morqentau idi. Hans\u0131 ki, uzun ill\u0259r sonra \u201cAsso\u015fieyted Press\u201d agentliyi Morqentaunun kitab\u0131ndak\u0131 b\u00fct\u00fcn iddialar\u0131 \u201ch\u0259qiq\u0259td\u0259n uzaq\u201d adland\u0131rm\u0131\u015fd\u0131.<\/p>\n<p>1921-ci ild\u0259n etibar\u0259n t\u00fcrkl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 simpatiya g\u00f6st\u0259r\u0259n A.Toynbi \u00fczr dil\u0259m\u0259k yollar\u0131n\u0131 axtarm\u0131\u015fd\u0131r. A.Toynbi 1928-ci ild\u0259n etibar\u0259n tamamil\u0259 erm\u0259nil\u0259rl\u0259 \u0259laq\u0259sini k\u0259smi\u015fdir. O, 1967-ci ild\u0259 Londonda \u00e7ap etdirdiyi \u201cAcquaintances\u201d (\u201cTan\u0131\u015fl\u0131q\u201d) adl\u0131 \u0259s\u0259rind\u0259 \u201cMavi kitab\u201d\u0131n yaz\u0131lmas\u0131nda C.Barysa yard\u0131m etm\u0259sind\u0259n dolay\u0131 pe\u015fmanl\u0131q hissi ke\u00e7irdiyini b\u00fcruz\u0259 vermi\u015fdir<a href=\"#_edn10\" name=\"_ednref10\">[10]<\/a>.<\/p>\n<p>Lakin bu g\u00fcn d\u0259 h\u0259min \u201cMavi kitab\u201d Avropa v\u0259 Amerikadak\u0131 b\u0259zi universitet v\u0259 m\u0259kt\u0259bl\u0259rd\u0259 t\u00fcrkl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 nifr\u0259t oyatmaq m\u0259qs\u0259dil\u0259 t\u0259dris v\u0259saiti kimi istifad\u0259 edilir.<\/p>\n<p>Maraql\u0131d\u0131r ki, A.Toynbinin sa\u011fl\u0131\u011f\u0131nda t\u0259krar \u00e7ap olunmayan h\u0259min \u201cMavi kitab\u201d\u0131 AB\u015e-dak\u0131 erm\u0259ni n\u0259\u015friyyatlar\u0131 onun \u00f6l\u00fcm\u00fcnd\u0259n sonra bir s\u0131ra saxta s\u0259n\u0259dl\u0259rl\u0259 \u201cz\u0259nginl\u0259\u015fdir\u0259r\u0259k\u201d d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 \u00e7ap etmi\u015fl\u0259r.<\/p>\n<p>2005-ci ild\u0259 T\u00fcrkiy\u0259 h\u00f6kum\u0259ti \u201cMavi kitab\u201d\u0131n anti-t\u00fcrk t\u0259bli\u011fat\u0131 m\u0259qs\u0259dil\u0259 \u0259sass\u0131z iddialarla yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bar\u0259d\u0259 A. Toynbinin etiraf\u0131na\u00a0 \u0259saslanaraq \u0130ngilt\u0259r\u0259 h\u00f6kum\u0259tind\u0259n \u201cMavi kitab\u201da g\u00f6r\u0259 \u00fczr ist\u0259m\u0259sini t\u0259l\u0259b etmi\u015fdir.<\/p>\n<p>Wellington House t\u0259r\u0259find\u0259n <strong>Faiz \u018fl-H\u00fcseyin<\/strong> (1883-1968) imzas\u0131 il\u0259 1916-c\u0131 ild\u0259 \u201c\u015e\u0259hid Erm\u0259nistan\u201d adl\u0131 daha bir uydurma kitab \u00e7ap edilmi\u015fdir. Kitab\u0131n m\u00fc\u0259llifi b\u0259d\u0259vi \u0259r\u0259b tayfalar\u0131ndan oldu\u011fu,\u00a0 onun Osmanl\u0131n\u0131n Mamur\u0259t-\u00fcl-\u0259ziz vilay\u0259tind\u0259 qaymaqam, daha sonra D\u0259m\u0259\u015fqd\u0259 v\u0259kil i\u015fl\u0259diyi, erm\u0259nil\u0259rin \u201cfaci\u0259l\u0259rinin\u201d canl\u0131 \u015fahidi kimi t\u0259qdim edilir. Lakin ara\u015fd\u0131rmalar g\u00f6st\u0259rmi\u015fdir ki, Osmanl\u0131 h\u00f6kum\u0259tind\u0259 he\u00e7 vaxt Faiz \u018fl-H\u00fcseyin adl\u0131 m\u0259mur olmam\u0131\u015fd\u0131r. Faiz \u018fl-H\u00fcseyin ad\u0131 alt\u0131nda gizl\u0259n\u0259n \u015f\u0259xsin ingilis missioneri oldu\u011fu v\u0259 Lourens Araviysk kimi tan\u0131nan m\u0259\u015fhur casusla il\u0259 birlikd\u0259 \u0259r\u0259bl\u0259rin Osmanl\u0131 h\u00f6kum\u0259tin\u0259 qar\u015f\u0131 \u00fcsyanlara qald\u0131r\u0131lmas\u0131nda x\u00fcsusi rol oynam\u0131\u015fd\u0131r. Faiz \u018fl-H\u00fcseyinin h\u0259min kitab\u0131 2007-ci ild\u0259 Moskvada \u201c\u0424AM\u201d n\u0259\u015friyyat\u0131nda rus dilind\u0259 Covanni Quaytan\u0131n t\u0259qdimat\u0131nda \u201c\u0428\u0435\u0439\u0445 \u0424\u0430\u0439\u0435\u0437 \u044d\u043b\u044c-\u0413\u0443\u0441\u0435\u0439\u043d \u043e \u0433\u0435\u043d\u043e\u0446\u0438\u0434\u0435 \u0430\u0440\u043c\u044f\u043d: &#8220;\u0418\u0441\u043b\u0430\u043c \u043d\u0435\u043f\u0440\u0438\u0447\u0430\u0441\u0442\u0435\u043d \u043a \u0438\u0445 \u0434\u0435\u044f\u043d\u0438\u044f\u043c&#8221; ad\u0131 alt\u0131nda geni\u015fl\u0259ndiril\u0259r\u0259k \u00e7ap edilmi\u015fdir<a href=\"#_edn11\" name=\"_ednref11\">[11]<\/a>.<\/p>\n<p>\u201cErm\u0259ni soyq\u0131r\u0131m\u0131\u201dn\u0131n dig\u0259r xa\u00e7 atas\u0131 <strong>\u0130ohannes Lepsius<\/strong> (1858-1926) say\u0131l\u0131r. Alman protestant\u0131, \u015f\u0259rq\u015f\u00fcnas \u0130.Lepsius missioner kimi \u0130stanbula g\u0259lmi\u015f, erm\u0259ni patriarx\u0131 il\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015fm\u00fc\u015fd\u00fcr. \u00a01896-c\u0131 ild\u0259 \u201cErm\u0259nistan v\u0259 Avropa\u201d kitab\u0131n\u0131 d\u0259rc etdirmi\u015fdir. O, 1914-c\u00fc ild\u0259 Berlind\u0259 \u201cAlman-Erm\u0259ni C\u0259miyy\u0259ti\u201dni yaratm\u0131\u015fd\u0131r. C\u0259miyy\u0259tin m\u0259qs\u0259di \u015e\u0259rqi Anadoluda Almaniyan\u0131n t\u0259sirini art\u0131rmaqdan ibar\u0259t olmu\u015fdur. \u0130.Lepsius 1916-c\u0131 ild\u0259 \u201cT\u00fcrkiy\u0259d\u0259ki erm\u0259ni xalq\u0131 haqq\u0131nda hesabat\u201d kitab\u0131n\u0131 \u0259lyazma \u015f\u0259klind\u0259 \u00e7ap etdirir v\u0259 missionerl\u0259r\u0259 g\u00f6nd\u0259rir. Onun 1919-cu ild\u0259 \u201cAlmaniya v\u0259 Erm\u0259nistan\u201d kitab\u0131 d\u0259rc edilir. \u0130.Lepsius 1921-ci ild\u0259 Berlind\u0259 T\u0259l\u0259t pa\u015fan\u0131n q\u0259tli il\u0259 ba\u011fl\u0131 ke\u00e7iril\u0259n m\u0259hk\u0259m\u0259 prosesind\u0259 qatil So\u011fomon Teyleryan\u0131n m\u00fcdafi\u0259\u00e7isi kimi \u201c\u015fahid qismind\u0259\u201d \u00e7\u0131x\u0131\u015f etmi\u015fdir. \u0130.Lepsiusun 46 cildlik \u015f\u0259xsi arxivi 1998-ci ild\u0259 \u0130r\u0259vana g\u0259tirilib v\u0259 haz\u0131rda \u201cSoyq\u0131r\u0131m Muzey-\u0130nstitut\u201dda n\u00fcmayi\u015f etdirilir. H\u0259min muzeyd\u0259 \u0130. Lepsiusun xatir\u0259sin\u0259 x\u00fcsusi gu\u015f\u0259 d\u00fcz\u0259ldilmi\u015fdir.<\/p>\n<p><strong>Armin Teofil Veqner<\/strong> (1886-1978) d\u0259 uydurma \u201cerm\u0259ni soyq\u0131r\u0131m\u0131\u201dn\u0131n h\u0259yata v\u0259siq\u0259 almas\u0131nda x\u00fcsusi rol oynam\u0131\u015fd\u0131r. Publisist, \u015fair v\u0259 fotoqraf kimi tan\u0131nan alman \u0259silli A. Veqner 1915-1916-c\u0131 ill\u0259rd\u0259 Mesapotamiyada sanitar zabiti kimi xidm\u0259t etmi\u015fdir. O, T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 erm\u0259nil\u0259rin q\u0131r\u011f\u0131nlara m\u0259ruz qoyulduqlar\u0131n\u0131n \u015fahidi oldu\u011funu iddia etmi\u015fdir. A. Veqner erm\u0259nil\u0259rin t\u00fcrkl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 t\u00f6r\u0259tdikl\u0259ri q\u0131r\u011f\u0131nlara aid fotolar\u0131 da \u201cerm\u0259ni soyq\u0131r\u0131m\u0131\u201d kimi q\u0259l\u0259m\u0259 vermi\u015fdir. Onun \u201cQay\u0131tmayan yollar\u201d, \u201cArmeniada\u201d, \u201cErm\u0259ni analar\u0131\u201d adl\u0131 o\u00e7erkl\u0259ri \u00e7ap olunmu\u015fdur. A.Veqner T\u0259l\u0259t pa\u015fan\u0131n qatili So\u011fomon Teyleryan\u0131n Berlind\u0259 ke\u00e7iril\u0259n m\u0259hk\u0259m\u0259sind\u0259 m\u00fcdafi\u0259\u00e7i kimi d\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f etmi\u015f v\u0259 m\u0259hk\u0259m\u0259nin kitab hal\u0131nda d\u0259rc edil\u0259n stenoqram\u0131na \u00f6n s\u00f6z yazm\u0131\u015fd\u0131r. O, 1927 v\u0259 1967-ci ill\u0259rd\u0259 Erm\u0259nistanda olmu\u015fdur. Onun ad\u0131na \u0130r\u0259vanda k\u00fc\u00e7\u0259 vard\u0131r.<\/p>\n<p>\u201cErm\u0259ni soyq\u0131r\u0131m\u0131\u201dna ya\u015f\u0131l i\u015f\u0131q yand\u0131ran m\u00fc\u0259llifl\u0259rd\u0259n biri d\u0259 avstriyal\u0131 <strong>Frans Verfeldir<\/strong> (1890-1945). O, katolik erm\u0259nil\u0259rin t\u0259siri alt\u0131nda olmu\u015fdur. 1929-cu ild\u0259 o, erm\u0259nil\u0259rin t\u00f6vsiy\u0259si il\u0259 D\u0259m\u0259\u015fq\u0259\u00a0 getmi\u015f v\u0259 erm\u0259ni qa\u00e7q\u0131nlar\u0131n\u0131n h\u0259yat\u0131 il\u0259 tan\u0131\u015f olmu\u015fdur. F. Verfel daha sonra \u00fc\u00e7 Vyanada tarixi saxtala\u015fd\u0131rmaqla m\u0259\u015f\u011ful olan mxitaristl\u0259rin yan\u0131nda \u201cerm\u0259nil\u0259rin \u00fc\u00e7 minillik tarixini\u201d \u00f6yr\u0259nmi\u015fdir. Onun 1915-ci il hadis\u0259l\u0259ri bar\u0259d\u0259 erm\u0259nil\u0259rin uydurduqlar\u0131 m\u0259lumatlar \u0259sas\u0131nda yazd\u0131\u011f\u0131 \u201cMusa da\u011fda 40 g\u00fcn\u201d roman\u0131 1934-c\u00fc ild\u0259 i\u015f\u0131q \u00fcz\u00fc g\u00f6rm\u00fc\u015fd\u00fcr. F. Verfel bu roman\u0131 yazark\u0259n \u0130ohann Lepsiusun \u0259s\u0259rl\u0259rin\u0259 istinad etmi\u015f v\u0259 onu erm\u0259ni xalq\u0131n\u0131n \u201cxilaskar m\u0259l\u0259yi\u201d adland\u0131rm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>Q\u0259rib\u0259si odur ki, \u201cMusa da\u011fda 40 g\u00fcn\u201d kitab\u0131 1999-cu ild\u0259 Hakan Sarakul adl\u0131 erm\u0259ni 4 min n\u00fcsx\u0259 il\u0259 \u0130stanbulda t\u00fcrk dilind\u0259 d\u0259rc etdirmi\u015fdir. 2000-ci ild\u0259 is\u0259 t\u0259rc\u00fcm\u0259\u00e7inin i\u015ftirak\u0131 il\u0259 \u0130r\u0259vanda h\u0259min kitab\u0131n t\u0259qdimat m\u0259rasimi ke\u00e7irilmi\u015fdir.<\/p>\n<p>Erm\u0259nil\u0259rin uydurma soyq\u0131r\u0131m\u0131n\u0131n h\u0259yata v\u0259siq\u0259 almas\u0131nda x\u00fcsusi pay\u0131 olan missionerl\u0259rd\u0259n biri d\u0259 <strong>Anna Hedviq B\u00fcld\u00fcr<\/strong> (1887-1981). O, Estoniyan\u0131n Xaapsal \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 sahibkar ail\u0259sind\u0259 anadan olmu\u015fdur. 15 ya\u015f\u0131ndan etibar\u0259n t\u0259hsilini Sankt-Peterburqak\u0131 alman protestant m\u0259kt\u0259bind\u0259 davam etdirmi\u015fdir. 1903-c\u00fc ild\u0259 bakalavr d\u0259r\u0259c\u0259si ald\u0131qdan sonra bir m\u00fcdd\u0259t missioner evl\u0259rind\u0259 f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rmi\u015fdir. 1911-1916-c\u0131 ill\u0259rd\u0259 o, Almaniyan\u0131n Mara\u015fda t\u0259\u015fkil etdiyi s\u0131\u011f\u0131nacaq evl\u0259rind\u0259 m\u00fc\u0259llim i\u015fl\u0259mi\u015fdir.<\/p>\n<p>Anna B\u00fcl 1922-ci ild\u0259 Strasburq \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 t\u0259sis edil\u0259n \u201c\u015e\u0259rqd\u0259 Xristian Missionerl\u0259ri\u201d t\u0259\u015fkilat\u0131na \u00fczv olmu\u015f v\u0259 yenid\u0259n H\u0259l\u0259b\u0259 qay\u0131tm\u0131\u015fd\u0131r. O, H\u0259l\u0259bd\u0259ki erm\u0259ni qa\u00e7q\u0131nlar\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn toxuculuq sexl\u0259ri, ba\u011f\u00e7alar, m\u0259kt\u0259bl\u0259r, x\u0259st\u0259xana a\u00e7\u0131lmas\u0131na nail olmu\u015fdur. Anna B\u00fcl 1951-ci ild\u0259 H\u0259l\u0259bd\u0259n Almaniyaya k\u00f6\u00e7m\u00fc\u015fd\u00fcr. O, 1965-ci ild\u0259 Suriyada v\u0259 Livanda uydurma \u201cerm\u0259ni soyq\u0131r\u0131m\u0131\u201dna h\u0259sr olunmu\u015f t\u0259dbirl\u0259rd\u0259 i\u015ftirak etmi\u015fdir. ya\u015fam\u0131\u015f. H\u0259mi\u015f\u0259 erm\u0259nil\u0259rl\u0259 \u00fcnsiyy\u0259td\u0259 olan Anna B\u00fcl Alamaniyadaa kims\u0259sizl\u0259r evind\u0259 d\u00fcnyas\u0131n\u0131 d\u0259yi\u015fmi\u015fdir.<\/p>\n<p>2014-c\u00fc ild\u0259 erm\u0259nil\u0259r Anna B\u00fcl\u00fcn ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 Xaapsal \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 onun xatir\u0259sin\u0259 xa\u00e7kar (xa\u00e7da\u015f) qoymu\u015flar<a href=\"#_edn12\" name=\"_ednref12\">[12]<\/a>. 2016-c\u0131 ild\u0259 \u0130r\u0259vanda Anna B\u00fcl\u0259 h\u0259sr edilmi\u015f \u201cSonuncu ibad\u0259t\u201d adl\u0131 s\u0259n\u0259dli filmin internet-premyeras\u0131 olmu\u015f v\u0259 \u201cMissionerl\u0259r. Anna Hedviq B\u00fcl\u201d dalanan po\u00e7t markas\u0131 burax\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>Yaz\u0131m\u0131z\u0131n bu hiss\u0259sind\u0259 \u00a0\u201cerm\u0259ni soyq\u0131r\u0131m\u0131\u201dna h\u0259yat v\u0259siq\u0259si ver\u0259n m\u00fc\u0259llifl\u0259rin yaln\u0131z bir ne\u00e7\u0259si haqq\u0131nda s\u00f6hb\u0259t a\u00e7d\u0131q. Bu g\u00fcn h\u0259min m\u00fc\u0259llifl\u0259rin saxta \u0259s\u0259rl\u0259ri erm\u0259ni t\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n v\u0259 T\u00fcrkiy\u0259 \u0259leyhin\u0259 yazan m\u00fc\u0259llifl\u0259rin istinad m\u0259nb\u0259yidir. \u00a0H\u0259min \u0259s\u0259rl\u0259r erm\u0259ni lobbisinin k\u00f6m\u0259yi il\u0259 t\u0259rc\u00fcm\u0259 edil\u0259r\u0259k t\u0259krar-t\u0259krar d\u00fcnyaya yay\u0131l\u0131r. B\u00fct\u00fcn bunlarla yana\u015f\u0131, \u201cerm\u0259ni soyq\u0131r\u0131m\u0131\u201dna \u201cxa\u00e7 atal\u0131\u011f\u0131\u201d ed\u0259n m\u00fc\u0259llifl\u0259rin d\u0259 \u0259sl niyy\u0259tl\u0259ri, onlar\u0131n erm\u0259nil\u0259rd\u0259n al\u0259t kimi istifad\u0259 etm\u0259l\u0259ri bar\u0259d\u0259 d\u0259\u00a0 xarici m\u00fc\u0259llifl\u0259rin sanball\u0131 t\u0259dqiqat \u0259s\u0259rl\u0259ri yaz\u0131l\u0131r. H\u0259tta AB\u015e-da ya\u015fayan b\u0259zi erm\u0259ni aliml\u0259ri d\u0259 etiraf edirl\u0259r ki, 1915-ci ild\u0259 T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 ba\u015f ver\u0259n hadis\u0259l\u0259r zaman\u0131 \u00a0erm\u0259nil\u0259r Osman\u0131 T\u00fcrkiy\u0259sini par\u00e7alamaq ist\u0259y\u0259n b\u00f6y\u00fck d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin \u0259ll\u0259rind\u0259 al\u0259t v\u0259 onlar\u0131n m\u0259krli siyas\u0259tl\u0259rinin qurban\u0131 olublar.<\/p>\n<p><strong>\u00a0<\/strong><\/p>\n<p><strong>\u201cAksiomlar\u201d uydurma soyq\u0131r\u0131m\u0131na yeni n\u0259f\u0259s verir<\/strong><\/p>\n<p>Osmanl\u0131 imperiyas\u0131nda erm\u0259nil\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 \u201ck\u00fctl\u0259vi q\u0131r\u011f\u0131nlar\u201d v\u0259 yaxud \u201csoyq\u0131r\u0131m\u0131\u201d t\u00f6r\u0259dilm\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 iddialar bir daha yaln\u0131z XX \u0259srin 60-c\u0131 ill\u0259rind\u0259n etibar\u0259n yenid\u0259n g\u00fcnd\u0259m\u0259 g\u0259lmi\u015fdir. 1918-ci ild\u0259 tarixd\u0259 ilk m\u00fcst\u0259qil erm\u0259ni d\u00f6vl\u0259ti \u2013 Erm\u0259nistan Respublikas\u0131 yarand\u0131qdan sonra Batumda Erm\u0259nistanla T\u00fcrkiy\u0259 aras\u0131nda dostluq m\u00fcqavil\u0259si imzalanm\u0131\u015fd\u0131. 1920-ci il dekabr\u0131n 2-d\u0259 da\u015fnak h\u00f6kum\u0259ti il\u0259 T\u00fcrkiy\u0259 aras\u0131nda Aleksandropol (G\u00fcmr\u00fc) m\u00fcqavil\u0259si imzalanm\u0131\u015fd\u0131r. H\u0259min m\u00fcqavil\u0259nin \u015f\u0259rtl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259 Erm\u0259nistan Respublikas\u0131 xarici v\u0259 daxili t\u0259hl\u00fck\u0259 il\u0259 \u00fczl\u0259\u015f\u0259rs\u0259 T\u00fcrkiy\u0259 Erm\u0259nistana h\u0259rbi yard\u0131m g\u00f6st\u0259rm\u0259k \u00f6hd\u0259liyi g\u00f6t\u00fcr\u00fcrd\u00fc. Da\u015fnak h\u00f6kum\u0259tinin liderl\u0259ri \u015e\u0259rqi Anadoluda ba\u015f ver\u0259n hadis\u0259l\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259 \u00c7ar Rusiyas\u0131n\u0131 t\u0259qsirkar hesab edir, ruslar\u0131n erm\u0259nil\u0259ri aldatd\u0131\u011f\u0131n\u0131 v\u0259 satd\u0131\u011f\u0131n\u0131, vaxtil\u0259 Rusiyan\u0131n daxili i\u015fl\u0259r naziri olmu\u015f Lobanov-Rostovskinin \u201cBiz\u0259 erm\u0259nisiz Erm\u0259nistan laz\u0131md\u0131r\u201d \u015f\u00fcar\u0131n\u0131n h\u0259yata ke\u00e7irm\u0259k ist\u0259nildiyini bildirirdil\u0259r<a href=\"#_edn13\" name=\"_ednref13\">[13]<\/a>.<\/p>\n<p>T\u00fcrkiy\u0259 il\u0259 Erm\u0259nistan, Az\u0259rbaycan v\u0259 G\u00fcrc\u00fcstan aras\u0131nda imzalanan 1921-ci il 13 oktyabr tarixli Qars m\u00fcqavil\u0259sini Sovet Erm\u0259nistan\u0131nda toy-bayram kimi qar\u015f\u0131lam\u0131\u015fd\u0131lar. Bu m\u00fcnasib\u0259tl\u0259 \u0130r\u0259van\u0131n m\u0259rk\u0259zind\u0259 izdihaml\u0131 bayram m\u0259rasimi ke\u00e7irilmi\u015fdi. H\u0259min ilin noyabr\u0131nda Qars m\u00fcqavil\u0259si Erm\u0259nistan parlamentind\u0259 ratifikasiya edilmi\u015fdir. 1920-1930-cu ill\u0259r \u0259rzind\u0259 1915-ci ild\u0259 Osmanl\u0131 T\u00fcrkiy\u0259sind\u0259 ba\u015f ver\u0259n hadis\u0259l\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259 \u201cimperialist d\u00f6vl\u0259tl\u0259r\u201d, x\u00fcsusil\u0259 d\u0259 Almaniyanin \u00fcnvan\u0131na ittihamlar s\u0259sl\u0259ndirilirdi. H\u0259min d\u00f6vr Sovet tarix\u015f\u00fcnasl\u0131\u011f\u0131nda T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 erm\u0259nil\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 \u201ck\u00fctl\u0259vi q\u0131r\u011f\u0131nlar\u201d v\u0259 yaxud \u201csoyq\u0131r\u0131m\u0131\u201d t\u00f6r\u0259tm\u0259k iddias\u0131na rast g\u0259lm\u0259k m\u00fcmk\u00fcn deyildi. \u0130kinci D\u00fcnya m\u00fcharib\u0259sinin ilk ill\u0259rind\u0259 T\u00fcrkiy\u0259nin Almaniyan\u0131n m\u00fctt\u0259fiqi kimi \u00e7\u0131x\u0131\u015f etm\u0259si Sovet h\u00f6kum\u0259tini q\u0259z\u0259bl\u0259ndirmi\u015f, n\u0259tic\u0259d\u0259 m\u00fcharib\u0259nin sonunda \u2013 1945-ci ild\u0259 SSR\u0130-nin T\u00fcrkiy\u0259nin Qars vilay\u0259tin\u0259 qar\u015f\u0131 \u0259razi iddias\u0131 il\u0259 n\u0259tic\u0259l\u0259nmi\u015fdi. T\u00fcrkiy\u0259nin 1952-ci ild\u0259 NATO-ya \u00fczv olmas\u0131 Rusiyan\u0131 \u00e7ox narahat etm\u0259y\u0259 ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131. 12 sentyabr 1959-cu ild\u0259 T\u00fcrkiy\u0259 Avropa \u0130qtisadi Birliyin\u0259 (indiki Avropa \u0130ttifaq\u0131) \u00fczv olmaq \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fcraci\u0259t etmi\u015fdi. 12 sentyabr 1963-c\u00fc ild\u0259 tarixind\u0259 T\u00fcrkiy\u0259 il\u0259 Avropa \u0130qtisadi Birliyi aras\u0131nda ortaql\u0131q sazi\u015fi imzalanm\u0131\u015f v\u0259 bu sazi\u015f 1 dekabr 1964-c\u00fc ild\u0259 q\u00fcvv\u0259y\u0259 minmi\u015fdi. T\u00fcrkiy\u0259nin Q\u0259rb d\u00fc\u015f\u0259rg\u0259sinin yan\u0131nda yer almas\u0131ndan sonrav s\u0259rh\u0259d qon\u015fusu Sovet h\u00f6kum\u0259tinin yad\u0131na yen\u0259 \u201cerm\u0259ni m\u0259s\u0259l\u0259si\u201d d\u00fc\u015fm\u00fc\u015fd\u00fc. T\u00fcrkiy\u0259y\u0259 t\u0259zyiq vasit\u0259si kimi, ilk d\u0259f\u0259 uydurma soyq\u0131r\u0131m\u0131n\u0131n tan\u0131d\u0131lmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fcvafiq t\u0259\u015fkilatlara g\u00f6st\u0259ri\u015fl\u0259r verilmi\u015f, o c\u00fcml\u0259d\u0259n d\u0259 Erm\u0259nistan SSR-in r\u0259hb\u0259rliyi qar\u015f\u0131s\u0131nda bu m\u0259s\u0259l\u0259 il\u0259 ba\u011fl\u0131 ya\u015f\u0131l i\u015f\u0131q yand\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131.<\/p>\n<p>SSR\u0130 D\u00f6vl\u0259t T\u0259hl\u00fck\u0259sizliyi Komit\u0259si il\u0259 i\u015fbirliyind\u0259 olan E\u00e7mi\u0259dzin Katolikoslu\u011funun ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131 I Vazgen 16 avqust 1964-c\u00fc ild\u0259 b\u0259yanat yayaraq 1965-ci ilin b\u00fct\u00fcn erm\u0259ni xalq\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn mat\u0259m ili elan olunmas\u0131n\u0131 t\u0259klif etmi\u015fdi.<\/p>\n<p>SSR\u0130 r\u0259hb\u0259rliyi il\u0259 ilk d\u0259f\u0259 1965-ci ild\u0259 \u201cPravda\u201d q\u0259zetind\u0259 v\u0259 dig\u0259r m\u0259rk\u0259zi q\u0259zetl\u0259rd\u0259 \u201cerm\u0259ni genosidi\u201d haqq\u0131nda m\u0259qal\u0259l\u0259r d\u0259rc edilm\u0259sin\u0259 icaz\u0259 vermi\u015fdi.<\/p>\n<p>1965-ci il aprelin 20-d\u0259 \u0130r\u0259van D\u00f6vl\u0259t Universitetind\u0259 Elml\u0259r Akademiyas\u0131 il\u0259 birlikd\u0259 uydurma soyq\u0131r\u0131m\u0131m 50 illiyi m\u00fcnasib\u0259til\u0259 birg\u0259 elmi sessiya ke\u00e7irilmi\u015f, Akademiyan\u0131n prezidenti Viktor Hambarsumyan \u201cOsmanl\u0131 imperiyas\u0131nda erm\u0259ni xalq\u0131n\u0131n soyq\u0131r\u0131m\u0131 v\u0259 beyn\u0259lxalq imperializm\u201d adl\u0131 m\u0259ruz\u0259 etmi\u015fdi<a href=\"#_edn14\" name=\"_ednref14\">[14]<\/a>. M\u0259ruz\u0259nin ad\u0131ndan g\u00f6r\u00fcnd\u00fcy\u00fc kimi, erm\u0259nil\u0259rin \u201csoyq\u0131r\u0131m\u0131\u201dn\u0131n Osmanl\u0131 imperiyas\u0131 d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 ba\u015f verdiyi v\u0259 t\u0259qsirkar\u0131n da beyn\u0259lxalq imperializm oldu\u011fu \u0259sasland\u0131r\u0131l\u0131rd\u0131. H\u0259l\u0259 o zaman erm\u0259ni aliml\u0259rinin a\u011fl\u0131na g\u0259lmirdi ki, t\u0259zminat m\u0259s\u0259l\u0259sini qald\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn Osmanl\u0131 d\u00f6vl\u0259ti il\u0259 yana\u015f\u0131 m\u00fcasir T\u00fcrkiy\u0259 C\u00fcmhuriyy\u0259tin\u0259 qar\u015f\u0131 da ittiham ir\u0259li s\u00fcrm\u0259k laz\u0131m g\u0259l\u0259c\u0259k.<\/p>\n<p>H\u0259min il aprelin 24-d\u0259 \u0130r\u0259van D\u00f6vl\u0259t Opera v\u0259 Balet Teatr\u0131n\u0131n binas\u0131nda respublika f\u0259allar\u0131n\u0131n v\u0259 erm\u0259ni diasporunun n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259rinin i\u015ftirak\u0131 il\u0259 uydurma soyq\u0131r\u0131m\u0131m 50 illiyi qeyd edildi. SSR\u0130 r\u0259hb\u0259rliyinin v\u0259 d\u00fcnya ictimaiyy\u0259tinin diqq\u0259tini c\u0259lb etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259vv\u0259lc\u0259d\u0259n t\u0259mimatland\u0131r\u0131lm\u0131\u015f bir qrup erm\u0259ni \u0259ll\u0259rind\u0259 m\u00fcxt\u0259lif \u015f\u00fcarlarla teatr binas\u0131na daxil oldular v\u0259 i\u011fti\u015fa\u015f t\u00f6r\u0259tdil\u0259r. H\u0259min g\u00fcn \u0130r\u0259vanda sah\u0259si 200 hektardan art\u0131q olan \u201cQaranqu\u015f qalas\u0131\u201d adlanan t\u0259p\u0259d\u0259 (Cicernakaberd) uydurma soyq\u0131r\u0131m\u0131 qurbanlar\u0131n\u0131n xatir\u0259sin\u0259 ucald\u0131lacaq abid\u0259nin t\u0259m\u0259li qoyulmu\u015fdur.<\/p>\n<p>M\u0259hz SSR\u0130-nin Uruqvaydak\u0131 s\u0259firliyinin apard\u0131\u011f\u0131 t\u0259bli\u011fat say\u0259sind\u0259 20 aprel 1965-ci ild\u0259 ilk xarici d\u00f6vl\u0259t olaraq bu \u00f6lk\u0259nin parlamenti 1915-ci ild\u0259 Osmanl\u0131 T\u00fcrkiy\u0259sind\u0259 \u00f6ld\u00fcr\u00fcl\u0259n erm\u0259nil\u0259rin xatir\u0259sin\u0259 \u201cYadda\u015f g\u00fcn\u00fc\u201d t\u0259sis etmi\u015fdir.<\/p>\n<p>1967-ci ild\u0259 uydurma erm\u0259ni soyq\u0131r\u0131m\u0131n\u0131n ild\u00f6n\u00fcm\u00fc \u0259r\u0259f\u0259sind\u0259 \u201cQaranqu\u015f qalas\u0131\u201dnda 44 metrlik stela v\u0259 12 k\u0259sik konusvari plit\u0259l\u0259rd\u0259n ibar\u0259t soyq\u0131r\u0131m\u0131 kompleksi in\u015fa edilmi\u015fdir. Sonradan is\u0259 kompleks\u0259 100 metr uzunlu\u011funda mat\u0259m (a\u011flama) divar\u0131 \u0259lav\u0259 edilmi\u015fdir. Mat\u0259m divar\u0131nda erm\u0259nil\u0259rin soyq\u0131r\u0131m\u0131na m\u0259ruz qoyulduqlar\u0131 iddia edil\u0259n \u015f\u0259h\u0259r v\u0259 k\u0259ndl\u0259rin adlar\u0131 h\u0259kk edilmi\u015fdir. 1995-ci ild\u0259 kompleksd\u0259 yeralt\u0131 ikim\u0259rt\u0259b\u0259li \u201cSoyq\u0131r\u0131m Muzey-\u0130nstitutu\u201d in\u015fa edilmi\u015f, \u0259rtaf\u0131nda xiyaban sal\u0131nm\u0131\u015fd\u0131r. 1996-c\u0131 ild\u0259n etibar\u0259n is\u0259 mat\u0259m divar\u0131n\u0131n \u0259ks t\u0259r\u0259find\u0259 uydurma soyq\u0131r\u0131m\u0131 m\u00fc\u0259llifl\u0259rinin q\u0259birl\u0259rind\u0259n g\u0259tirilmi\u015f torpaq dolu urnalar tikilmi\u015fdir.<\/p>\n<p>Bu g\u00fcn \u201cQaranqu\u015f qalas\u0131\u201dnda Uydurma soyq\u0131r\u0131m\u0131 m\u00fc\u0259llifl\u0259rind\u0259n Henri Morqentaunun, Ceyms Brays\u0131n, \u0130ohannes Lepsiusun, Armin Veqnerin, Frans Verfelin, Anna Hedviq B\u00fcl\u00fcn q\u0259birl\u0259rind\u0259n g\u0259tirilmi\u015f torpaq n\u00fcmun\u0259l\u0259ri dolu urnalar n\u00fcmayi\u015f etdirilir.<\/p>\n<p>Sonrak\u0131 ill\u0259rd\u0259 bir s\u0131ra d\u00f6vl\u0259tl\u0259r, o c\u00fcml\u0259d\u0259n Avropa Parlamenti bu v\u0259 ya dig\u0259r \u015f\u0259kild\u0259 formul\u0259 edilm\u0259kl\u0259 uydurma erm\u0259ni soyq\u0131r\u0131m\u0131 tan\u0131nm\u0131\u015fd\u0131r. Bu proses T\u00fcrkiy\u0259ni t\u0259sir alt\u0131na salmaq ist\u0259y\u0259n d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin maraqlar\u0131na uy\u011fun olaraq vaxta\u015f\u0131r\u0131 olaraq g\u00fcnd\u0259liy\u0259 g\u0259tirilir v\u0259 s\u0131rf siyasi t\u0259zyiq vasit\u0259si rolunu oynay\u0131r.<\/p>\n<p>T\u00fcrkiy\u0259 t\u0259r\u0259fi 30-40 ildir ki, \u00f6z arxivl\u0259rini tarix\u00e7il\u0259rin \u00fcz\u00fcn\u0259 a\u00e7m\u0131\u015fd\u0131r. Bir s\u0131ra xarici t\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar T\u00fcrkiy\u0259 arxivl\u0259rind\u0259 inc\u0259l\u0259m\u0259 apard\u0131qdan sonra bel\u0259 q\u0259na\u0259t\u0259 g\u0259lmi\u015fl\u0259r ki, Osmanl\u0131 T\u00fcrkiy\u0259sind\u0259 he\u00e7 vaxt erm\u0259nil\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 q\u0131r\u011f\u0131nlar t\u00f6r\u0259dilm\u0259yib, \u0259ksin\u0259 Birinci D\u00fcnya m\u00fcharib\u0259si \u0259rzind\u0259 erm\u0259nil\u0259r T\u00fcrkiy\u0259 \u00fcz\u0259rin\u0259 h\u00fccum ed\u0259n d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin t\u0259r\u0259fin\u0259 ke\u00e7\u0259r\u0259k t\u00fcrkl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 vuru\u015fmu\u015f v\u0259 \u015e\u0259rqi Anadoluda k\u00fctl\u0259vi q\u0131r\u011f\u0131nlar t\u00f6r\u0259tmi\u015fl\u0259r. Erm\u0259ni t\u0259r\u0259fi is\u0259 arxiv s\u0259n\u0259dl\u0259rinin a\u00e7\u0131lmas\u0131ndan ona g\u00f6r\u0259 imtina edirl\u0259r ki,\u00a0 onlar t\u0259kc\u0259 iddialar\u0131n\u0131n yalan oldu\u011funun s\u00fcbut edil\u0259c\u0259yind\u0259n deyil, h\u0259m d\u0259 onlar\u0131n \u00f6zl\u0259rinin t\u00fcrkl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 k\u00fctl\u0259vi q\u0131r\u011f\u0131lar t\u00f6r\u0259tdikl\u0259rin\u0259 dair faktlar\u0131n \u00fcz\u0259 \u00e7\u0131xaca\u011f\u0131ndan qorxurlar.<\/p>\n<p>Erm\u0259ni t\u0259r\u0259fi bu g\u00fcn iddia edir ki, onlar\u0131n \u0259cdadlar\u0131na qar\u015f\u0131 \u201csoyq\u0131r\u0131m\u0131\u201d t\u00f6r\u0259dilm\u0259sini s\u00fcbut etm\u0259y\u0259 ehtiyac yoxdur, \u00e7\u00fcnki, bu, aksiomdur, aksiomlar is\u0259 s\u00fcbut edilmir, q\u0259bul edilir. Erm\u0259ni t\u0259r\u0259finin \u201caksiomlar\u0131\u201d is\u0259 yuxar\u0131da adlar\u0131n\u0131 sadalad\u0131\u011f\u0131m\u0131z m\u00fc\u0259llifl\u0259rin ba\u015fdan aya\u011fa q\u0259r\u0259zli v\u0259 uydurmalardan ibar\u0259t olan, Osmanl\u0131 T\u00fcrkiy\u0259sini par\u00e7alamaq m\u0259qs\u0259dil\u0259 sifari\u015fl\u0259 yazd\u0131r\u0131lan kitablard\u0131r.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><a href=\"#_ednref1\" name=\"_edn1\">[1]<\/a> Sidney Whitman. Turkish Memories. London: William Heinemann. 1914, p. 94.<\/p>\n<p><a href=\"#_ednref2\" name=\"_edn2\">[2]<\/a> Uras Esat. Tarihte Ermeniler ve Ermeni Meselesi. \u0130stanbul: Belge Ya\u0131nlar\u0131, 1987, s. 544.<\/p>\n<p><a href=\"#_ednref3\" name=\"_edn3\">[3]<\/a> \u0413\u043e\u0442\u043b\u0438\u0431 \u0412.\u0412. \u0422\u0430\u0439\u043d\u0430\u044f \u0434\u0438\u043f\u043b\u043e\u043c\u0430\u0442\u0438\u044f \u0432\u043e \u0432\u0440\u0435\u043c\u044f \u043f\u0435\u0440\u0432\u043e\u0439 \u043c\u0438\u0440\u043e\u0432\u043e\u0439 \u0432\u043e\u0439\u043d\u044b, \u041c\u043e\u0441\u043a\u0432\u0430, 1960, c. 56.<\/p>\n<p><a href=\"#_ednref4\" name=\"_edn4\">[4]<\/a> Qurko-Kryajin V. Erm\u0259ni m\u0259s\u0259l\u0259si. Bak\u0131, 1990, s. 12.<\/p>\n<p><a href=\"#_ednref5\" name=\"_edn5\">[5]<\/a> \u0410\u0440\u0443\u0442\u044e\u043d\u044f\u043d \u0410., \u041a\u0430\u0432\u043a\u0430\u0437\u0441\u043a\u0438\u0439 \u0444\u0440\u043e\u043d\u0442 1914-1917 \u0433\u0433., \u0415\u0440\u0435\u0432\u0430\u043d, 1971, \u0441. 304-305.<\/p>\n<p><a href=\"#_ednref6\" name=\"_edn6\">[6]<\/a> \u201c\u0410\u0440\u043c\u044f\u043d\u0441\u043a\u0438\u0439 \u0433\u0435\u043d\u043e\u0446\u0438\u0434\u201d \u043c\u0438\u0444 \u0438 \u0440\u0435\u0430\u043b\u044c\u043d\u043e\u0441\u0442\u044c. \u0421\u043f\u0440\u0430\u0432\u043e\u0447\u043d\u0438\u043a \u0444\u0430\u043a\u0442\u043e\u0432 \u0438 \u0434\u043e\u043a\u0443\u043c\u0435\u043d\u0442\u043e\u0432. \u0411\u0430\u043a\u0443, 1992, \u0441. 229.<\/p>\n<p><a href=\"#_ednref7\" name=\"_edn7\">[7]<\/a> \u0416\u043e\u0440\u0436 \u0434\u0435 \u041c\u0430\u043b\u0435\u0432\u0438\u043b, \u0410\u0440\u043c\u044f\u043d\u0441\u043a\u0430\u044f \u0442\u0440\u0430\u0433\u0435\u0434\u0438\u044f 1915 \u0433\u043e\u0434\u0430. \u00a0\u0411\u0430\u043a\u0443, 1990, \u0441. 33-35.<\/p>\n<p><a href=\"#_ednref8\" name=\"_edn8\">[8]<\/a> Ba\u015fak Tolga. Ingiltere\u2019nin Ermeni Politikas\u0131 (1830-1923). \u0130stanbul: IQ K\u00fclt\u00fcr Sanat Yan\u0131nc\u0131l\u0131k, 2008, s. 202.<\/p>\n<p><a href=\"#_ednref9\" name=\"_edn9\">[9]<\/a> Yen\u0259 orada, s. 233.<\/p>\n<p><a href=\"#_ednref10\" name=\"_edn10\">[10]<\/a> Yen\u0259 orada, s. 227-228.<\/p>\n<p><a href=\"#_ednref11\" name=\"_edn11\">[11]<\/a> http:\/\/noev-kovcheg.ru\/mag\/2007-12\/968.html.<\/p>\n<p><a href=\"#_ednref12\" name=\"_edn12\">[12]<\/a> https:\/\/triptoestonia.com\/haapsalu\/dostoprimechatelnosti\/pamyatnik-anne-xedvig-byull.<\/p>\n<p><a href=\"#_ednref13\" name=\"_edn13\">[13]<\/a> \u041a\u0430\u0447\u0430\u0437\u043d\u0443\u043d\u0438\u00a0 \u041e\u0432. \u0414\u0430\u0448\u043d\u0430\u043a\u0446\u0443\u0442\u044e\u043d \u0431\u043e\u043b\u044c\u0448\u0435 \u043d\u0435\u0447\u0435\u0433\u043e \u0434\u0435\u043b\u0430\u0442\u044c!. \u0411\u0430\u043a\u0443, 1990, \u0441.14.<\/p>\n<p><a href=\"#_ednref14\" name=\"_edn14\">[14]<\/a> \u201cKommunist\u201d q\u0259zeti (rusca), \u0130r\u0259van, 23.04.1965.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>D\u0259rc edilib:<\/strong> <strong>\u201cErm\u0259ni soyq\u0131r\u0131m\u0131\u201d real tarix, yaxud tarixin yalan\u0131\u201d <\/strong>m\u00f6vzusunda 24 aprel 2017-ci ild\u0259 ke\u00e7iril\u0259n beyn\u0259lxalq elmi-praktik konfrans\u0131n materiallar\u0131. Bak\u0131, 2018, s. 17-27.<\/p>\n<div class=\"pdf24Plugin-cp\"> \t<form name=\"pdf24Form0\" method=\"post\" action=\"https:\/\/doc2pdf.pdf24.org\/wordpress.php\" target=\"pdf24PopWin\" onsubmit=\"var pdf24Win = window.open('about:blank', 'pdf24PopWin', 'resizable=yes,scrollbars=yes,width=600,height=250,left='+(screen.width\/2-300)+',top='+(screen.height\/3-125)+''); pdf24Win.focus(); if(typeof pdf24OnCreatePDF === 'function'){void(pdf24OnCreatePDF(this,pdf24Win));}\"> \t\t<input type=\"hidden\" name=\"blogCharset\" value=\"Cw1x07UAAA==\" \/><input type=\"hidden\" name=\"blogPosts\" value=\"MwQA\" \/><input type=\"hidden\" name=\"blogUrl\" value=\"yygpKbDS189LrMrMzS0tLklMS9TLzEvLBwA=\" \/><input type=\"hidden\" name=\"blogName\" value=\"80usysxV8C0tLklMSwQA\" \/><input type=\"hidden\" name=\"blogValueEncoding\" value=\"gzdeflate base64\" \/><input type=\"hidden\" name=\"postId_0\" value=\"MzQwMQMA\" \/><input type=\"hidden\" name=\"postTitle_0\" value=\"HcyxDcIwEEbhVW4pBviRjTjFd1bOIcJd1rAENbV7urjxGpkkBumVn94lu4cJyJv0okwp5rlVa1Va1RGx8xkk+7eXEPgWejGmtReKGmA\/cWwvTImj4NjetH\/8ajyYUsJzAU284PqndMc85upwAg==\" \/><input type=\"hidden\" name=\"postLink_0\" value=\"yygpKbDS189LrMrMzS0tLklMS9TLzEvL17cvsDU0MDEDAA==\" \/><input type=\"hidden\" name=\"postAuthor_0\" value=\"C0pNScwuzqxMBAA=\" \/><input type=\"hidden\" name=\"postDateTime_0\" value=\"MzIwtNA1sNQ1MlQwNLIysLQyMAAA\" \/><input type=\"hidden\" name=\"postContent_0\" value=\"pX1bb2TXld77\/IodD2CogSKbZLO7SUmjoFuSpw2pLclqyxYGQbCL55C1XefCOpcKq55kezIOkEnkxEkQBY5bCQZQgLy0PCNZY1MaQGQb0Fv1X\/AvmfWtta+nipSMAWw1WTx19m1dvnXdL56+9GLbNXV18tKLefnS9\/TSlOph33b6WI9eHDfq5kt\/1unGnKmL82Xz1Qfq+KsPivarD+gfldXTrm5699grF5\/Oi68+6NTDi\/Mpfb27\/FgVum9y\/PTiTXr79os33Vg3T1\/6sxdPX\/p2NW5PX3C\/vdGWuiroa6Y8zRuz0O3lxxX9eqqbi490oUs9U6btvvpg8dUHlcrsePT\/Rv3ouz9SX33QNqaif+ZzmiQ+NlWGJ\/POjHWDn8qL8zP6fmGO1WlBY+lGHV1+vLz8uFH0HVXjExpwQkPoTqtpfvGRacqvPpjS8i8+ujhP3rCoC7xAn3X4UpNdfky\/bqs\/vverp7+mwWeKvkhbRRNpzR\/f+99KZzSkrpTJ8oVWmcbfJ0sMVtK07XxoxYq2jN789DG9kX4vSuwDHp7R2zJTYKJNp+kd2NmivPyYH91Wfv\/c1piKXpzpM1MYZZ4+li2hr9Mi+FP6Me+S5T26OG+mhvaXNk4taA40TKXOGtp2Qz\/oJb1+ZqdJC51cnM96+zs+mhE9VKXmGWPJ0Q6oMa1WY\/S60GqMwZvMRJOODp3OsCFKbPn8lF60dUNjjNSir3iTRmFG9ORXH4yZBni6rcaZZHqkchxcZWTOl4+xLXqi1cVH9ZnKzGyG\/aHfaPWGJ3K\/HzkCoBXrRk+73FHQH9\/7pToDUdD8uykNUNOpyKOZrkaq1d2MfrYDyWdPH2MVhohF9YvLx32FhTdEwhkdCqiNprec2MnTSSkaaUGnxOdxZlo5QB7eNKA4dYL\/Yq6OYe5VOquLnihhQVMl0ijp+2FvStO2pq7yhkdwGyLDqXGvzi7O2741i4XlIjcafftYY+fzjLd36jcmnNbk4tNpX\/IU6cGZbp5ih1tT6An+TBRGLGeWzKtqosFihV5EbPKdRld01EscVzwzNdVdXRgas+lb\/PG00fOafpqPlKlOiJRbPm1DhEV\/q7uchFXVqamBXGqZ5Cem1Av+hZ45YQ7GNEiI4HhiZn2NxF0gi9O+UHPaSdpjetconhdOx7EqNmimsXicYr4wEDYVvoUnt9W9kt4x1bwP8RHg++C5byiskl2JVjpg2TB9elNLBKdo7s0xHZ4hRrEkUvWp6LI0wfyFt3WOifTFR9H2RDNtHW8Qca9PErRZHVlKrtwOkIyjF0+IKpR2DMOk35kjfB1Uh+GJdh7T1num8muzFOp5iXi80Vki9O6bRs1YXjWYY6PVvftPf71FQ9Nema0OAo1oqjzVlRUuZjiqDsuY1kXtnhvn9OARdF7dYGLEmm5Ux4AkAl+13xwIeybPq1QBtog2hiTtmGi1ZbolAi6N2j24e3eL\/nOwdUQim+lCfR88qre8aMZBToi5xkzhTDSy8Pt0qvTmaV3NmtwKzxPaxgyHji+egF8bERMQeTI544iE9iyiOQzUQ7eJgGDGKEoR5Tg8vN2OSBOa6bkpHMvd2cX0S51hck4FgSDl+\/GcYxZj3T71WoqFCRZwRGug3ytthEZmUL1E0qrru6xnQnWn4AUQDYG3eYrscN7TeBaRtCcqI9GuvZyqROU6KpQDYMK9N2\/qU51gD6b95gQsQmKG5vspBm4iccDfYf1oZ7UwQoSesDRr03tNmVd6qisikRE+eFCRyJqCnOZCTa\/Qs\/RE23ekCvE5QaOO5iZcE47xxCyLzZsh7Jc3TU2Yqlezpifg0Xz5YbJBbuqOzF9NNMfuweGdrSNmJLtzQTDIoTLxg+NF0VmxLcLQTZZmOb74tDixUIMFErM5ZFsi+gLh0xLyxYSJg6c7N7N4uuoNtdQYNEYxUzB11faFPevpxacQeATsHG2MmBeJyOjz6GOiBuJ30EFCo4xZGDliGgTlGMfgb6wymHAvPl0UrHLCX8IksHJB0I1ls5pIeQHSG4N6soh4XiSabPLjv\/jWn\/\/bPKt2v0U8UOZ\/8S38Qh\/vfuulv9r9Ny\/e1C\/5k9o93NkT0UHs13RY8K3dLezwy3mVzy3bXkNJrUVyjhx0B4XgEBRTrdAzraI+6xeR7BQKGzumU7cxkSBYRShZTB1k0Gt1dSxQgOBlkdmBZpD3fF7Qaa2VJUIP4563n07ieXX5pNOFZ05QHP3CC4i0XQlRS2ArqLwUCp3lC5E4UzsXvD6IuxdiDma9MemBNpe6EZrSKugBqGieTL5ZL5ARANVCFEJWkuK\/WVWMN8aI\/wX1kCTMuNcdvy+Zm26BK1tB8JvXQgibOMOifnr3AnLTSbTxxXmHf4kBp7Kta9\/IGCtlbjYpJe4NKHGPKHEvpcSBbqEjEnFE0+cjhQoQMSV2FBkFImchRogNKuYDwbtysh7\/8X5YolmmUiUSKYyLCMSbOcMHouXhyX9zyeIWFeGhwx0rA6+iqiCNiRQhfmfElE5xMJDpcCRVhL+Fv\/ysiHo2m76OfBI1VHkTUd6FQbdkZHrw\/Oljei39u60e6GLcT0n\/heWT7tbBCoDsIy4lglhfGJk6iyPBm0U\/i7RGVzozajitxKYksQeGZUThVCVb8+a0qEvdmamqSBJjNoJbAh7wmpVsHOFOFiEKS2GYZ8cjZiQCmTx9bJwenZFYgKXnFesRMLfOwJD1uIHoZeb26DJR\/45Z6BjLKX6w7McW7MBg6gjdiC5yiCTWkPRSXdRzAhhgdJwpa2M\/d6KtaYs9zWjrebdpzc56mRNnNA78J94AmhT2em7UDPIDFijYrKPv8iMC2iIDBr4GK+RTDMra7T6OnUT3K7TWhU7RJgxH0hweIs1TemWzMnxhIew0IVsg4C5Wd1\/v0mHjqHAHT4ZkoY5poNZCUas+PGNeaVGpd\/UZ1iryCB\/Q20Bjx\/2SZARMa6xLneSViL4qsy6f\/vJx01eCU9bYTRGptAx6IltXkTBtp0wBZCxYBUcM0eQnZATSo5dPIMEszQN5sBXMhzGy4k9+ZhtGfoqVmrOHSjgSrDmlLShxD1r7hmiCxjkmOcaGBbT4GcwXNuqr9NBow5bCk+ba0xd9fLXFKuZ1YilFq1Lj+vKxhsEv6vryCZTlmAC8eo5QABu3pqpPySC7oRaYG04jPYqw17QLCzoyngFIUs0YPTRuZAeZ1w2wihUxqMArSxjmheMtoUdIs1Tp3RoovVuk9G6J0lO7h7u3tghCKtEy1mLIGBnAz1P0Zaoe2DsGN9yx4bX4FbIBPhucF4Pi5MgYKs8GghtDG0IIE91BAHioxSNYeAZat\/6kll5YQjOwWgjaIPh2sK59uy6SjtVcMNneHdjX0UgTPZsJM7R6CflsyiVzNx04tv5o3LPPrKexetJAIobkWWHwZuBvoU\/P6KCJEFOhMBKtRJ9X9PlYlEpEY3SaS3YtGBK1nczJZPiET3dEiqYY4bybscEBTIWWj52RC\/i+TTObePluJcMGY1gUHg1uvQzrdvmxXmQaXl\/4\/VJTl148gEjw0dzxJyqnGYAlCMb7dQN8CMS6bi\/sDwh2nwh2P0Vp13C7FfQloVLt2Z61CElu55VgPfnpkr4NxZiIWsV\/9yvRS0IOwL5nuoDoor3h8AGbjfCEe4dQrE6dEN3sl452dLTBTRzTRWtKJ6+vCjNkZklLI9ondmjY8zMFsanZxTnWDh1BdCooSnT8dbvHNHzsSIHdrbJwptIY4rDmb\/o29qky9TinqwXOFjSwfXSmJ4ZlgxGLnv6fRYCVMZEpppHLk\/ZRB6gR+WzJIKbpFAUxeewniPwBshcJEH604UXzviH+js2MmOIBPYJfcGR\/t6ak\/TXwcrCRx\/gywEMw8yOXWzWOfDykiBp9TP9kZuGAA8sVuJXgyHtLH8\/0UtGP44k\/md3bO2RDyI6zyew5lQ+lbrK+Zd60aEm+JYvtG4gz91oNOYGZiB1mmq2sDx5HBy6tfZi8DdYBE06ldnk28anY2dB8BBWCI1jd7gcPj\/tLyfzDypUemduxXqane5J395bYUAD42Ilt156ol4vzpYPdk4vzo76UYJiwYyplbg+kzG2SMretWqTDVLOa9qkKMSJRPjTbyBeYhhxSwtkgJSds0trozBVEfS0k9qT0I9ExpbO0ee+AwrHd7JNpRn44K5CdPvdxljXFHkZve0g162WfzCMU7H2o\/SLria0Z0uvCch90\/pFlaM903+eACPZQzkRkZ9NPJK4YFHhi5NImGUz7LdF5kZ\/CByUzcflbRPkN1NJzf3i\/WRIHlCP1Dgzz+6Yju3yE7Tztu5F6hVgYnDtFCOJtQwbTjY1W8KxvYnkRb3RkFfERfjx2W9hZg8jqJ4v32A1McOW2d38tsFMEX\/C2wMmYMKOniQ27SUxGsFJmplf4pvfYkw6pvpQtgMeSEQRgZckackKWLRPOpvOfWeGt7bzdlKNDdVGrgFzSuUameIzRaBN7D63euvy4ZU0Ef1kXzZdeJeEYJ2j2RO4F9119GiP3lMnvDJj8DjH5nRRKpE5iQURWeBKqbc7YsbMUiQ7xWTpf48j6o51YJL4aC6wUdu1KZ3pa7m6dKQ3aSSxhe+h7d\/nQNwQrHRi1MC56IW3ODCG78SjS46rRCzJXJeYVM5U4zjAndiw0xnspSHCDmMWEDLiYGPARneMR8ISmN\/Zgvhkpor6IYI4FxvyE2lVmgX92HE0zIdNekDlnQ8kWmnBQyFTRWxpFoL1xAQ1ibe+ct8s7Znt1GCVha0AvDG+V9S345SQpBNYLkITiHhJbH\/WZRNRMOdXOTb4U4YztrUoYrnzUdGi6cEHAi3NaBjsBcj7KKhmZrR3rI2Ps7hx9ToHgMHRD+7wJG\/ILdBmCPwPnwaspTGkgPvRpkyO0tbe\/RXoYx0dmQN2ajOXAxTmLeRjWs3yRBRvNZJnRLLc9DDuB79M6XiD4Uummdke36ewKIrNI0c+cIcsi4g\/vt4Uz7oITh+VRqwWdOYLwNnUme5yZE9ahVoY4k2aTyvT5DakOjiIBQYfTZ0dIKrGjjkmuOZdQFFajt0\/G3r9tWL6P20gHsrVFgzifZZUIY\/dUYKI0lYUk0tKw06xsIpeQut9Hoai9W\/u3\/VL8Ej02jKdkv\/6QfSu0ITV7eKAb+Rw5HMwGAQaE1yRntj+C\/SVUaI0knMcZR0IahChpLq8COtEql0B2kt9QkyryRLbH8gpOH0UfLU2WV5JY0eVFPmt0yQKTRTzPJfU0E3GKuD0mHNCZZcmbTWYZmBTxiSgvRdEO6lYclV7e+FEiqs8AnMUJ7TZY+FLo30HlDXMmm6NzgYyNyuTuQJncJWVyN1Um3yHjEMKjvTgf953YOWzTsAd4E0Sx2SLiWzt2uBIxfu1SohqJhbu3tCIAARruWtBgKoInepwEM5sNGPYkb1zukCVSDjyCaBzxMzTfIv3fIkur4qSmQNtDkLuJIVsxrEGiMzMTc8fZsG29EFREO+zVJG92GrB4u57nXWSrp64dt+wsn+qxeHYOt6yy8mAyAoyS1BXxYz5t6PUDNcYSi8VOYrWnAtktMu8qM8WplWYpNkHwGwzy8Gx6U120epFB0FgvW2Q2wwHt2dTObs4Dt7Dez8mcqo5YaknuSO8eiiNBUerZerhmg2lrmM46PfGOBESe4MoDizRBP8Z6hnb\/YGv3cG8nJHpweERzUK8QqakczAY1kiSBBBgF027Wj\/PGZas48SgZEkXwWovEwqKukvwJMQ1yH40nKYQjr4NOOgV9EsuIjUerIq36kiklmWm0oIJsoRSVMB8H+kg1t8td\/fLDtdRS96f79DJvY7mB4hWLUco5mYxCisIc20w0U0qWYhPebv\/912ptwCgXKLY5mWd4DLezSNMyM5shYfevDtDgTwqXWWEDRXpF2l\/lDK9W4tRnJiudN5XjX9Z0aAQ3cpgsk5ga8n4ZdRRTnAlyfh+QoZc3qsl\/bETL0MwmfTbkaiuR4Ie5yhRPiM5boZHOaJwHP36SA3gLfUYoM0AyLGOcL0j3FPCxKclKhVVRsjXGiVWH+\/vBQV9ZDFFBWJEUYCyVsRdvIUZSZkoFzSKZOSm3DyYkxOMSJ870xUeKjhk8yVEB+s+dKFTsFD2iO+lZw+EFPCMnohypPcgr+vBh3cxIwere0516bvfg9h16\/f6dG4jKcpZGEyXUXj5J\/JuVD7pVnuxKj3XAvn5aQZ+rd\/qsqdU7piBliPXsBVNkMLGqJy1Meh2GRVbAA2fskiS+dOyyw9z2CtBHZgbtfS6c\/Tzrnnwpcd9ILHOijYh1J5Mh6Bb6SM+YWgmtueFc9gCbYAVMIJxly3kuXnT4ecdxqBOJOQnJOGFR0FbYFFpJxCgR\/XWZQmIm0fc0WHomMG008N0mGbGEsrR1BTx9bEiAT13U0SLQN0ZR2kwymEjDe8RkekogqNTzumIHd+SEd\/GRkOhkkXaS5YT8twd6Wp8ShsrcS9i8IHxqxoqjClVkmob92ki9Ic0qygcfXSmUEMgZrNFbCSysM\/sahcyOKmSOWsdYx54x6x8iTTfpfPY8aIQ2oj2zgd13NJyys64m+efzShq7z\/x2IKuid9LUJjnJIgfBbOQNjNdi8BAfmc2ucOT15f\/\/Xv7v1Ls16cNHpszbL38PmLTMBaRUmBPN\/B6h12P1xpSgq8rqtiv6y8c9mNl7p8O2B98WB6VgVaZiyTO+Pxf7js0SmD2OTb8kcLuA3rX77f2Su2Q4OZ9kvO0RleqQ6Myz9\/gY6VocpMpEvscrSnGgfSZ145ijzpTaqOOaVJFALw+i3gYohwJJgk0c55c3vSbkBDeaLbiwiOOYQ\/C7OzvO3s6kgOM5eEiJfid5q8d0ELv8d3qbfeCGT6xmF1kVOTyC7OPMh4lAHJ\/Osylb3lQuS0AhLLj0yXUVyy8itLHXyVKUMlKRCgmKQp3SlnMWLIRoRJQBpMmG0wmuJS4zeQO2kdqAsRb8QxjPbphDTZGJLrlb3qX1tqgsaL2O\/foOVUxNx2aUJJ8OSceanfxQxiPe2QlBmF17PnBtTINTpIpc6JmoF+ttCXbHGwFGBW4Q4\/ZY3SO40IliYlCEZLcqcoDWNu9n4LBq9dDejkqFkCXKiTmB9tdECnhbAoSWru3ZGFXlcBXolicKzK6LDKEvzsSburqQjlMX5nM49Owpw4LxZ\/lKUszC2hQGCOQg8y8pP6BqKMm5PuuYwwKmWQerAc8IYLSAxpIpHhAHUZDtCWzmbGvGf2XI2LQIK3JgF\/V4bMSta6txfJ4m04F1obHZIZkbpDIShqNzYijtbDKguwEmUa\/l5bgxR+oHlSE7sDVdbpni+vwKn0wDtkCwtrfhxE4cktAFzyWZORYHq7O6qKeOMfEn5+Z2ZMVGWN9Bw93w4VmPef2hroGrtU3d29k53DrqSSYgowuMvLS+AceU8PqdcWUB8dmZrtxMgkbM9DTkN6eQvOyX+cLhtcncFM7FlvgX\/kVGz3Xh88hf4+z8YV4TY9ZBRlVs7DSE3yPz5ssP1x620b\/LJ9ahiPLHBhJi4EaKsmDoW3o+63HAMHsRetFOIvQCPuCatplu+JvD8T\/MiUWqE9p19aDu2zwAeVSXCdk9DJGHR6jIMQQSUUd5n8gODsONCauw06cSHeGcm7TaRcBmcFwg74mYjQSiNQHWE5pH6sd9UyGYJXrMmoIe8c4jJ43\/MIpNG5v2Jsk9UCb0FPY73v+hp45zdJzJ5SEmD2Nsnl4Y3cVrxe9hUVnw4TrqlPFMay1CpMBWPm3RmdD0qzui1+smC8fiPn05X5Stut\/oRZsYX7fYgbN3w81IttHlKLsts+A7tk9LngZOWVIJbWktSJsYliinpe+70e81VV1k6lG9qMYmGf\/gkMa\/e\/uGiqPIf5qHgyEPb3rfcKjh5W1ZaHpU2BcgpTeJvjpvTtK0SSfx6nYPd+5uRTlwztAdMpwrzUpNXXY+vDGKKeVtXU27rTdzsuEJzczUqwW7YtS9qYapGGxapPmD6exkWnitCo8H\/HJ2D+7GCEoyNngeC6R6dRZEDDX9ejxMF6cGzlAxEe9dPpZaFhZ8mA8JkLkzdAl4nQXJHg96HIy5KyAYF4J5tP96DSPNemaRMjqTlBOuemgAkL8OdNH4r2gzSEJkaIFz0EVl\/VCQWC9vu0072AlziGIYmZiJEsZQ331H\/WU+J0unGOR10vtOddcY3Zyp75H2zVtSPc2P9WnecUq0zad6+tglISKCf3AYJ1LWI+WYeMspGg\/wLTYyrT29IIZhSaTktXeAaGoxsKLcSiMP1zqtZ8P6DtGaDv64imHEVaDmdcmHnzBQiv\/pvUeSxkVmEnEohvNml09UHSa0DpL7DgZBlINvvfRXByEb1VE77J583jCSpYXc2xZBQvCL7Bu7fI7VRZaIUDpvJNIUOBYiCHZYWRPqR3jNcd1LYtWLdGv0kZH4oo3mwCSPqjSRWENIi7R2hJ6Duyjk1j+MEr9E+qZizVcKQA+Ly8SuW3KbqjmvhMOyZEIkuV\/x0HEZynBXS71QnG3Au2rls9TS9rAi7d7qdOEWakbwO45\/2tJQQoWnPL0KSgW2nO5wBumJmCPNziRXM1VxGhiX8MCpiTCIeNE2mS\/2k1OeT9ulqXRqUZ\/Z2L6k1wwcJJENeB2V+4kWvOCHem6hKGTVc\/TJ\/aLP1f26RoXjDUZBgc+GuYVS0GHLQUacS2nLseKsKslochR852Af2zuB65G+KYPbTbUphagAFyN0kTeKLbdGn9aNc6zbfVnYfC3rwuDEMG9Us8\/ygS2YIXsQco8sniveI\/nd7IRdxv7IITy0YNbBwS6Gg1FUwKajfMSuezP3UxxuOHvSFozOCQ1KRi8X1nkn1td7vASo8UZ0UnPwPRz2kWBdkrY2Ou3dx6n3OEB3X\/BmtY6He+nYUrlP7\/bVgKCEfC0x\/3AgCg9JFB5aUTjcB5HdjBhQMt+ie0dK3vFhsUN07w4xeqLVrAPGOuofxM5R3pYHXJrGe9Ev+8oVcotyR6Fv29ZEzfmiyzP1ZpO3LROu80+kZp\/T6nbmthiJXR\/CjujDwSFiyTSraEw9S3L71tw\/hFt3vRaMKzg2hgcNmROoDU0iUF6TAL2qzCZ0Tm01n83QQsZ8hID8d2j8g83jE3WWw7LGyMEu6XWcA+VcPnCP3dmElSBGnad4wSmQ945mvTa0sdVR3jop9AhUSAYgcSXLIanQlMrMq3ipciLAyUGS9rqBtHf+zLyL0luzmntfqNMc+dHs7OGaK+PTDtmdRWfb9JDpPpllWAC8M6wA3kEJ8E6aO\/G6nkohlve5WH\/emhC21eyMIl1mNhMZnDCqDz4TZ+L4PhFXhZIrc8zSoV5IuDxx63aMylrnTrWRuTj3l0Wyj9DY4JTPwImVeIuUI5\/WwhneJCLkzGHPlJwEdsXCUSsvlkjs\/oi0rTAW61uCOBfnpXgiHD6H+KCDR8SJ5Uekw61zjU6RFGMVsrWh9rmEg1Gme9KS6JpbZW9nJ0KpGytzNhFlhKUSfZGcAst9rpx1MqTQlpxd9bUHox7YhPR6AJMvP5S3uMqWq1CA7Z2TTlS71CsWHJyKUwY0jxKlyKN7lXYceA+csfwdbZbqD+8XWw8uzlu4r1KDGcHYOwc3uDrJ5+UPnOu2ZGxisg2p0i65AwTgLG5BFXKSWWR7vmbldgCn3AMp40CMtC0icbc4Dn2EWINePu5HtL9Me86HzbD7oS45mXjr4rzYAoMuB0nZM67x1uVI5iik+grv7tPHXPk454QlG\/uG0NmQSXbMWNV5crHuI\/GjkyFMm2KZNo7hYrEic4gYRNRzHxevLuyWMA9vComwiAJ+gntarZ2h3XjkbUoVmY5UyqanOTfYZlCfcNpIBSKx7tAq7UeBmKRxO89y7vW6b\/KqhWE9N4t2alcsJkPUAeBIt8g5EyqC+4uTx6OOVHFMbnO\/JF8crJ21FysVV+3Z1AUJ1OraZRsv7CxegH840ooP63aKQAWOePV39x7iYCOBJwMi1Q0Hyifyck1WEjHlW71edL5eGKfuHser\/t\/qk9U\/Pvv3avV3qyerf6Rffque\/afV75\/97dbql89+9uwn+PPqc7X6Qq3+nn7+fPXFs79Zfbb6h9UnavXk2Xur82fvrz5\/Xn37zw\/29nZeWP1P+sbv6U3nih79ZPVP9MRnz35OT\/7k2U\/xdbX6naJPaDx6A75Kv7y\/Ouev774wPPu4pNdaFNM1Th2o2LUmG9xlY9BmI3J7D5JBpM2LZN3GqSBOQl0+qSe0rXmrXs9PW9OnLsXb7FJM8zk4zBD1f4J\/Vqo\/rT+TxO+2fVkgaSHaQWpD4uLyvhknCDd4Y778MGr2ktYj+kYXAiK+gf+JkdpulIVj2wfZ9\/I6vZPnZRCzBMrYKk7DwHDthQeqyIpZb2mUhGmswwtt4SQ5T2whZ9REDqNoU9c1xCDzwecXs1UaJUiyf3XNOUcnQfq21NKXonABKYdWbUlfkjEhx2NzF9CApueohA0AxTvomqEMlJeTCr6wiMV2ssjIJIhO5hErg46oBW2KuMkfzE7rDh0LDPMZmtxkkbTnVFI5iWpb14lqRjZEod6uLx\/XJanxR\/miyJvgUpJKaHGYM+1CEbPKUTPTSmyY67ZD4C7EfcM6aF\/276gjWgUsfhcBIyo3c5gdh8Hs8HmU2vfFMmPeOqmasBFuz97qISJiW4R1CLB2fcfGpK3k5FpMPjveVhvf5hCajLStwvxsrFx8xE7Gn\/QcLMm48K6IcMQwn\/Eektpo9+pj2s138hkRSApykBJ29yCNCsT+pg3y6rog3TVK6M1+jIKntoNA0pZsj+uu5nB7qjW1rZFqyRY2wJUydfHHbkiRe0icc1qTOWiLQYmwyZZUSz32hoPNZEzi\/6Mrc44RIPva7BfeDQd0LCao+vU8gzD\/fL3q6apcyLiazc9CE31jy3xTrKuPytabMD+WiZVoBQKK\/DiaIMaPWOKu5Qk3FzO0l+4DJ2mJAXzkX5BWffFR7mrvgkHlBOO9bbv0DZIBLG6u4PEgUjYLCysmYlEgKx6E64OrP3y3crgH7jebm+4FHdttXV6BLEv2q5Ik5ex6mD0RPbOC2rtrI1rOp+AoMgkAJJEr75bVXqbQE1NEXLlvS5NE9q\/BDlK+RIqfCxc+nsFDhu8Ocyyk6QUCN1xZPyf2RwekCGZwXxGi0eY4L+L8ZUiIwx0kjd6+wQu2YZwr40Kdiwv55dIWRWqnHq2xwKfzVpLPREV4C+SrD8iuOYnOz2egEE6aucSBSCA5YNKJhyaexHe27eJiWwcbrt5BJz94BBB\/NWKgF94sQZLNoPVjeQbJ4mLdkVdyLe+X34+U4gI7JgO4ZiILuK9SdoyKUSeaO4raSLmzrtO3p2mPcRgi8rdLjzA20mFX963m4CP9ZX+H\/T2YTVNLLcru4a0YbVmaIg1DH3FjoQD0wn7Cc22\/zxkBnFBkUWukxOLOZbZnA237IBA3AEaV7RrMoTJ00ZVcloXZ6KwMHIPKZZsW4jOZrl69Qzqk7CM6fYC+iupttPWlgxc552a3z3WwNmdUSC729opDxdtFm6At2VpRpJS9xkm2bWVrREzDHic7hBcVqeUW2VmspHQLKZj2zbuqN6NP2RuG\/7+JiuckIssUMfhMxY0HIhXJqwd5hlZp9y\/OCxBSikSQEnCwK3Lm1barPQr\/kdanrS4Gpc0tqd0xyELbTqIs3CotnpEgf25bKTnoRGs7zQLbD7IHeM\/1wIzy7kx7qnquy8Gp7h7uxLHoMZFQoedSnM91f1yqnYbuOevOVV8Hayyfhw49m2o6ojF3dzfhoXrQCeqh+Fp03IGN3dytyyZFYnw8rNMgpfX\/DAmJzxMHCQkfpfm\/3REFchJGelwu9G41rG+1hL\/9yKUGPkzSvsGeoZxUVPH5cu4CKXMuq7c9nR64bpI2QyLV0\/avqfmV6BGf8NTVZ\/1Rj2Z1bX5m85lgtnApRDNK3Noj1G3iQJAtJ6E6yybat5\/1OCjar9uR6RSmVvkjW2gpZ44krsQtIi\/v28ja1bZu93UjkuEbAHgWH23jQVrcP86KfZY7MX7lKmneUWussPExCLnQ5tnm4JkUGFfRmu8hjigZknCBltw\/jjtsEtG54jmkDLTeIcDNzQdEt7eTOATikkg\/Fg6RJ+w032bxwR7T1LaiA4Q8eQ4\/ZPSGG0D72CM6+IHbZ9jRchctLXdtT0uS74kHIBLdfpYSZmkb71oS65EmBR00RoCjCxDbRQyMOsbT8EmSsKrybuu0yctFzqXHMV9A38W8ZOkvkr8cXdCS8X5KEL5Ddc9UOln3DZLli3XV+i5Xx0jqKGew206AvKNffvh1ZLeQ5qSsUZDolrtbFuJ8YGREV4g3cGUGFwImVd2ExFEm3oHfIExDRZbVi8P3SdAlQiBxrXo2MzPbtNbDyaRLYZw6CYSz\/n4HZnwcmHnmyw8fuMpFN\/CmZGYpu3EdngMKcOVOcEHaaNWWi1r5yrNFcPvdt4Fe6XbLIZqK1d7oemFwXcb2cKHirm6LpAlpVMAfsaOkyLC9N4zadeUass0Y69sGbuvHV411AS7wx5Uc5sKmIokjpetCR3ff3EEClP6Gh0IKNQWfuC5QcQ+GNOsrcRFw70BLuBFM9wXdX34YCyX25w9KbP7ELq1Jc0rZ0aSgAPqo4e7dkmHrk+pnfTOWGvMCGUbNn1IFCwfAlKRHKR6BzThRs\/ZFWAC1enITwtobN3ZPW+sc75wfNO7m6iPX1NzXcg6dHYPupYm30QUupR4QBqATMaEP6J21\/rwxWPQww\/bHL6U7fhHjsMhVmJTCRo2MHAWGxnzIYoo95N\/P21O4yUQQw4ldpYDxvu5Q3x1\/iZg9SKvQZ1QKxGZJt33baDGqSQo15XFZ\/5ZgXO75HUeR04bD0WD3inxKjJo16MepnvtLkmHNxfmNawePPJ\/+Kd+rsov7+DapP2WwS1ZucJK2dPwAti+4WaPMmFCjaxffJguIXqpdl0eXkuGxNkeBPp3ItQjGlXW49sivrO0S1hAVga6HGK6QIWGtFz+POyZWIvpmrWkATyQJW67raHw3qKTdEHLKuijPjzPw40+i0p6o6eHmfikWVbxekzSp51vfJ7Kq5yhIkwDwfa5RtcMTpksOSqppcdbgUQSgBj6b5NIkloWVL9dy2Ykbe9sPu6vuor3q7q007hYOmpcazWyUNLfD\/hDJQvXytANdW5LVVRTwULu3VD3tFsQswum0Z2\/ppk3vtYBfE800kn4YnHtSL7ZoXPRPEQ+tyL5Ba7L7\/SDv36NIK\/RD6ZMyy8xMdMmN\/eTFV\/kBPMdxTmpVL4ThaVZrC0jO8RSQouSOLdxVimDzMbgP0aMki4HFye7hrR1xpdgaQNdULNWrVxagfi1\/ENmJOuGik0RjsrvaeihsJWqwhNNsXtN1vG3oLgBY4wK\/Uu37IGrBZI+SD9tGUaNkom\/QtuRfqtdsp2HoMbEu6XQ70UBcxelajWe4XQizv3wyva4pN\/RS3Io+aeY4vBfBZmGatc7QkrNmNyeWf1y7LDayK1Tnqy44+TNLrqSp5K6gXjyov0TjhdjIffv7l0+2KjNoN8nEGrJZoo2WNiF+p4Tv3ciF97lup+8jizzyYHzv3qM3thbB18Av8mJSEkGRyDTR3VXdBYkR9lRL\/MJCgl4fuRaDULL5dJdPZp1pic5R4VbYXqSuytg\/0wFAE2ncCPOaxdfM+aRxX4KfTuFO7Juyzuh0OtFtHetzimQibpObcVKidGROFbuUL\/Wus\/OuhRWYQWy6b25Fl54yd27juwhwY46jXe9wlxRs55a0AGnO11khUZ+M9+rpY7SWWSdQvCVzEDatbx1cwJHFKQ7RBG2v+uWCzGl\/vwZzyCguD7nSwcrqYP3yABpprlGtmLRR0\/FlBnItj7vQgMwv9O6DQSO5owOoRBy0ZaLeajjKtBfPuI+KSBLcvDm6FPfw832jwKfKX+n4yOMvOHkwZKiyl4r9p4\/Hlta9syhuevaaqxYqJKQqPdsherBZ31Xv6OVJTnx7x1ZXDqlrzJ3bNBoxLTjlMPjOTLihYZCH4c9AI8cQj6q8YGdyX5UREJuilMWzWboFyT7LUgMxpA48ork3iV45wuqbPdi0O5cS5PW8fcA56SJ6tU1tTNpqa3N3WHufFrdM0EnmcJTq7eYYurvtbMVerHDMa1XSm8ruhvlumziiVLd3oI+waRHqcd88gV4laidxxne3JKBmFEarhs1oDFqGqwe6JDOu7cuFdOf5GpM0jj4lJc7DukwPQZZl8NRJmkDUjHyAW4dN1nfRZX3XtllHpRJ\/OymIkUSriuTPgghcRMxaHuamPI2Nd2XGldIOaHEkwPZ8sWaG2ANXrdcnQLq8XisYpDHwtnVqk2iSC7bWPC+8PhYylUs1a9zVLKjqMpUEs8IdDL68LdJ66xeYutbZ4voCLREpRY3l1MskKieh30WEHDIPCJP7DqKeQNLtB73NQ9m9Q9ODVogbmOUN2jxx1t\/XBVrI5bpzttDY+E59jTdtJfCTeiW9A4HQzSm64fcbmsNvih5+HdfZtqQCHtdFmb3144rGFL4lA84p6XnjTip0ugz92ThanWgUaZ\/f9Kd+nYnzKyokFEtSHJ0dNtJvYWhrx1f9yYVyl7QZTx+D2H12jTjFH0S9USMvPd\/n0HLPBDK3px1axfqKP1ZWnDvT6GrWy1Ui7gZb10OG5nkqUPe5l81R3uCevjEx2o2NJ2F9deGsk7hEf8SkX3CITo+NvSVREuGJTjklycWZfDUEXxYc8PMPmn42x\/USUwknHBt\/sCj5d7GSUAeQNOHZ2xECH6gw6LbBtRu+x2sfNT0O5uM3NQHpuxk7WYrh1aaDzaGDeFdncFVFnXaTMt84fpSW\/nx9ETxNAn31ifKGFzRcQQCgnv19VeYd9B3yiGyVM4FxhkNT9L3q27nGJa1Fei+UzSpNKGNal6fwraExO5Fwam1zcyNOSJUrA+VRjIb+ODQHricTDMXt2xjYPMftd0t9g9h2bis0Cz23MQf\/8ofytH1m4LMdtLWrrugO5fsbFy6jfuIulQRpuDa+4Bp7kfZ0OnQoHEb04pZoO6pzvpEiMwmDd3KZoLk+DZMbaadbOcLZdq7BxRnpyTGsCWk\/HXyVNJMoqBd7h3n3y3S75O4juZ7LV55sZv71fjjokGqayBMd38SqCNOc4l5o9CvhxhuoejbT9VwPFxe7hlZ\/8A0mJPH1tQYzIxV1uuDubWvJ6nhIElAlB9BfYWWzh\/D7MC6JCX+j9bs+OzaUE+\/Gpizb0OK2cnrRoelQnxV7koaWlbWM3wyybNxb303cN9teHIi7WvvC8ZTch3KtwLG5rxHB0fFJQnTSakhy7WyqHVRVce2laOHqr0oPLhaHC5hxUiNpPPhs4\/2\/NlUXW3TsWqys276NXLKLpN9FHDMO4Muxgrq1s7UP6OGqfJBbyTnXvodV3ECmkhw0SHtNNmK0Qf7crBIaxnOTUIV\/PWuu6sgnxlr9F2flcFPgGRoo2+7fNtbjI4RXKq5QmLTZE3jllXsLMx7Zq0SAEa+\/Kmi5ftFiWOraZSw2nDugDC+YbIqtCzZffVWPSy5Yj2hce39KqFf0V\/F4SpCrf3E2aWd3KIUonUbaGfhSQFMi4p7EbLkGzvZ\/4Mt7QsVz1GbN52hXUavwtCk7u1CjC4bCrc+fLqOGZd\/kDploC7LoYkp0J+LrrPx10kuXsmwbffB6Z3VzJm12Brl7Yfdc0W64RsD2ySjcZbhHmdWtlY6d0ddHTyvjd8e5N\/MJKrqP0OqBRNhIMaznNvf9SGkOFfPn2kWN5WSjTS4Rr3Ktv209yXBBNqTkX2L7y+FNi\/4Mv6NNduYLxluNDBaLXUu+3XWQPDDmrDcipgU3UJ3xQLhFdh7EcSHwPhT1IDy0kcHT0H1SJtuaY229c9HNvNpmaRaDpO5vV+P29AUfdU9cBHxTc+QkCNc2q7dNVuUL9cOJ6Wh22+pRT1NrJ+phXtaNydttW83+vPoh7DoyZR\/kpsrp2YpD1PsjdbqtDve3rxw5yWsK1\/SS+aBb9WqrOxqU1jnpchxeTrInhzPS\/oIyjLzIWw5A2IzY59Fb5CRX72qXaof8ioO7I1ycd3v\/mrkkIb5we6Ja\/XL1xbOfrn6\/+mz1sVr91236n1r9X64n\/Hz15Nn7KPb7bPVP9MAXq3P64Kco+lOr36Co8DfP3lt9gipCRQ98Qr\/Qp6t\/VPTcZ\/TLF+5X\/mf1+bP\/OFKrX9FoP1n9jj57wjl4OyN1RDO\/c\/XEEx9PuEVPvUXHVW+91iz0jwGJkpvJnKeDtBrQCUY63OE92t27eqTkMq1wk5Za\/eLZe89+9uynz\/4zLeJ91EH+YpuW8r9ok35DS3my+i0v6TNa67O\/5oV\/\/uynUm6HPv8ovvx7fOG\/83bRylefY0Z3d0fq2U+2SX\/vb93auX31vJL7f8LlP1wC+gtXxumnkJZ6guX5PP5arT5TPIEnqBDlJ35Ca\/pbOu7\/w7WeWM0Xz36Oss7V72gl9MHv6LjpGPFVIoMv6Pef0cs+wfrwOX31v\/BTP+Md3pP17O0dXr2W5PqJcPeEWv0PGvu91adKqlN\/hVnyZn22+v1IDZYJsqSpY8pY7D8wScIWxuK\/oN+fIGMsmduO3etbW7eu2emkr1No6kRUxE2fH9XFid5W3+WC+7zJ\/\/geG+SWXd+syQK1WRToUIfQ7d6tGwn3fvct9RrBcmg8JErrjjgZGvWI3X3TEZwkB0yoezvXUGrSdCV0XFHvcvylbvhWP7zk1q2rX5I2tIi7Way\/Z+\/u1t7ewTXvSoVsVLarJl13+vzNm1Wdz7em9fxokp9sN\/3NUp\/c5Crp3b2bh3cOtiddWVzz\/kSUxvmh\/P6WBugac9rVOae66+2jurw5kVTV\/iaSd+rTxpT50UR3eVHR7+bmqS4XGjdgbMHM2jqD1XSyNSaL+7qJJHI0zpNggYBy6dVviUx\/BjYiGLX6NbPJf6M\/\/QcIVCLIv3GyRK0+JmolZqQ\/fcI11\/T1T0DCzAWoxQaD\/qsBmwkp714j61O\/eOwUh8x4rS7J1CMbJwqVqOeavj3SN8IFF0SKt7Z39rfho7pK09rstFdCWev4+fUWjlfXXKkm14WYJ+5iARtLFYQpD\/k3lgS5l7CDCbfs7Vsf2t7ObuSEiqvbYm87Ah5bpw1upGefkb3AnsNT7IZnXerVBb1UuJDevXdXlv\/P\" \/> \t\t<a href=\"https:\/\/www.pdf24.org\" target=\"_blank\" title=\"www.pdf24.org\" rel=\"nofollow\"><img src=\"http:\/\/nazimmustafa.info\/wp-content\/plugins\/pdf24-post-to-pdf\/img\/pdf_32x32.png\" alt=\"\" border=\"0\" height=\"32\" \/><\/a> \t\t<span class=\"pdf24Plugin-cp-space\">&nbsp;&nbsp;<\/span> \t\t<span class=\"pdf24Plugin-cp-text\">M\u0259qal\u0259ni PDF format\u0131na \u00e7evir<\/span> \t\t<span class=\"pdf24Plugin-cp-space\">&nbsp;&nbsp;<\/span> \t\t<input class=\"pdf24Plugin-cp-input\" style=\"margin: 0px;\" type=\"text\" name=\"sendEmailTo\" placeholder=\"email adresinizi daxil edin\" \/> \t\t<input class=\"pdf24Plugin-cp-submit\" style=\"margin: 0px;\" type=\"submit\" value=\"g\u00f6nd\u0259r\" \/> \t<\/form> <\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Nazim Mustafa, tarix \u00fczr\u0259 f\u0259ls\u0259f\u0259 doktoru, D\u00f6vl\u0259t M\u00fckafat\u0131 laureat\u0131. &nbsp; Osmanl\u0131 imperiyas\u0131n\u0131 par\u00e7alamaq ist\u0259y\u0259n d\u00f6vl\u0259tl\u0259r XIX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259n etibar\u0259n m\u00fcxt\u0259lif planlar c\u0131z\u0131r v\u0259 onlar\u0131 h\u0259yata ke\u00e7irm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fcxt\u0259lif yollar axtar\u0131rd\u0131lar. \u201c\u015e\u0259rq m\u0259s\u0259l\u0259si\u201d adlanan ideya da m\u0259hz h\u0259min planlar\u0131n realla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 m\u0259qs\u0259dil\u0259 ortaya at\u0131lm\u0131\u015fd\u0131. Osmanl\u0131 d\u00f6vl\u0259tinin daxili i\u015fl\u0259rin\u0259 m\u00fcdaxil\u0259 etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 ya\u015fayan xristian azl\u0131qlar\u0131n \u201ch\u00fcquqlar\u0131n\u0131n qorunmamas\u0131\u201d [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":502,"featured_media":1049,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[7],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/nazimmustafa.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1046"}],"collection":[{"href":"http:\/\/nazimmustafa.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/nazimmustafa.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/nazimmustafa.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/502"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/nazimmustafa.info\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1046"}],"version-history":[{"count":1,"href":"http:\/\/nazimmustafa.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1046\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1050,"href":"http:\/\/nazimmustafa.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1046\/revisions\/1050"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/nazimmustafa.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/1049"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/nazimmustafa.info\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1046"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/nazimmustafa.info\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1046"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/nazimmustafa.info\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1046"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}