{"id":1088,"date":"2020-04-27T07:07:46","date_gmt":"2020-04-27T07:07:46","guid":{"rendered":"http:\/\/nazimmustafa.info\/?p=1088"},"modified":"2021-07-18T19:41:40","modified_gmt":"2021-07-18T19:41:40","slug":"az%c9%99rbaycanlilara-qarsi-tor%c9%99dil%c9%99n-kutl%c9%99vi-qirginlar-bar%c9%99d%c9%99-erm%c9%99ni-etiraflari","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/nazimmustafa.info\/?p=1088","title":{"rendered":"Az\u0259rbaycanl\u0131lara qar\u015f\u0131 t\u00f6r\u0259dil\u0259n k\u00fctl\u0259vi q\u0131r\u011f\u0131nlar bar\u0259d\u0259 erm\u0259ni etiraflar\u0131"},"content":{"rendered":"<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times;\"><strong>Az\u0259rbaycanl\u0131lara qar\u015f\u0131 t\u00f6r\u0259dil\u0259n k\u00fctl\u0259vi q\u0131r\u011f\u0131nlar bar\u0259d\u0259 erm\u0259ni etiraflar\u0131<\/strong><\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times;\"><strong>Y\u00fcz ild\u0259n art\u0131qd\u0131r ki, erm\u0259nil\u0259r tarixi \u015f\u0259raitin verdiyi f\u00fcrs\u0259td\u0259n istifad\u0259 ed\u0259r\u0259k, havadarlar\u0131n\u0131n k\u00f6m\u0259yil\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131 \u0259haliy\u0259 qar\u015f\u0131 terror aktlar\u0131, k\u00fctl\u0259vi q\u0131r\u011f\u0131nlar, soyq\u0131r\u0131mlar\u0131 v\u0259 deportasiyalar h\u0259yata ke\u00e7irm\u0259kl\u0259, Az\u0259rbaycan torpaqlar\u0131n\u0131 hiss\u0259-hiss\u0259 \u0259l\u0259 ke\u00e7irirl\u0259r. Onlar \u00f6z i\u015f\u011fal\u00e7\u0131l\u0131q niyy\u0259tl\u0259rini \u201ctarixi erm\u0259ni torpaqlar\u0131n\u0131\u201d geri qaytarmaq p\u0259rd\u0259si alt\u0131nda realla\u015fd\u0131r\u0131rlar. Halbuki, erm\u0259nil\u0259r C\u0259nubi Qafqazda \u0259n gec m\u0259skunla\u015fan xalqd\u0131r v\u0259 tarixd\u0259 ilk erm\u0259ni d\u00f6vl\u0259ti d\u0259 m\u0259hz 1918-ci ild\u0259 Az\u0259rbaycan \u0259razisind\u0259 yarad\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r.\u00a0<\/strong><\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times;\">\u018fslind\u0259, XX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rin\u0259d\u0259k erm\u0259nil\u0259r \u00f6z d\u00f6vl\u0259tl\u0259rini Osmanl\u0131 imperiyas\u0131n\u0131 par\u00e7alamaq ist\u0259y\u0259n d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin himay\u0259si alt\u0131nda \u015e\u0259rqi Anadoluda qurmaq niyy\u0259tind\u0259 idil\u0259r. Erm\u0259nil\u0259r \u00f6z niyy\u0259tl\u0259rini \u201cArmenakan\u201d (1885), \u201cHn\u00e7ak\u201d (1887) v\u0259 \u201cDa\u015fnaks\u00fctyun\u201d (1897) partiyalar\u0131n\u0131n silahl\u0131 d\u0259st\u0259l\u0259ri vasit\u0259sil\u0259 h\u0259yata ke\u00e7irm\u0259k ist\u0259yirdil\u0259r. Lakin 1894\u20131896-c\u0131 ill\u0259rd\u0259 erm\u0259nil\u0259rin \u015e\u0259rqi Anadoluda t\u00f6r\u0259tdikl\u0259ri i\u011fti\u015fa\u015flar yat\u0131r\u0131ld\u0131qdan sonra, h\u0259min i\u011fti\u015fa\u015flar\u0131n t\u0259\u015fkilat\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n v\u0259 i\u015ftirak\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n \u0259ks\u0259riyy\u0259ti C\u0259nubi Qafqaza ax\u0131\u015fm\u0131\u015fd\u0131. Erm\u0259ni siyasi partiyalar\u0131 T\u00fcrkiy\u0259 \u0259razisind\u0259 muxtariyy\u0259t \u0259ld\u0259 etm\u0259yin m\u00fcmk\u00fcns\u00fczl\u00fcy\u00fcn\u00fc d\u0259rk etdikd\u0259n sonra, XX \u0259srin ilk ill\u0259rind\u0259 \u00f6z proqramlar\u0131nda d\u0259yi\u015fiklik ed\u0259r\u0259k, f\u0259aliyy\u0259tl\u0259rinin a\u011f\u0131rl\u0131q m\u0259rk\u0259zini T\u00fcrkiy\u0259 \u0259razisind\u0259n C\u0259nubi Qafqaza ke\u00e7irdil\u0259r.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times;\">Yar\u0131m milyona yax\u0131n erm\u0259ni T\u00fcrkiy\u0259d\u0259n g\u0259lib h\u0259min \u0259razid\u0259 m\u0259skunla\u015fm\u0131\u015f, bunun n\u0259tic\u0259sind\u0259 regionda mill\u0259tl\u0259raras\u0131 m\u00fcnasib\u0259tl\u0259r k\u0259skinl\u0259\u015fmi\u015fdi. H\u0259min d\u00f6vrd\u0259 C\u0259nubi Qafqazda t\u00f6r\u0259dil\u0259n cinay\u0259tl\u0259rin 80 faizi T\u00fcrkiy\u0259d\u0259n g\u0259lmi\u015f erm\u0259nil\u0259rin v\u0259 muzdlu qatill\u0259rin pay\u0131na d\u00fc\u015f\u00fcrd\u00fc.\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times;\">XX \u0259srd\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131 \u0259haliy\u0259 qar\u015f\u0131 k\u00fctl\u0259vi q\u0131r\u011f\u0131nlar\u0131n ilk m\u0259rh\u0259l\u0259si 1905\u20131906-c\u0131 ill\u0259ri \u0259hat\u0259 edir. Erm\u0259nil\u0259r az\u0259rbaycanl\u0131 ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259nt\u0259q\u0259l\u0259rini silah g\u00fcc\u00fcn\u0259 \u0259l\u0259 ke\u00e7irm\u0259k t\u0259cr\u00fcb\u0259sini is\u0259 h\u0259min ill\u0259rd\u0259 \u0259ld\u0259 etmi\u015fdil\u0259r. 1905-ci il fevral\u0131n 6-da Bak\u0131da ba\u015flanan ilk q\u0131r\u011f\u0131nlar 1906-c\u0131 ilin pay\u0131z\u0131nad\u0259k bir-birinin ard\u0131nca \u0130r\u0259van, E\u00e7mi\u0259dzin, Nax\u00e7\u0131van, S\u00fcrm\u0259li, \u015e\u0259rur-D\u0259r\u0259l\u0259y\u0259z, Novo-B\u0259yazid, Z\u0259ng\u0259zur, G\u0259nc\u0259, Cavan\u015fir, \u015eu\u015fa, C\u0259bray\u0131l, Qazax, Bor\u00e7al\u0131 q\u0259zalar\u0131nda davam etdirildi.\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times;\">C\u0259nubi Qafqazda erm\u0259nil\u0259rin t\u00f6r\u0259tdikl\u0259ri q\u0131r\u011f\u0131nlar\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131n vaxt\u0131nda al\u0131nmamas\u0131n\u0131n bir s\u0259b\u0259bi h\u00f6kum\u0259t m\u0259murlar\u0131n\u0131n erm\u0259nil\u0259rin terror h\u0259d\u0259l\u0259rind\u0259n \u00e7\u0259kinm\u0259l\u0259ri idis\u0259, dig\u0259r s\u0259b\u0259bi Qafqaz\u0131n cani\u015fini \u0130. Voronsov\u2013Da\u015fkovun erm\u0259ni dair\u0259l\u0259rinin t\u0259siri alt\u0131nda olmas\u0131 idi. Erm\u0259ni t\u0259dqiqat\u00e7\u0131s\u0131 Anahid Lalayan \u201c\u018fksinqilabi \u201cDa\u015fnaks\u00fctyun\u201d v\u0259 1914\u20131918-ci ill\u0259r imperialist m\u00fcharib\u0259si\u201d m\u0259qal\u0259sind\u0259 yaz\u0131r ki, Voronsov-Da\u015fkovun arvad\u0131 Yelizaveta Qriqoryevna \u201cDa\u015fnaksutyun\u201d partiyas\u0131n\u0131n Tiflis b\u00fcrosunun r\u0259hb\u0259rl\u0259rind\u0259n biri yepiskop Mesropun m\u0259\u015fuq\u0259si idi. Odur ki, Qafqaz Cani\u015finliyinin erm\u0259nil\u0259rin m\u0259nafeyi il\u0259 ba\u011fl\u0131 q\u0259rarlar\u0131 Voronsov\u2013Da\u015fkovun yataq ota\u011f\u0131nda haz\u0131rlan\u0131rd\u0131<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times;\">Erm\u0259ni silahl\u0131 d\u0259st\u0259l\u0259rinin c\u0259nubi Qafqazda t\u00f6r\u0259tdikl\u0259ri k\u00fctl\u0259vi q\u0131r\u011f\u0131nlar v\u0259 terror aktlar\u0131 bar\u0259d\u0259 o d\u00f6vr\u00fcn m\u0259tbuat\u0131nda v\u0259 ayr\u0131-ayr\u0131 m\u00fc\u0259llifl\u0259rin \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 kifay\u0259t q\u0259d\u0259r faktlar m\u00f6vcuddur. \u018fn \u00f6n\u0259mlisi is\u0259 h\u0259min faktlar\u0131 erm\u0259ni m\u00fc\u0259llifl\u0259rinin \u00f6zl\u0259rinin etiraflar\u0131d\u0131r. 1905\u20131906-c\u0131 ill\u0259r q\u0131r\u011f\u0131nlar\u0131 zaman\u0131 erm\u0259nil\u0259rin t\u00f6r\u0259tdikl\u0259ri v\u0259h\u015filikl\u0259r bar\u0259d\u0259 \u0259sl ad\u0131 Hovannes Ter-Martirosyan olan, lakin \u0259s\u0259rl\u0259rini \u201cA-Do\u201d imzas\u0131 il\u0259 \u00e7ap etdir\u0259n erm\u0259ni m\u00fc\u0259lliflinin 1907-ci ild\u0259 \u0130r\u0259vanda erm\u0259ni dilind\u0259 \u00e7ap edil\u0259n irih\u0259cmli \u201cQafqazda erm\u0259ni-t\u00fcrk toqqu\u015fmalar\u0131 (1905\u20131906-c\u0131 ill\u0259r) s\u0259n\u0259dli, statistik, topoqrafik izahlarla\u201d \u0259s\u0259rind\u0259 kifay\u0259t q\u0259d\u0259r faktlar yer alm\u0131\u015fd\u0131r. M\u00fc\u0259llif 1905\u20131906-c\u0131 ill\u0259rd\u0259 C\u0259nubi Qafqaz\u0131n 12 q\u0259zas\u0131nda v\u0259 7 \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 ba\u015f ver\u0259n q\u0131r\u011f\u0131nlar bar\u0259sind\u0259 xronoloji ard\u0131c\u0131ll\u0131qla m\u0259lumat verir.\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times;\">A-Do h\u0259min \u0259s\u0259rind\u0259 1905-ci ild\u0259 \u0130r\u0259van q\u0259zas\u0131nda toqqu\u015fmalar zaman\u0131 az\u0259rbaycanl\u0131 \u0259halinin t\u0259rk etm\u0259k m\u0259cburiyy\u0259tind\u0259 qald\u0131\u011f\u0131 v\u0259 b\u00f6y\u00fck itkil\u0259r verdiyi k\u0259ndl\u0259rin siyah\u0131s\u0131n\u0131 verir. \u0130r\u0259van q\u0259zas\u0131nda t\u00f6r\u0259dil\u0259n q\u0131r\u011f\u0131nlar haqq\u0131nda A-Do yaz\u0131r ki, may\u0131n 26-da erm\u0259nil\u0259r M\u0259din\u0259 t\u00fcrk k\u0259ndin\u0259 h\u00fccum etdil\u0259r. Daha sonra o, M\u0259ng\u00fcs k\u0259ndi \u0259traf\u0131nda q\u0131z\u011f\u0131n d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259r getdiyini yaz\u0131r. M\u00fc\u0259llif az\u0259rbaycanl\u0131 \u0259halinin k\u0259ndi t\u0259rk etm\u0259k m\u0259cburiyy\u0259tind\u0259 qalmas\u0131ndan sonra erm\u0259nil\u0259rin evl\u0259ri talan etdikl\u0259rini q\u0259l\u0259m\u0259 al\u0131r. A-Do yaz\u0131r ki, 1905-ci ild\u0259 t\u0259kc\u0259 \u0130r\u0259van q\u0259zas\u0131nda 7 t\u00fcrk k\u0259ndi hadis\u0259l\u0259rin qurban\u0131 olmu\u015fdur. H\u0259min t\u00fcrk k\u0259ndl\u0259ri bunlard\u0131r: G\u00fcv\u0259cik, G\u00fcll\u00fcc\u0259, M\u0259ng\u00fcs, Damagirm\u0259z, Tutiy\u0259, Kamal, M\u0259simli.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times;\">O, E\u00e7mi\u0259dzin q\u0259zas\u0131n\u0131n \u00dc\u015f\u00fc k\u0259ndind\u0259 erm\u0259nil\u0259rin t\u00f6r\u0259tdikl\u0259ri faci\u0259nin miqyas\u0131n\u0131 g\u00f6st\u0259r\u0259r\u0259k yaz\u0131r ki, \u00f6ld\u00fcr\u00fcl\u0259n \u00fc\u015f\u00fcl\u00fcl\u0259rin say\u0131 100-\u0259 \u00e7at\u0131rd\u0131, qad\u0131n v\u0259 u\u015faqlar, qoca v\u0259 k\u00f6rp\u0259l\u0259r q\u0131r\u011f\u0131nlardan qurtulmaq \u00fc\u00e7\u00fcn vay-\u015fiv\u0259n qopar\u0131rd\u0131lar: \u201c\u00dc\u015f\u00fc yand\u0131r\u0131ld\u0131, da\u011f\u0131d\u0131ld\u0131, yerl\u0259-yeksan edildi, bir k\u0259nd d\u0259 bel\u0259 silindi, administrasiya yen\u0259 d\u0259 yox idi. A-Do sonra \u0259lav\u0259 edir: \u201c\u00dc\u015f\u00fcn\u00fcn faci\u0259si t\u00fcrkl\u0259rin \u00fcz\u0259rind\u0259 el\u0259 bir d\u0259h\u015f\u0259tli iz buraxd\u0131 ki, iyunun 5-d\u0259 bir s\u0131ra k\u0259ndl\u0259r bir t\u0259r\u0259fd\u0259n bo\u015fal\u0131r, dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n is\u0259 erm\u0259nil\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n talan edilir v\u0259 yand\u0131r\u0131l\u0131rd\u0131. N\u0259ziravan v\u0259 T\u0259kiy\u0259 k\u0259ndl\u0259ri yand\u0131r\u0131ld\u0131, Persi, \u018fngirs\u0259k, K\u00fcrd\u0259li, Hamaml\u0131 k\u0259ndl\u0259ri v\u0259 \u00c7obank\u0259r\u0259 obas\u0131 talan edildi. Bel\u0259likl\u0259, \u018f\u015ft\u0259r\u0259k b\u00f6lg\u0259sinin 9 t\u00fcrk k\u0259ndi talan edildi, yand\u0131r\u0131ld\u0131 v\u0259 \u0259halisi \u00e7\u00f6ll\u0259r\u0259 d\u00fc\u015fd\u00fc\u201d.\u00a0<\/span><br \/>\n<span style=\"font-family: 'times new roman', times;\">A-Do h\u0259min \u0259s\u0259rind\u0259 G\u0259nc\u0259 quberniyas\u0131n\u0131n 8 q\u0259zas\u0131n\u0131n he\u00e7 birind\u0259 q\u0131r\u011f\u0131nlar\u0131n v\u0259 da\u011f\u0131nt\u0131lar\u0131n Z\u0259ng\u0259zurda oldu\u011fu q\u0259d\u0259r b\u00f6y\u00fck miqyasda v\u0259 uzun s\u00fcr\u0259n olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 x\u00fcsusil\u0259 vur\u011fulay\u0131r. M\u00fc\u0259llif m\u0259lumat verir ki, 1905-ci il dekabr\u0131n 17-d\u0259 erm\u0259ni silahl\u0131 d\u0259st\u0259l\u0259ri 102 evd\u0259n ibar\u0259t B\u00f6y\u00fck Cicimli v\u0259 26 evd\u0259n ibar\u0259t Ki\u00e7ik Cicimli k\u0259ndl\u0259rin\u0259 h\u00fccum etdil\u0259r. Ki\u00e7ik Cicimli tamamil\u0259 darmada\u011f\u0131n edildi, B\u00f6y\u00fck Cicimli k\u0259ndinin \u0259halisi qa\u00e7ma\u011fa m\u00fcv\u0259ff\u0259q olsa da, evl\u0259ri qar\u0259t edildi. M\u00fc\u0259llif erm\u0259nil\u0259rin bu h\u0259r\u0259k\u0259tini \u201cv\u0259h\u015filik\u201d adland\u0131r\u0131r v\u0259 ac\u0131 olsa da, \u00f6z \u0259s\u0259rind\u0259 bunu qeyd etm\u0259y\u0259 bilm\u0259diyini g\u00f6st\u0259rir.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times;\">Erm\u0259ni m\u00fc\u0259llif\u00a0 Z\u0259ng\u0259zurun erm\u0259nil\u0259rl\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n qar\u0131\u015f\u0131q ya\u015fad\u0131qlar\u0131 D\u0259rabas k\u0259ndind\u0259 da\u015fnaklar\u0131n t\u00f6r\u0259tdikl\u0259ri v\u0259h\u015filikl\u0259rin \u015fahidi olmu\u015fdur. 1905-ci il dekabr\u0131n 26-da erm\u0259ni silahl\u0131lar\u0131 az\u0259rbaycanl\u0131 evl\u0259rin\u0259 h\u00fccum edirl\u0259r. K\u0259ndin \u0259halisinin bir hiss\u0259si da\u011flara qa\u00e7\u0131r, qalanlar\u0131 is\u0259 k\u0259ndd\u0259ki \u00fc\u00e7 b\u00f6y\u00fck evd\u0259 \u2013 Molla \u018fb\u00fclh\u0259s\u0259n, \u018fl\u0259kb\u0259r b\u0259y v\u0259 Abbas \u018fl\u0259kb\u0259r o\u011flunun evl\u0259rind\u0259 s\u0131\u011f\u0131nacaq tap\u0131rlar. A-Do h\u0259min t\u00fck\u00fcrp\u0259dici v\u0259h\u015filiyi bel\u0259 t\u0259svir edir: \u201c\u00d6z evl\u0259rind\u0259 gizl\u0259nmi\u015f erm\u0259nil\u0259r onlara k\u00f6m\u0259y\u0259 g\u0259l\u0259nl\u0259rin s\u0259sini e\u015fid\u0259n kimi v\u0259h\u015fic\u0259sin\u0259 k\u00fc\u00e7\u0259y\u0259 at\u0131ld\u0131lar v\u0259 t\u00fcrkl\u0259rin evl\u0259rin\u0259 h\u00fccuma ke\u00e7\u0259r\u0259k talan edib, yand\u0131rd\u0131lar. Onlar yan\u011f\u0131nlar\u0131 v\u0259 talanlar\u0131 davam etdir\u0259r\u0259k h\u0259min evl\u0259r\u0259 \u00e7atd\u0131lar ki, orada t\u00fcrkl\u0259r b\u00f6y\u00fckl\u00fc-ki\u00e7ikli, arvadl\u0131-u\u015faql\u0131 s\u0131\u011f\u0131nacaq tapm\u0131\u015fd\u0131lar. Erm\u0259nil\u0259r burada cinay\u0259tkarl\u0131\u011f\u0131n \u0259n d\u0259h\u015f\u0259tli formas\u0131n\u0131 h\u0259yata ke\u00e7irdil\u0259r. Onlar bu \u00fc\u00e7 ev\u0259 od vurub, insanlar\u0131 i\u00e7ind\u0259 diri-diri yand\u0131rd\u0131lar. Cinay\u0259t alovlar v\u0259 da\u011f\u0131nt\u0131lar i\u00e7ind\u0259 h\u0259yata ke\u00e7irildi v\u0259 \u00e7oxlu insan m\u0259hv oldu. Biz o yanm\u0131\u015f evl\u0259rin insan s\u00fcm\u00fckl\u0259ri il\u0259 qar\u0131\u015fm\u0131\u015f k\u00fcl\u00fcn\u00fc g\u00f6rd\u00fck v\u0259 sars\u0131ld\u0131q, o qatill\u0259ri, d\u0259h\u015f\u0259tli c\u0259h\u0259nn\u0259mi t\u00f6r\u0259d\u0259nl\u0259ri l\u0259n\u0259tl\u0259dik&#8230; \u00d6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f v\u0259 yand\u0131r\u0131lm\u0131\u015f, meyitl\u0259ri s\u0259p\u0259l\u0259nmi\u015f t\u00fcrkl\u0259rin say\u0131 272 n\u0259f\u0259r\u0259 \u00e7at\u0131rd\u0131\u201d.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times;\">Daha sonra A-Do yaz\u0131r ki, 1905-ci il dekabr\u0131n 29-da Tatev erm\u0259nil\u0259ri az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n ya\u015fad\u0131qlar\u0131 K\u00fcrdl\u0259r k\u0259ndin\u0259 h\u00fccuma ke\u00e7s\u0259 d\u0259, \u00e7oxsayl\u0131 itki ver\u0259r\u0259k, geri qay\u0131tmaq m\u0259cburiyy\u0259tind\u0259 qalm\u0131\u015fd\u0131lar. Sonradan is\u0259 k\u0259nd talan edilmi\u015f, yand\u0131r\u0131laraq xarabal\u0131\u011fa \u00e7evrilmi\u015fdi. A-Do erm\u0259nil\u0259rin bu h\u0259r\u0259k\u0259tin\u0259 he\u00e7 bir \u0259sas tapa bilm\u0259diyini, onlar\u0131n bu h\u00fccumunu barbarl\u0131q v\u0259 m\u0259hkum olunas\u0131 \u0259m\u0259l kimi xarakteriz\u0259 etmi\u015fdir.<\/span><br \/>\n<span style=\"font-family: 'times new roman', times;\">Erm\u0259nil\u0259r 1905\u20131906-c\u0131 ill\u0259rd\u0259 \u015eu\u015fa \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 iki d\u0259f\u0259 q\u0131r\u011f\u0131nlar t\u00f6t\u0259tmi\u015fdil\u0259r. A-Donun m\u0259lumat\u0131na g\u00f6r\u0259, 1905-ci il avqustun 16-da ba\u015f ver\u0259n birinci toqqu\u015fma n\u0259tic\u0259sind\u0259 erm\u0259nil\u0259r 100 n\u0259f\u0259r, az\u0259rbaycanl\u0131lar is\u0259 bundan 2\u20133 d\u0259f\u0259 \u00e7ox itki vermi\u015fdil\u0259r.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times;\">\u015eu\u015fada ikinci d\u0259f\u0259 1906-c\u0131 il iyulun 12-d\u0259n 22-d\u0259k q\u0131r\u011f\u0131nlar t\u00f6r\u0259dilmi\u015fdi. \u0130kinci q\u0131r\u011f\u0131nlar zaman\u0131 az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n itkil\u0259ri yen\u0259 d\u0259 qat-qat \u00e7ox olmu\u015f, b\u00f6y\u00fck \u0259ks\u0259riyy\u0259ti onlara m\u0259xsus olmaqla, 200-d\u0259n art\u0131q ev yand\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times;\">Erm\u0259nil\u0259r 1992-ci ild\u0259 Xocal\u0131da t\u00f6r\u0259tdikl\u0259ri soyq\u0131r\u0131m\u0131n analoqunu XX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 \u2013 1905-cil avqustun 23-d\u0259 t\u00f6r\u0259tmi\u015fdil\u0259r. A-Do yaz\u0131r ki, erm\u0259ni silahl\u0131 d\u0259st\u0259l\u0259rinin Xocal\u0131ya h\u00fccumu zaman\u0131 k\u0259nd \u0259halisinin bir qismi qa\u00e7araq can\u0131n\u0131 qurtarm\u0131\u015f, bir qismini d\u0259 erm\u0259nil\u0259r \u00f6ld\u00fcrm\u00fc\u015fd\u00fcl\u0259r. K\u0259ndi \u0259l\u0259 ke\u00e7ir\u0259n erm\u0259nil\u0259r \u0259vv\u0259lc\u0259 evl\u0259ri talam\u0131\u015f, sonra is\u0259 od vurub yand\u0131rm\u0131\u015fd\u0131lar ki, \u0259hali bir d\u0259 geri qay\u0131da bilm\u0259sin.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times;\">Erm\u0259ni quldurlar\u0131 noyabr\u0131n 27-d\u0259n 30-d\u0259k D\u0259mirli, \u00c7\u0131raql\u0131, Hac\u0131q\u0259rv\u0259nd v\u0259 P\u00fcrxud k\u0259ndl\u0259rini talam\u0131\u015f v\u0259 yand\u0131rm\u0131\u015fd\u0131lar. T\u0259rt\u0259r d\u0259r\u0259sind\u0259 salamat qalan yegan\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131 k\u0259ndi Umudlu idi. A-Do yaz\u0131r: \u201cDekabr\u0131n 23-d\u0259 erm\u0259nil\u0259r Umudlu v\u0259 \u0130mar\u0259t Q\u0259rv\u0259nd k\u0259ndl\u0259rinin \u00fcz\u0259rin\u0259 h\u00fccuma ke\u00e7dil\u0259r. Bir ne\u00e7\u0259 saatl\u0131q m\u00fcqavim\u0259t t\u00fcrkl\u0259ri q\u0131r\u011f\u0131nlardan qurtarmad\u0131. Erm\u0259nil\u0259r bu iki k\u0259nd\u0259 daxil olub barbarl\u0131q t\u00f6r\u0259tdil\u0259r&#8230;Umudluda he\u00e7 kim\u0259 aman verm\u0259d\u0259n qar\u015f\u0131lar\u0131na \u00e7\u0131xan\u0131 \u00f6ld\u00fcrd\u00fcl\u0259r. Lakin bu q\u0131r\u011f\u0131nlardan sonra daha d\u0259h\u015f\u0259tli hadis\u0259l\u0259r ba\u015f verdi. \u015eahidl\u0259rin s\u00f6yl\u0259dikl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, sa\u011f qalanlardan b\u0259zil\u0259ri uzun yol ged\u0259 bilm\u0259yib, me\u015f\u0259l\u0259rd\u0259 qal\u0131b v\u0259 donmu\u015fdular&#8230;\u201d\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times;\">1905-ci il avqust v\u0259 \u00ad1906-c\u0131 ilin avqust aylar\u0131nda erm\u0259ni silahl\u0131 d\u0259st\u0259l\u0259rinin h\u00fccumlar\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 C\u0259bray\u0131l\u2013Qaryagin q\u0259zas\u0131nda 10 az\u0259rbaycanl\u0131 k\u0259ndi darmada\u011f\u0131n edilmi\u015fdi. A-Do yaz\u0131r ki, az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n \u0259ks h\u0259ml\u0259sind\u0259n sonra erm\u0259nil\u0259r q\u0131r\u011f\u0131nlar\u0131 dayand\u0131rmaq m\u0259cburiyy\u0259tind\u0259 qalm\u0131\u015fd\u0131lar.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times;\">Erm\u0259ni m\u00fc\u0259llifi Stepan Zavaryan 1907-ci ild\u0259 Sankt-Peterburqda \u00e7ap edil\u0259n \u201cQaraba\u011f\u0131n iqtisadi \u015f\u0259raiti v\u0259 1906\u20131907-ci ill\u0259r acl\u0131\u011f\u0131\u201d \u0259s\u0259rind\u0259 qeyd edir ki, 1905\u20131906-c\u0131 ill\u0259rd\u0259 \u015eu\u015fa q\u0259zas\u0131nda 12, Cavan\u015fir q\u0259zas\u0131nda 15, C\u0259bray\u0131l q\u0259zas\u0131nda 5, Z\u0259ng\u0259zur q\u0259zas\u0131nda 43 m\u00fcs\u0259lman k\u0259ndi, \u00fcmumilikd\u0259 is\u0259 h\u0259min b\u00f6lg\u0259l\u0259rd\u0259 erm\u0259nil\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n 75 k\u0259nd da\u011f\u0131d\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times;\">\u018fs\u0259rl\u0259rini \u201cLeo\u201d imzas\u0131 il\u0259 \u00e7ap etdir\u0259n erm\u0259ni tarix\u00e7isi, \u0259sl\u0259n \u015eu\u015fadan olan Arakel Babaxanyan 1925-ci ild\u0259 Tiflisd\u0259 erm\u0259ni dilind\u0259 i\u015f\u0131q \u00fcz\u00fc g\u00f6r\u0259n \u201cAn\u00e7yali\u00e7\u201d (\u201cKe\u00e7mi\u015fd\u0259n\u201d) adl\u0131 \u0259s\u0259rind\u0259 yaz\u0131r: \u201cDa\u015fnaks\u00fctyun\u201d\u00e7ular Z\u0259ng\u0259zur q\u0259zas\u0131nda v\u0259 dig\u0259r q\u0259zalar\u0131n k\u0259ndl\u0259rind\u0259 el\u0259 d\u0259h\u015f\u0259tli zorak\u0131l\u0131qlar t\u00f6r\u0259tdil\u0259r ki, bunun tarixd\u0259 misli-b\u0259rab\u0259ri olmay\u0131b. Da\u015fnaklar Qaraba\u011fda \u201cErm\u0259nistan\u201d yaratmaqla, t\u00fcrkl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 \u201csil-s\u00fcp\u00fcr\u201d siyas\u0259ti h\u0259yata ke\u00e7irirdil\u0259r.\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times;\">Leonard Ramsden Hartillin m\u00fc\u0259llifliyi il\u0259 1928-ci ild\u0259 AB\u015e-\u0131n \u0130ndianapolis \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 \u00e7ap edil\u0259n \u201cMen Are Like That\u201d (\u201c\u0130nsanlar bel\u0259 imi\u015f\u201d) kitab\u0131 Hovanes Apresyan\u0131n xatir\u0259l\u0259ri \u0259sas\u0131nda q\u0259l\u0259m\u0259 al\u0131nm\u0131\u015fd\u0131r. Bu kitab\u0131n ikinci ad\u0131 \u201c1918\u20131920-ci ill\u0259r Az\u0259rbaycan hadis\u0259l\u0259ri bir erm\u0259ninin xatir\u0259l\u0259rind\u0259\u201d adlan\u0131r. Az\u0259rbaycanl\u0131larla erm\u0259nil\u0259rin qar\u0131\u015f\u0131q \u015f\u0259kild\u0259 ya\u015fad\u0131qlar\u0131 Xank\u0259ndid\u0259 1892-ci ild\u0259 do\u011fulan, ilk t\u0259hsilini \u015eu\u015fada alan Hovanes Apresyan \u00f6z xatir\u0259l\u0259rind\u0259 1905\u20131906-c\u0131 ill\u0259r v\u0259 1918\u20131920-ci ill\u0259rd\u0259 erm\u0259ni silahl\u0131 d\u0259st\u0259l\u0259rinin Qaraba\u011fda, \u0130r\u0259van quberniyas\u0131nda v\u0259 Qars vilay\u0259tind\u0259 t\u00f6r\u0259tdikl\u0259ri q\u0131r\u011f\u0131nlar v\u0259 insanl\u0131\u011fa s\u0131\u011fmayan v\u0259h\u015filikl\u0259rd\u0259n b\u0259hs edir. H.Apresyan xat\u0131rlay\u0131r: \u201cBu yerl\u0259rin sakinl\u0259ri t\u00fcrkl\u0259r v\u0259 erm\u0259nil\u0259rdir. \u018fslind\u0259, bir t\u00fcrk yurdu olan bu diyarda erm\u0259nil\u0259r g\u0259lm\u0259 idil\u0259r. Sayca \u00e7oxluq t\u0259\u015fkil ed\u0259n m\u00fcs\u0259lman t\u00fcrkl\u0259ri aras\u0131nda bir xristian azl\u0131\u011f\u0131 hal\u0131nda ya\u015fay\u0131rd\u0131q. \u0130rq-din, ad\u0259t-\u0259n\u0259n\u0259 ayr\u0131l\u0131qlar\u0131n\u0131n bu iki toplum aras\u0131nda yaratd\u0131\u011f\u0131 m\u0259saf\u0259 he\u00e7 zaman aradan g\u00f6t\u00fcr\u00fclm\u0259mi\u015fdi.\u201d Apresyan erm\u0259nil\u0259rin rus ordusunda xidm\u0259t etdikl\u0259rini v\u0259 yax\u015f\u0131 silahland\u0131qlar\u0131n\u0131, sakit t\u0259bi\u0259tli t\u00fcrkl\u0259rin is\u0259 \u0259sg\u0259r apar\u0131lmad\u0131qlar\u0131n\u0131 v\u0259 b\u0131\u00e7aqdan ba\u015fqa silahlar\u0131n\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 qeyd edir. 1905\u20131906-c\u0131 ill\u0259r q\u0131r\u011f\u0131nlar\u0131ndan b\u0259hs ed\u0259n Apresyan yaz\u0131r: \u201cAra bir q\u0259d\u0259r sakitl\u0259\u015f\u0259n kimi, \u015eu\u015fan\u0131 yen\u0259 g\u00f6rd\u00fcm. \u015e\u0259h\u0259rin t\u00fcrk m\u0259h\u0259ll\u0259sind\u0259 da\u015f-k\u0259s\u0259k y\u0131\u011f\u0131nlar\u0131ndan ba\u015fqa bir \u015fey qalmam\u0131\u015fd\u0131. B\u00fct\u00fcn evl\u0259r yand\u0131r\u0131lm\u0131\u015f, sakinl\u0259ri \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fc. Eyni hal Xank\u0259ndid\u0259ki t\u00fcrk m\u0259h\u0259ll\u0259sinin d\u0259 ba\u015f\u0131na g\u0259lmi\u015fdi\u201d.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times;\">\u0130r\u0259van q\u0259zas\u0131n\u0131n A\u015fa\u011f\u0131 Q\u0259m\u0259rli k\u0259ndind\u0259 anadan olan O.Harutyunyan 1956-c\u0131 ild\u0259 \u0130r\u0259vanda rus dilind\u0259 \u00e7ap olunmu\u015f \u201cVospominanie\u201d memuar\u0131nda \u015fahidi oldu\u011fu Q\u0259m\u0259rli b\u00f6lg\u0259sind\u0259 da\u015fnaklar\u0131n t\u00f6r\u0259tdikl\u0259ri v\u0259h\u015filkil\u0259rd\u0259n b\u0259hs edir. O, da\u015fnaklar\u0131n \u201cDaha \u00e7ox t\u00fcrk\u00fc \u00f6ld\u00fcr, talan et, he\u00e7 kim\u0259 r\u0259hm etm\u0259!\u201d \u015f\u00fcar\u0131 alt\u0131nda h\u0259r\u0259k\u0259t etdikl\u0259rini yaz\u0131r. O.Harutyunyan da\u015fnaklar\u0131n erm\u0259ni k\u0259ndl\u0259rini g\u0259z\u0259r\u0259k \u0259halini silahland\u0131rd\u0131qlar\u0131n\u0131, dinc m\u00fcs\u0259lman \u0259halisini \u00f6ld\u00fcrd\u00fckl\u0259rini v\u0259 k\u0259ndl\u0259ri yand\u0131rd\u0131qlar\u0131n\u0131 yaz\u0131r. O.Harutyunyan da\u015fnaklar\u0131n silah sar\u0131dan korluq \u00e7\u0259km\u0259dikl\u0259rini, cani\u015fin Voronsov\u2013Da\u015fkovun x\u00fcsusi icaz\u0259si v\u0259 erm\u0259ni yepiskoplar\u0131 Xoren v\u0259 Surenin m\u00fcv\u0259kkill\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n t\u0259min olunduqlar\u0131n\u0131 qeyd edir.\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times;\">T\u0259dqiqatlar g\u00f6st\u0259rir ki, \u00fcmumiyy\u0259tl\u0259, erm\u0259nil\u0259r 1905\u20131906-c\u0131 ill\u0259rd\u0259 C\u0259nubi Qafqaz\u0131n 14 q\u0259zas\u0131nda (\u0130r\u0259van, Nax\u00e7\u0131van, \u015e\u0259rur-D\u0259r\u0259l\u0259y\u0259z, E\u00e7mi\u0259dzin, Aleksandropol, S\u00fcrm\u0259li, \u015eu\u015fa, Cavan\u015fir, C\u0259bray\u0131l, Z\u0259ng\u0259zur, G\u0259nc\u0259, Qazax, \u018fr\u0259\u015f, Bor\u00e7al\u0131) v\u0259 8 \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 (Bak\u0131, \u0130r\u0259van, Nax\u00e7\u0131van, G\u00fcmr\u00fc, \u015eu\u015fa, G\u0259nc\u0259, Qazax, Tiflis) k\u00fctl\u0259vi q\u0131r\u011f\u0131nlar t\u00f6r\u0259tmi\u015fl\u0259r. 1905\u20131906-c\u0131 ill\u0259r q\u0131r\u011f\u0131nlar\u0131 zaman\u0131 C\u0259nubi Qafqazda 286 k\u0259nd viran edilmi\u015f v\u0259 8 \u015f\u0259h\u0259r da\u011f\u0131nt\u0131lara m\u0259ruz qalm\u0131\u015fd\u0131r. Hesablamalar\u0131m\u0131za g\u00f6r\u0259, da\u011f\u0131d\u0131lan k\u0259nd v\u0259 \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rin t\u0259qrib\u0259n 200-\u00fc az\u0259rbaycanl\u0131 ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259nt\u0259q\u0259l\u0259rinin pay\u0131na d\u00fc\u015f\u00fcr. H\u0259min ill\u0259rd\u0259 erm\u0259nil\u0259rin yeni \u0259razil\u0259r \u0259ld\u0259 etm\u0259k niyy\u0259tl\u0259rini silahl\u0131 m\u00fcdaxil\u0259 yolu il\u0259 h\u0259yata ke\u00e7irm\u0259l\u0259ri n\u0259tic\u0259sind\u0259 C\u0259nubi Qafqaz\u0131n 14 q\u0259zas\u0131nda 1,3 milyon n\u0259f\u0259r bir-birin\u0259 d\u00fc\u015fm\u0259n k\u0259sil\u0259r\u0259k iki c\u0259bh\u0259y\u0259 b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015fd\u00fc. 15 mind\u0259n art\u0131q ail\u0259 (t\u0259qrib\u0259n 100 min n\u0259f\u0259r) ev-e\u015fiyind\u0259n did\u0259rgin d\u00fc\u015fm\u00fc\u015fd\u00fcr. \u0130nsan t\u0259l\u0259fat\u0131 10 min n\u0259f\u0259rd\u0259n art\u0131q olmu\u015fdur. Da\u011f\u0131nt\u0131lara m\u0259ruz qoyulan az\u0259rbaycanl\u0131 ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259nt\u0259q\u0259l\u0259rinin bir qismi h\u0259min vaxtdan etibar\u0259n xarabal\u0131\u011fa \u00e7evrilmi\u015fdir.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times;\">Erm\u0259nil\u0259rin az\u0259rbaycanl\u0131 \u0259haliy\u0259 qar\u015f\u0131 h\u0259yata ke\u00e7irdikl\u0259ri k\u00fctl\u0259vi q\u0131r\u011f\u0131nlar\u0131n ikinci m\u0259rh\u0259l\u0259si 1918\u20131920-ci ill\u0259ri \u0259hat\u0259 edir. H\u0259min ill\u0259rd\u0259 t\u00f6r\u0259dil\u0259n q\u0131r\u011f\u0131nlar b\u0259zi erm\u0259ni m\u00fc\u0259llifl\u0259rinin \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 d\u0259 etiraf edilmi\u015fdir.\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times;\">Erm\u0259nil\u0259rin v\u0259 onlar\u0131n havadarlar\u0131n\u0131n I D\u00fcnya m\u00fcharib\u0259si d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 \u015e\u0259rqi Anadoluda m\u00fcst\u0259qil erm\u0259ni d\u00f6vl\u0259ti yaratmaq niyy\u0259tl\u0259rinin ba\u015f tutmamas\u0131ndan v\u0259 rus qo\u015funlar\u0131n\u0131n T\u00fcrkiy\u0259 torpaqlar\u0131ndan geri \u00e7\u0259kilm\u0259sind\u0259n sonra C\u0259nubi Qafqazda erm\u0259ni d\u00f6vl\u0259ti yaratmaq ideyas\u0131 yenid\u0259n g\u00fcnd\u0259m\u0259 g\u0259lmi\u015fdi. Rusiyada 1917-ci il oktyabr \u00e7evrili\u015find\u0259n sonra rus qo\u015funlar\u0131n\u0131n t\u0259rkibind\u0259 Qafqaz c\u0259bh\u0259sind\u0259 T\u00fcrkiy\u0259y\u0259 qar\u015f\u0131 vuru\u015fan erm\u0259ni \u0259sg\u0259r v\u0259 zabitl\u0259ri \u0259ll\u0259rind\u0259 silah C\u0259nubi Qafqaza qay\u0131td\u0131lar. \u00dcst\u0259lik, erm\u0259nil\u0259rin \u201cQ\u0259rbi Erm\u0259nistan\u201d adland\u0131rd\u0131qlar\u0131 \u015e\u0259rqi Anadolu \u0259razil\u0259rind\u0259n h\u0259min d\u00f6vrd\u0259 260 min\u0259 yax\u0131n erm\u0259ni qa\u00e7q\u0131nlar\u0131 da C\u0259nubi Qafqaza g\u0259lmi\u015fdi. 1917-ci il dekabr\u0131n 16-da Rusiya Xalq Komissarlar\u0131 Soveti Stepan \u015eaumyan\u0131 Qafqaz i\u015fl\u0259ri \u00fczr\u0259 f\u00f6vq\u0259lad\u0259 komissar t\u0259yin etmi\u015fdi.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times;\">1918-ci il fevral\u0131n 12-d\u0259 t\u00fcrk ordusu erm\u0259nil\u0259rin \u015e\u0259rqi Anadoluda t\u00f6r\u0259tdikl\u0259ri q\u0131r\u011f\u0131nlara d\u00f6zm\u0259y\u0259r\u0259k, \u0259ks h\u00fccuma ke\u00e7ir. Andranikin, Hamazasp\u0131n, Dronun, Njdenin quldur d\u0259st\u0259l\u0259ri t\u00fcrk qo\u015funlar\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcnd\u0259n geri \u00e7\u0259kildikc\u0259, m\u00fcs\u0259lman ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259nt\u0259q\u0259l\u0259rini talan edir, \u0259halisini soyq\u0131r\u0131m\u0131na m\u0259ruz qoyurdular. 1918-ci ilin mart ay\u0131nad\u0259k erm\u0259ni silahl\u0131 bandalar\u0131 t\u0259kc\u0259 \u0130r\u0259van quberniyas\u0131n\u0131n \u0130r\u0259van q\u0259zas\u0131nda 32, E\u00e7im\u0259dzin q\u0259zas\u0131nda 84, Novo-B\u0259yazid q\u0259zas\u0131nda 7 v\u0259 S\u00fcrm\u0259li q\u0259zas\u0131nda 75 k\u0259ndi \u2013 \u00fcst-\u00fcst\u0259 198 k\u0259ndi darmada\u011f\u0131n etmi\u015f, h\u0259min q\u0259zalarda t\u0259qrib\u0259n 135 min n\u0259f\u0259r soyda\u015f\u0131m\u0131z soyq\u0131r\u0131m\u0131na m\u0259ruz qoymu\u015fdu.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times;\">1918-ci ilin mart-aprel aylar\u0131nda Stepan \u015eaumyan\u0131n ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131q etdiyi Bak\u0131 Kommunas\u0131 h\u00f6kum\u0259tinin bol\u015fevik-erm\u0259ni silahl\u0131 q\u00fcvv\u0259l\u0259ri Bak\u0131 \u015f\u0259h\u0259rind\u0259, \u015eamax\u0131 v\u0259 Quba q\u0259zalar\u0131nda az\u0259rbaycanl\u0131lara qar\u015f\u0131 soyq\u0131r\u0131m\u0131 t\u00f6r\u0259tmi\u015fl\u0259r. Bak\u0131 quberniyas\u0131 \u0259razisind\u0259 Tatevos Amiryan, Hamazasp Sirvandzyan, Stepan Lalayan kimi da\u015fnak quldurlar\u0131n\u0131n ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131 il\u0259 q\u0131r\u011f\u0131nlar t\u00f6r\u0259dil\u0259n zaman Tovmas (Foma) Nazarbekyan\u0131n, Andranik Ozanyan\u0131n, Qaregin Njdenin, Drastamat Kanayan\u0131n ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131q etdikl\u0259ri silahl\u0131 d\u0259st\u0259l\u0259r \u0130r\u0259van quberniyas\u0131 \u0259razisind\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131lara qar\u015f\u0131 soyq\u0131r\u0131m\u0131 h\u0259yata ke\u00e7irirdil\u0259r.\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times;\">1918-ci il may\u0131n 28-d\u0259 Az\u0259rbaycanda \u2013 ke\u00e7mi\u015f \u0130r\u0259van xanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u0259razisind\u0259 ilk erm\u0259ni d\u00f6vl\u0259ti \u2013 Erm\u0259nistan Respublikas\u0131 yarand\u0131qdan sonra r\u0259smi d\u00f6vl\u0259t orqanlar\u0131 aborigen az\u0259rbaycanl\u0131 \u0259haliy\u0259 qar\u015f\u0131 etnik t\u0259mizl\u0259m\u0259 siyas\u0259tini davam etdirmi\u015fl\u0259r. Az\u0259rbaycan Milli \u015euras\u0131n\u0131n 1918-ci il may\u0131n 31-d\u0259 ke\u00e7iril\u0259n iclas\u0131n\u0131n q\u0259rar\u0131 il\u0259 \u0130r\u0259van \u015f\u0259h\u0259ri o \u015f\u0259rtl\u0259 Erm\u0259nistan Respublikas\u0131na paytaxt kimi g\u00fcz\u0259\u015ft\u0259 gedilmi\u015fdi ki, Az\u0259rbaycana qar\u015f\u0131 \u0259razi iddias\u0131ndan \u0259l \u00e7\u0259ksin. Lakin Erm\u0259nistan h\u00f6kum\u0259tinin ilk i\u015fi Z\u0259ng\u0259zur v\u0259 Qaraba\u011f\u0131 silah g\u00fcc\u00fcn\u0259 \u0259l\u0259 ke\u00e7irm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn h\u0259rbi \u0259m\u0259liyyatlara ba\u015flamas\u0131 oldu. \u018fvv\u0259lc\u0259 Andranikin, sonra is\u0259 Dronun, daha sonra is\u0259 Njdenin komandanl\u0131\u011f\u0131nda Erm\u0259nistan silahl\u0131 q\u00fcvv\u0259l\u0259ri Z\u0259ng\u0259zur \u00fcz\u0259rind\u0259n Qaraba\u011f\u0131 \u0259l\u0259 ke\u00e7irm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 h\u00fccuma ke\u00e7dil\u0259r. 1919-cu il may\u0131n 28-d\u0259 Erm\u0259nistan parlamenti \u201cBirl\u0259\u015fmi\u015f Erm\u0259nistan\u201d haqq\u0131nda q\u0259rar q\u0259bul etdi. Z\u0259ng\u0259zur, Qaraba\u011f v\u0259 Nax\u00e7\u0131van Erm\u0259nistan \u0259razisi elan edildi. 1918-ci il iyunun 4-d\u0259 Erm\u0259nistan h\u00f6kum\u0259tinin imzalad\u0131\u011f\u0131 Batum m\u00fcqavil\u0259si il\u0259 respublikan\u0131n \u0259razisi 9,5 min kvadratkilometr\u0259 b\u0259rab\u0259r idi.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times;\">1919-cu ilin aprel ay\u0131nad\u0259k Andranikin qo\u015funu \u018frzurumdan Z\u0259ng\u0259zurad\u0259k h\u0259r\u0259k\u0259t trayektoriyas\u0131 \u00fcz\u0259rind\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n 500-d\u0259n art\u0131q t\u00fcrk-m\u00fcs\u0259lman ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259nt\u0259q\u0259sini viran qoymu\u015fdur. Z\u0259ng\u0259zuru \u0259l\u0259 ke\u00e7irm\u0259kl\u0259 Andranik, Q\u0259rb d\u00f6vl\u0259tl\u0259rinin T\u00fcrkiy\u0259 il\u0259 t\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131n\u0131n \u0259laq\u0259sini k\u0259sm\u0259k niyy\u0259tl\u0259rini realla\u015fd\u0131rm\u0131\u015f oldu. Sovet Rusiyas\u0131 is\u0259 Z\u0259ng\u0259zurun Erm\u0259nistana verilm\u0259sini r\u0259smil\u0259\u015fdirdi, Nax\u00e7\u0131van Az\u0259rbaycandan ayr\u0131 sal\u0131nd\u0131.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times;\">Erm\u0259ni silahl\u0131 d\u0259st\u0259l\u0259ri \u00ad1918-ci ilin Novruz bayram\u0131 g\u00fcnl\u0259rind\u0259 \u0130r\u0259van quberniyas\u0131n\u0131n P\u0259mb\u0259k mahal\u0131n\u0131n az\u0259rbaycanl\u0131lar ya\u015fayan k\u0259ndl\u0259rin\u0259 basq\u0131nlar etmi\u015f, \u0259halisini k\u00fctl\u0259vi q\u0131r\u011f\u0131nlara m\u0259ruz qoymu\u015fdu. P\u0259mb\u0259k nahiy\u0259sinin 9 k\u0259ndind\u0259 1000-d\u0259n \u00e7ox soyda\u015f\u0131m\u0131z v\u0259h\u015fic\u0259sin\u0259 q\u0259tl\u0259 yetirilmi\u015fdi. Nahiy\u0259nin b\u00fct\u00fcn az\u0259rbaycanl\u0131 k\u0259ndl\u0259ri qar\u0259t edilmi\u015f v\u0259 yand\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131. T\u0259kc\u0259 Arcut k\u0259ndind\u0259 60 n\u0259f\u0259r q\u0259tl\u0259 yetirilmi\u015f, onlardan 12 n\u0259f\u0259rinin ba\u015f\u0131 k\u0259silmi\u015fdi. 30 k\u00f6rp\u0259 b\u0259l\u0259kd\u0259 ik\u0259n s\u00fcng\u00fcl\u0259n\u0259r\u0259k q\u0259tl\u0259 yetirilmi\u015fdi. Erm\u0259ni tarix\u00e7isi Leo \u201cAn\u00e7yali\u00e7\u201d \u0259s\u0259rind\u0259 erm\u0259ni silahl\u0131 d\u0259st\u0259l\u0259rinin az\u0259rbaycanl\u0131lara qar\u015f\u0131 t\u00f6r\u0259tdikl\u0259ri v\u0259h\u015filikl\u0259ri etiraf ed\u0259r\u0259k yaz\u0131r: \u201cDa\u015fnaksakanlar \u201csilip-s\u00fcp\u00fcrm\u0259kl\u0259\u201d (y\u0259ni az\u0259rbaycanl\u0131 k\u0259ndl\u0259rind\u0259 etnik t\u0259mizl\u0259m\u0259 aparmaqla- N.M.) m\u0259\u015f\u011ful idil\u0259r. S\u00fcrm\u0259li q\u0259zas\u0131n\u0131n t\u00fcrk (az\u0259rbaycanl\u0131) \u0259halisinin xeyli hiss\u0259si \u00f6z ya\u015fay\u0131\u015f yerl\u0259rind\u0259n qa\u00e7m\u0131\u015fd\u0131lar. \u0130r\u0259van v\u0259 dig\u0259r q\u0259zalarda bir \u00e7ox k\u0259ndl\u0259r da\u011f\u0131d\u0131lm\u0131\u015f v\u0259 yand\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131. Erm\u0259ni f\u0259dail\u0259ri he\u00e7 bir faydas\u0131 v\u0259 z\u0259rur\u0259t olmadan h\u0259tta el\u0259 k\u0259ndl\u0259rd\u0259 v\u0259h\u015filikl\u0259r t\u00f6r\u0259dirdil\u0259r ki, h\u0259min k\u0259ndl\u0259rd\u0259 t\u00fcrk \u0259halisi \u00e7ox az oldu\u011fu \u00fc\u00e7\u00fcn erm\u0259nil\u0259r\u0259 he\u00e7 bir ziyan ver\u0259 bilm\u0259zdi. X\u00fcsus\u0259n, B\u00f6y\u00fck Qarakils\u0259 \u015f\u0259h\u0259rinin yan\u0131ndak\u0131 Vartanl\u0131 ki\u00e7ik t\u00fcrk k\u0259ndind\u0259 t\u00f6r\u0259dil\u0259n q\u0131r\u011f\u0131nlar h\u0259y\u0259canland\u0131r\u0131c\u0131 idi\u201d.\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times;\">1988-ci ild\u0259 tarix t\u0259krarlanm\u0131\u015f, erm\u0259nil\u0259r Vartanl\u0131 k\u0259ndind\u0259 \u0259n v\u0259h\u015fi \u00fcsullarla az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131 k\u00fctl\u0259vi sur\u0259td\u0259 q\u0259tl\u0259 yetirmi\u015f, evl\u0259ri qar\u0259t etmi\u015f v\u0259 yand\u0131rm\u0131\u015fd\u0131lar. Bel\u0259 ki, 1988-ci il noyabr\u0131n 26-na ke\u00e7\u0259n gec\u0259 g\u00fccl\u00fc boran \u0259sdiyi bir g\u00fcnd\u0259 erm\u0259nil\u0259r k\u0259nd\u0259 basq\u0131n etmi\u015f, 14 n\u0259f\u0259ri v\u0259h\u015fic\u0259sin\u0259 q\u0259tl\u0259 yetirmi\u015fdil\u0259r. K\u0259ndin sa\u011f qalan \u0259halisi qarl\u0131-\u00e7ov\u011funlu g\u00fcnl\u0259rd\u0259 g\u00fcnd\u00fczl\u0259r da\u011flarla, me\u015f\u0259l\u0259rl\u0259 gizl\u0259nmi\u015f. Yaln\u0131z gec\u0259l\u0259r yol ged\u0259r\u0259k 13-14 g\u00fcn \u0259rzind\u0259 g\u0259lib Az\u0259rbaycana \u00e7atm\u0131\u015fd\u0131lar. T\u0259\u0259ss\u00fcf ki, d\u00fcnya ictimaiyy\u0259ti erm\u0259nil\u0259rin 1918-ci ild\u0259 oldu\u011fu kimi, 1988-ci ild\u0259 d\u0259 Vartanl\u0131 k\u0259ndind\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131lara qar\u015f\u0131 t\u00f6r\u0259tdikl\u0259ri v\u0259h\u015filikl\u0259rd\u0259n x\u0259b\u0259r tutmam\u0131\u015fd\u0131r.\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times;\">Erm\u0259ni m\u00fc\u0259llifi Anahid Lalayan \u201c\u018fksinqilabi \u201cDa\u015fnaks\u00fctyun\u201d v\u0259 1914\u20131918-ci ill\u0259r imperialist m\u00fcharib\u0259si\u201d m\u0259qal\u0259sind\u0259 \u201cDa\u015fnaks\u00fctyun\u201d partiyas\u0131n\u0131n quldur d\u04d9st\u04d9l\u04d9rinin Basarke\u00e7\u0259rd\u0259 t\u00f6r\u0259tdikl\u0259ri v\u0259h\u015filiyi erm\u0259ni zabiti Va\u04bbram\u0131n dili il\u0259 bel\u0259 t\u0259svir etmi\u015fdir: M\u04d9n Basarke\u00e7\u04d9rd\u04d9 \u04bbe\u00e7 n\u04d9yi n\u04d9z\u04d9r\u04d9 almadan t\u00fcrk \u04d9\u04bbalisini q\u0131rd\u0131m\u201d \u2013 dey\u04d9, da\u015fnak \u201cba\u015fk\u04d9s\u04d9ni\u201d lov\u011falan\u0131rd\u0131. \u2013 Lakin b\u04d9z\u04d9n g\u00fcll\u04d9y\u04d9 \u04bbeyfim g\u04d9lirdi. Bu itl\u04d9r\u04d9 qar\u015f\u0131 \u04d9n yax\u015f\u0131 \u00fcsul odur ki, d\u00f6y\u00fc\u015fd\u04d9n sonra salamat qalanlar\u0131n \u04bbam\u0131s\u0131n\u0131 su quyusuna doldurub, \u00fcst\u00fcnd\u04d9n a\u011f\u0131r da\u015flar\u0131 t\u00f6k\u04d9s\u04d9n ki, onlardan \u04d9s\u04d9r-\u04d9lam\u04d9t qalmas\u0131n. O, s\u00f6z\u00fcn\u04d9 davam ed\u04d9r\u04d9k deyir: M\u04d9n el\u04d9 d\u04d9 etdim: b\u00fct\u00fcn ki\u015fil\u04d9ri, qad\u0131nlar\u0131 v\u04d9 u\u015faqlar\u0131 \u00f6ld\u00fcr\u00fcb doldurdum quyuya v\u04d9 \u00fcst\u00fcn\u00fc d\u04d9 da\u015fla doldurdum&#8230;\u201d.\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times;\">Da\u015fnaklar\u0131n hakimiyy\u0259ti d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 \u0130r\u0259van quberniyas\u0131nda t\u00fcrk-m\u00fcs\u0259lman \u0259haliy\u0259 qar\u015f\u0131 t\u00f6r\u0259dil\u0259n soyq\u0131r\u0131m\u0131n\u0131n miqyas\u0131, da\u015fnak h\u00f6kum\u0259tinin yeritdiyi silah g\u00fcc\u00fcn\u0259 etnik t\u0259mizl\u0259m\u0259 siyas\u0259ti Anahid Lalayan\u0131n 1938-ci ild\u0259 Moskvada SSR\u0130 Elml\u0259r Akademiyas\u0131n\u0131n n\u0259\u015fri olan \u201c\u0130stori\u00e7eskie zapiski\u201d \u00e7oxcildliyinin 2-ci cildind\u0259 d\u0259rc etdirdiyi \u201cDa\u015fnaks\u00fctyun\u201d partiyas\u0131n\u0131n \u0259ksinqilabi rolu\u201d m\u0259qal\u0259sind\u0259 tam \u00e7\u0131lpaql\u0131\u011f\u0131 il\u0259 \u00f6z \u0259ksini tapm\u0131\u015fd\u0131r. A.Lalayan h\u0259min m\u0259qal\u0259sind\u0259 yaz\u0131r ki, \u201cDa\u015fnaks\u00fctyun\u201d partiyas\u0131n\u0131n Erm\u0259nistan\u0131 \u201cerm\u0259nil\u0259\u015fdirm\u0259\u201d siyas\u0259ti az\u0259rbaycanl\u0131 v\u0259 k\u00fcrd \u0259halisini m\u0259hvetm\u0259, yerd\u0259 qalan milli azl\u0131qlar\u0131 t\u0259qibetm\u0259 v\u0259 \u00f6lk\u0259d\u0259 milli \u0259dav\u0259ti q\u0131z\u0131\u015fd\u0131rmaq yolu il\u0259 h\u0259yata ke\u00e7irilmi\u015fdir. M\u0259qal\u0259 m\u00fc\u0259llifi da\u015fnaklar\u0131n hakimiyy\u0259td\u0259 olduqlar\u0131 2,5 il \u0259rzind\u0259 Erm\u0259nistan \u0259razisind\u0259 ya\u015fayan az\u0259rbaycanl\u0131lara qar\u015f\u0131 m\u00fcharib\u0259 apard\u0131qlar\u0131n\u0131, he\u00e7 bir f\u0259rq qoymadan dinc \u0259halini \u00f6ld\u00fcr\u00fcm\u0259kl\u0259 v\u0259 talan etm\u0259kl\u0259, az\u0259rbaycanl\u0131 k\u0259ndl\u0259rini viran qoymaqla m\u0259\u015f\u011ful olduqlar\u0131n\u0131 yaz\u0131r. O, 1918\u20131919-cu ill\u0259rd\u0259 Da\u015fnaks\u00fctyun h\u00f6kum\u0259tinin az\u0259rbaycanl\u0131 v\u0259 k\u00fcrd k\u0259ndl\u0259rini \u201cd\u00f6vl\u0259tin t\u0259l\u0259bl\u0259rini yerin\u0259 yetirdikl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259\u201d da\u011f\u0131td\u0131\u011f\u0131n\u0131 qeyd edir. Daha sonra A.Lalayan yaz\u0131r ki, Erm\u0259nistanda 1920-cil may \u00fcsyan\u0131n\u0131n yat\u0131r\u0131lmas\u0131ndan sonra da\u015fnaklar yenid\u0259n az\u0259rbaycanl\u0131 v\u0259 k\u00fcrd k\u0259ndl\u0259rini bombardman etmi\u015f, \u201cM\u00fcs\u0259lmanlar bizim d\u00fc\u015fm\u0259nimizdir\u201d \u015f\u00fcar\u0131 il\u0259 dinc sakinl\u0259ri m\u0259hv etmi\u015fl\u0259r.\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times;\">Daha sonra A.Lalayan Erm\u0259nistan D\u00f6vl\u0259t Arxivind\u0259 saxlan\u0131lan s\u0259n\u0259dl\u0259r\u0259 istinad\u0259n da\u015fnak ordusunun zabitl\u0259rinin az\u0259rbaycanl\u0131lara qar\u015f\u0131 t\u00f6r\u0259tdikl\u0259ri v\u0259h\u015filikl\u0259r bar\u0259d\u0259 m\u0259lumat verir. H\u0259min s\u0259n\u0259dl\u0259rd\u0259n birind\u0259 da\u015fnak ordusunun Ba\u015f G\u0259rnid\u0259ki d\u0259st\u0259sinin r\u0259isi, podpolkovnik Melik\u2013\u015eahnazarovun 7 noyabr 1918-ci ild\u0259 diviziya komandirin\u0259 yazd\u0131\u011f\u0131 raportunda bu b\u00f6lg\u0259d\u0259ki 30 t\u00fcrk k\u0259ndinin bombardman edil\u0259r\u0259k \u0259l\u0259 ke\u00e7irildiyi qeyd edilmi\u015f, qalan 29 k\u0259ndind\u0259 bombardman edilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn is\u0259 diviziya komandirind\u0259n icaz\u0259 ist\u0259mi\u015fdi. M\u0259rk\u0259zd\u0259n qalan k\u0259ndl\u0259r\u0259 h\u00fccum \u0259mri al\u0131nd\u0131qdan sonra da\u015fnak ba\u015fk\u0259s\u0259nl\u0259ri onlarca az\u0259rbaycanl\u0131 k\u0259ndini yerl\u0259-yeksan etmi\u015f, qad\u0131nlar\u0131, u\u015faqlar\u0131, g\u0259ncl\u0259r\u0131, qocalar\u0131 \u00f6ld\u00fcrm\u00fc\u015f, \u0259mlaklar\u0131na yiy\u0259l\u0259nmi\u015fdil\u0259r.\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times;\">A.Lalayan \u201cJo\u011fovurd\u201d (\u201cXalq\u201d) q\u0259zetin\u0259 istinad\u0259n (\u2116 105, 1920-ci il) yaz\u0131r: \u201cDa\u015fnak h\u00f6kum\u0259tinin zabitl\u0259rind\u0259n Q. Muradyan erm\u04d9ni \u04bb\u00f6kum\u04d9tinin G\u00f6y\u00e7\u04d9 g\u00f6l\u00fcn\u00fcn \u015fimal sa\u04bbilind\u04d9 olan az\u04d9rbaycanl\u0131 k\u04d9ndl\u04d9rini viran qoyan bandit d\u04d9st\u04d9l\u04d9rinin \u0259m\u0259ll\u0259rini t\u0259svir etmi\u015fdir:\u00a0<\/span><br \/>\n<span style=\"font-family: 'times new roman', times;\">\u201c&#8230;Bizim \u04bb\u00f6kum\u04d9tin g\u00f6rd\u00fcy\u00fc t\u04d9dbirl\u04d9r n\u04d9tic\u04d9sind\u04d9&#8230; bu k\u04d9ndl\u04d9rin (Toxluca, A\u011fbulaq, Ardan\u0131\u015f v\u04d9 b. \u2013 A.L.) \u04d9\u04bbalisi Erm\u04d9nistan\u0131n s\u04d9r\u04bb\u04d9dl\u04d9rini t\u04d9rk etmi\u015fdir. M\u04d9n sa\u04bbibsiz qalan k\u04d9ndl\u04d9ri g\u00f6rd\u00fcm, orada bir ne\u00e7\u04d9 pi\u015fik, iki-\u00fc\u00e7 it qalm\u0131\u015fd\u0131. \u0130tl\u0259r \u00f6l\u00fc s\u00fckutdan vahim\u0259l\u0259n\u0259r\u0259k q\u04d9rib\u04d9 s\u0259sl\u0259 ulay\u0131rd\u0131lar. Bu k\u04d9ndl\u04d9rin \u04d9\u04bbalisi \u00e7ox b\u00f6y\u00fck sa\u04bb\u04d9l\u04d9rd\u04d9 kartof, bu\u011fda v\u04d9 arpa \u04d9kini qoyub getmi\u015fl\u04d9r. H\u00f6kum\u04d9t bu k\u04d9ndl\u04d9rd\u04d9n iki milyon pud bu\u011fda v\u04d9 yar\u0131m milyon pud kartof g\u00f6t\u00fcr\u04d9 bil\u04d9c\u04d9k&#8230;\u201d.\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times;\">rm\u0259nistan da\u015fnak h\u00f6kum\u0259tinin ba\u015f naziri olmu\u015f Ovanes (Ruben) Ka\u00e7aznuni 1923-c\u00fc ild\u0259 \u201cDa\u015fnaks\u00fctyun\u201d partiyas\u0131n\u0131n qurultay\u0131nda etdiyi hesabat m\u0259ruz\u0259sind\u0259 (bu m\u0259ruz\u0259 \u201cDa\u015fnaksutyun bol\u015fe ne\u015feqo delat\u201d ad\u0131 il\u0259 rus dilind\u0259 kitab hal\u0131nda \u00e7ap olunmu\u015fdur) partiyada\u015flar\u0131n\u0131n hakimiyy\u0259ti ill\u0259rind\u0259 da\u015fnaklar\u0131n Z\u0259ng\u0259zurda, A\u011fbabada, Vedibasarda, Nax\u00e7\u0131vanda, \u015e\u0259rurda k\u00fctl\u0259vi sur\u0259td\u0259 m\u00fcs\u0259lman \u0259halisini q\u0131rd\u0131qlar\u0131n\u0131, ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259nt\u0259q\u0259l\u0259rini da\u011f\u0131td\u0131qlar\u0131n\u0131 etiraf etmi\u015fdir.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times;\">M\u0259\u015fhur erm\u0259ni yaz\u0131\u00e7\u0131s\u0131 Marietta \u015eahinyan 1923-c\u00fc ild\u0259 \u00e7ap etdirdiyi \u201cSovet Erm\u0259nistan\u0131\u201d kitab\u0131nda yaz\u0131r ki, da\u015fnaklar\u0131n d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 \u0130r\u0259van q\u0259zas\u0131nda ya\u015fayan tatarlar (y\u0259ni az\u0259rbaycanl\u0131lar \u2013 m\u00fc\u0259llif) \u0130rana qa\u00e7m\u0131\u015fd\u0131lar, onlar\u0131n yerind\u0259 erm\u0259nil\u0259r m\u0259skunla\u015fd\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. Erm\u0259nistan Nazirl\u0259r \u015euras\u0131n\u0131n 28 sentyabr 1921-ci il tarixli dekreti il\u0259 b\u00fct\u00fcn qa\u00e7q\u0131nlar\u0131n \u00f6z yerl\u0259rin\u0259 qay\u0131tmalar\u0131 q\u0259rara al\u0131nsa da, tatarlar\u0131n yaln\u0131z bir hiss\u0259si qay\u0131tm\u0131\u015fd\u0131r v\u0259 onlar m\u00fctl\u0259q \u00f6z \u0259vv\u0259lki yerl\u0259rind\u0259 ya\u015famaq ist\u0259yirl\u0259r.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times;\">Erm\u0259ni m\u00fc\u0259llifi X.Hovsepyan 1930-cu ild\u0259 \u0130r\u0259vanda Az\u0259rbaycan dilin\u0259 t\u0259rc\u00fcm\u0259 edil\u0259r\u0259k \u00e7ap edil\u0259n \u201cM\u00fcbariz\u0259 v\u0259 qurtulu\u015fun 10 ili\u201d kitab\u0131nda yaz\u0131r: \u201cDa\u015fnaklar bir d\u0259f\u0259 men\u015fevik G\u00fcrc\u00fcstan\u0131 il\u0259, iki d\u0259f\u0259 T\u00fcrkiy\u0259 il\u0259, bir ne\u00e7\u0259 d\u0259f\u0259 Az\u0259rbaycanla m\u00fcharib\u0259 etdil\u0259r. Onlar \u00f6lk\u0259 daxilind\u0259 t\u00fcrkl\u0259rin fiziki m\u0259hv edilm\u0259si siyas\u0259tini h\u0259yata ke\u00e7irdil\u0259r. A\u011fbabada, Z\u0259ngibasarda, Vedibasarda v\u0259 \u015e\u0259rurda 10 minl\u0259rl\u0259 t\u00fcrk sakinl\u0259rini do\u011frad\u0131lar. Bu sakinl\u0259rin \u0259mlaklar\u0131 qar\u0259t edil\u0259r\u0259k da\u015fnak komandirl\u0259rinin m\u00fclkiyy\u0259tin\u0259 verildi.\u201d\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times;\">Erm\u0259ni m\u00fc\u0259llifi Zaven Korkodyan\u0131n 1932-ci ild\u0259 \u0130r\u0259vanda erm\u0259nic\u0259 \u00e7ap edil\u0259n \u201cSovet Erm\u0259nistan\u0131n\u0131n \u0259halisi. (1831-1931)\u201d kitab\u0131nda 1916-c\u0131 ild\u0259 \u0130r\u0259van quberniyas\u0131nda 373582 n\u0259f\u0259r az\u0259rbaycanl\u0131 qeyd\u0259 al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 halda, 1920-ci ilin noyabr\u0131nda Erm\u0259nistan SSR-d\u0259 c\u0259mi 12 min n\u0259f\u0259r az\u0259rbaycanl\u0131n\u0131n qald\u0131\u011f\u0131n\u0131 yaz\u0131r.\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times;\">\u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, son 200 ild\u0259 indiki Erm\u0259nistan \u0259razisind\u0259 iki mind\u0259n art\u0131q az\u0259rbaycanl\u0131 ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259nt\u0259q\u0259l\u0259ri m\u00fcxt\u0259lif yollarla (deportasiyalarla, silah g\u00fcc\u00fcn\u0259 qovmaqla, soyq\u0131r\u0131m\u0131 t\u00f6r\u0259tm\u0259kl\u0259, k\u0259ndl\u0259ri yand\u0131r\u0131b xaraba qoymaqla v\u0259 s.) siyah\u0131dan silinmi\u015f, tarixi Az\u0259rbaycan torpaqlar\u0131nda monoetnik Erm\u0259nistan d\u00f6vl\u0259ti yarad\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times;\">Erm\u0259ni etnoqraf\u0131 Stepan Lisitsyan \u201cDa\u011fl\u0131q Qaraba\u011f\u0131n erm\u0259nil\u0259ri. Etnoqrafik o\u00e7erk\u201d \u0259s\u0259rind\u0259 yaz\u0131r ki, 1920-ci il mart\u0131n 20-d\u0259 Erm\u0259nistandan g\u00f6nd\u0259ril\u0259n silahl\u0131lar\u0131n v\u0259 h\u0259rbi sursat\u0131n yard\u0131m\u0131 il\u0259 erm\u0259ni komit\u0259l\u0259ri \u00fcsyan qald\u0131rd\u0131lar v\u0259 gec\u0259yar\u0131s\u0131 q\u0259fl\u0259t\u0259n \u015eu\u015fadak\u0131 az\u0259rbaycanl\u0131 \u0259sg\u0259rl\u0259r\u0259 h\u00fccuma ke\u00e7dil\u0259r. Silah s\u0259sl\u0259rin\u0259 oyanan \u015fu\u015fal\u0131lar m\u00fchasir\u0259d\u0259 qalan az\u0259rbaycanl\u0131 \u0259sg\u0259rl\u0259rin k\u00f6m\u0259yin\u0259 g\u0259ldil\u0259r. \u015e\u0259h\u0259rd\u0259 q\u0131r\u011f\u0131n v\u0259 talanlar ba\u015flad\u0131. Eyni zamanda, erm\u0259ni d\u0259st\u0259l\u0259ri Xank\u0259ndid\u0259ki az\u0259rbaycanl\u0131 \u0259sg\u0259rl\u0259rin q\u0131\u015flas\u0131na da h\u00fccum etdil\u0259r. Az\u0259rbaycanl\u0131 \u0259sg\u0259rl\u0259r m\u00fchasir\u0259ni yar\u0131b Qarqar vadisin\u0259 t\u0259r\u0259f \u00e7\u0259kil\u0259r\u0259k v\u0259 erm\u0259ni separat\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131 m\u0259\u011flub etdil\u0259r.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times;\">1918-ci il 30 mart \u2013 1 aprel tarixind\u0259 da\u015fnak-bol\u015fevik ordusu Bak\u0131da soyq\u0131r\u0131m\u0131 t\u00f6r\u0259d\u0259r\u0259k 12 mind\u0259n art\u0131q m\u00fcs\u0259lman\u0131 q\u0259tl\u0259 yetirmi\u015fdi. Mart soyq\u0131r\u0131m\u0131n\u0131n t\u0259\u015fkilat\u00e7\u0131s\u0131 v\u0259 r\u0259hb\u0259ri Stepan \u015eaumyan 1918-ci il aprelin 13-d\u0259 RSFSR Xalq Komissarlar\u0131 Sovetin\u0259 g\u00f6nd\u0259rdiyi m\u0259ktubunda qeyd edirdi ki, Bak\u0131 \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 ba\u015f vermi\u015f \u201cvuru\u015fmada\u201d Bak\u0131 Sovetinin 6000 n\u0259f\u0259r yax\u015f\u0131 silahl\u0131 q\u00fcvv\u0259l\u0259ri v\u0259 \u201cDa\u015fnaks\u00fctyun\u201dun 3-4 min n\u0259f\u0259rlik milli hiss\u0259l\u0259ri i\u015ftirak etmi\u015fl\u0259r. O, \u201cmilli hiss\u0259l\u0259rin\u201d (y\u0259ni da\u015fnaklar\u0131n \u2013 N.M.) i\u015ftirak\u0131n\u0131n \u201cv\u0259t\u0259nda\u015f m\u00fcharib\u0259si\u201dn\u0259 qism\u0259n milli q\u0131r\u011f\u0131n xarakteri verm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn yol verdikl\u0259rini yaz\u0131rd\u0131.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times;\">Bak\u0131 q\u0131r\u011f\u0131nlar\u0131n\u0131 ba\u015fa \u00e7atd\u0131rd\u0131qdan sonra S.\u015eaumyan Hamazasp\u0131n da\u015fnaklardan ibar\u0259t olan silahl\u0131 birl\u0259\u015fm\u0259l\u0259rini Qubaya g\u00f6nd\u0259rmi\u015fdi. Quba q\u0131r\u011f\u0131nlar\u0131 zaman\u0131 Hamazasp t\u00f6r\u0259tdiyi v\u0259h\u015filikl\u0259rd\u0259n lov\u011falanaraq a\u00e7\u0131qca etiraf edirdi: \u201cM\u0259n erm\u0259ni xalq\u0131n\u0131n q\u0259hr\u0259man\u0131yam v\u0259 onun m\u0259nafeyinin m\u00fcdafi\u0259\u00e7isiy\u0259m&#8230; M\u0259n\u0259 d\u0259niz (X\u0259z\u0259r d\u0259nizi) sahill\u0259rind\u0259n \u015eah da\u011f\u0131na q\u0259d\u0259r b\u00fct\u00fcn m\u00fcs\u0259lmanlar\u0131 m\u0259hv etm\u0259k v\u0259 sizin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n\u0131z yerl\u0259ri, \u015eirvanda oldu\u011fu kimi, yerl\u0259-yeksan etm\u0259k \u0259mr olunmu\u015fdur&#8230;\u201d<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times;\">\u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, 1918\u20131920-ci ill\u0259rd\u0259 erm\u0259ni silahl\u0131 d\u0259st\u0259l\u0259ri \u015eamax\u0131 q\u0259zas\u0131nda 110, Quba q\u0259zas\u0131nda 167, G\u0259nc\u0259 quberniyas\u0131nda 323 (o c\u00fcml\u0259d\u0259n Z\u0259ng\u0259zurda 166, Qaraba\u011fda 157), \u0130r\u0259van quberniyas\u0131nda 300-d\u0259n art\u0131q, Qars vilay\u0259tind\u0259 82 ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259nt\u0259q\u0259sini yerl\u0259-yeksan etmi\u015f, y\u00fcz minl\u0259rl\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131n\u0131 q\u0259tl\u0259 yetirmi\u015f, bir milyona yax\u0131n \u0259halini \u00f6z tarixi-etnik torpaqlar\u0131ndan did\u0259rgin salm\u0131\u015fd\u0131lar.<\/span><br \/>\n<span style=\"font-family: 'times new roman', times;\">Erm\u0259nil\u0259rin az\u0259rbaycanl\u0131lara qar\u015f\u0131 etnik t\u0259mizl\u0259m\u0259 v\u0259 soyq\u0131r\u0131m\u0131 siyas\u0259tinin sonuncu m\u0259rh\u0259l\u0259si 1988\u20131994-c\u00fc ill\u0259ri \u0259hat\u0259 edir. 1988-ci ild\u0259 Erm\u0259nistan SSR-d\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n ya\u015fad\u0131qlar\u0131 22 rayondan, 170 s\u0131rf v\u0259 94 erm\u0259nil\u0259rl\u0259 qar\u0131\u015f\u0131q ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259nt\u0259q\u0259l\u0259rind\u0259n t\u0259qrib\u0259n 250 min soyda\u015f\u0131m\u0131z tarixi-etnik torpaqlar\u0131ndan deportasiya edildil\u0259r. Bununla da Erm\u0259nistan SSR-d\u0259n az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n etnik t\u0259mizl\u0259nm\u0259si prosesi ba\u015fa \u00e7atd\u0131r\u0131ld\u0131. 1918-ci ild\u0259 imzalanan Batum m\u00fcqavil\u0259sin\u0259 g\u00f6r\u0259, c\u0259mi 9 min kvadratkilometr \u0259razisi olan Erm\u0259nistan Sovet hakimiyy\u0259ti ill\u0259rind\u0259 \u00f6z \u0259razisini Az\u0259rbaycan torpaqlar\u0131 hesab\u0131na 29,6 min kvadratkilometr\u0259 \u00e7atd\u0131rm\u0131\u015fd\u0131r. Haz\u0131rda is\u0259 i\u015f\u011fal etdiyi \u0259razil\u0259rl\u0259 birlikd\u0259 45 min kvadratkilometr Az\u0259rbaycan torpaqlar\u0131na yiy\u0259l\u0259nmi\u015fdir.\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times;\">1991\u20131994-c\u00fc ill\u0259rd\u0259 erm\u0259nil\u0259r, yen\u0259 d\u0259 havadarlar\u0131n\u0131n k\u00f6m\u0259yil\u0259 Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011fda v\u0259 onun \u0259traf rayonlar\u0131nda az\u0259rbaycanl\u0131lara qar\u015f\u0131 soyq\u0131r\u0131m\u0131 h\u0259yata ke\u00e7irdil\u0259r. Erm\u0259nistan silahl\u0131 q\u00fcvv\u0259l\u0259ri Az\u0259rbaycan\u0131n \u0259razisinin 20 faizini i\u015f\u011fal etmi\u015f, 20 min\u0259 yax\u0131n Az\u0259rbaycan v\u0259t\u0259nda\u015f\u0131n\u0131 \u00f6ld\u00fcrm\u00fc\u015f, 4 min\u0259 yax\u0131n \u0259halini girov g\u00f6t\u00fcrm\u00fc\u015fl\u0259r. Onlar\u0131n da \u0259ks\u0259riyy\u0259ti u\u015faqlar, qad\u0131nlar v\u0259 qocalard\u0131r.\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times;\">1992-ci il fevral\u0131n 26-da t\u00f6r\u0259dil\u0259n Xocal\u0131 soyq\u0131r\u0131m\u0131 d\u00fcnya tarixind\u0259 analoqu olmayan v\u0259h\u015filiyin n\u00fcmun\u0259sidir. Erm\u0259nistan\u0131n sabiq prezidenti Serj Sarkisyan bunu etiraf edib: \u201cXocal\u0131dan qabaq az\u0259rbaycanl\u0131lar d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrd\u00fcl\u0259r ki, erm\u0259nil\u0259r m\u00fclki \u0259haliy\u0259 \u0259l qald\u0131ra bilm\u0259y\u0259n xalqd\u0131rlar. Biz bu stereotipi s\u0131nd\u0131rd\u0131q\u201d (Tomas de Vaal, Qara ba\u011f: Erm\u0259nistan v\u0259 Az\u0259rbaycan s\u00fclh v\u0259 sava\u015f yollar\u0131nda (Nyu-York Universiteti N\u0259\u015friyyat\u0131, 2003).<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times;\">\u201cAz\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n soyq\u0131r\u0131m\u0131 haqq\u0131nda\u201d Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 Prezidentinin 26 mart 1998-ci il tarixli f\u0259rman\u0131nda qeyd edildiyi kimi, Az\u0259rbaycan\u0131n XIX-XX \u0259srl\u0259rd\u0259 ba\u015f ver\u0259n b\u00fct\u00fcn faci\u0259l\u0259ri torpaqlar\u0131n\u0131n z\u0259bti il\u0259 m\u00fc\u015fayi\u0259t olunaraq, erm\u0259nil\u0259rin az\u0259rbaycanl\u0131lara qar\u015f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclm\u00fc\u015f, planl\u0131 sur\u0259td\u0259 h\u0259yata ke\u00e7irdiyi soyq\u0131r\u0131m\u0131 siyas\u0259tinin ayr\u0131-ayr\u0131 m\u0259rh\u0259l\u0259l\u0259rini t\u0259\u015fkil etmi\u015fdir. Az\u0259rbaycan xalq\u0131na qar\u015f\u0131 t\u00f6r\u0259dilmi\u015f b\u00fct\u00fcn soyq\u0131r\u0131m\u0131 faci\u0259l\u0259rini yad etm\u0259k m\u0259qs\u0259dil\u0259 31 Mart Az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n Soyq\u0131r\u0131m\u0131 g\u00fcn\u00fc elan edilmi\u015fdir.\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'times new roman', times;\">Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Prezidenti \u0130lham \u018fliyev \u201c1918-ci il az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n soyq\u0131r\u0131m\u0131n\u0131n 100 illiyi haqq\u0131nda\u201d 2018-ci il 18 yanvar tarixli s\u0259r\u0259ncam imzalam\u0131\u015fd\u0131r. Son d\u00f6vrd\u0259 apar\u0131lan silsil\u0259 t\u0259dqiqatlar, AMEA Tarix \u0130nstitutunun \u0259m\u0259kda\u015flar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n \u00fcz\u0259 \u00e7\u0131xar\u0131lan arxiv s\u0259n\u0259dl\u0259ri h\u0259qiq\u0259tin d\u00fcnya ictimaiyy\u0259tin\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131lmas\u0131 i\u015find\u0259 x\u00fcsusi \u0259h\u0259miyy\u0259t k\u0259sb edir. Ayr\u0131-ayr\u0131 erm\u0259ni m\u00fc\u0259llifl\u0259rinin etiraflar\u0131 is\u0259 erm\u0259ni \u015fovinizminin \u0259sl mahiyy\u0259tini \u00fcz\u0259 \u00e7\u0131xar\u0131r.\u00a0<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times;\"><strong>Nazim Mustafa,\u00a0<\/strong><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times;\"><strong>Prezident Kitabxanas\u0131n\u0131n \u015f\u00f6b\u0259 m\u00fcdiri, <\/strong><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times;\"><strong>tarix \u00fczr\u0259 f\u0259ls\u0259f\u0259 doktoru<\/strong><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times;\">\u201cXalq q\u0259zeti\u201d, 26 aprel 2020-ci il<\/span><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<div class=\"pdf24Plugin-cp\"> \t<form name=\"pdf24Form0\" method=\"post\" action=\"https:\/\/doc2pdf.pdf24.org\/wordpress.php\" target=\"pdf24PopWin\" onsubmit=\"var pdf24Win = window.open('about:blank', 'pdf24PopWin', 'resizable=yes,scrollbars=yes,width=600,height=250,left='+(screen.width\/2-300)+',top='+(screen.height\/3-125)+''); pdf24Win.focus(); if(typeof pdf24OnCreatePDF === 'function'){void(pdf24OnCreatePDF(this,pdf24Win));}\"> \t\t<input type=\"hidden\" name=\"blogCharset\" value=\"Cw1x07UAAA==\" \/><input type=\"hidden\" name=\"blogPosts\" value=\"MwQA\" \/><input type=\"hidden\" name=\"blogUrl\" value=\"yygpKbDS189LrMrMzS0tLklMS9TLzEvLBwA=\" \/><input type=\"hidden\" name=\"blogName\" value=\"80usysxV8C0tLklMSwQA\" \/><input type=\"hidden\" name=\"blogValueEncoding\" value=\"gzdeflate base64\" \/><input type=\"hidden\" name=\"postId_0\" value=\"MzSwsAAA\" \/><input type=\"hidden\" name=\"postTitle_0\" value=\"FcrNCYAwDEDhVbKKo6T+QLAWGoqgm+TkDLl48tZ4yFbG24P3DacLJzxGLNk0IyNU5PcyhdZvdpkouxRY+9MidoJqyha\/BIaEP3GBmbdgBHMjxiWW6Qc=\" \/><input type=\"hidden\" name=\"postLink_0\" value=\"yygpKbDS189LrMrMzS0tLklMS9TLzEvL17cvsDU0sLAAAA==\" \/><input type=\"hidden\" name=\"postAuthor_0\" value=\"C0pNScwuzqxMBAA=\" \/><input type=\"hidden\" name=\"postDateTime_0\" value=\"MzIwMtA1MNE1MlcwMLcyMLEyMQMA\" \/><input type=\"hidden\" name=\"postContent_0\" value=\"xX1JjxxHluZ9foVND9BNAhHZuXBVaQogi2qph0VtyRakulmEe2ZY+RbhS0xGnOrQQB91EFBAAupi33gaQLzwojxVJAXoqvwH9UvmLbY88\/BIskqpakAikxkebmbPnr31e8\/en\/\/6\/WauS9W0qzz93\/9wUpXt+EQXJl+9p\/6pNUXaqDL9v6quCl3+00jRb371D\/Cltq7K018\/Wv94Xk\/0aqrL\/PJVrmutFrp+8+LylWo3r+sfzxOT\/3heqmxz0cIPS6MWl6\/qS\/i8hIfVROMjP56rtC7gMaPS1tT6BD66fPX+P9sx4AeYIfw1\/\/X\/eP9nzverzcVamTzBOem6vXy1SGA+KjMjNwWYZa1aXZszo968gH9o05pSLdM6MSujTjYXdfPjeUtvME1rTjTNH\/6ApWQjNdNLneiallDCf7D01\/DiFb5Y6Yhc6sfzmc7NCj7wREvruqqVzlp6wWgH4UaqqVb0i1cFPaiW8JIknVd1qxuz0kjcGYyqW62ydPPS4OIyeNFIiS1TbVXP9cLNVc1MA2sb818wO5wyf9vUSJc99Qlt2+Y1EBHm+0Lnm5ew7UBGVZoVLATnWhvYyL\/84VtLRLe18Vh\/+cN\/qtO0hmXpFTxY6IWaw1eBjI1ROoedKROt6lTnuX7zIqGlIlH31Ec6n3T9DfsN\/NRNjPpMnyz0Gr6J23OaThU80mRdiS+B9Z7pnDccyUXzw80zeeZnmWxeL+GNLfwEn8DvZmt18PDgwXhqmG8i+iF7rE1jSvxgBdwPL8+Ly1c8470\/\/9eNMvEPXzc5DTVSX34JYzdAafhrCYvJme50mLKIMrhXblFucz5pCmZAU8xhD1a64f2f63rzEngHdwN4G\/gHyRh\/G5ik0Kt4m978CT5aGPWo1EmVd\/CbRUdbapmC6WNIFsAOftCb3jbrPKqLtNSZLpFNbh08eHD39gh\/\/1EJ88vcL+\/fpn2E3z+B7YXnGzgsq8596SF8Ditq+TjY09iYXM9w6chpLbE4MOESDk2La0KO3z43lhimdiv4rc6AEjDEnb\/84Rv46954itSkXRDizFJsmzwsG9vEZDy+uXzRwoGCVeDxgtGJ3\/ME5RPySVXWeoQTK+B10cO4JpjbmxcZLKyl0+jXisSBB1GkZvEnsKYGB+bd6Z0erfQZsrDjY79hCiUL7LskqnoOAjEjGRYdhqI7w\/NFA6AkIaq0JAhLVWwuChBsJezXOt9crODHzQXuSA28i1Qh6WpXHVgdz6mxnI7vQ96Z19Wi1iwEkRUTHOHNCyCsyYRUPvnxHCWtYDOQ\/yhNaxJeBQ794\/ka2W94QeUWkZg9LEfcxPH+CtdQKHyuKjVwwRlulRNMflo0mVMgqZk4juCJWoHlxB1t30hNurIrVYn7PEUOJ8rV6ampkFwF0ZNoAtILxADuTQmbPLG\/VRm+0ZQ58lgBlE0MiGAeFgUDsfuW9I10\/9SUOhBePdhXJ9qsh1aE7++dnSXx0jrJO9AUrdt9YMEVEAe2e3Px5gW8B\/5mafuzd8GyW\/Iu2npYOeOuIasiU81IwsCZOXi4fxdlxcN9KSsMvbQlA8L0JGNv9BVqsBXuKb64hO8srPSigwlSTZ1uLqawez3VTQIMHp\/Wm4sJcQDIm4blHIkTL7XCMaV9ZlGHE2flp07SZa1zXN69MWzyY51dvoK\/JySJSs2rjuw7sVy3aWvcN9JSE1OP4X8+izUImnKq1eV3wDhLXY7UB5uXhQHmgEM5Uh\/rM5Rg9MEx7HeB\/D9iydrV4yd0znNSWGt4ulpW48coxuFUjNTvgF7AXusO7KYP4ecpatDfgJ1WgqCo8S0d0HaEbDypcY75CFh5rc9G6nFFGhFWANRe6yBm4NsFyaoarAJzQ7y3dY7is9DXGn2ms2zZOPGvz6x+pk0rQK27j4DsClgA2AFGm21eZ12Bchr+KDphuvaGZ9t0RgfWS+FSbV7CbpqycMoU9HyDFE7MKfKxH4dXhe8FlkYZDYx4+d2e+qICC6mplnA8UI9n1bILYi\/RpvZ8TqquAZIH06PKaVU4aNBT8FSyMAvWh\/gpaN6ZSUBt53oF2wIWww9fZ3ASFnBuJmbYgkDJA5YfaXhvANLJZKsJZEHToricgZ6jg4XfggksdO4F7QoXzP6FW+Y4LFLXS7QY1VdpbtZ6mYLR8VltFlW9Spcg3MS0Ojcrq3vdRj43JzANNYEjUTUk6YFaM5hNLTYID5lapXPTZNVcPUubuprDkwWK9G5B4onI90nS8VR5p+CI8DaB0CPix+yAP+uTdIVkgZVOQJ3ac1Jb92d4Z9G2WqiqJfWLWzgjGoEEgT8T8vt+9kEKBsuAtYdLmQ5rrHC2djis5DfEPlpwYivWiCCCkTjtpNOWSfFbegXPjulPZBo02WHvmJQwObljsAcnpDGRmGjCgMKkweCLr5fTLoF92lM\/fA1H7zVI+wI4IBbpJ35u7hj1RjT41bX\/WXjd5Lfs0FY9gaPWIFHKMMgOKQWLnwEX5fzvQC1YdK6I\/T+qQBSXsJXP03r8DBkcmBnPaZWjvM\/J2JY0Yh9h\/KTCE2GKNUsA5EIQ1nMWy8j426un5cKy7gd\/zmmcIG5BcuXWwqTXWTsGThHQdwrkxuH7MnrcojkDXu5iAdqksNbxrWFK3kapiN4aKrGmBcOmaQ2YqW01R3P2BGxXEAizHA8SrpEX\/xbmWKXAlML7VM\/csnfs57bphiLl4JB1XRN49z5FQmZ+CqjxMSKCVNmO51jRdwZnv8qr3xtW7jBsjrZ2rvFw5F2hW3yFqW9IdyI7BHs4kCvYL3KzoyXKPfNMPWj8WRVEbgrZVfDHdNLV0s0F8Q\/LRZIQ7Sab1+DfwH62Gdt1LpIEhnWZ2DODjtXMaW5Llh1zlZZ1RPuZXiz4GSKF0DwFGcvqkKw2GRt4hm9Ce5F5l2ZE\/56BJdmxfcNW4BM90+yQqWqE3yvB2GzsN4A4LTAtD75AEw\/nhMJwheY5DXWK70I1YicmuXMnqe3r34HihaWP9Rp7IildsihqYYdL9jCdIGEjukABndO0+sSL+Qemkk138dH9iI6wIWQI2TksOlgi7i5YLMBsJMKtHyW+xfOcoAeHh6Z+T324uQA2mqJ0gB9zcJfJfHVbMIKtKfQpmflg+T7vWvRQRuop\/DanxxoDEutGHNRPIqM8LB03e\/Mt+mGOhbZjIH2tcKKnBj8GVWkWPgB1unmNarpmt11uw+Z1Dj4e6FZifPb6cvoXnR\/kcHWwvz9mod2yKTEC1khcJARt\/AXFThfVlOVaBpOa8w5FZwn5CPar7XIMYm0uNi9Rpy\/1agyKbEknr5qjfMdB4Pn3UCFYCoDeSnz0BoxgMnMS90+Q0TDaeJVmDXJigs7DiMxxohwFHScparKGdBB8qBPgEdAPNQV24Q14QMm2rM7YbiOWZb6HxeildSfFrEqcP5McTAXiN0u5zcXai0oaF+eSkMpGlx34fg3sWOszVNS4EWZFZubdcWIfhq2DgT330u94D0\/Y+qyA8Hi2vEcgPyWzJQq984fWdLUnFhUyG1+BvEz9PfUxxm1q9ObogefojKCTLs5Tb08+TesGVgIGFJybhuJDTzGGwD7lR3ByCpRD4gX44s1\/VHCAM5qegh\/R5gjTw314jARkOwff\/uZFa\/kYdEB+yq53qR7GUkK+YhTPlIZlaQi7Bkz4mtQ2bj8eAPgDbAOhPie1+mc43TepPa27DKdhktalcDwexMd\/lm5ekp\/BArnnmFJygu391oUhhVdOblzSXb7ovE3jtCYLB2uGdGtgPPDQyO5Ax8\/qWZQcZyALO47fLjsYvMtRJERqJjY7esJdJWmmJzSxg\/tjmZIajhgf7B+CWmEWJqunVY\/tnH9jpihyacqH9\/pPPTWblyY8JKyAIb3be7pF3qRFJpgzsTT13NOfgZXGtKeWixYaJDh8TaNRDDM8OQGHFYjZYExj5DXlgifrODsQMZbqkw6ZBnmclDEZxsHeR8tVJ7ljaT7Aeko60I6HIVzJbxitVIt0ldhgMcmYvEA7hYwHpyDMzYRcP+g7CH\/+L8GXXeTybufvQtgFbW6MI1OQLiErF61\/DEtpkBRSLSbs0bvQ\/bXOEuYOXmDkwkirYZBpI+PO8yxPo2df2T2W\/Ja4\/N5TnqjnF+QdFOicEmwMHWOb5sXgCmpTFGA8EAlzWisG+AxpTn+U6RwAg3yjnlU5eAE\/fD0B\/T2j3S9RXsIMsgkdfth44pVHEySe+KSCwUn9uDXgKxsrBfQUlHWr5y5RKGUaiFzw6FHZJ3A2ApnBDmd1i4GlJSw0KM4\/rqNRTg36y2U\/RK2qkshhs7z4IImI0lkmNuKawnAkBzJT+PE5IE+GyAVG0fDraLvkbFZwtEEo662d4yyE1TJek0y8HuH3uLQt\/FJ475wC9XsnIpr2fZZ0PKi1q+zEUHZWtSZ\/xE7P7TMYZeOMpBYqU4pwAdON2fqCcfq75fxVmqeMf6PVAQO47EGmMVXD8o6yksJGOalqF9vsZe+cHGUCgLgilkxx7VWCmqIDYpmy8RwMX+JjCrpsnJhgPLgp\/sbOB\/yFauk2KVJu4SXxXFCUsiXxsjrLOx6WUsxL0n9gQICxhc5HSUTx222fBM1XIIE5yJpzHsIn6pCHck6kgZDEhEhGgzW6bmwqEfZMJFFGEQmn5N+XGE4yzsl0XKxyClZgPAwE1T\/+rweHR\/u\/Ups\/Oou8QGukZ53Z7FORrgwnfvAksK3NZ0jyNZvvh\/cPMU91EriNyY5Gzk0Ie+HD7nbypEh9iCL1uW7TZaT2hrVAT\/STQekSaJFXzezQsBE\/ImaA9VM2vgWZSWEVTlo6fMTlqxb9kB2erzw\/x7g69F6CJBYGJtJdmpggtxbqTKOKoqOlYTLpsuYHvWNxrcbHVVnTD\/U4SGs40jrS2SMWkZR26CwNUMuDPTTRnH5dWqhFBrqoAgFPtjV55TnLS5xk1gI51iI\/FUyAn2H4SomzO0rGGaJeFMxkBBI56Rm8eHpAm0RJNCRkySF3MkEpd3lKpyxiPr1cdE0LDx6QOpdxNjKupyYEq\/o5XamUwBN2R2m0za7MHWBqIaccwoqP3DqQGT0bigXcxPFjGsKqgG64EDukoDb6ljku\/nBMqvKQ\/s62qMsBMMekl9\/x+6KnhqN4LjlrQ3FGONMgF8fwP1OAja2RN116cAmr8oHcZ+BzkCcCp36kDvf3xwJZBvK7LxDRYb1Bu9Vy7cPDEKD6spriYR7IaATEGNJAl6C\/FngOd0CJnLFmuVPw5uER+Uf2\/X02l2I1fVsaxs52pZ1c8BvHsqtvhi5MU7APQ7Jrio\/i0xisAYfIIh7cgyWDuGI0FCmtwvrP0uiNkuYie0Dfs6RBV1gGE+2IrFToVDmrwu28EM9EEl6Ri7IIEZ84qQmrvVHfZtGBbWETcmW1csrtPrPq0T6fsSeo+Gs02Tb\/gQEdtNUwFgInEzN6S9oOlNOfAvnOukQ6roIW0gqINNNzeBIdN8WQHCuzGgKbtexDwGk81eU27sIGSv6t6BAFEiJezGhkrD8JSvto3N9z+8UlhW0Ldmw\/82uS6wjhsJ62dgz+GLatJIsbpq5bxg5tLhZ6aSiBHoyawXgi+ewCUGXtXNIkNA8yJc\/gsIEWnEgN6Q8zfsVaYLwuTKCiBs4MBbELTVjVwqJqLCSABR\/q98tXZ3S+7EHwZ4ARbTCX\/ryZtxO0naS9KILbXk3hzrz5E\/qrzq4D+clGo\/dbnNJrwGL2riOOM8EwHpOO4jyrKofTkfgAwArdmiLF8Z1WXqDsmLABXpXsH8PbLHnAbLyZzNKWfqYR\/\/z\/YnCL\/QgsOYcReav0Yw6zJzNW5gGKAjL4M12v9KmJkw0H+zvOyVZkKLLmhHQe1I2o6sjz8xiGgZRKPxGcaHfk38lM\/UUiN0Ydtym+6HfgyNaYPY7TvMe6zNrxpylYkTC7RaLj5C5ldNESZrqZRWsaYPEAAbd4kP17bCHeF3gQPbWeaT9Vy4GsRAQbrzUvo+09FBCl+JO7EqkUfXRXYp2iT+4cIaXwwKKAYE4BUX9RdAUGm8icFQACG7AegLP24vP377rEhc9zhAT0DWGe47T\/b9N3zfoTvhuUeUNqt6FtdkYoYwvUI3Ar0lw9hn0HschMcyjSfQyvkdFgDw0wHPEDhWE9bstFj8rNyxWo+M1LgiHDb56mmDQDmsAT8LvbiiIiEaNIVdYHIm1eolDbtbEk\/DitIhBqUqv5zI4U3+uqRvQeJ+TrWL0QszJs1EPkC9PkZjyheCbJaDR6gf8mmBp2AU3lTlBC2CV7RJuWYdwIj2+tpez1pABTwjdAUo5h4XP4FL9BcGOyuHuBFBfWuRn5DhxVgg5Sn+uiSdISjJ4aYySMU3a4EQdzAv6QtQCP3\/xpjPS+\/A4OFNjU8wrhWLGf2Jczz1JkvFT91mSpej7TrWMUeAkHomxM0iDXEMdkptUTh5SBZTya1ykiZHDoM916iBz74DYRH2W2S4ELedy5F5bOGSMcDkwBkW4kow73hYCTJQ8yq01mrD0ZqNDkVHDpPgHAmfW+vsn7eXoRSUcSZkzkXmTlS0rCAbkJ3fFAOj9JRYmfckRIVJBUM8qiGn\/sFdmZfSpSFqI\/910YKAsL3KbSW3NGSKFwQkYCQyCTa\/ZMw4ONWsJrgha9Dv7JWH9iH47kUJi1ILRjnFPgnCySxmKOP9rzdDijkBtnzkgYAadwxpqjdIwDr0UGmcYVm0hvFHUqlAymdOeqq5OOpS5YmQmstu6hUQgBLutEjpFXbLR04ascCNVfSnUmrG4GsZfkTNXqrEZcFTyh11ZDA\/vm\/LnDU2OEcUFgm8U4QagxgpPbMUU8S4fbyx33lTaMhRZ7W83zrhBDkoRz2B\/05PSJi4+RW4uPouoBbdHayCmqW7LO8Kj4fYhPRY0xBiBegwEbdWYScjUiFAt7XWckR5n3yB7zcx7R5rVIw4lhDSDjr4bLvRpSI5qQDZxdDaVhBGW6fAWyjCpS0ORfaDeWI0wvJ+vNn3cEFJbWDyDWxD32BBH6EVQ2e\/g2U0wLo+oEl11xgG6cAgd4bEC82CPA+MwhUpAtC\/p3HhC7mJ8bZ6ScgWntYsT0eOE4gzcv0hVjj0KlzGNQ24i14CDBdjxcnKGAaHHRCPALVyW6Vnkk5DIzNFdTKgfF42iirZ9IzE3Fy7cxTrjHj4CyxOCfkXKpQ5qZSibKYFx9sgealIDLbFjddVvfQ10if8eIS4wBozuH+\/1F1cwrsEl1aVICWKdF5zyskBxl9ECYUkBcvHvOlYOCW\/Lxk1Hv+2SkzVgw8c6ABWh3c+QxZiPpliMou+CU9v\/ERSAmh1OzDscegurxyXZouZiY8YSc1olCMmgr2kSeA9RJ0VDH4gG2bypFagi8iUhBJG624TWRvHiXeXPVSkOwY\/RKqhrlPJUTFCJqAAfaFQwMI8ot9kOZKbq0jZFKyePerfFQ1SnjUY47+IltPPhnlrmCnB7+iP0hZMikC6sLku1mTNDnrmABVXnAODDyjZw0V7oWl73+VbjeO5HjcCtU2sjimh0VNVExzqOc4GtJXYG526vHsZU0obhGFtUMFuLYSpsfvq5RiIuSG67ufNCzpm9R2dFIDU\/\/Q6AWiNQwk\/4w7NHd3oXvF0HtUP707kj4rQKewwf3rIO8NLVIw\/WWFieQKbVQd2sZN0FDLW30BOOlNCZ8sA45pOB+O\/eeRnDvdyDMH88XVKtSUq4CxNZfUWS2XXTnAay7Cl9B+xpbnGij6KEONOuX\/XqbGU4kBUEJ4ogR38GiXD6t22Gz67n+YHRkCyxdfiyUoTlcXUGGhK0GJgGK1h4MMplZRBKIRFDyQW0f3IWXljL1o2nStwTBMSWHtLLD3gYTYYygkJX9Iqn6+pTKKnES9uWEA6f0P7sRJ2iiY\/BPvEsOLHBCT4Z5qlqhi\/TX7XzIvdgAEdaWJaTnGNdWXpNHrm865WXKt5dm9mEg15b1CEe4V7Q54Of1aza3zsBuiD7FuK+pyenXAfFhwdocEci9KZ3zwVadrc\/Tb\/Ww+Ff1BBh+paNyN1\/txCHMfo07WhPIRuixbTVXcMGgnhBg+1q1XeuqFRML60UjcVG9edGVYVahUlv2liAPC9NqXJdoU2oikL2rynJoeiZJyS0nUcZ1yrzgwiK9XHD98w6jVShhHh7Y2LCqshbTbe40kAUj5jG0JCp1MBPefluGZyWPFXF+0ZLbMeVIDS7cUpwzh6Rb64nD4ETZXTa\/+mXtjDdxabvNtxS+wOqDWLRjvByPoFG9MJ8HfIaITY83hEaw9Jj16skP75F8Y6dWWriY+V2ItMPW7OWWiJ0Q4F4CVvBugZeVL9RT8C6axpUsHldLOHEul\/DmT7orKM7mNsMaBohtXGP08gTmjJKSusBk9lWq5T4HDqmydzNpKFeEKgqxGSph\/UMOEvzVzSekiELl\/nrNSEYGIXFCSORCUeY9AuMPTPIMrUHEy4N+ncMLRupJjTgXsMl+n5B1zcnnGDrNk+1z\/uZ1yScrPr0wSzLfhG9ybSW8RzvVI+nEROCHSBfWlDPcE01e0CkAbarY2pENVYKNMkHPlTlmuySoj5UfLBY6OiSrGt3DuJoGPntwp1fD3iszIv\/FWd3xZ3ddGhCxGyiBxyyGYX0PhjOELcPC7Bl0SQTkE2G8HN2VBgeSM6HAA1qhu4nLpsgNc7\/dnrGe12ku861bZ5a1ie9QxBVo3LYAT31hgWa+\/p0VUJW\/eZEuTTbe2vQFuIpLx8X8msg3Qa8DDsOZDZd91k10r22A3t0uSxJx2w3h0SRnxe1WCKVYNepRYTD3GU6lOjY1hlnW9FtLIlcHT9g665NLnEifdhTvYcTpIBQLWYQjnM+rJehtdetfYPtug2e21vUkzXg3Rl5sqE\/WlG2jX36msRtJ6UQGyhDdtAQLeapLvWsnHappINI+fBRjgr3rTvyimSch0l2N5oNxr8cU5dK+ofHJcfRrO7Oxft\/SR6xuuKMVvkdoa\/V52sy7CSh3tnCABmXUcQjDVmjzuzeAglk4oLSeVLU5Td\/BEk9b3HEKpKxtQson9qjBg8edB3aXCadnmItDf772AnWbbkcHRDcHtKaCm2nuv8BNCRwTexL606sqTvSjmbSbRCDb5tit7Kzlk3NKaCEq80KoijPQKWojVhA4i\/cIjMrEeOMWMa6k6xD3ZWE4cgaxdKIWSGBHynSwTRdZ7MLbe8G4esYZ22+MswUznKJPrp0Ld9VgWPoPX3vwm1T8AvXm1H4SINb0e2cGZMj4SWBYYGq5xmEJK5YoqhRLudada2NwqSvbGYJyAQ89HE+77bMnJzZHs7BISzo83z6mKhlug9Q3e0P1NfMa\/jXpcmLsvSjw5aZP+xZiV9G47jCrVNYXCra3VZh3tmbcY5cClY9LST3WbVc4vBp7uHQeas\/kkSRRD0es9TPwBsEfAmusKtIWrV4PBCA43g2JQrsd6N1b1e7tr8B21m7sMF6IJVoFnqFAXn5cBNPbWq\/SDPxDqwRkvSunNjlxdLeH3SUjdfw2q5NsS47seXOnltvdbbFoLk7RiHCIk35\/PunZ0gaxxZyQC954eZ9rNwMMVg2F1GT7RIZn8oEmJ8c6QY2r24rq3gRLaaqXtG60sTqB6JagOpTx11hvlZw7RZAnnoybhT7vKMtEVJ4wFMGIRlMUZlRjko6c9+AA77bYPwWhOKFuA5oTxgSZ3sLRM0\/oslfFOdGNdVK9dS1ckeEQ1IDZHGaB3YtWoX5Y5NsO9h3fUjYqtsv7VWYLZg3g+9aIKo+P+e1k\/Nr05RCycKsw1MexB0DuVIZNCqOedq2c8T1fmTA0H1ssgsxz4KuBfGCIp9KEqR\/tuxp+FElYJsiFGRRkgYWccr8AG8bdsf4PtvBi6rdptY3lkoCttwI99Nsa4+6s+QwRv6gLQgQOw9aYyF6MmTJzh5qyAoYARbSlu3eSl7Ftm2H6n1BaY\/Xx3rO929wmCnE1Apix7XtyYhXF1K14yNsRiP8sXSF42FWTIvBGCFaPNbHYZTB5JYbcn9cB0JtFfNApCL0IeqjEndzqWAC4LdEWhezrmk40HKrGOnVrSo+RMYxgB01mVAsOAiG2\/MhI3F7jI+ct1QJlZ53u6GtMRVH2DyvSa5\/jdhaOiPLIIqy1WTEC3AOn18jjX1KKlAptXZE42iGg0huRJqItYocrIYfzC9CGlnG4ED1qFHN9sJuTJcgEjuBT7tMWNy34eUbDAwHGo\/NL4RhqQFZayIXMl4r1hCXgzO1eYcSkyxmaNgCPFrK7ISZI+lKVZVi\/ir7ti8qIrR8z6xBC2K1HVmrcG5euzpd6GhOg5WKaby4UOGFkLTYU2cD9t+HpaNWutMDqJa+UDu54CXu9rpA1Pq5CPAD4ZXMBrFYYA8suLzG413mFm\/CkywQ7vrqTSXSWoP48rrPeU1\/pvERNRqtmRI0rCyDReHA0hkXgi9FqXdtKbe6NGnlgWE3ar0eBpYLYPCHKs20FPiOwlnZ1XnEgNe4C7Y4jA45iRsT\/Bzntb1YKJA\/PqJFibbMjcZPpXwJP\/9\/WNHHwzb3Ghy6wfAVq9+o8v7LC67FudG1r4ocwk7Lw3+lwyo8Y2LGfvicrsSQ0ku1qGDcHcJWn76lnV+diNBgeZqJ++h7FcHl1Dm+HP9fw6yuE37KiYNl5df7T984UXHCapMD1YXAmSVdX5x5uhHRAqyeDNcJoRKkcT5b2vRL36Gu2docGpARVDvRY8XxWJ6ZQp0AhQ+U5j8HDanOel2M9\/JIDD5L8U5VrBOlaeCVXPmsVlWzZfCGsqPDdy5oONmeFaEWtEjwmVGOPUWg8\/\/gibrxMy7QhdHBaeZHcWcCZgPS7egyz18XVeRsafREqqwHrAV55de5iSAmtK0My+i1Kc\/z86pwc8eI9b+FmGEUhtnFNomxXhKvQKSqUSW0uJnYtCXjQuDwQFvioXRZ2r746tysKT4ZKpBs6pU8i\/NRMo\/SxwkomY3cii7e82oEbCKRCjyL7OKRr1hWYNA44gAVnOMzeD0NdFwbsiRoO8R0JifqsajAIodXx8eeX36kP8oJx6ZlO0kJIhRJtVapOYIF1+V2Drv\/mZdpkJoWTjlgwOkhoVk3h5a63KaHI8Rc+815POSpJq3kXkcQxPCsd6yrvBkRbC3xKYew5VViGwDo3wskazmHNBezn0Z6TwNZa3N1i9l1mKTx7hvwHLUeirWD3IexNz4PgvmkXtSzO5SYWBOuhFme25gu7W1DwluDXC58uW5gJPcvNMF7nGTcE5WfRAl\/SwNRJ0JIBc\/G7wEABGIHt7og0Uo0lu86MU+N2Yoeju2h4BTtiKCBX+oKElb7WyQsqjjyqGG0ZXAvMzZLLTxqCUJgerelljwsb+Y4tFkFFcMDdDp6MTGnbd9N6cmHZEVZzFBAvLhrnjLeYr3qnfieLRLMBXvO5CAdnmnica8qxE7I3twtGkSXZmWuHAeayuYc\/MOJoiM0kkAYheij0izJ8ZQvJy3D3Qr+jZGCjgAV5t3VPqmICHFDoYHljFZAXwoQMMmvQ0x5+BiwKblsdQYW57RdyiACRc\/eYNGQKb0rPDFBTnocnLiX0qD4zS1fMfUaGCTKoa2\/L3ilWYVAk1yOAXUFDVwp4ys+Km4TGwr32sg6gJabku2JLdLiY0mMEIX0ID5YWf2+jOxzDgGGopnBeJfMqz6olKrZnKTU8+wbrn0tMexIy+b7143rOQwIkQ0fd5kUs+BC41UXqa403+VC9x6RzYHaeytF+7IRTyjowWOJBi9H1PTlpMXdebKiNRfRhFFDsvavgMI2NOVCceGDy3OCO0Nd8VYoLrT2z92rYeE4uQ6Wh\/Rg8Ty3dOUq82DpzFPvjkgzL9mQhTvVwBTRLE9lms3Xr9XbeSBh5I\/QYyym+mVqGYk8KafwRFBNDuEXu1IhWKzSanKN6o0nhcOBASvyf6vIFcFKduBpBhCxRSSAGvlLuwCOO162\/\/Psf1cH+3ZEKoMXbAxHEngAXZ5BTbLB1mEyxxUjofYCRT1+5sl\/5EF0DcHxQQOe2wyicxkLnIAh++p7qOa7O2RLT6AmJbbpCFrjq6SgqroHta7ecOs5QeoTPljN2Ix0wgTbWXH9Mslgu1xUQgS+kYGIJiA6cHPp4rZlekSV2de4aY8GJFStUt55j\/dpUj9SjyxeTLtcL+AndG45IAo0m7MbBxu\/dDv4hytsrb6nBeuB1P30PozvKwUy4LbK3fshLQ+JPGrN2581PxZdBud5tE9vNAqYwpztzRoiCHVOLNNNK9DnGXlvXQAWIAGZA1hEAeAmGO6OxfZQdxwJnlFrfoQiyrTh9uCsmT1gvRTpdyx1cBrMAclEGNmx1glXJVFyMRNP1XMOXM\/Kjq1U3wRbTpAavMEz1kdu9aDvI\/UQ0t8WAz7tEvnMlb+ChD3lgV7F3RTHVq3PY8uzGfTuhXYd9K4LGgm4xtWsHqT7hQtZbn4OfV95WT7Exzho0GEKXD4\/G4HpZjfNuIZW6y1vKuiIolt24GRYd6NZmp7zTcQuo6n61dU+FxVDBKuHPRQX+eM5FzlRlzClnWfNFxcihMjMqAQNH2t\/i5QMG5Zb3K6+Fig1+2WaWjyCsB3\/8AjslYgAH\/xFymPgvWwST6MGA73CZ1GKrpupanGIwZoMd7hI\/7U3i5p+h0T\/r6lAQhcrAXYzyDHyUFNMX1LfFdUCQnBN6KzhHmLPHkR+Jm+tKyqkQ1tvd8WYMBykEftG7Vi34dwhGG85jce7rm+Dm3cbXMdQmShqJ5nPkYfRD4+K+rF5SKHSjpCP5MZ47+kqERDp8oJq0bK2Nd3hgo\/eUigBnNkmzOm1dLNGGniIQMxef+8QXOc7c8I9tEEaT2Ct8bNNcRxv2VzhCHjVpta9wKwngfiQY8vPCxhsIbJOZKPHGexCuALStYX+hIPOXex9VyyadM+cd7bPX2asQlXAwkhock62n5BtLo3er18LmAsxZahu4pDbW2NS9QwQJ1tDAqwY5V1pK7J3Vrl1dkZYMD8VSM5yADaQYcsZFS8AYwjHyypaDSycxyC+XlRWi\/bO7bhNDJNwZymXdQvH2CZgrmfcEvc0uMXbDPVGFLCQhGaShEI1cRublIRceuVwNOyLBHUW5BgYrX4Npdb34VJrQEkhg985pPedXeJ8QSANMavsJ4U6mfOnWjXV4GuDL3+llWqqnVZ1VSQhJHl53bcx0oNfHgKy0sUJWHHt4UeXRwRjefXC7x4vgMw5VTG8FdY\/uH9194MESfZ8IfT7XAyQJTRBwm4OLgNBul3DsYfOOjz8nkNmUOsMeHEY48HgstiL89ScitHQz27T5Nq6EBScR6xgtffC2hMzsjtqx2RdX6b1rDRxyxhkVwpxgGJITxLfi+3YxldkPei8QDk0dbwbh3S6GN3RVwcRW1IXwHXXzBQ\/BXhaTMHDSlOzc2tt2d93uiwVZVVlxFF7SKC56uvkGTh\/4m51LutoIa2wsCh12pm2so\/uErw9bKNmFSyZgQR3bN8ACqs3LtM76oJyooa9jbSoWIFW93wdL2l4c+F2LGY76pjPOxKJkwfxrqG8rkinhbSSt7ovvq8J4GBqHFO1ZqEU3b0pkk5vRsHLH4r9WdqbKhu4eomKuKGgSg1mPuZKeHS42I9ChJohzx9dvWO0\/A3a1cTL2D3ePZcLd1aVNq7vxXBuN6LKHqKO4hREzumZFWdaCjWuPS5e4vV6\/i2sntUD+zC0gO9HblyY82vltQQGyhOmcAcctcHuwsZE3LWBnXAmSVU+yqQAYLFghKC\/VRZGB3eknYSI3XCJwtM91SdSV1WJk+dRLt2fsC1hcPZi7p3NABHkcxWFfNAYnh\/m0DwbZQ9eh3U4QxncRO9SUu5Rwq7BOYpppRQi04Baenx\/\/y\/Hnu0v0bG6ADi95JihN2466GofEgEXjDxTr+K6VhM3BeyuohhITMShX+Bt2KJjUvf3QUrnXaqePW991JzXYnEfjO1J\/4h3FnPVi0922drdXNsuwPuZm4J1bD5cC6tfvUvKNBfC599kd4is6UObgF\/pYDNJapqEaeB4tnG\/fhdt2GA1we0TlUAPQXt+SmwL92vKnuGSbyvDevNDuYoI6Dh4f73kmEyWKgkrUJ93eykJhylDd54D+wV\/HYq6V9hznDgHXeA03g\/AlWD5xsRrE9XhMB\/U0pms1FlMtCr+BruSRPJPdDfEq+1DdMoMBaNSVLqy714krOq0VnYDy\/PGcIK7AMg6eQHeJsVtSmrW69SV3jrH\/NmBw6JmIr9DhnbmOFVpc2cPubSETWywXOUXlhGhj1ib0y7eWYvCBMfzCNWu6h7LaiupzmqOoZbQoxOV+CZPzb+v8FuoCo14UB\/sjUSTofnvv\/mj42iUqGj1StyqFfm9uO\/xG1ygd3Ls3kl0YD+7ev31No7mjuOhhNNR1DjyL3aUPw3mW1eZiLd3ELS9hCDOJ\/nHv6nORCV9bTTe2MJJevX9ontEMt5q9mRsCrs9PDiBciN2l2hVeOcmprpx2\/Z4TD5jDHt6xUbihphMx4HDIX3uXSyoOD1WtV3gRfAmsfX+f7nI7oVk\/vNO\/+6h\/zdFwZNN1TfJ9Zu5yq5K4MuH6zQxulS19sjWwmJvNyeQbWHA5vOLeppQcHJnXVZPC37H+4GtS9nrJWq6hQlt6u35KdrRmB\/nhUMVUKKkiPRPNngIEO2PZHKazXuxO746j9CSNDx+O7u0o2nLLlC2FWEvbaj1saQuKyIX+Q5sGey+gbRR8Z7AqbKfnuZUrvbnq2YcH2yelF+EdiTsettqaOPcmJ4BLzwG1sS9SpHzBKR+Wv7qYezj69vb6R0HQqMAX0Wr76kSjGjVi01iOHvZaZ8htEXYfy+E4w30n\/qYXv6emrpYuB1a4K11tdJJtqv4VGeKyTZd05wAsJ9dvELgcrr8QbTH4NrQIymivmoi3xsK+hRdl78Xg\/sayeSr28yixF1uJB5+EcBzWA9UzMQsQLenaJFQyepzWv1fHus4MRQPobrtg1U3IpvP3dWC0YKIXA4kO226rDO365eUazq3FMH5Ac2JVsY0+uHslVtylKV8k7oK0x3S3JxA8rdOqNXOjGg4SkiVNnsXzCsv5k1R9ofE62c+4QPjyxXsR\/y7jaDamh\/OZvX1qiU4Gx8xs47mPV934q6rO1L+VZolXcbaYIvmYoZsrAmDRXSpHt2\/Ed8A6riHNEJ9RV75LfVjFUuIa+U\/95tIpvMcOObDgg17iB727whbSBNgN3\/tMtmzvcH\/5r1+O7UUsTohFl\/9Y25qvcLVtVISMxVfACycu1USHVK8MuzYdeRb9Dj7XiK\/AcbkVDfOcYykhC9qXaitzjaVDhaBjLgcN1o5AdNjOvgHLIPfAujp6G6NMvrsjTjS8oBR5o4m4P3rRWKmgjg44jDHIIMfyfaeM8k7lXVo3p8p2chxXowaRcvldPgMP74ev4ZinS9ex2wVQ3sbmnMagiDlVQERcf7jvX3TwAOPQS2zxYfm5oUBROYWx2R4SRsRxJVo32e7BrNT4PtZWNLcExn\/2wSP1nEq1sLFda9qu7VjH4v6IooCoESfVbdv7S+wAGqGHEtZHiS4YiQGmQyU9pTCDHMZTub5cvo8oRYmsOUYFpxNrdT8SbLy7ixuLeHEjpnv0zYtqCU+sC9fsDYPTMzc101\/jNnM5tmrTs3YMkv60fE\/V5nTWAgv9TXz3ftPWVXn6a8xuF+pZB9L8RI9oWP7g7zS+53D1FPNfZ7r0zA+C6PWERRpiDUfq7z03Lit07b5grxtO3yYVthXo\/l7Tsdg\/h\/uDEztCBcRh4MN9F4\/oSaN\/LCfN\/Ff0r\/8P\" \/> \t\t<a href=\"https:\/\/www.pdf24.org\" target=\"_blank\" title=\"www.pdf24.org\" rel=\"nofollow\"><img src=\"http:\/\/nazimmustafa.info\/wp-content\/plugins\/pdf24-post-to-pdf\/img\/pdf_32x32.png\" alt=\"\" border=\"0\" height=\"32\" \/><\/a> \t\t<span class=\"pdf24Plugin-cp-space\">&nbsp;&nbsp;<\/span> \t\t<span class=\"pdf24Plugin-cp-text\">M\u0259qal\u0259ni PDF format\u0131na \u00e7evir<\/span> \t\t<span class=\"pdf24Plugin-cp-space\">&nbsp;&nbsp;<\/span> \t\t<input class=\"pdf24Plugin-cp-input\" style=\"margin: 0px;\" type=\"text\" name=\"sendEmailTo\" placeholder=\"email adresinizi daxil edin\" \/> \t\t<input class=\"pdf24Plugin-cp-submit\" style=\"margin: 0px;\" type=\"submit\" value=\"g\u00f6nd\u0259r\" \/> \t<\/form> <\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Az\u0259rbaycanl\u0131lara qar\u015f\u0131 t\u00f6r\u0259dil\u0259n k\u00fctl\u0259vi q\u0131r\u011f\u0131nlar bar\u0259d\u0259 erm\u0259ni etiraflar\u0131 Y\u00fcz ild\u0259n art\u0131qd\u0131r ki, erm\u0259nil\u0259r tarixi \u015f\u0259raitin verdiyi f\u00fcrs\u0259td\u0259n istifad\u0259 ed\u0259r\u0259k, havadarlar\u0131n\u0131n k\u00f6m\u0259yil\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131 \u0259haliy\u0259 qar\u015f\u0131 terror aktlar\u0131, k\u00fctl\u0259vi q\u0131r\u011f\u0131nlar, soyq\u0131r\u0131mlar\u0131 v\u0259 deportasiyalar h\u0259yata ke\u00e7irm\u0259kl\u0259, Az\u0259rbaycan torpaqlar\u0131n\u0131 hiss\u0259-hiss\u0259 \u0259l\u0259 ke\u00e7irirl\u0259r. Onlar \u00f6z i\u015f\u011fal\u00e7\u0131l\u0131q niyy\u0259tl\u0259rini \u201ctarixi erm\u0259ni torpaqlar\u0131n\u0131\u201d geri qaytarmaq p\u0259rd\u0259si alt\u0131nda realla\u015fd\u0131r\u0131rlar. Halbuki, erm\u0259nil\u0259r C\u0259nubi Qafqazda \u0259n [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":502,"featured_media":1094,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[15,36,4,45],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/nazimmustafa.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1088"}],"collection":[{"href":"http:\/\/nazimmustafa.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/nazimmustafa.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/nazimmustafa.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/502"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/nazimmustafa.info\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1088"}],"version-history":[{"count":1,"href":"http:\/\/nazimmustafa.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1088\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1089,"href":"http:\/\/nazimmustafa.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1088\/revisions\/1089"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/nazimmustafa.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/1094"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/nazimmustafa.info\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1088"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/nazimmustafa.info\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1088"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/nazimmustafa.info\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1088"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}