{"id":1116,"date":"2020-10-02T14:20:33","date_gmt":"2020-10-02T14:20:33","guid":{"rendered":"http:\/\/nazimmustafa.info\/?p=1116"},"modified":"2021-07-18T19:41:40","modified_gmt":"2021-07-18T19:41:40","slug":"tarix-erm%c9%99nil%c9%99rin-m%c9%99nfur-sif%c9%99tl%c9%99rinin-d%c9%99f%c9%99l%c9%99rl%c9%99-d%c9%99yisdiyin%c9%99-sahidlik-edib","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/nazimmustafa.info\/?p=1116","title":{"rendered":"Tarix erm\u0259nil\u0259rin m\u0259nfur sif\u0259tl\u0259rinin d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 d\u0259yi\u015fdiyin\u0259 \u015fahidlik edib"},"content":{"rendered":"<p>&#8220;Erm\u0259ni x\u0259st\u0259liyi\u201d adlanan bir termin var. Bu x\u0259st\u0259lik irsi A\u011fd\u0259niz q\u0131zd\u0131rmas\u0131 adlan\u0131r v\u0259 genetik analiz n\u0259tic\u0259sind\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n edilir. Bu bar\u0259d\u0259 kifay\u0259t q\u0259d\u0259r yaz\u0131l\u0131b. Bu yaz\u0131da is\u0259 biz erm\u0259ni xisl\u0259tind\u0259n, onlar\u0131n \u015f\u0259rait\u0259 uy\u011fun olaraq simalar\u0131n\u0131 nec\u0259 d\u0259yi\u015fm\u0259l\u0259rind\u0259n s\u00f6hb\u0259t a\u00e7aca\u011f\u0131q.<\/p>\n<p>&#8220;Erm\u0259ni\u201d adland\u0131r\u0131lan toplumun xarakteristikas\u0131 \u00e7ox m\u00fcr\u0259kk\u0259bdir. \u00d6z\u00fcn\u00fc &#8220;m\u0259d\u0259ni\u201d, &#8220;sivilizasiyal\u0131\u201d, &#8220;talesiz\u201d, &#8220;soyq\u0131r\u0131m\u0131na m\u0259ruz qoyulan xalq\u201d kimi q\u0259l\u0259m\u0259 ver\u0259n bu toplum, f\u0259rqli situasiyalarda \u00f6z\u00fcn\u00fc m\u00fcxt\u0259lif g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fd\u0259 t\u0259qdim edir. N\u0259 zaman ki, onu q\u0131sq\u0131rdan, z\u0259ncirini \u0259lind\u0259 saxlayan d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin g\u00fccl\u00fc oldu\u011funu hiss edir, bu &#8220;m\u0259zlum xalq\u201d bird\u0259n-bir\u0259 quduzla\u015f\u0131r, insanl\u0131q sif\u0259tini itirir, \u00f6z\u00fcn\u00fc v\u0259h\u015fi kimi apar\u0131r. Tarix t\u0259kc\u0259 XX \u0259srd\u0259 erm\u0259ni toplumunun sif\u0259tini bir ne\u00e7\u0259 d\u0259f\u0259 d\u0259yi\u015fiyin\u0259 \u015fahidlik etmi\u015fdir. Tarix\u0259 q\u0131sa ekskurs ed\u0259k.<\/p>\n<p>1918-ci il\u0259d\u0259k tarixd\u0259 m\u00fcst\u0259qil erm\u0259ni d\u00f6vl\u0259ti olmad\u0131\u011f\u0131 kimi, erm\u0259ni ordusu da olmay\u0131b. Bunun \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259n az\u0131ndan orta \u0259srl\u0259rd\u0259n XX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rin\u0259d\u0259k zaman k\u0259siyin\u0259 n\u0259z\u0259r salmaq kifay\u0259tdir. Osmanl\u0131 v\u0259 S\u0259f\u0259vil\u0259r imperiyalar\u0131n\u0131n, Qacarlar d\u00f6vl\u0259tinin apard\u0131qlar\u0131 m\u00fcharib\u0259l\u0259rd\u0259 g\u00fcrc\u00fcl\u0259rd\u0259n f\u0259rqli olaraq erm\u0259ni varl\u0131\u011f\u0131 olmay\u0131b. Erm\u0259nil\u0259r \u00f6z varl\u0131qlar\u0131n\u0131 yaln\u0131z XIX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259n etibar\u0259n g\u00f6st\u0259rm\u0259y\u0259 ba\u015flam\u0131\u015flar. Bu, o zaman idi ki, Rusiyan\u0131n \u015e\u0259rq siyas\u0259tind\u0259 erm\u0259ni amilind\u0259n, y\u0259ni erm\u0259ni xisl\u0259tind\u0259n istifad\u0259 etm\u0259y\u0259 ehtiyac yaranm\u0131\u015fd\u0131. Rusiya Osmanl\u0131 imperiyas\u0131 il\u0259 Qacarlar d\u00f6vl\u0259tinin s\u0259rh\u0259dind\u0259 &#8211; y\u0259ni \u0130r\u0259van v\u0259 Nax\u00e7\u0131van xanl\u0131qlar\u0131 \u0259razisind\u0259 xristian bufer zonas\u0131 yarad\u0131lmas\u0131n\u0131 laz\u0131m bilirdi. Bu i\u015fd\u0259 erm\u0259nil\u0259r \u00f6z xidm\u0259tl\u0259rini g\u00f6st\u0259rdil\u0259r. \u0130\u015f\u011fal prosesind\u0259 ruslara yard\u0131m etdil\u0259r. Xanl\u0131qlar\u0131n s\u00fcqutundan sonra imzalanan T\u00fcrkm\u0259n\u00e7ay (1828) v\u0259 \u018fdirn\u0259 m\u00fcqavil\u0259l\u0259rin\u0259 \u0259sas\u0259n ke\u00e7mi\u015f Az\u0259rbaycan xanl\u0131qlar\u0131n\u0131n \u0259razil\u0259rin\u0259 t\u0259qrib\u0259n 150 min\u0259 yax\u0131n erm\u0259ni g\u0259tirildi v\u0259 regionun demoqrafik m\u0259nz\u0259r\u0259si k\u0259skin sur\u0259td\u0259 d\u0259yi\u015fdirildi. Qaraba\u011fa da, Z\u0259ng\u0259zura da erm\u0259nil\u0259r h\u0259min vaxt k\u00fctl\u0259vi sur\u0259td\u0259 yerl\u0259\u015fdirildil\u0259r.<\/p>\n<p>Cari il fevral\u0131n 15-d\u0259 M\u00fcnxen T\u0259hl\u00fck\u0259sizlik Konfrans\u0131 \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 ke\u00e7iril\u0259n paneld\u0259 Prezident \u0130lham \u018fliyev Erm\u0259nistan\u0131n ba\u015f naziri Nikol Pa\u015finyan\u0131n Qaraba\u011fla ba\u011fl\u0131 yalan\u0131n\u0131 tarixi faktla if\u015fa etdi. C\u0259nab prezident bildirdi ki, Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f Az\u0259rbaycan\u0131n ayr\u0131lmaz t\u0259rkib hiss\u0259sidir, 1805-ci ild\u0259 Qaraba\u011f xan\u0131 \u0130brahim xanla rus general\u0131 Sisianov aras\u0131nda imzalanan K\u00fcr\u0259k\u00e7ay sazi\u015fin\u0259 \u0259sas\u0259n Qaraba\u011f xanl\u0131\u011f\u0131 m\u00fcst\u0259qil diyar kimi Rusiya imperiyas\u0131n\u0131n tabe\u00e7iliyin\u0259 ke\u00e7mi\u015fdir v\u0259 h\u0259min sazi\u015fd\u0259 Qaraba\u011f\u0131n erm\u0259ni \u0259halisi bar\u0259d\u0259 he\u00e7 n\u0259 deyilmir.<\/p>\n<p>H\u0259qiq\u0259t odur ki, 18 aprel 1836-c\u0131 ild\u0259 \u00e7ar I Nikolay\u0131n f\u0259rman\u0131 il\u0259 Qaraba\u011f yeparxiyas\u0131n\u0131n E\u00e7mi\u0259dzin katolikoslu\u011funa tabe etdirilm\u0259sind\u0259n sonra Z\u0259ng\u0259zurun v\u0259 Qaraba\u011f\u0131n yerli xristian, lakin erm\u0259ni olmayan \u0259halinin b\u00f6y\u00fck bir qismi t\u0259dric\u0259n erm\u0259nil\u0259\u015fmi\u015fdir.<\/p>\n<p>Erm\u0259nil\u0259r \u00f6z m\u0259nfur simalar\u0131n\u0131 ilk d\u0259f\u0259 XIX \u0259srin sonlar\u0131nda g\u00f6st\u0259rdil\u0259r. Osmanl\u0131 imperiyas\u0131n\u0131 par\u00e7alamaq ist\u0259y\u0259n d\u00f6vl\u0259tl\u0259r erm\u0259ni amilind\u0259n istifad\u0259 etdil\u0259r. Halbuki, h\u0259min d\u00f6vrd\u0259 erm\u0259nil\u0259r osmanl\u0131 d\u00f6vl\u0259tinin sadiq t\u0259b\u0259\u0259si hesab edilirdi v\u0259 h\u00f6kum\u0259td\u0259 bir s\u0131ra nazir, vali, qaymaqam v\u0259 s. y\u00fcks\u0259k v\u0259zif\u0259l\u0259r tuturdular. T\u00fcrkiy\u0259 \u0259razisind\u0259 ya\u015fayan dig\u0259r xristian \u0259halid\u0259n f\u0259rqli olaraq erm\u0259nil\u0259r, d\u00f6vl\u0259tin par\u00e7alanmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259ll\u0259rind\u0259n g\u0259l\u0259ni edirdil\u0259r. 1878-ci il Berlin konfrans\u0131n\u0131n q\u0259rar\u0131na \u0259sas\u0259n Osmanl\u0131 d\u00f6vl\u0259tinin \u0259razisind\u0259 erm\u0259ni muxtariyy\u0259ti yarad\u0131lmas\u0131na nail olmaq \u00fc\u00e7\u00fcn silahl\u0131 d\u0259st\u0259l\u0259r t\u0259\u015fkil ed\u0259r\u0259k k\u00fctl\u0259vi q\u0131r\u011f\u0131nlar v\u0259 terror t\u00f6r\u0259tdil\u0259r. 1890-c\u0131 ill\u0259rd\u0259 Osmanl\u0131 d\u00f6vl\u0259ti erm\u0259ni i\u011fti\u015fa\u015flar\u0131na son qoyduqdan sonra t\u0259qrib\u0259n 400 min erm\u0259ni C\u0259nubi Qafqaza g\u0259ldi.<\/p>\n<p>Erm\u0259ni siyasi partiyalar\u0131n\u0131n silahl\u0131 d\u0259st\u0259l\u0259ri \u0130r\u0259van v\u0259 Yelizavetpol (G\u0259nc\u0259) quberniyas\u0131 \u0259razisind\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131 \u0259haliy\u0259 qar\u015f\u0131 k\u00fctl\u0259vi q\u0131r\u011f\u0131nlar t\u00f6r\u0259d\u0259r\u0259k 200-d\u0259n art\u0131q k\u0259ndi \u0259l\u0259 ke\u00e7irdil\u0259r v\u0259 orada T\u00fcrkiy\u0259d\u0259n g\u0259l\u0259n erm\u0259ni ail\u0259l\u0259rini yerl\u0259\u015fdirdil\u0259r. Nec\u0259 ki, bu g\u00fcn i\u015f\u011fal etdikl\u0259ri Az\u0259rbaycan \u0259razil\u0259rind\u0259 xaricd\u0259n g\u0259tiril\u0259n erm\u0259nil\u0259ri m\u0259skunla\u015fd\u0131r\u0131rlar. D\u00f6vl\u0259timizin ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131 sentyabr\u0131n 27-d\u0259 xalqa m\u00fcraci\u0259tind\u0259 bu bar\u0259d\u0259 demi\u015fdir: &#8220;Erm\u0259nistan i\u015f\u011fal edilmi\u015f torpaqlarda qanunsuz m\u0259skunla\u015fma siyas\u0259ti apar\u0131r. Bu yax\u0131nlarda Livan erm\u0259nil\u0259rind\u0259n ibar\u0259t bir ne\u00e7\u0259 ail\u0259 Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011fa, o c\u00fcml\u0259d\u0259n Az\u0259rbaycan\u0131n q\u0259dim \u015f\u0259h\u0259ri olan \u015eu\u015faya yerl\u0259\u015fdirildi. Bu, h\u0259rbi cinay\u0259tdir. Bu, Cenevr\u0259 Konvensiyas\u0131na tamamil\u0259 ziddir. Bu cinay\u0259t\u0259 g\u00f6r\u0259 Erm\u0259nistan cavab ver\u0259c\u0259kdir. Bu, biz\u0259 qar\u015f\u0131 n\u00f6vb\u0259ti t\u0259xribatd\u0131r. \u0130\u015f\u011fal edilmi\u015f torpaqlarda m\u0259skunla\u015fma aparmaq cinay\u0259t hesab olunur v\u0259 bu siyas\u0259t Erm\u0259nistan t\u0259r\u0259find\u0259n uzun ill\u0259r \u0259rzind\u0259 apar\u0131l\u0131r.\u201d<\/p>\n<p>B\u0259li, erm\u0259ni siyasi dair\u0259l\u0259ri Qaraba\u011f\u0131 \u0259l\u0259 ke\u00e7irm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn 100 ild\u0259n art\u0131qd\u0131r ki, \u0259ll\u0259\u015firl\u0259r.<\/p>\n<p>Bununla ba\u011fl\u0131 \u00fc\u00e7 erm\u0259ni m\u00fc\u0259llifinin etiraflar\u0131ndan sitatlar g\u0259tiririk.<\/p>\n<p>\u018fs\u0259rl\u0259rini &#8220;Leo\u201d imzas\u0131 il\u0259 \u00e7ap etdir\u0259n erm\u0259ni tarix\u00e7isi Arakel Babaxanyan 1925-ci ild\u0259 Tiflisd\u0259 erm\u0259ni dilind\u0259 \u00e7ap etdirdiyi &#8220;An\u00e7yali\u00e7\u201d (&#8220;Ke\u00e7mi\u015fd\u0259n\u201d) adl\u0131 \u0259s\u0259rind\u0259 qeyd edir ki, &#8220;Da\u015fnaksutyun\u201dun &#8220;f\u0259dail\u0259ri\u201d Z\u0259ng\u0259zur q\u0259zas\u0131nda v\u0259 dig\u0259r q\u0259zalar\u0131n k\u0259ndl\u0259rind\u0259 el\u0259 d\u0259h\u015f\u0259tli zorak\u0131l\u0131qlar t\u00f6r\u0259tdil\u0259r ki, bu c\u00fcr zorak\u0131l\u0131qlar\u0131n t\u00f6r\u0259dilm\u0259si he\u00e7 zaman xat\u0131rlanm\u0131r. O, da\u015fnaklar\u0131n Qaraba\u011fda &#8220;Erm\u0259nistan\u201d yaratmaqla m\u0259\u015f\u011ful olduqlar\u0131n\u0131 v\u0259 bunun \u00fc\u00e7\u00fcn t\u00fcrkl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 &#8220;sil-s\u00fcp\u00fcr\u201d siyas\u0259ti h\u0259yata ke\u00e7irirdikl\u0259rini yaz\u0131r.<\/p>\n<p>Ba\u015fqa bir erm\u0259ninin etiraf\u0131na diqq\u0259t yetir\u0259k. Leonard Ramsden Hartillin m\u00fc\u0259llifliyi il\u0259 1928-ci ild\u0259 AB\u015e-\u0131n \u0130ndianapolis \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 \u00e7ap edil\u0259n &#8220;Men AreLikeThat\u201d (&#8220;\u0130nsanlar bel\u0259 imi\u015f\u201d) kitab\u0131 Hovanes Apresyan\u0131n xatir\u0259l\u0259ri \u0259sas\u0131nda q\u0259l\u0259m\u0259 al\u0131nm\u0131\u015fd\u0131r. Bu kitab\u0131n ikinci ad\u0131 &#8220;1918-1920-ci ill\u0259r Az\u0259rbaycan hadis\u0259l\u0259ri bir erm\u0259ninin xatir\u0259l\u0259rind\u0259\u201d adlan\u0131r. Az\u0259rbaycanl\u0131larla erm\u0259nil\u0259rin qar\u0131\u015f\u0131q \u015f\u0259kild\u0259 ya\u015fad\u0131qlar\u0131 Xank\u0259ndid\u0259 1892-ci ild\u0259 do\u011fulan, ibtidai t\u0259hsilini \u015eu\u015fada alan Hovanes Apresyan \u00f6z xatir\u0259l\u0259rind\u0259 1905-1906-c\u0131 ill\u0259r v\u0259 1918-1920-ci ill\u0259rd\u0259 etm\u0259ni silahl\u0131 d\u0259st\u0259l\u0259rinin Qaraba\u011fda, \u0130r\u0259van quberniyas\u0131nda v\u0259 Qars vilay\u0259tind\u0259 t\u00f6r\u0259tdikl\u0259ri q\u0131r\u011f\u0131nlar v\u0259 insanl\u0131\u011fa s\u0131\u011fmayan v\u0259h\u015fl\u0131kl\u0259rd\u0259n b\u0259hs edir. H.Apresyan bel\u0259 xat\u0131rlay\u0131r: &#8220;Bu yerl\u0259rin sakinl\u0259ri t\u00fcrkl\u0259r v\u0259 erm\u0259nil\u0259rdir. \u018fslind\u0259 bir t\u00fcrk yurdu olan bu diyarda erm\u0259nil\u0259r g\u0259lm\u0259 idil\u0259r. Sayca \u00e7oxluq t\u0259\u015fkil ed\u0259n m\u00fcs\u0259lman t\u00fcrkl\u0259ri aras\u0131nda bir xristian azl\u0131\u011f\u0131 hal\u0131nda ya\u015fay\u0131rd\u0131q. \u0130rq-din, ad\u0259t-\u0259n\u0259n\u0259 ayr\u0131l\u0131qlar\u0131n\u0131n bu iki toplum aras\u0131nda yaratd\u0131\u011f\u0131 m\u0259saf\u0259 he\u00e7 zaman aradan g\u00f6t\u00fcr\u00fclm\u0259mi\u015fdi\u201d. Apresyan erm\u0259nil\u0259rin rus ordusunda xidm\u0259t etdikl\u0259rini v\u0259 yax\u015f\u0131 silahland\u0131qlar\u0131n\u0131, lakin sakit t\u0259bi\u0259tli t\u00fcrkl\u0259rin is\u0259 \u0259sg\u0259r apar\u0131lmad\u0131qlar\u0131n\u0131 v\u0259 b\u0131\u00e7aqdan ba\u015fqa silahlar\u0131n\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 qeyd edir. 1905-1906-c\u0131 ill\u0259r q\u0131r\u011f\u0131nlar\u0131ndan b\u0259hs ed\u0259n Apresyan s\u00f6yl\u0259yir: &#8220;Ara bir q\u0259d\u0259r sakitl\u0259\u015f\u0259n kimi, \u015eu\u015fan\u0131 yen\u0259 g\u00f6rd\u00fcm. \u015e\u0259h\u0259rin t\u00fcrk m\u0259h\u0259ll\u0259sind\u0259 da\u015f-k\u0259s\u0259k y\u0131\u011f\u0131nlar\u0131ndan ba\u015fqa bir \u015fey qalmam\u0131\u015fd\u0131. B\u00fct\u00fcn evl\u0259r yand\u0131r\u0131lm\u0131\u015f, onlar\u0131n sakinl\u0259ri is\u0259 \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fc. Eyni hal Xank\u0259ndid\u0259ki t\u00fcrk m\u0259h\u0259ll\u0259sinin ba\u015f\u0131na da g\u0259lmi\u015fdi\u201d.<\/p>\n<p>Tarix nec\u0259 d\u0259 t\u0259krarlan\u0131r. Erm\u0259ni h\u0259min erm\u0259nidir! Unutqan bizik.<\/p>\n<p>\u018fsl ad\u0131 Hovannes Ter-Martirosyan olan, lakin \u0259s\u0259rl\u0259rini &#8220;A-Do\u201d imzas\u0131 il\u0259 \u00e7ap etdir\u0259n erm\u0259ni m\u00fc\u0259llifinin 1907-ci ild\u0259 \u0130r\u0259vanda erm\u0259ni dilind\u0259 \u00e7ap edil\u0259n irih\u0259cmli &#8220;Qafqazda erm\u0259ni-t\u00fcrk toqqu\u015fmalar\u0131 (1905-1906-c\u0131 ill\u0259r). S\u0259n\u0259dli, statistik, topoqrafik izahlarla\u201d \u0259s\u0259rind\u0259 erm\u0259nil\u0259rin tor\u0259tdikl\u0259ri v\u0259h\u015filikl\u0259r bar\u0259d\u0259 kifay\u0259t q\u0259d\u0259r faktlar yer alm\u0131\u015fd\u0131r. Erm\u0259nil\u0259r 1992-ci ild\u0259 Xocal\u0131da t\u00f6r\u0259tdikl\u0259ri soyq\u0131r\u0131m\u0131n analoqunu XX \u0259srin \u0259vv\u0259lind\u0259 &#8211; 1905-ci il avqustun 23-d\u0259 d\u0259 t\u00f6r\u0259tmi\u015fdil\u0259r. A-Do yaz\u0131r ki, erm\u0259ni silahl\u0131 d\u0259st\u0259l\u0259rinin Xocal\u0131ya h\u00fccumu zaman\u0131 k\u0259nd \u0259halisinin bir qismi qa\u00e7araq canlar\u0131n\u0131 qurtarm\u0131\u015f, bir qismini d\u0259 erm\u0259nil\u0259r \u00f6ld\u00fcrm\u00fc\u015fd\u00fcl\u0259r. M\u00fc\u0259llif daha sonra yaz\u0131r ki, Xocal\u0131n\u0131 \u0259l\u0259 ke\u00e7ir\u0259n erm\u0259nil\u0259r \u0259vv\u0259lc\u0259 evl\u0259ri talam\u0131\u015f, sonra is\u0259 od vurub yand\u0131rm\u0131\u015fd\u0131lar ki, bir d\u0259 \u0259hali geri qay\u0131da bilm\u0259sin.<\/p>\n<p>100 il \u00f6nc\u0259d\u0259n ba\u015flanan faktlar bu g\u00fcn\u00fcn m\u0259nz\u0259r\u0259sini g\u00f6z \u00f6n\u00fcn\u0259 g\u0259tirir. Y\u00fcz il \u00f6nc\u0259 erm\u0259ni hans\u0131 xisl\u0259td\u0259 idis\u0259, indi d\u0259 h\u0259min xisl\u0259td\u0259dir. Sad\u0259c\u0259 qiyaf\u0259sini d\u0259yi\u015fib, mahiyy\u0259ti eynidir.<\/p>\n<p>G\u00f6r\u00fcn\u0259n odur ki, erm\u0259ni etdiyi q\u0259l\u0259tin qar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda a\u011f\u0131r z\u0259rb\u0259 alandan sonra bir m\u00fcdd\u0259t a\u011fl\u0131 ba\u015f\u0131na g\u0259lir, onu ba\u015fqalar\u0131n\u0131n yoldan \u00e7\u0131xard\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u0259yir. Yen\u0259 faktlara m\u00fcraci\u0259t ed\u0259k.<\/p>\n<p>Birinci D\u00fcnya m\u00fcharib\u0259si zaman\u0131 rus ordusu Qafqaz c\u0259bh\u0259sind\u0259n T\u00fcrkiy\u0259y\u0259 h\u00fccum ed\u0259n zaman ordunun t\u0259rkibind\u0259 150 min erm\u0259ni \u0259sg\u0259r v\u0259 zabiti var idi. \u00dcst\u0259lik, Tiflisd\u0259 s\u0259f\u0259rb\u0259rlik elan edilmi\u015f, 120 min erm\u0259ni d\u0259 k\u00f6n\u00fcll\u00fc olaraq c\u0259bh\u0259y\u0259 getm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn n\u00f6vb\u0259y\u0259 yaz\u0131lm\u0131\u015fd\u0131. B\u00fct\u00fcn bunlar azm\u0131\u015f kimi, d\u00f6rd erm\u0259ni drujinas\u0131 da yarad\u0131lm\u0131\u015fd\u0131 v\u0259 onlar E\u00e7mi\u0259dzin kils\u0259sinin xeyir-duas\u0131 il\u0259 c\u0259bh\u0259 b\u00f6lg\u0259l\u0259rin\u0259 yola sal\u0131nm\u0131\u015fd\u0131lar. Erm\u0259nil\u0259r g\u00fcman edirdil\u0259r ki, ruslar onlara Anadoluda d\u00f6vl\u0259t quracaqlar. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 b\u00fct\u00fcn c\u0259bh\u0259 boyu t\u00fcrk-m\u00fcs\u0259lman \u0259halisini soyq\u0131r\u0131m\u0131na m\u0259ruz qoyurdular. El\u0259 ki, 1917-ci il inqilab\u0131ndan sonra rus qo\u015funlar\u0131 silah-sursat\u0131 erm\u0259ni birlikl\u0259rin\u0259 t\u0259hvil ver\u0259r\u0259k Anadoludan \u00e7\u0259kildi, erm\u0259nil\u0259r t\u00fcrk ordusu il\u0259 t\u0259kb\u0259t\u0259k qald\u0131. Nec\u0259 ki, bu g\u00fcn arxas\u0131z qald\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn Qaraba\u011fda Az\u0259rbaycan Ordusunun qar\u015f\u0131s\u0131nda duru\u015f g\u0259tir\u0259 bilmir. O zaman \u0259ks h\u00fccuma ke\u00e7\u0259n t\u00fcrk ordusu n\u0259inki \u015e\u0259rqi Anadolunu erm\u0259ni quldurlar\u0131ndan t\u0259mizl\u0259di, \u00fcst\u0259lik yenic\u0259 m\u00fcst\u0259qillik \u0259ld\u0259 ed\u0259n Erm\u0259nistan\u0131 da diz\u0259 \u00e7\u00f6kd\u00fcrd\u00fc. Erm\u0259ni m\u00fc\u0259llifl\u0259ri etiraf edirl\u0259r ki, o vaxt da\u015fnak h\u00f6kum\u0259ti \u0130r\u0259vanda olan t\u00fcrk generallar\u0131n\u0131n dikt\u0259si il\u0259 h\u0259r\u0259k\u0259t edirdil\u0259r. Da\u015fnak Erm\u0259nistan\u0131n\u0131n ba\u015f naziri olmu\u015f Ovanes Ka\u00e7aznuni &#8220;Da\u015fnaksutyuna n\u0259 qald\u0131 ki\u201d \u0259s\u0259rind\u0259 yaz\u0131r ki, ruslar bizi aldatd\u0131lar v\u0259 satd\u0131lar, knyaz Lobanov-Rostovskinin &#8220;Erm\u0259nisiz Erm\u0259nistan\u201d siyas\u0259tini h\u0259yata ke\u00e7irdil\u0259r. El\u0259 ki, 1918-ci ilin oktyabr\u0131nda imzalanan Mudros sazi\u015fin\u0259 \u0259sas\u0259n t\u00fcrk ordusu Qafqazdan \u00e7\u0259kildi, erm\u0259nil\u0259r bu d\u0259f\u0259 rus a\u011falar\u0131n\u0131 ingilisl\u0259r\u0259 d\u0259yi\u015fdil\u0259r. T\u0259qrib\u0259n iki il \u0259rzind\u0259 \u0130r\u0259van quberniyas\u0131 \u0259razisind\u0259, Qars vilay\u0259tind\u0259 v\u0259 Z\u0259ng\u0259zurda az\u0259rbaycanl\u0131 \u0259haliy\u0259 qar\u015f\u0131 soyq\u0131r\u0131m\u0131, Qaraba\u011fda is\u0259 k\u00fctl\u0259vi q\u0131r\u011f\u0131nlar t\u00f6r\u0259tdil\u0259r. 1920-ci ilin avqustunda imzalanan Sevr m\u00fcqavil\u0259si Erm\u0259nistana Trabzon \u00fcz\u0259rind\u0259n Qara d\u0259niz\u0259 \u00e7\u0131xmaq \u015f\u0259rtil\u0259 t\u0259qrib\u0259n 160 min kvadrat kilometr \u0259razi tan\u0131d\u0131. Bu m\u00fcqavil\u0259 q\u00fcvv\u0259y\u0259 minm\u0259mi\u015f erm\u0259ni ordusu sentyabr ay\u0131nda T\u00fcrkiy\u0259y\u0259 h\u00fccum etdi. \u018fks h\u00fccuma ke\u00e7\u0259n t\u00fcrk ordusu ikinci d\u0259f\u0259 Erm\u0259nistan\u0131 kaputilyasiyaya u\u011fratd\u0131. Dekabr\u0131n 2-d\u0259 G\u00fcmr\u00fcd\u0259 iki d\u00f6vl\u0259t aras\u0131nda imzalanan m\u00fcqavil\u0259y\u0259 \u0259sas\u0259n Erm\u0259nistan s\u0259kkiz da\u011f v\u0259 ya s\u0259hra topu il\u0259 20 pulemyota malik muzdla tutulan 1.500 \u0259sg\u0259rd\u0259n ibar\u0259t bir birlikd\u0259n art\u0131q h\u0259rbi q\u00fcvv\u0259y\u0259 malik olmayaca\u011f\u0131n\u0131 \u00f6hd\u0259sin\u0259 g\u00f6t\u00fcrm\u00fc\u015fd\u00fc.<\/p>\n<p>1921-ci ilin oktyabr\u0131nda Qarsda imzalanan m\u00fcqavil\u0259y\u0259 \u0259sas\u0259n T\u00fcrkiy\u0259 il\u0259 Erm\u0259nistan aras\u0131nda s\u0259rh\u0259d d\u0259qiql\u0259\u015fdirildi. Bu m\u00fcqavil\u0259 Erm\u0259nistan parlamentind\u0259 ratifikasiya edildikd\u0259n sonra \u015f\u0259h\u0259r meydan\u0131nda bayram \u015f\u0259nliyi ke\u00e7irildi. \u0130ndi is\u0259 erm\u0259nil\u0259r b\u00fct\u00fcn bunlar\u0131 unudaraq yen\u0259 d\u0259 T\u00fcrkiy\u0259y\u0259 qar\u015f\u0131 \u0259razi iddias\u0131 ir\u0259li s\u00fcr\u00fcr v\u0259 Qars m\u00fcqavil\u0259sinin q\u00fcvv\u0259d\u0259n d\u00fc\u015fd\u00fcy\u00fcn\u00fc deyirl\u0259r. Yen\u0259 d\u0259 erm\u0259ni xisl\u0259ti v\u0259 erm\u0259ni simas\u0131zl\u0131\u011f\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcn\u0259 g\u0259lir. Yen\u0259 d\u0259 gici\u015f\u0259n buynuzlar\u0131n\u0131 t\u00fcrk\u00fcn \u00e7oma\u011f\u0131na s\u00fcrt\u00fcrl\u0259r.<\/p>\n<p>Son y\u00fcz ilin tarixi g\u00f6st\u0259rir ki, erm\u0259nil\u0259r b\u0259d \u0259m\u0259ll\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259 layiq olduqlar\u0131 z\u0259rb\u0259ni almasalar, a\u011f\u0131llar\u0131 ba\u015flar\u0131na g\u0259lm\u0259y\u0259c\u0259kdir.<\/p>\n<p>Tarixd\u0259n d\u0259rs \u00e7\u0131xarmaq ist\u0259yind\u0259 olmayan erm\u0259nil\u0259r\u0259 Az\u0259rbaycan Prezidenti, Silahl\u0131 Q\u00fcvv\u0259l\u0259rin Ali Ba\u015f Komandan\u0131 \u0130lham \u018fliyev sentyabr\u0131n 27-d\u0259 ke\u00e7irdiyi T\u0259hl\u00fck\u0259sizlik \u015euras\u0131n\u0131n iclas\u0131nda n\u00f6vb\u0259ti d\u0259f\u0259 x\u0259b\u0259rdarl\u0131q etdi: &#8220;Biz onlara 2016-c\u0131 ild\u0259, 2018-ci ild\u0259, bu ilin iyul ay\u0131nda d\u0259rs verdik. Amma g\u00f6r\u00fcn\u00fcr ki, bu, onlar \u00fc\u00e7\u00fcn d\u0259rs olmad\u0131. Bu d\u0259f\u0259 d\u0259 d\u0259rs veririk v\u0259 ver\u0259c\u0259yik. Bu g\u00fcn \u015fanl\u0131 Az\u0259rbaycan Ordusu b\u00f6y\u00fck u\u011furla \u0259ks-h\u00fccum \u0259m\u0259liyyat\u0131 ke\u00e7irir v\u0259 bu \u0259m\u0259liyyat davam edir.\u201d<\/p>\n<p>Bu g\u00fcnl\u0259rd\u0259 Az\u0259rbaycan Ordusunun i\u015f\u011fal\u00e7\u0131 Erm\u0259nistan q\u00fcvv\u0259l\u0259rin\u0259 qar\u015f\u0131 apard\u0131\u011f\u0131 \u0259dal\u0259tli m\u00fcharib\u0259 el\u0259 bir q\u0259l\u0259b\u0259 il\u0259 n\u0259tic\u0259l\u0259n\u0259c\u0259k ki, erm\u0259nil\u0259r\u0259 h\u0259mi\u015f\u0259lik d\u0259rs olacaq. Bir daha Az\u0259rbaycana qar\u015f\u0131 h\u0259r hans\u0131 t\u0259xribata \u0259l ata bilm\u0259y\u0259c\u0259k, \u0259razi iddias\u0131 ir\u0259li s\u00fcrm\u0259y\u0259 c\u0259sar\u0259t etm\u0259y\u0259c\u0259k. \u00c7iban\u0131 k\u00f6k\u00fcnd\u0259n t\u0259mizl\u0259m\u0259k vaxt\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p><strong>Nazim MUSTAFA,<\/strong><\/p>\n<p><strong>Prezident Kitabxanas\u0131n\u0131n \u015f\u00f6b\u0259 m\u00fcdiri, tarix \u00fczr\u0259 f\u0259ls\u0259f\u0259 doktoru<\/strong><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>\u201cAz\u0259rbaycan\u201d q\u0259zeti, 2 oktyabr 2020-ci il<\/strong><\/p>\n<div class=\"pdf24Plugin-cp\"> \t<form name=\"pdf24Form0\" method=\"post\" action=\"https:\/\/doc2pdf.pdf24.org\/wordpress.php\" target=\"pdf24PopWin\" onsubmit=\"var pdf24Win = window.open('about:blank', 'pdf24PopWin', 'resizable=yes,scrollbars=yes,width=600,height=250,left='+(screen.width\/2-300)+',top='+(screen.height\/3-125)+''); pdf24Win.focus(); if(typeof pdf24OnCreatePDF === 'function'){void(pdf24OnCreatePDF(this,pdf24Win));}\"> \t\t<input type=\"hidden\" name=\"blogCharset\" value=\"Cw1x07UAAA==\" \/><input type=\"hidden\" name=\"blogPosts\" value=\"MwQA\" \/><input type=\"hidden\" name=\"blogUrl\" value=\"yygpKbDS189LrMrMzS0tLklMS9TLzEvLBwA=\" \/><input type=\"hidden\" name=\"blogName\" value=\"80usysxV8C0tLklMSwQA\" \/><input type=\"hidden\" name=\"blogValueEncoding\" value=\"gzdeflate base64\" \/><input type=\"hidden\" name=\"postId_0\" value=\"MzQ0NAMA\" \/><input type=\"hidden\" name=\"postTitle_0\" value=\"C0ksyqxQSC3KPTkzLzPn5MyizDwFEDuttEihODPt5MwSiCBQOOXkTCAfxAViEK8y8+j8lMzKzDwg9+j8xIzMlJzMbIXUlMwkAA==\" \/><input type=\"hidden\" name=\"postLink_0\" value=\"yygpKbDS189LrMrMzS0tLklMS9TLzEvL17cvsDU0NDQDAA==\" \/><input type=\"hidden\" name=\"postAuthor_0\" value=\"C0pNScwuzqxMBAA=\" \/><input type=\"hidden\" name=\"postDateTime_0\" value=\"MzIwMtA1NNA1MFIwNLEyNLAyNgYA\" \/><input type=\"hidden\" name=\"postContent_0\" value=\"jVtNjxzHkb3vr8iFAUMCesacsSVRliBgKGklgyJlizRA7y27q2Y6t+tj6qvRVSfd9qjbAgRszZFX8zKnufWMAP4N\/ZJ9LyKzKqtnJBuQRHV3VWZkfLx4EZH89PKz3\/7m8enpo0++rPN3rwtndu9eN+2715nr3c\/f\/8PYJLOFLczS1aZN69wVZmvrY\/Okm57cGFc3zpzdXiVcYjDV7dshuX1b57a5fatL4JPZvnttLtIibfEGFs3wZPHudetWWMgVeNfk+5t3r\/seq5g0cZnTjZa2fveaP2\/cucWPrankc216O9y+zW7fLuU5+ZRY4xo8u8TqaTiTazJuxD2KhSmLzNa3bwtzd4VFrMMhTNffXnWFKfGLrUzjcqvPQP4ihYAGr\/bu7goLYqlalzLN\/nq9pEB2\/8au7O3V7dvq+NPfXX72H58eKnZUJhUDoaHTtrzMuhy77rDpBtp1DVQjOtu\/KXfUBg6+2bx7vUyoiv3\/DfubYn9j\/Mq5aEGWXoTvGreF3gbbuN5CMfFPrc3Sxg2zp8u+EnFyHNUaLFh3MF\/Zd5RvZ7OKYm9c7qhyHBxPmG1a8+zLzh9gYc7xXpU5qK3tdGdbww77ay8vDrITTzk3F\/vrWr68o7MYfFslLqe1ccDn+GawObbeOJqpoyc1lDCxsNuAbVcOuneGi4nHNHaX2R5vJPvrLY2s1sE+N6sMW5dZ0tGynVm7ppF9FhR9UuGAI4xHhZtTpUf4E4tXXdINmb2DWfGWKxpbQKd0j3NxJ2dcC3nw23hU+Pj67sqpzuwlfQgHe2lrt+NhN3SlV68gf8ONRg8NrgBnmBZnzBXp\/o163\/nkhIhNBA7c165dwvhL2xxfiw5lK8oOzVmTbppNV\/Pc2Hv0zJOPTx4frSB9Jh60MS1f8gHImK5cNooWFOugy9zCe+nlcr7F+ExZJ13TGdicz\/Q+IHma\/c3+DTRj6DEMzwKWxOOtFRXQWBJIXiWOD26hw0zN6MXzPkGY0JPj34Hx31hsV424IAr4tsnFTAI3L0RvWx60Ni6\/RIz1Y2TDpf6CqK3xeTplARloNxy0kgepkzX0s9TIp5bgXPVqfzNKH\/zfo0fQCoAy8+qa1OLhQASC1\/iHqhFtIB7+GMyrPz2sEtkQECqgSD+\/psG4aE\/Ug7NmFtHMPwQ9EUdefy5xElffdQzRQgDwR0pu+LkJADmKb3OXBcjs5ZsH8dQQtc6tvNl6MdJ1iyVXOExtC5EG6jz2O08WCgYh4lEjv2AOiFav4QoqHiP35OQTL9LtP6GGLU5Haz+3u\/2b27dbwa5iVKshyg\/O55idwCxTWnee1mYoC9mfokLITHIWDZHRXXMEIdJQ4iTBOAWt9MCEO5fkI\/K40SSJPHEMEQEgVzYzl3XZpF6KumvoLNw24TZpGx5\/FUnODHNTdW0nYdOUBd5w+WA1J7+EG24oCpJPb947eXz6+H3Rw08\/IBIKDefKiveHeKJP0dYIJyALUcOcMZSWtl8dqE08RFU3vk1skFAozMkHj0wuX\/Z2x0eDd1zQbrXL4G4Upk4vXEkoSNK8rGp7Drzig9yVES1xvaGZu5oxPMFcoqscwy1qu0R2tUCYhflvvIw9hq7m55k14CXKUHat2exvaJKtixbuU0LOuLIoPIDi54hxeKE5T7c1UydPeMSXngG\/dinUDWhHShEYGoi6T8viHP6t+RpL7d+47UhlqF7uQlVd2iLN+OWf63RwSVq0cIpsbXNYCkQr3QZUaFqNS4axKaB4iPTcbcrM\/BnfuMKHbdBHZo38obAhv+F\/BcydOQelwAPuHGlC3OvYfI497BJ+GKRYUgu1x4UvdKlqXD72DG5r+1oCZKAb1Bu3lJzKE0tWPXn86APNKomEsl9kx5dx3mWNbJWLh1m6v1BB0bR5gdi0Rbk1eKeRHBF5+VNlQeLjDVRCPcR+HG8U4DZKYwnwpdZ07OEnQh05VmuXtFXmc0uIC5xJ\/Nf7lG4dnyz2ebgG+CyceeSqayzDPAW3712Wu8nRvqZgFVljmXS1qP7kMXJOnWb4n99\/eLQSOOQiOHRt\/qQuwPyhqSYXjXrA9IfvU+SsXXSqL3kKiDJA9o1tSzhs2WTChawcWXwCDpoHlw0AM8VXp7AaH5gR5EYMXQAlGbojD2Cas4VXB7F7ub\/uETPCZSrXwAqwS1KT8xdR6IJYewITtHSYJ\/npHOqaUXOXbQI1ivJlEwg+\/OgQjB\/KPVwJ2oOykTqRvx3fkCIkJpUP5MVZ6gs7fG2zZUejesfhGvVh2iiDGPNEZxNXUUEAWIHGddogXrUU8nC63l9vutzjGbWKA8BoAhYLIF+GnSvb4xyAF77QHBtaoCGRwueB9FJkaJFXwNuEJ0gqcb3EVZQre6COsmt3wVfG3KkG\/hXywx0W0elGBRdaFE68MOY1FyIamYbAkir05PFHnq2aJ\/Q++PMIvOLqFWWupYIZUeHbBxU8O1ywZ97tCJksO0Fy5zyAisW+pdDMIHPjMruWtX0FLNqkE2\/ImxNJbJsoAUmNxfAhtaFNUOvVJd5BMSS0NRz040c++APTvH+MUWx3e9UiZoTw6eHh96zdkq6a2EKUsP\/wSBL2uACzQbd0CO\/zyg5WlI8scRCASg4d7dfG3PlBLRzwsb+lLEW3aXuJDPbeVyzf3r1+H2XVMq0Lz\/tmJrFTwsnkN3oZvbKy9Z2UHQ\/rVBUZFH\/66NGRuBNEZj5Dxi4SqRnHvKwqFyFL2NtOARD74RTyE4VyMYkIlnsuLQIGPUrLC\/qI85yPuLBR1cQ8K6ZVQkrhgKuwdRt4QxRLjgCIWq5gOaothFoi94vgGLkj1JM5kANTtQ1SfG+XwiNPPzrSfbLKSmPBrtzI+JdRjwUsTZH4j2bewCA3mY6VMKeBpLRlfWkrrfcrC5rXdEMsam6n6mKqh6VZs1Pj4cVvHD0mPq2HV5GqjQthscR9qmJZ5qAkyzNvwQPqwoYRyAcbPmvRZskGx92PneDbIS\/UuokPIjxWrpiKS37\/OXjLlu0B8L9tWjQ+iTCr5swNbGK4xD8+vi5lI7005npmZbcAeOmowIM24x5LN0ReX8DGS9EglgEGL22biB7H0uJBe8zNQOUTxYJAPrmUGep0jQS4QbDVTMhW4urcG6UbQAsUoejGg49cMW1GqX7+\/h8BQ56wTzO1CTyUJJbdFfXqiVvM4jNnHAe8PQFwCR8KEc3DS7Rp9gAjrGdUXloPETnmQhPcs8eYZe5cMgIqaZQkgS4Q1VrbElJ8HNZuapv89AMr0QADPjq+SUs2jshXxzIWie5S6VUMIsLLcTi2Smu7Adt7gqODtTLBnnx8GpHnl+4cbDJOUonnHNHaYLajFGeoAQHObv+Gwrznv30aqCyWwPfvswEpim5G4KnSPpFsK\/r0730BjynspunavuOLMLj\/Bck+sRqi3GiiioywIZB3OpNnDPK1r2UFhyfMSzMt9daMyhYMYgAUb8SJqgnUfXYM4IoYrw8eFA6vCcCzWSXf2vXY2Vagkm0I8j+QEj2dfzM4IMS+j3c8IwlBmzOmGFCMty6TtuLUs9HgidtdLdNJJnEzRvHYoc2OUNVf4gkuP6Ej8Ka3rQ2VYx0SB1MOexGRf+MEgHHCovePyZUFiUAjpcDo+R07fwZuWgAUzHc2b1D6gaUinWckU2M8sABS\/4UzPp6c8ezJ3Y9HVNXtP5FGUZMhm7tmwtLILRPNW\/6kz7DPWZ1+4zbpy7VtY8\/EUmymwspLcQNHNxUX3SAAl9DW1yVyQtqYM9RFja97YcsJOYTqqb9NvWkp3EPDSQHYLwjMQqWCQ5HdBQmlEYrTPtLTiqPFaXoNQt6EDQ\/UHQtDFYwNftn4bMZkMna15gmObkE5mcWoyo0qWxj31Ht8ZQtlL\/wN\/PB0MktS0hNZg7ll6xCVxOl1Q5xwPrNBNWTc93SpXasD+WF11O\/4z4cRBxXXfkBLY7dPUP0BIkgNTaG1mHhhTP4CVuDBxmyxTD9SkjH4PXm6R6FDN55doYZ\/aOWp\/Xd8vxm7s0uqxU8Yvj4edaCOF+ABxfXEeEhPUg\/0KMrgNyrEGNUiQWROWRvpwWO0DMv4rOlZYSnZAHhJL+KgZUWqSc91gUu+oNPIACjrqnlZIcFKfySwjcK4qG3CnccizQ6hH7KWuEisL+g4UOGkilapjhIHH2IR2x5hC\/nHt3pmnUDIjwjyk4poS8HHMBYg\/Nrz0P5QBGZBZaVTTZH3NzyuckyEzPHklPPwYIdIxwrcxLdYIzpdaDkMGingqk4o07VR5tCdoAVbKaudJppJdYUOCyG1ZCvPYnIbL6PwfvsWECeF1VLR1+8Y1BMNR\/jOmFePH46r2J899Qh+KvQ1KKXZX\/cZ26GTd4I8aDvFD0HleEKDpK0rgxmNf5knpIWnngno8bG0\/BW2vYvm8plS+SKM+fFoIyQBDuyPFIk5JZ+7q7QHjuHkU4\/\/CSo0ZsB0m+mENgw85ZFo+BrFldhgf50l3j9kOri\/OTZf9jAznHeGgxv3kOS+9tH0p8Xs5GQhceocbhzoykSuJjYraIeS13duvEPCiP9p\/lp0bSVz8GHOCDNNKAKxxNiXaX30jMm1LsWAZTa1yZR4HRDIs6Mv\/l0GOaeucKmPpnQQAHaCl0PO6JMzqAXOt8qzUQJtAEwvHql627KqOpYOmoree8iP3z\/miI1zOvJ8UKZWZtgLwkRo9rtB4iSzPGXMPecBj8olBnw\/SM3086\/cAdA+d03ERraLcn\/cQTz5OE6dr8oVAREnPkwzs4G4XFIoKw6P780n57MoUY22qOy26poWVPD090dJcDPdRf1RUZ5W97ROqO1UIv1CMvUyo1hd729WXd4purInwsAYO9ASCGOzteLFBLblVrYY8azqatQiPh7HZ+kw94ZbEpIhHlXyZ8EJEWZr69tM0Um8oMVBRXfQzwh6ZCQqVLBA8qPLRRh1ERfKxGy7ulsGKAkWzqwvCnCARDCcCjAXKdkCc5ykQ9\/enkbfUkviZGxFKT2QDhonDcGTfA+HKBYPqnS0N\/Bd\/ERQ9SXisfnb\/maYlh2NudbhkB+XJprlcSbeJUhU3R5qpkckZbxgOuZKFRjDud88DP+XC5PbdehXpr0g1HjAr\/SCBU82jheCPASUPlzlaJWDEjI9TSB2SCleG2GvwqdtNHqkquEMSSJXXrS2HkGXiMsWNK9taI6YkmOPeom0883t250MPEOanNIblCiZyhshblId3F54wisgCLYvcMzeRuN5FH4hJib24NubBtpcrqdRx9jv66WnzojyqVdJC19mQecnXZ4hfzDvoAbasJV7K0vXysyfRj42+7\/7y1GLqJpvZFZBzdZybYO8MLRuFubkdL68wJ14W6ZXWTSS9SC9XKZqZ40S3yfqhRcNIefO0vKyEwZtB\/nJs4WE7GDatu7+x+lQ3NO7JFpKe6ayyGzE5LIm5OFdCnseJd2UzrzMnAZlF9EwGn5heYkjKtqkqRlDN0IxVzXVUStA5+cqiDVnhU3KrIO4oU9OkLMr6YSh6C9saL4JPfe6GKUq+04pxVHErydANb98TSrMT77MfP8XtZJPyojxCmC+DI0liSD6ZVXeXXWKxgr3R01XN6xDRhMg0LLAc5WmrFEeaZ9QWtzjgQsZPbN4nOJc5xGSw30MiBFIdpbSidyQtIlb3G9c23pHuw3+EWH1wb+iXklcJX+rNL0b8cRXBoAf8AcPk1IWyRzUfOtjDII0Pva068Hwm8mNw7ti4\/w9FReODYQJmqq6DNtM7LQlng7sAuNMOgVmpIEFc+QYDYb5LQcehGuJ+9kInp6fSA8WJ7\/eMAsqIT1kYpq5tPUiPjp6aKnXEHy3aZrbuZiqSWWoR\/bj8Ak0QUpaATWx3lotr3A4TR58q+7gAsHhHQIUJ7TEt9oGeEpSMMBe7sGGn5WxtZofJzlkbVGq90FIToxMkUgZGOrzJnxamA1gejDflEvO+I++K5u23PLGhysOW25uMAfdt+lq0mGDLGggDj3ftcLC5SaMPmaXCZ51CXj5g\/cIZo4XKPEvhhereR08M6Q5gZiG0sUFRGh892+8y6LSvpzmcaymEdRTD\/3BHslsQLZ4qFVCbU+NWObwfzVFi\/FsEUe1EK5fnbFNw8qxH8QLc570znT9It3W0Q0kOHJkW2teYtehZMt0mCY+lMXoLWKJPfAFzizkom4bUGy8gfSh5svN1ia1bZmDyjxta68yI7Gg2a+LBDHV\/obckxrB674bcXiXMQzPjNy7iCeEMWOQazU\/\/fCvcMy3Hr3HzJFmYy87HK2Xi7PgM93tlTZUENzpJozvpJb4CqkQ5E6I5Ga6mfngtZnpvH3s5fFchwX+BiGX8AKJNlP43Zpj4\/LSZw1wkssuS\/O+ROShFuTtrW5IkLd5f4DwdXL8AUi150L35naayuJxrJ+rxVaQZfXyiN6ipmL21+tEKIX2L9qoEolusp6ePBzzDJR\/RyHTzQc5bqyfSa3hBiItWLnqcFYYO1e8wCWr3hyO5O\/8oTo+5wVv3kIi7Uu8YpQbhIa6ydM+ERhnBWP72urgspAGfbhXxp2lIa9BO8OmGdeDJpEwE+GO2gySCVPszQEXfNxweKncjf1hxzuINccuY6s2DmqiuDdloldm1ES93ofm7Scdznl+Hw+1wj3SuJ0qF3xIQELv8l7NlbnZYhdu5bT1tez6gve1PQ5LBFIP+zdlrl5l5Sz8YTYvfAEY6rWEYyNC78+Fm0NuVkOpgukKMnAY7ykHfglgdlU0HgqVFC8R8E6JlYwo0miq9\/VnPdZQeoU2TINnnStVMBZsQik1XVdSFwsXsCJpOcGJyNp4BRFnehGaDX9RA\/pOzBlszhGTeQq9FYm\/vze7r\/jA1YKQleGj925K3v3Y1ePNNLfKQlxNg20PjTu5+4QkJpeiBV+nrjygyvP900cn0TW5BT9PAyvhsmJJ13fZiN+qN1BoRN2xOctzO\/1lhDBe9O3JkfDqO761K5E+XcSfFuSQWFw4zPF77vDEE2r2Yanj+4x5vBzHW3kcEJEQH\/nUou6FKl8KgzATDHP66FfA99b6v0ERj951+zCseZiv++scdKYZcFWxP0QA4S\/G+3F9YjPtp08luA51fXc6E2Mqroa\/6JNJt3Al96PmURWaIYxl+kzQPas4aJNdHvabooPYUS6BTd9tGa9IUJ8wfxvaQD6qFr8Gc\/7+Ov9GkqawcKV9JVPU\/f9iYUnaYPPQrgTkWHJILU7SL6xjit1Pm7Yui4vPnmPX3Dz764uXZ\/91tvj0d\/7rw8emS8JPObrc2WIMnbur\/fVSyximn4ViFSkU1ceLfY33T+TCsu7u7fHbYtlcfnK448\/f\/z1SK2k3x\/YpIeI0ZFXEWCB881X\/Hw==\" \/> \t\t<a href=\"https:\/\/www.pdf24.org\" target=\"_blank\" title=\"www.pdf24.org\" rel=\"nofollow\"><img src=\"http:\/\/nazimmustafa.info\/wp-content\/plugins\/pdf24-post-to-pdf\/img\/pdf_32x32.png\" alt=\"\" border=\"0\" height=\"32\" \/><\/a> \t\t<span class=\"pdf24Plugin-cp-space\">&nbsp;&nbsp;<\/span> \t\t<span class=\"pdf24Plugin-cp-text\">M\u0259qal\u0259ni PDF format\u0131na \u00e7evir<\/span> \t\t<span class=\"pdf24Plugin-cp-space\">&nbsp;&nbsp;<\/span> \t\t<input class=\"pdf24Plugin-cp-input\" style=\"margin: 0px;\" type=\"text\" name=\"sendEmailTo\" placeholder=\"email adresinizi daxil edin\" \/> \t\t<input class=\"pdf24Plugin-cp-submit\" style=\"margin: 0px;\" type=\"submit\" value=\"g\u00f6nd\u0259r\" \/> \t<\/form> <\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>&#8220;Erm\u0259ni x\u0259st\u0259liyi\u201d adlanan bir termin var. Bu x\u0259st\u0259lik irsi A\u011fd\u0259niz q\u0131zd\u0131rmas\u0131 adlan\u0131r v\u0259 genetik analiz n\u0259tic\u0259sind\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n edilir. Bu bar\u0259d\u0259 kifay\u0259t q\u0259d\u0259r yaz\u0131l\u0131b. Bu yaz\u0131da is\u0259 biz erm\u0259ni xisl\u0259tind\u0259n, onlar\u0131n \u015f\u0259rait\u0259 uy\u011fun olaraq simalar\u0131n\u0131 nec\u0259 d\u0259yi\u015fm\u0259l\u0259rind\u0259n s\u00f6hb\u0259t a\u00e7aca\u011f\u0131q. &#8220;Erm\u0259ni\u201d adland\u0131r\u0131lan toplumun xarakteristikas\u0131 \u00e7ox m\u00fcr\u0259kk\u0259bdir. \u00d6z\u00fcn\u00fc &#8220;m\u0259d\u0259ni\u201d, &#8220;sivilizasiyal\u0131\u201d, &#8220;talesiz\u201d, &#8220;soyq\u0131r\u0131m\u0131na m\u0259ruz qoyulan xalq\u201d kimi q\u0259l\u0259m\u0259 ver\u0259n [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":502,"featured_media":1117,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[15],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/nazimmustafa.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1116"}],"collection":[{"href":"http:\/\/nazimmustafa.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/nazimmustafa.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/nazimmustafa.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/502"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/nazimmustafa.info\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1116"}],"version-history":[{"count":1,"href":"http:\/\/nazimmustafa.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1116\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1118,"href":"http:\/\/nazimmustafa.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1116\/revisions\/1118"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/nazimmustafa.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/1117"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/nazimmustafa.info\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1116"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/nazimmustafa.info\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1116"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/nazimmustafa.info\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1116"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}