{"id":1164,"date":"2021-11-08T16:54:49","date_gmt":"2021-11-08T16:54:49","guid":{"rendered":"http:\/\/nazimmustafa.info\/?p=1164"},"modified":"2021-11-08T16:54:51","modified_gmt":"2021-11-08T16:54:51","slug":"qaranliqdan-isiga-nazim-mustafanin-ir%c9%99van-s%c9%99h%c9%99ri-kitabi-bar%c9%99d%c9%99-dusunc%c9%99l%c9%99r","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/nazimmustafa.info\/?p=1164","title":{"rendered":"Qaranl\u0131qdan i\u015f\u0131\u011fa: Nazim Mustafan\u0131n \u201c\u0130r\u0259van \u015f\u0259h\u0259ri\u201d kitab\u0131 bar\u0259d\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259r"},"content":{"rendered":"\n<p>Bak\u0131, 4 noyabr,&nbsp;<a href=\"https:\/\/azertag.az\/\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">AZ\u018fRTAC<\/a><\/p>\n\n\n\n<p><em><strong>Nazim Mustafan\u0131n \u201c\u0130r\u0259van \u015f\u0259h\u0259ri\u201d bu m\u00f6vzuda yaz\u0131lm\u0131\u015f ilk sanball\u0131 tarixi-t\u0259dqiqat \u0259s\u0259ridir. Tan\u0131nm\u0131\u015f tarix\u00e7i aliml\u0259rin Nazim Mustafan\u0131 \u201cbu sah\u0259nin (\u0130r\u0259van \u015f\u0259h\u0259ri tarixinin t\u0259dqiqinin) avtoriteti\u201d adland\u0131rmalar\u0131 da reall\u0131\u011f\u0131n obrazl\u0131 ifad\u0259sidir. M\u00fcasir innovativ texnologiyalar t\u0259sdiql\u0259yir ki, kitab i\u015f\u0131q \u00fcz\u00fc g\u00f6rd\u00fcy\u00fc t\u0259xmin\u0259n on ay \u0259rzind\u0259 beyn\u0259lxalq al\u0259md\u0259 ona min d\u0259f\u0259d\u0259n \u00e7ox istinad edilib.<\/strong><\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em><strong>Bu fikirl\u0259r ara\u015fd\u0131rma\u00e7\u0131 jurnalist S\u0259yyad A\u011fbabal\u0131n\u0131n \u201cQaranl\u0131qdan i\u015f\u0131\u011fa: Nazim Mustafan\u0131n \u201c\u0130r\u0259van \u015f\u0259h\u0259ri\u201d kitab\u0131 bar\u0259d\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259r m\u0259qal\u0259sind\u0259 yer al\u0131b.&nbsp;<a href=\"https:\/\/azertag.az\/\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">AZ\u018fRTAC<\/a>&nbsp;m\u0259qal\u0259ni t\u0259qdim edir.<\/strong><\/em><\/p>\n\n\n\n<p>2003-c\u00fc il oktyabr\u0131n 15-d\u0259 xalq\u0131n b\u00f6y\u00fck \u0259ks\u0259riyy\u0259tinin s\u0259sini qazanan c\u0259nab \u0130lham \u018fliyev Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Prezidenti se\u00e7ildi. Se\u00e7kid\u0259n d\u0259rhal sonra d\u00f6vl\u0259t ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131n\u0131n \u00fcnvan\u0131na d\u00fcnyan\u0131n tan\u0131nm\u0131\u015f siyas\u0259t\u00e7il\u0259ri, d\u00f6vl\u0259t r\u0259hb\u0259rl\u0259ri, \u00fcnl\u00fc m\u0259d\u0259niyy\u0259t v\u0259 inc\u0259s\u0259n\u0259t xadiml\u0259ri, n\u00fcfuzlu beyn\u0259lxalq t\u0259\u015fkilatlar\u0131n r\u0259hb\u0259rl\u0259ri t\u0259brik teleqramlar\u0131 g\u00f6nd\u0259rirdil\u0259r. O vaxt m\u0259tni il\u0259 tan\u0131\u015f oldu\u011fum teleqramlardan biri x\u00fcsusil\u0259 diqq\u0259timi \u00e7\u0259kdi. Bu, Qazax\u0131stan\u0131n \u201cXabar\u201d Agentliyi S\u0259hmdar C\u0259miyy\u0259ti Direktorlar \u015euras\u0131n\u0131n s\u0259dri, Qazax\u0131stan lideri Nursultan Nazarbayevin q\u0131z\u0131 Dariqa Nazarbayevaya aid idi. Dariqa xan\u0131m teleqramda yazm\u0131\u015fd\u0131: \u201c\u018fziz \u0130lham Heyd\u0259r o\u011flu! Adama yaln\u0131z ilk bax\u0131\u015fdan el\u0259 g\u0259lir ki, \u00f6lk\u0259nin liderini insanlar se\u00e7ir v\u0259 m\u0259s\u0259l\u0259 s\u0259sl\u0259rin, sad\u0259c\u0259, hesablanmas\u0131 il\u0259 h\u0259ll edilir. Yox, h\u0259r \u015fey he\u00e7 d\u0259 bel\u0259 sad\u0259 deyildir. S\u0259s verm\u0259yin\u0259 insanlar s\u0259s verirl\u0259r, amma se\u00e7imi Zaman edir. Odur ki, bu s\u0259rt se\u00e7imd\u0259n qa\u00e7\u0131b he\u00e7 yana gizl\u0259n\u0259 bilm\u0259zs\u0259n, bu a\u011f\u0131r y\u00fckd\u0259n yaxa qurtara bilm\u0259zs\u0259n, \u00e7\u00fcnki art\u0131q p\u00fc\u015fk at\u0131lm\u0131\u015f v\u0259 Siz\u0259 bu tale qism\u0259t olmu\u015fdur.<\/p>\n\n\n\n<p>\u018fziz \u0130lham Heyd\u0259r o\u011flu, Zaman Sizi se\u00e7di. O is\u0259 he\u00e7 vaxt s\u0259hv etmir.<\/p>\n\n\n\n<p>Siz g\u00fccl\u00fc v\u0259 c\u0259sur insans\u0131n\u0131z. Siz atan\u0131z\u0131n, \u00f6z xalq\u0131n\u0131z\u0131n o\u011flusunuz. Siz bu s\u0131naqdan m\u00fctl\u0259q \u00e7\u0131xacaqs\u0131n\u0131z. Qoy, bu u\u011fur Siz\u0259 yar olsun, qoy, Az\u0259rbaycan adl\u0131 g\u00f6z\u0259l m\u0259ml\u0259k\u0259td\u0259 s\u00fclh v\u0259 firavanl\u0131q b\u0259rq\u0259rar olsun\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u0259n o vaxt Dariqa Nazarbayevan\u0131n t\u0259brik teleqram\u0131n\u0131 bir ne\u00e7\u0259 konteksd\u0259n yana\u015fmaqla \u015f\u0259rh etmi\u015f, \u201cU\u011fur olsun, c\u0259nab Prezident\u201d adl\u0131 yaz\u0131n\u0131n ba\u015f redaktoru oldu\u011fum \u201cArena\u201d jurnal\u0131n\u0131n Ulu \u00d6nd\u0259rin an\u0131m g\u00fcn\u00fcn\u0259 h\u0259sr olunmu\u015f say\u0131nda \u00e7ap etdirmi\u015fdim. H\u0259min yaz\u0131da bu fikirl\u0259r d\u0259 var: \u201cB\u00f6y\u00fck s\u0131naq qar\u015f\u0131s\u0131nda v\u0259 m\u0259suliyy\u0259t alt\u0131ndas\u0131n\u0131z, c\u0259nab Prezident! \u0130\u015f\u011fal olunmu\u015f torpaqlar\u0131m\u0131z\u0131n Azadl\u0131q g\u00f6zl\u0259y\u0259n g\u00f6z\u00fc yoldad\u0131r. Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f problemi il\u0259 ba\u011fl\u0131 \u0259dal\u0259tin b\u0259rpas\u0131n\u0131 g\u00f6zl\u0259m\u0259kd\u0259n cana doymu\u015f insanlar silaha sar\u0131lmaq ist\u0259yir. M\u00fcdriklikl\u0259 torpaqlar\u0131m\u0131z\u0131 i\u015f\u011faldan azad edin! Az\u0259rbaycan xalq\u0131 Siz\u0259 etibar v\u0259 etimad g\u00f6st\u0259rir. Tanr\u0131 \u00f6z\u00fc Siz\u0259 g\u00fcc v\u0259 q\u00fcvv\u0259t versin!\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>On yeddi il \u0259vv\u0259l yazd\u0131qlar\u0131m\u0131 oxuyanda i\u00e7imd\u0259 bir rahatl\u0131q tap\u0131r, milyonlar\u0131n biri kimi Tanr\u0131ya \u015f\u00fck\u00fcrl\u0259r edir\u0259m.<\/p>\n\n\n\n<p>Zaman xilaskar missiyal\u0131 b\u00f6y\u00fck d\u00f6vl\u0259t xadimini Az\u0259rbaycan v\u0259 Az\u0259rbaycan xalq\u0131 namin\u0259 imtahana, \u00e7ox \u00e7\u0259tin imtahana \u00e7\u0259kdi. M\u00f6ht\u0259r\u0259m d\u00f6vl\u0259t ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131 \u0130lham \u018fliyev a\u011f\u0131r s\u0131naqlardan, b\u0259lk\u0259 d\u0259 h\u0259lli m\u00fcmk\u00fcn g\u00f6r\u00fcnm\u0259y\u0259n probleml\u0259rin h\u0259llind\u0259n aln\u0131a\u00e7\u0131q, \u00fcz\u00fca\u011f, q\u00fcrur v\u0259 \u015f\u0259r\u0259fl\u0259 \u00e7\u0131xd\u0131. Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n \u00dcmummilli Liderinin \u00e7atd\u0131r\u0131b yerin\u0259 yetir\u0259 bilm\u0259diyi v\u0259zif\u0259l\u0259ri, Ulu \u00d6nd\u0259rin v\u0259siyy\u0259tini ard\u0131c\u0131ll\u0131qla, \u0259sas h\u0259d\u0259f\u0259 do\u011fru inamla add\u0131mlamaqla xalq\u0131n yekdil d\u0259st\u0259yini v\u0259 sevgisini qazanaraq yerin\u0259 yetirdi. Qalib S\u0259rk\u0259rd\u0259, M\u00fcz\u0259ff\u0259r Ali Ba\u015f Komandan titullar\u0131n\u0131 \u0259sg\u0259ri, zabiti, b\u00fct\u00fcn Az\u0259rbaycan xalq\u0131 sev\u0259-sev\u0259 ona verdi. 44 g\u00fcnl\u00fck V\u0259t\u0259n m\u00fcharib\u0259si d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 M\u00fcz\u0259ff\u0259r Ali Ba\u015f Komandan yenilm\u0259z Az\u0259rbaycan \u0259sg\u0259ri v\u0259 zabitinin \u015f\u00fcca\u0259tin\u0259, arxa c\u0259bh\u0259nin sars\u0131lmaz birl\u0131yin\u0259 v\u0259 q\u00fcdr\u0259tin\u0259 s\u00f6yk\u0259n\u0259r\u0259k Az\u0259rbaycan tarixin\u0259 he\u00e7 vaxt silinm\u0259y\u0259c\u0259k parlaq s\u0259hif\u0259l\u0259r yazd\u0131. \u0130r\u0259lid\u0259 daha geni\u015f \u00fcf\u00fcql\u0259r, eyni zamanda, daha \u00e7\u0259tin v\u0259 m\u00fcr\u0259kk\u0259b v\u0259zif\u0259l\u0259r durur. He\u00e7 \u015f\u00fcbh\u0259siz, yenilm\u0259z S\u0259rk\u0259rd\u0259 \u201cmindiyi Qaraba\u011f\u0131n s\u0259kil at\u0131n\u0131 Az\u0259rbaycan \u0259ngilikl\u0259rinin alt\u0131nda olan h\u0259r da\u011f\u0131na, d\u0259r\u0259sin\u0259, d\u00fcz\u00fcn\u0259 s\u0259yird\u0259c\u0259k\u201d, xo\u015f m\u00fcjd\u0259li x\u0259b\u0259rl\u0259ri q\u00fcrurla xalq\u0131na \u00e7atd\u0131racaq.<\/p>\n\n\n\n<p>Nazim Mustafan\u0131n \u201c\u0130r\u0259van \u015f\u0259h\u0259ri\u201d adl\u0131 kitab\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 fikirl\u0259rimi b\u00f6l\u00fc\u015fm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn etdiyim qeydl\u0259r\u0259 bel\u0259 bir giri\u015fl\u0259 ba\u015flama\u011f\u0131m s\u0259b\u0259bsiz deyil. Az\u0259rbaycan, d\u00fcnya az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131, Az\u0259rbaycan\u0131 sev\u0259nl\u0259r Z\u0259f\u0259r Bayram\u0131n\u0131n ild\u00f6n\u00fcm\u00fcn\u00fc iftixarla qeyd ed\u0259c\u0259k. Bu \u015fanl\u0131 tariximiz\u0259, 44 g\u00fcnl\u00fck V\u0259t\u0259n m\u00fcharib\u0259sind\u0259ki Q\u0259l\u0259b\u0259miz\u0259, m\u0259nc\u0259, b\u00fct\u00fcn yaz\u0131larda, tarixi t\u0259dqiqat \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 v\u0259 dig\u0259r q\u0259l\u0259m m\u0259hsullar\u0131nda m\u00fctl\u0259q istinad edilm\u0259lidir. Bunu h\u0259m d\u0259 q\u0259hr\u0259man \u015f\u0259hidl\u0259rimizin ruhuna b\u0259sl\u0259diyimiz h\u00f6rm\u0259t, qazil\u0259rimizin \u015f\u00fcca\u0259tin\u0259 verdiyimiz qiym\u0259t, qalib S\u0259rk\u0259rd\u0259nin, M\u00fcz\u0259ff\u0259r Ali Ba\u015f Komandan\u0131n \u201cD\u0259mir yumru\u011funa\u201d sars\u0131lmaz inam\u0131m\u0131z, vaxtil\u0259 itirilmi\u015f torpaqlara qay\u0131daca\u011f\u0131m\u0131zla ba\u011fl\u0131 olan \u00fcmidl\u0259rimiz t\u0259l\u0259b edir. Az\u0259rbaycan xalq\u0131 yenilm\u0259z S\u0259rk\u0259rd\u0259si, m\u0259\u011flubedilm\u0259z Ordusu il\u0259 haql\u0131 olaraq f\u0259xr edir.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00d6t\u0259n 18 il \u0259rzind\u0259 biz m\u00f6ht\u0259r\u0259m Prezidentimiz \u0130lham \u018fliyevin Az\u0259rbaycan\u0131n d\u00fcn\u0259ni, bu g\u00fcn\u00fc v\u0259 sabah\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131, ilk bax\u0131\u015fdan adi g\u00f6r\u00fcn\u0259n, lakin b\u00f6y\u00fck h\u0259d\u0259fl\u0259r\u0259 hesablanm\u0131\u015f \u00e7oxsayl\u0131 \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015flar\u0131n\u0131 e\u015fitmi\u015fik. O, praqmatik d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259si, q\u0259tiyy\u0259tli m\u00f6vqeyi, v\u0259zif\u0259l\u0259rin v\u0259zif\u0259sini \u00f6n\u0259 \u00e7\u0131xarma\u011f\u0131n ustad\u0131 v\u0259 bilicisi oldu\u011funu h\u0259mi\u015f\u0259 s\u00fcbut edib.<\/p>\n\n\n\n<p>Az\u0259rbaycan Prezidentinin \u0259n b\u00f6y\u00fck tarixi xidm\u0259tl\u0259rind\u0259n biri d\u0259 tarix\u00e7i aliml\u0259r, ara\u015fd\u0131rma\u00e7\u0131 jurnalistl\u0259r v\u0259 yazarlar qar\u015f\u0131s\u0131nda \u00f6lk\u0259mizin d\u00fc\u015fm\u0259nl\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n Az\u0259rbaycan\u0131n tarixi \u00fcz\u0259rin\u0259 sal\u0131nm\u0131\u015f qara, qapqara p\u0259rd\u0259ni y\u0131rt\u0131b tullamaq, real h\u0259qiq\u0259tl\u0259ri beyn\u0259lxalq ictimaiyy\u0259t\u0259 \u00e7atd\u0131rmaq v\u0259zif\u0259sini h\u0259l\u0259 ill\u0259r \u00f6nc\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirm\u0259sidir. V\u0259t\u0259n m\u00fcharib\u0259si d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 Ali Ba\u015f Komandan\u0131n tarixi \u00e7\u0131x\u0131\u015flar\u0131 erm\u0259ni fa\u015fizminin i\u00e7 \u00fcz\u00fcn\u00fc a\u00e7maqla yana\u015f\u0131, qondarma erm\u0259ni tarixini d\u0259 yerl\u0259 bir etdi.<\/p>\n\n\n\n<p>Diqq\u0259t edin, Prezident \u0130lham \u018fliyev 2015-ci il noyabr\u0131n 17-d\u0259 Parisd\u0259 UNESCO Ba\u015f Konfrans\u0131n\u0131n 38-ci sessiyas\u0131n\u0131n Liderl\u0259r Forumundak\u0131 \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131nda q\u0259tiyy\u0259tl\u0259 deyirdi: \u201cErm\u0259nistan\u0131n bug\u00fcnk\u00fc paytaxt\u0131 XX \u0259srin \u0259vv\u0259lind\u0259 \u0259halisinin 80 faizini az\u0259rbaycanl\u0131lar t\u0259\u015fkil ed\u0259n bizim tarixi \u0130r\u0259van \u015f\u0259h\u0259rimizdir. Bu g\u00fcn bu \u015f\u0259h\u0259r tamamil\u0259 etnik t\u0259mizl\u0259nm\u0259y\u0259 m\u0259ruz qal\u0131b\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>Yeni Az\u0259rbaycan Partiyas\u0131n\u0131n 2018-ci ilin fevral\u0131nda ke\u00e7iril\u0259n VI qurultay\u0131nda is\u0259 \u201cBizim tarixi torpaqlar\u0131m\u0131z \u0130r\u0259van xanl\u0131\u011f\u0131d\u0131r, Z\u0259ng\u0259zur, G\u00f6y\u00e7\u0259 mahal\u0131d\u0131r. Bunu g\u0259nc n\u0259sil d\u0259, d\u00fcnya da bilm\u0259lidir. M\u0259n \u015fadam ki, bu m\u0259s\u0259l\u0259 il\u0259 ba\u011fl\u0131 \u2013 bizim \u0259z\u0259li torpaqlar\u0131m\u0131z\u0131n tarixi il\u0259 ba\u011fl\u0131 \u2013 indi sanball\u0131 elmi \u0259s\u0259rl\u0259r yaz\u0131l\u0131r, filml\u0259r \u00e7\u0259kilir, s\u0259rgil\u0259r t\u0259\u015fkil olunur. \u0130r\u0259van bizim tarixi torpaqlar\u0131m\u0131zd\u0131r v\u0259 biz az\u0259rbaycanl\u0131lar bu tarixi torpaqlara qay\u0131tmal\u0131y\u0131q. Bu, bizim siyasi v\u0259 strateji h\u0259d\u0259fimizdi, biz t\u0259dric\u0259n bu h\u0259d\u0259f\u0259 yax\u0131nla\u015fmal\u0131y\u0131q\u201d, &#8211; fikrini s\u00f6yl\u0259m\u0259kl\u0259 erm\u0259ni \u015fovinizminin v\u0259 onun ideoloji \u0259saslar\u0131n\u0131n g\u00f6zl\u0259rin\u0259 mili yava\u015f-yava\u015f yax\u0131nla\u015fd\u0131rm\u0131\u015f oldu.<\/p>\n\n\n\n<p>D\u00f6vl\u0259t ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131 tarixin qaranl\u0131q s\u0259hif\u0259l\u0259rini i\u015f\u0131qland\u0131rma\u011f\u0131 ayd\u0131nlar qar\u015f\u0131s\u0131nda \u0259n m\u00fch\u00fcm v\u0259zif\u0259l\u0259rd\u0259n biri kimi m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirdi. V\u0259zif\u0259 \u00e7ox konkret v\u0259 ayd\u0131n idi: indi Erm\u0259nistan adl\u0131 qondarma d\u00f6vl\u0259tin t\u0259rkibind\u0259 qalan yurd yerl\u0259rimizin h\u0259r birinin tarixi \u0259sasl\u0131 sur\u0259td\u0259 \u00f6yr\u0259nilm\u0259li, t\u0259dqiqi olunmal\u0131 v\u0259 beyn\u0259lxalq ictimaiyy\u0259t\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131lmal\u0131d\u0131r, x\u00fcsusil\u0259 d\u0259 \u0130r\u0259van \u015f\u0259h\u0259rinin tarixi. \u0130r\u0259van xanl\u0131\u011f\u0131, \u0130r\u0259van \u015f\u0259h\u0259ri haqq\u0131nda zaman-zaman ara\u015fd\u0131rmalar apar\u0131l\u0131b, m\u0259qal\u0259l\u0259r yaz\u0131l\u0131b, kitablar i\u015f\u0131q \u00fcz\u00fc g\u00f6r\u00fcb. M\u00fcbali\u011f\u0259siz dem\u0259k olar ki, D\u00f6vl\u0259t m\u00fckafat\u0131 laureat\u0131 Nazim Mustafan\u0131n \u201c\u0130r\u0259van \u015f\u0259h\u0259ri\u201d bu m\u00f6vzuda yaz\u0131lm\u0131\u015f ilk sanball\u0131 tarixi-t\u0259dqiqat \u0259s\u0259ridir. Tan\u0131nm\u0131\u015f tarix\u00e7i aliml\u0259rin Nazim Mustafan\u0131 \u201cbu sah\u0259nin (\u0130r\u0259van \u015f\u0259h\u0259ri tarixinin t\u0259dqiqini &#8211; S.A.) avtoriteti\u201d adland\u0131rmalar\u0131 da reall\u0131\u011f\u0131n obrazl\u0131 ifad\u0259sidir. M\u00fcasir innovativ texnologiyalar t\u0259sdiql\u0259yir ki, kitab i\u015f\u0131q \u00fcz\u00fc g\u00f6rd\u00fcy\u00fc t\u0259xmin\u0259n on ay \u0259rzind\u0259 beyn\u0259lxalq al\u0259md\u0259 ona min d\u0259f\u0259d\u0259n \u00e7ox istinad edilib.<\/p>\n\n\n\n<p>B\u0259s s\u0259b\u0259b? N\u0259dir \u201c\u0130r\u0259van \u015f\u0259h\u0259ri\u201dni bel\u0259 c\u0259lbedici ed\u0259n? Bu \u00fczd\u0259niraq m\u0259xluqlar\u0131n t\u00f6r\u0259tdikl\u0259ri \u0130r\u0259van q\u0131r\u011f\u0131nlar\u0131. \u0130r\u0259van \u015f\u0259h\u0259rinin erm\u0259nil\u0259\u015fdirilm\u0259si.<\/p>\n\n\n\n<p>H\u0130BR\u0130D M\u0130LL\u018fT, H\u0130BR\u0130D D\u0130L<\/p>\n\n\n\n<p>\u201c\u0130r\u0259van \u015f\u0259h\u0259ri\u201dnin tarixi bax\u0131mdan sanbal\u0131 h\u0259m d\u0259 onunla \u015f\u0259rtl\u0259nir ki, t\u0259dqiqat\u00e7\u0131 alim yaln\u0131z \u0130r\u0259van \u015f\u0259h\u0259rinin tarixini, onun inzibati b\u00f6lg\u00fcs\u00fcn\u00fc, idar\u0259\u00e7ilik sistemini, \u0259halisinin say\u0131n\u0131 v\u0259 t\u0259rkibini, el\u0259c\u0259 d\u0259 s\u00fcqutunu t\u0259dqiq etm\u0259kl\u0259 kifay\u0259tl\u0259nm\u0259yib. O, y\u00fcz ill\u0259r \u0259rzind\u0259 formala\u015fan \u015f\u0259h\u0259rin \u0259d\u0259bi-b\u0259dii m\u00fchitin\u0259, elm v\u0259 inc\u0259s\u0259n\u0259tinin inki\u015faf\u0131na, tarixi-dini m\u0259b\u0259dl\u0259rimizin tikilm\u0259sin\u0259 v\u0259 xalqa xidm\u0259tin\u0259, bu \u015f\u0259h\u0259rin yeti\u015fdirdiyi g\u00f6rk\u0259mli \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259rin f\u0259aliyy\u0259tl\u0259rin\u0259 i\u015fiq salmaqla, \u0130r\u0259van xanl\u0131\u011f\u0131 v\u0259 onun m\u0259rk\u0259zi haqq\u0131nda tam v\u0259 ayd\u0131n bir m\u0259nz\u0259r\u0259 yarada bilib.<\/p>\n\n\n\n<p>Nazim Mustafa 1700-c\u00fc ill\u0259rd\u0259n ba\u015flayaraq, erm\u0259nil\u0259rin \u015f\u0259h\u0259ri \u00f6z havadarlar\u0131n\u0131n vasit\u0259sil\u0259 \u0259l\u0259 ke\u00e7ir\u0259n\u0259d\u0259k b\u00f6y\u00fck bir tarixi d\u00f6vrd\u0259 apar\u0131lan m\u00fcbariz\u0259ni problem olaraq ortaya qoyur v\u0259 m\u0259s\u0259l\u0259y\u0259 bir ne\u00e7\u0259 istiqam\u0259td\u0259n yana\u015fmaqla konkret n\u0259tic\u0259l\u0259r g\u00f6st\u0259rir. Bununla da \u201cq\u0259dim erm\u0259ni etnosu\u201d, \u201cq\u0259dim erm\u0259ni dili\u201d, \u201cq\u0259dim erm\u0259ni d\u00f6vl\u0259ti\u201d, \u201cb\u00f6y\u00fck Erm\u0259nistan\u201d kimi uydurmalar\u0131n i\u00e7 \u00fcz\u00fc a\u00e7\u0131l\u0131r, erm\u0259nil\u0259rin \u00fcz\u00fcnd\u0259ki qara p\u0259rd\u0259 y\u0131rt\u0131laraq tarixi \u0259dal\u0259tin ayaqlar\u0131 alt\u0131na at\u0131l\u0131r. M\u00fc\u0259llif erm\u0259nil\u0259rin nec\u0259 bir soysuz olduqlar\u0131n\u0131, saxta k\u00f6kl\u0259rini v\u0259 hibrid dill\u0259rini d\u0259 q\u0131sa, lakin k\u0259s\u0259rli formada ara\u015fd\u0131rmaqla bu mill\u0259tin kimliyini g\u00f6st\u0259rir.<\/p>\n\n\n\n<p>T\u0259dqiqat\u00e7\u0131 alim \u0130r\u0259van \u015f\u0259h\u0259rinin tarixini \u00e7ox m\u00f6t\u0259b\u0259r m\u0259nb\u0259l\u0259r\u0259 s\u00f6yk\u0259n\u0259r\u0259k t\u0259dqiq edib. B\u00fct\u00fcn t\u0259r\u0259fsiz v\u0259 obyektiv t\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar v\u0259 aliml\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n t\u0259sdiq olunan bu m\u00f6vqeyi t\u0259sdiq edir ki, 1502-ci ild\u0259 S\u0259f\u0259vil\u0259r d\u00f6vl\u0259tinin ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131 \u015eah \u0130smay\u0131l\u0131n qo\u015funlar\u0131 Qaraqoyunlu \u0259mirl\u0259ri \u00fcz\u0259rind\u0259 q\u0259l\u0259b\u0259 \u00e7alaraq \u0130r\u0259van da daxil olmaqla, \u0259traf \u0259razil\u0259ri \u0259l\u0259 ke\u00e7irmi\u015fl\u0259r. \u015eah \u0130smay\u0131l Hicri 915-ci ild\u0259 (1509-1510) qala sal\u0131nmas\u0131 bar\u0259d\u0259 \u00f6z v\u0259ziri R\u0259vanqulu xana g\u00f6st\u0259ri\u015f vermi\u015fdi. Yeddi il\u0259 tikil\u0259n qala onu in\u015fa etdir\u0259nin \u015f\u0259r\u0259fin\u0259 \u201cR\u0259van\u201d adland\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>Erm\u0259ni tarix\u00e7il\u0259ri \u0130r\u0259van \u015f\u0259h\u0259rinin ad\u0131n\u0131n Urartu \u00e7ar\u0131 I Argistinin d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 (e.\u0259. 782-ci il) sal\u0131nm\u0131\u015f Erebuni (\u0130rpuni) qalas\u0131n\u0131n ad\u0131 il\u0259 ba\u011flama\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar. \u018fs\u0259rin m\u00fc\u0259llifi is\u0259 s\u00fcbut edir ki, erm\u0259nil\u0259r\u0259 he\u00e7 bir aidiyy\u0259ti olmayan Erebuni qalas\u0131 yaln\u0131z h\u0259rbi-istehkam m\u0259qs\u0259di il\u0259 in\u015fa edilmi\u015f v\u0259 onun \u0259traf\u0131nda \u015f\u0259h\u0259r infrastrukturu formala\u015fmam\u0131\u015fd\u0131. Haz\u0131rda \u015f\u0259h\u0259r \u0259razisinin on d\u0259f\u0259d\u0259n \u00e7ox geni\u015fl\u0259nm\u0259sin\u0259 baxmayaraq, bu g\u00fcn d\u0259 Erebuni qalas\u0131n\u0131n yerl\u0259\u015fdiyi Qanl\u0131 T\u0259p\u0259 il\u0259 \u0130r\u0259van aras\u0131nda xeyli m\u0259saf\u0259 var. \u018fs\u0259rin m\u00fc\u0259llifi \u0130r\u0259van \u015f\u0259h\u0259rinin i\u00e7\u0259risind\u0259 v\u0259 onun \u0259traf\u0131nda m\u00f6vcud olan y\u00fczl\u0259rl\u0259 hidronim, oronim v\u0259 oykonimin tarixi adlar\u0131n\u0131 g\u00f6st\u0259rm\u0259kl\u0259, qondarma erm\u0259ni adlar\u0131n\u0131n onlar\u0131n \u00fcz\u0259rin\u0259 hans\u0131 tarixd\u0259 v\u0259 hans\u0131 g\u00fcnd\u0259 yap\u0131\u015fd\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 el\u0259 erm\u0259ni m\u0259nb\u0259l\u0259rinin \u00f6z\u00fcn\u0259 \u0259saslanaraq t\u0259qdim edir. Z\u0259ngi \u00e7ay\u0131, Ged\u0259r \u00e7ay\u0131, D\u0259mirbulaq, Toxmaq g\u00f6l\u00fc, S\u0259rdar ba\u011f\u0131, Zal xan m\u0259scidi, Q\u0131z\u0131lqala, S\u00f6y\u00fcdl\u00fc v\u0259 y\u00fczl\u0259rl\u0259 bel\u0259 toponiml\u0259ri \u00f6z do\u011fma adlar\u0131 il\u0259 qeyd ed\u0259n m\u00fc\u0259llif haql\u0131 olaraq soru\u015fur: erm\u0259nil\u0259rin bu adlara n\u0259 aidiyy\u0259ti var? M\u00fc\u0259llif s\u00fcbut edir ki, \u0130r\u0259van\u0131 d\u00fcnyan\u0131n \u0259n q\u0259dim \u015f\u0259h\u0259ri kimi (Romadan da 30 ya\u015f b\u00f6y\u00fck) t\u0259qdim etm\u0259k ist\u0259y\u0259n erm\u0259ni saxtakarlar bu g\u00fcn \u015f\u0259h\u0259rd\u0259 m\u00f6vcud olan v\u0259 ya\u015f\u0131 250-ni ke\u00e7\u0259n birc\u0259 d\u0259n\u0259 d\u0259 tarixi abid\u0259 g\u00f6st\u0259r\u0259 bilmirl\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>Nazim Mustafa d\u00fcnyan\u0131n \u0259n m\u0259\u015fhur tarix\u00e7il\u0259rinin, filosoflar\u0131n\u0131n (yunan tarix\u00e7isi Herodot, avropal\u0131 aliml\u0259r La Kroza, S.Marten, A.Qut\u015fmidt v\u0259 ba\u015fqalar\u0131n\u0131n) \u0259s\u0259rl\u0259rin\u0259 s\u00f6yk\u0259n\u0259r\u0259k, erm\u0259ni tarix\u00e7il\u0259ri N.Emin, O.Xalatyans, A.Qaraqa\u015fyan\u0131n v\u0259 sairl\u0259rin erm\u0259ni tarixi bar\u0259d\u0259 yazd\u0131qlar\u0131 kitablara \u0259saslanaraq m\u00fch\u00fcm n\u0259tic\u0259 \u00e7\u0131xar\u0131r: \u201cM.Xorenasinin \u201cErm\u0259ni tarixi\u201d kitab\u0131 tamamil\u0259 saxta v\u0259 uydurmad\u0131r. Yuxar\u0131da adlar\u0131n\u0131 \u00e7\u0259kdiyimiz avropal\u0131 aliml\u0259r d\u0259 t\u0259sdiql\u0259yirl\u0259r ki, h\u0259min qondarma \u201ctarixd\u0259\u201d \u0259ks olunmu\u015f urartululara, assuriyal\u0131lara, midiyal\u0131lara, sasanil\u0259r\u0259 aid hadis\u0259l\u0259rin \u00fcz\u00fc k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fcl\u0259r\u0259k bu xalqlar\u0131n s\u0259rk\u0259rd\u0259l\u0259ri, tarixi \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259ri haylar, h\u0259min \u0259razil\u0259r is\u0259 Hayastan kimi t\u0259qdim edilib\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>Xanl\u0131qlar d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 ilk d\u0259f\u0259 Hindistandan g\u0259lmi\u015f 50-y\u0259 yax\u0131n erm\u0259ni qara\u00e7\u0131 ail\u0259sinin \u0130r\u0259van\u0131n q\u0259rbind\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n T\u0259p\u0259ba\u015f\u0131 m\u0259h\u0259ll\u0259sind\u0259 m\u0259skunla\u015fd\u0131qlar\u0131n\u0131 qeyd ed\u0259n Nazim Mustafa hibrid xalq, hibrid dil m\u0259s\u0259l\u0259sinin erm\u0259nil\u0259rin boyuna bi\u00e7ildiyini bel\u0259 izah edir: \u201cMifoloji r\u0259vay\u0259t\u0259 g\u00f6r\u0259, Assuriya \u00e7ar\u0131 Belin \u00fcz\u0259rind\u0259 q\u0259l\u0259b\u0259 \u00e7alan Hayk\u0131n t\u00f6r\u0259m\u0259l\u0259ri olan haylar, onlar\u0131n Van g\u00f6l\u00fc h\u00f6vz\u0259sind\u0259 m\u0259skunla\u015fd\u0131qlar\u0131 \u0259razil\u0259r Hayasa (Hayastan) adland\u0131r\u0131l\u0131b. Haylar vaxtil\u0259 Anadolunun \u018frm\u0259niyy\u0259 (Armenia) yaylas\u0131 adlanan \u0259razil\u0259rind\u0259, Urmiya g\u00f6l\u00fc h\u00f6vz\u0259sind\u0259, h\u0259m\u00e7inin bir qismi Qafqazda ya\u015fam\u0131\u015f v\u0259 h\u00fcrril\u0259rl\u0259 qar\u0131\u015faraq tarix s\u0259hn\u0259sind\u0259n silinmi\u015f subar t\u00fcrkl\u0259rinin erm\u0259ni adl\u0131 boyunun irsin\u0259 v\u0259 tarixin\u0259 sahib \u00e7\u0131xm\u0131\u015flar. M\u0259hz ona g\u00f6r\u0259dir ki, haz\u0131rda bu mill\u0259tin \u00f6zl\u0259rinin \u201chay\u201d, dig\u0259rl\u0259rinin is\u0259 \u201cerm\u0259ni\u201d adland\u0131rd\u0131\u011f\u0131 iki ad\u0131 var\u201d. Nazim Mustafa \u0259s\u0259r boyu tan\u0131nm\u0131\u015f aliml\u0259rin elmi t\u0259dqiqatlar\u0131ndan faktlar v\u0259 dig\u0259r s\u00fcbutlar g\u0259tir\u0259r\u0259k \u00f6z n\u0259tic\u0259l\u0259rini daha da \u0259sasland\u0131rm\u0131\u015f olur. M\u0259s\u0259l\u0259n, o, kitabda rus qafqaz\u015f\u00fcnas\u0131 \u0130van \u015eopenin q\u0259dim m\u00fc\u0259llifl\u0259rin \u0259s\u0259rl\u0259rini ara\u015fd\u0131raraq g\u0259ldiyi n\u0259tic\u0259ni b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcr: \u201cHaylar\u0131 v\u0259 erm\u0259nil\u0259ri eyni m\u0259n\u015f\u0259li hesab etm\u0259k olmaz\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>Nazim Mustafa erm\u0259ni dilinin yoxsullu\u011funu, hibrid dil oldu\u011funu el\u0259 onlar\u0131n \u00f6z aliml\u0259rinin yazd\u0131qlar\u0131 il\u0259 diqq\u0259t\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131r. S\u00fcbut edir ki, \u201cq\u0259dim erm\u0259ni xalq\u0131\u201dn\u0131n bu g\u00fcn \u00f6z\u00fcn\u00fc ifad\u0259 etdiyi dilin, y\u0259ni a\u015fxarhabar\u0131n t\u0259xmin\u0259n iki y\u00fcz \u0259lli illik tarixi var. \u00c7\u00fcnki onun \u0259sas\u0131n\u0131 XIX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 \u0259s\u0259rl\u0259rini K\u0259n\u0259ker l\u0259hc\u0259sind\u0259 yazan Xa\u00e7atur Abovyan qoyubdur. Bax, bu da Nazim Mustafan\u0131n inc\u0259likl\u0259 se\u00e7diyi erm\u0259ni aliml\u0259rinin \u00f6z dill\u0259ri haqq\u0131nda dedikl\u0259ri:<\/p>\n\n\n\n<p>Mikael Nalbandyan: \u201cBu g\u00fcn d\u00fcnyada erm\u0259ni havalar\u0131 kimi t\u0259qdim edil\u0259n havalar\u0131n v\u0259 n\u0259\u011fm\u0259l\u0259rin \u0259ks\u0259riyy\u0259ti t\u00fcrkl\u0259rd\u0259n g\u00f6t\u00fcr\u00fcl\u00fcb. M\u0259n erm\u0259nil\u0259rin ya\u015fad\u0131qlar\u0131 \u00e7ox yerl\u0259ri dola\u015fm\u0131\u015fam, h\u0259mi\u015f\u0259 d\u0259 \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015fam ki, s\u0131rf erm\u0259nic\u0259 n\u0259 is\u0259 e\u015fidim, lakin h\u0259min \u015feyi dinl\u0259m\u0259k m\u0259n\u0259 n\u0259sib olmay\u0131b\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>Erm\u0259ni t\u0259dqiqat\u00e7\u0131s\u0131 S.Palasanyan: \u201cBizim mahn\u0131lar\u0131n havas\u0131 m\u00fcxt\u0259lifdir. T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 t\u00fcrk\u00fcn, G\u00fcrc\u00fcstanda g\u00fcrc\u00fcn\u00fcn, \u0130r\u0259van, A\u011fkils\u0259 v\u0259 \u0130randa fars\u0131n, \u00fcmumiyy\u0259tl\u0259 hans\u0131 xalq\u0131n t\u0259siri alt\u0131na olmu\u015fuqsa, h\u0259min xalq\u0131n mahn\u0131lar\u0131n\u0131n havalar\u0131n\u0131 g\u00f6t\u00fcrm\u00fc\u015f\u00fck\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>Professor A.Ar\u015faruni: \u201cDem\u0259k olar ki, Az\u0259rbaycan dili erm\u0259ni a\u015f\u0131qlar\u0131n\u0131n v\u0259 erm\u0259ni xalq\u0131n\u0131n do\u011fma dili olub. \u018fks-t\u0259qdird\u0259 onlar\u0131n dili dinl\u0259yicil\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn anla\u015f\u0131lmaz olard\u0131\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00fc\u0259llif erm\u0259ni alimi Q.Kapansyan\u0131n \u201cQ\u0259dim erm\u0259ni dilind\u0259n fars, Suriya, assurbabil, yunan, g\u00fcrc\u00fc v\u0259 Hind-Avropa dill\u0259rind\u0259n al\u0131nan s\u00f6zl\u0259ri \u00e7\u0131xard\u0131qdan sonra erm\u0259ni dilind\u0259 c\u0259misi be\u015f min\u0259 q\u0259d\u0259r s\u00f6z v\u0259 otuza yax\u0131n s\u00f6zd\u00fcz\u0259ldici forma qalar\u201d fikrini qeyd etm\u0259kl\u0259, hibrid dilin kimliyini g\u00f6zl\u0259r \u00f6n\u00fcnd\u0259 s\u0259rgil\u0259yir.<\/p>\n\n\n\n<p>T\u0259dqiqat\u00e7\u0131 \u201c\u0130r\u0259van \u015f\u0259h\u0259ri\u201dnd\u0259 \u0130r\u0259van xanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n tarixin\u0259, Qala \u015e\u0259h\u0259rin sal\u0131nmas\u0131n\u0131 lab\u00fcd ed\u0259n s\u0259b\u0259bl\u0259r\u0259, habel\u0259 erm\u0259nil\u0259rin bu \u015f\u0259h\u0259r\u0259 v\u0259 \u0259traf \u0259razil\u0259r\u0259 k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fcl\u00fcb g\u0259tirilm\u0259sin\u0259, erm\u0259nil\u0259rin bu \u0259razil\u0259rd\u0259 d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 yerli xalqa qar\u015f\u0131 t\u00f6r\u0259tdikl\u0259ri q\u0131r\u011f\u0131nlar\u0131n tarixin\u0259, elmi n\u00f6qteyi-n\u0259z\u0259rd\u0259n yana\u015fmaqla Qafqaz\u0131n incisi hesab edil\u0259n q\u0259dim yurd yerimiz olan \u0130r\u0259van\u0131n faci\u0259vi taleyin\u0259 ayd\u0131nl\u0131q g\u0259tirir. Erm\u0259nil\u0259rin \u00f6z havadarlar\u0131na arxalanaraq Az\u0259rbaycan t\u00fcrkl\u0259rin\u0259 qar\u015f\u0131 t\u00f6r\u0259tdikl\u0259ri a\u011flag\u0259lm\u0259z v\u0259h\u015filikl\u0259ri faktlarla s\u00fcbut etm\u0259kl\u0259 \u201cm\u0259zlum erm\u0259ni\u201d mifini darmada\u011f\u0131n edir. T\u0259dqiqat\u00e7\u0131-alim \u201cErm\u0259nil\u0259rin \u0130r\u0259van \u015f\u0259h\u0259rini g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 quracaqlar\u0131 d\u00f6vl\u0259tin paytaxt\u0131 se\u00e7m\u0259l\u0259rin\u0259 s\u0259b\u0259b n\u0259 idi?\u201d sual\u0131na da tutarl\u0131 d\u0259lill\u0259rl\u0259 cavab verir. Qeyd edir ki, \u0130r\u0259van\u0131 erm\u0259nil\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn son d\u0259r\u0259c\u0259 c\u0259lbedici ed\u0259n birinci n\u00f6vb\u0259d\u0259 onun co\u011frafi bax\u0131mdan strateji \u0259h\u0259miyy\u0259t k\u0259sb etm\u0259si idi. \u015e\u0259h\u0259rin quru subtropik iqlim zonas\u0131nda yerl\u0259\u015fm\u0259si, \u0259kin\u0259 yararl\u0131 suvar\u0131lan \u00e7ox m\u00fcnbit \u0259razil\u0259rin olmas\u0131, orta \u00e7a\u011f d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 sosial-iqtisadi c\u0259h\u0259td\u0259n sanball\u0131 formada inki\u015faf etm\u0259si, \u015f\u0259h\u0259rin h\u0259m daxild\u0259, h\u0259m d\u0259 qala k\u0259nar\u0131nda s\u0259yyahlar\u0131n \u201cC\u0259nn\u0259t ba\u011flar\u0131\u201d kimi xarakteriz\u0259 etdikl\u0259ri 1473 \u00fcz\u00fcm v\u0259 meyv\u0259 ba\u011flar\u0131n\u0131n, 45 d\u0259yirman\u0131n, 7 karvansaran\u0131n, z\u0259ngin su ehtiyatlar\u0131n\u0131n olmas\u0131 da \u0259sas s\u0259b\u0259bl\u0259rd\u0259n idi. M\u00fc\u0259llif \u0130r\u0259vanda q\u0259dim \u015f\u0259rq incil\u0259rini \u00f6z\u00fcnd\u0259 \u0259ks etdir\u0259n \u00e7oxsayl\u0131 memarl\u0131q abid\u0259l\u0259rinin erm\u0259nil\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n n\u0259 yolla olur-olsun \u0259ld\u0259 edilm\u0259sin\u0259 x\u00fcsusi diqq\u0259t \u00e7\u0259kir. Bel\u0259 q\u0259na\u0259t\u0259 g\u0259lm\u0259k olar ki, planlar\u0131 ba\u015f tutaca\u011f\u0131 halda erm\u0259nil\u0259r h\u0259min abid\u0259l\u0259ri \u00f6z\u00fcn\u00fcnk\u00fcl\u0259\u015fdirm\u0259yi \u0259vv\u0259lc\u0259d\u0259n q\u0259t edibl\u0259rmi\u015f. \u00c7\u00fcnki bununla onlar \u00f6zl\u0259rin\u0259 \u201cq\u0259dim xalq\u201d, \u201cyarad\u0131c\u0131 mill\u0259t\u201d kimi adlar\u0131 p\u0259r\u00e7iml\u0259y\u0259c\u0259kdil\u0259r. Nazim Mustafa p\u0259r\u00e7iml\u0259m\u0259kd\u0259 s\u0259rvaxt olan erm\u0259nil\u0259rin \u0130r\u0259vandan az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n izini silm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn b\u00fct\u00fcn da\u011f\u0131d\u0131c\u0131 f\u0259aliyy\u0259tl\u0259rini geni\u015f \u015f\u0259kild\u0259 t\u0259hlil ed\u0259r\u0259k bel\u0259 q\u0259na\u0259t\u0259 g\u0259lir: \u201c1924-c\u00fc ild\u0259 \u0130r\u0259van\u0131n ba\u015f plan\u0131 haz\u0131rlanaraq h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259y\u0259 ba\u015fland\u0131qdan sonra \u015f\u0259h\u0259rd\u0259 m\u00f6vcud olan az\u0259rbaycanl\u0131lara m\u0259xsus tarixi-memarl\u0131q bax\u0131m\u0131ndan \u0259h\u0259miyy\u0259t k\u0259sb ed\u0259n b\u00fct\u00fcn abid\u0259l\u0259ri bir-birinin ard\u0131nca yox etdil\u0259r ki, g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 \u0130r\u0259van\u0131 erm\u0259ni \u015f\u0259h\u0259ri kimi t\u0259qdim ed\u0259 bilsinl\u0259r\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00fc\u0259llif \u00f6z \u0259s\u0259rind\u0259 \u0130r\u0259van\u0131n b\u00fct\u00fcn \u00f6z\u0259llikl\u0259rini o d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 d\u0259qiq v\u0259 inc\u0259likl\u0259, h\u0259m d\u0259 foto\u015f\u0259kill\u0259rin m\u00fc\u015fayi\u0259ti il\u0259 \u015f\u0259rh edir ki, h\u0259ssas v\u0259 b\u0259l\u0259d oxucunun g\u00f6zl\u0259ri \u00f6n\u00fcnd\u0259 m\u0259\u015fhur ir\u0259vanl\u0131 r\u0259ssam Mirz\u0259 Q\u0259dir \u0130r\u0259vaninin \u201c\u0130r\u0259van tablosu\u201d canlan\u0131r. Nazim Mustafa frans\u0131z s\u0259yyah\u0131 Jan \u015eard\u0259nin, t\u00fcrk co\u011frafiya\u015f\u00fcnas\u0131 Evliya \u00c7\u0259l\u0259binin, Avropa v\u0259 Rusiya s\u0259yyahlar\u0131 Henri Lin\u00e7in, Ceyms Morierin v\u0259 onlarla ba\u015fqalar\u0131n\u0131n \u0130r\u0259van haqq\u0131nda fikirl\u0259rini t\u0259hlil etm\u0259kl\u0259, t\u0259rt\u0259miz Az\u0259rbaycan-T\u00fcrk \u015f\u0259h\u0259ri olan \u0130r\u0259van\u0131n canl\u0131 obraz\u0131n\u0131 tarixi, elmi-b\u0259dii dill\u0259 oxuculara \u00e7atd\u0131r\u0131r. \u0130st\u0259r-ist\u0259m\u0259z \u0130r\u0259vanla ilk tan\u0131\u015fl\u0131qdan sonra onun \u00fc\u00e7 qap\u0131s\u0131ndan (T\u0259briz qap\u0131s\u0131, Yayla qap\u0131s\u0131, K\u00f6rp\u00fc qap\u0131s\u0131 \u2013 S.A.) birind\u0259n ke\u00e7\u0259r\u0259k Bazar meydan\u0131na, oradan da S\u0259rdar saray\u0131na x\u0259yal\u0259n d\u0259 olsa, getm\u0259k ist\u0259yirs\u0259n. Reall\u0131qda is\u0259 tarixi \u0130r\u0259van \u015f\u0259h\u0259rind\u0259n bir \u015fey qalmay\u0131b. Erm\u0259nil\u0259r aborigen mill\u0259ti q\u0131r\u0131b-\u00e7atmaq, soyq\u0131r\u0131m\u0131na m\u0259ruz qoymaqla do\u011fma \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rind\u0259 ya\u015famaqdan m\u0259hrum ed\u0259 bilibl\u0259r. El\u0259 buradaca M\u00fcz\u0259ff\u0259r Ali Ba\u015f Komandan c\u0259nab \u0130lham \u018fliyevin d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 s\u00f6yl\u0259diyi \u201cBizim tarixi torpaqlar\u0131m\u0131z G\u00f6y\u00e7\u0259dir, Z\u0259ng\u0259zurdur, \u0130r\u0259vand\u0131r. O torpaqlar ki, bizim tarixi torpaqlar\u0131m\u0131zd\u0131r, biz o yerl\u0259r\u0259 qay\u0131tmal\u0131y\u0131q, qay\u0131d\u0131r\u0131q v\u0259 qay\u0131daca\u011f\u0131q!\u201d kimi k\u0259skin m\u00f6vqeyi \u00fcr\u0259kl\u0259r\u0259 bir s\u0259rinlik g\u0259tirir. D\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrs\u0259n ki, \u015f\u0259hid \u015f\u0259h\u0259rimizi &#8211; \u0130r\u0259van\u0131 onun \u0259sl sahibl\u0259ri ba\u011fr\u0131na basmaqda tam haql\u0131d\u0131rlar. Bu, h\u0259m d\u0259 B\u00f6y\u00fck \u018fdal\u0259tin b\u00f6y\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcd\u0259 t\u0259nt\u0259n\u0259si olar. Qurani-K\u0259rimd\u0259 d\u0259 buyurulub ki, Allah-T\u0259ala haqq i\u015fi u\u011frunda m\u00fcbariz\u0259 aparanlar\u0131n yan\u0131nda olur. Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n m\u00fcbariz\u0259si is\u0259 haql\u0131 m\u00fcbariz\u0259dir, \u0259dal\u0259t u\u011frunda m\u00fcbariz\u0259dir.<\/p>\n\n\n\n<p>Nazim Mustafa erm\u0259nil\u0259rin \u0130r\u0259van Qalas\u0131n\u0131 \u0259l\u0259 ke\u00e7irm\u0259k planlar\u0131n\u0131n tarixini, onlara bu i\u015fd\u0259 d\u0259st\u0259k olan g\u00fccl\u0259rin \u201cerm\u0259ni vilay\u0259ti\u201d yarad\u0131lmas\u0131na qollar\u0131n\u0131 \u00e7\u0131rmay\u0131b giri\u015fm\u0259l\u0259rini tarixi faktlarla g\u00f6st\u0259r\u0259r\u0259k \u0130r\u0259van\u0131n s\u00fcqut etm\u0259sinin qa\u00e7\u0131lmaz oldu\u011funu \u00fcr\u0259ka\u011fr\u0131s\u0131 il\u0259 oxucuya t\u0259qdim edir.<\/p>\n\n\n\n<p>Rus qo\u015funlar\u0131n\u0131 Az\u0259rbaycan torpaqlar\u0131n\u0131 i\u015f\u011fal etm\u0259y\u0259 h\u0259v\u0259sl\u0259ndirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn I Pyotrun saray\u0131na yol tapan erm\u0259ni \u0130srael Ori 1701-ci il iyulun 25-d\u0259 \u00e7ara t\u0259qdim edilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259rc\u00fcm\u0259\u00e7iy\u0259 yazd\u0131rd\u0131\u011f\u0131 yadda\u015f qeydl\u0259rinin 7-ci b\u0259ndind\u0259 \u0130r\u0259van qalas\u0131n\u0131 \u0259l\u0259 ke\u00e7irm\u0259k yollar\u0131n\u0131 g\u00f6st\u0259rir. O qeyd edirdi ki, \u015f\u0259h\u0259rd\u0259ki bar\u0131t v\u0259 dig\u0259r h\u0259rbi sursat anbarlar\u0131 erm\u0259nil\u0259rin \u0259lind\u0259dir. \u015e\u0259h\u0259rd\u0259 300 n\u0259f\u0259rd\u0259n art\u0131q erm\u0259ninin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n\u0131 v\u0259 h\u0259min erm\u0259nil\u0259rl\u0259 s\u00f6vd\u0259l\u0259\u015fm\u0259kl\u0259, onlar\u0131n qalan\u0131n qap\u0131s\u0131n\u0131 rus qo\u015funlar\u0131n\u0131n \u00fcz\u00fcn\u0259 a\u00e7a bil\u0259c\u0259kl\u0259rini, bununla da q\u0259fil h\u00fccumla \u015f\u0259h\u0259rin \u0259l\u0259 ke\u00e7iril\u0259 bil\u0259c\u0259yini g\u00f6st\u0259rir.<\/p>\n\n\n\n<p>T\u0259dqiqat\u00e7\u0131 daha sonra \u00fcr\u0259ka\u011fr\u0131d\u0131c\u0131 faktlar \u00fcz\u0259rind\u0259 dayan\u0131r. Qeyd edir ki, 1726-c\u0131 il fevral\u0131n 22-d\u0259 imperatri\u00e7\u0259 I Yekaterina erm\u0259nil\u0259rin y\u00fcks\u0259k m\u0259rh\u0259m\u0259t\u0259 v\u0259 himay\u0259y\u0259 layiq g\u00f6r\u00fclm\u0259si haqq\u0131nda f\u0259rman imzalay\u0131b. Eyni m\u0259zmunlu f\u0259rmanla (erm\u0259nil\u0259rin \u0130r\u0259van qalas\u0131 \u0259traf\u0131nda v\u0259 \u015f\u0259h\u0259rin \u00f6z\u00fcnd\u0259 m\u0259skunla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131- S.A.) \u00e7ar I Nikolay \u00e7\u0131x\u0131\u015f edib. M\u00fc\u0259llif erm\u0259nil\u0259rin d\u0259 \u015firnikl\u0259ndirici v\u0259dl\u0259rini n\u0259z\u0259r\u0259 alaraq \u00e7ar Rusiyas\u0131n\u0131n C\u0259nubi Qafqaz planlar\u0131n\u0131 \u0259trafl\u0131 \u015f\u0259rh edir. \u00c7ox maraql\u0131 m\u0259qamlara diqq\u0259t \u00e7\u0259kir v\u0259 qeyd edir: \u201cBir m\u00fcdd\u0259t sonra Rusiya Qafqaza h\u0259rbi y\u00fcr\u00fc\u015f etm\u0259yi planla\u015fd\u0131r\u0131r. Erm\u0259ni d\u00f6vl\u0259tinin yarad\u0131lmas\u0131 m\u0259qs\u0259dil\u0259 II Yekaterina il\u0259 m\u00fczakir\u0259 aparmaq \u00fc\u00e7\u00fcn vasit\u0259\u00e7i kimi dan\u0131\u015f\u0131qlara qraf Qriqori Potyomkin v\u0259 anas\u0131n\u0131n erm\u0259ni oldu\u011fu iddia edil\u0259n rus s\u0259rk\u0259rd\u0259si Aleksandr Suvorov c\u0259lb edilir. Erm\u0259nil\u0259r Suvorovu \u0259min edirl\u0259r ki, C\u0259nubi Qafqaza y\u00fcr\u00fc\u015f zaman\u0131 yerli erm\u0259nil\u0259r rus qo\u015funlar\u0131na f\u0259al k\u00f6m\u0259klik g\u00f6st\u0259r\u0259c\u0259kl\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>Valentin Pikulun \u201cFavorit\u201d roman-xronikas\u0131nda Qriqori Potyomkinl\u0259 II Yekaterinan\u0131n bir dialoqu diqq\u0259ti \u00e7\u0259kir. O, imperatri\u00e7aya ke\u00e7ir\u0259c\u0259yi m\u00fc\u015favir\u0259d\u0259 Suvorov, Lazarev (Hovhanes Lazaryan &#8211; S.A.) v\u0259 Arqutinski (Hovsep Arqutyan &#8211; S.A.) il\u0259 birlikd\u0259 erm\u0259nil\u0259rin m\u0259s\u0259l\u0259sini m\u00fczakir\u0259 ed\u0259c\u0259kl\u0259rini s\u00f6yl\u0259yir. Potyomkin \u0259lav\u0259 edir ki, erm\u0259nil\u0259r diriba\u015fd\u0131rlar, art\u0131q \u00f6zl\u0259rin\u0259 paytaxt kimi \u0130r\u0259van\u0131 b\u0259y\u0259nibl\u0259r. II Yekaterinan\u0131n \u201cErm\u0259nil\u0259rin \u00f6lk\u0259si yoxdur. T\u0259kc\u0259 paytaxtla n\u0259 olar?\u201d \u2013 sual\u0131na Potyomkin bel\u0259 cavab verir: \u201c\u0130ndi yoxdur, bizd\u0259n sonra olacaq\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>Kitab\u0131 diqq\u0259tl\u0259 oxuyan can\u0131yanan oxucu \u0130r\u0259van qalas\u0131n\u0131n s\u00fcqutu b\u00f6lm\u0259sini, qaladak\u0131 S\u0259rdar m\u0259scidi, R\u0259c\u0259b Pa\u015fa m\u0259scidi, G\u00f6y m\u0259scid, Zal xan m\u0259scidi, D\u0259mirbulaq m\u0259scidi, \u00c7\u0259tirli m\u0259scidi v\u0259 dig\u0259r tarixi dini-memarl\u0131q abid\u0259l\u0259rimizin erm\u0259ni vandallar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n nec\u0259 da\u011f\u0131d\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 q\u0259l\u0259m\u0259 alark\u0259n Nazim Mustafan\u0131n nec\u0259 b\u00f6y\u00fck daxili sars\u0131nt\u0131 ke\u00e7irdiyini duya bilir. O yaz\u0131r: \u201c\u0130r\u0259van qalas\u0131 rus ordusunun fasil\u0259l\u0259rl\u0259 23 il \u0259rzind\u0259 apard\u0131qlar\u0131 m\u00fcharib\u0259l\u0259r n\u0259tic\u0259sind\u0259 i\u015f\u011fal olundu. Bu m\u0259s\u0259l\u0259d\u0259 yen\u0259 d\u0259 erm\u0259ni x\u0259yan\u0259ti v\u0259 satq\u0131nl\u0131\u011f\u0131 m\u00fch\u00fcm rol oynad\u0131. Tiflisd\u0259 t\u0259\u015fkil olunan erm\u0259ni k\u00f6n\u00fcll\u00fc d\u0259st\u0259l\u0259ri rus qo\u015funlar\u0131n\u0131n t\u0259rkibind\u0259 \u0130r\u0259van xanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n qo\u015funlar\u0131na qar\u015f\u0131 vuru\u015furdular. Qalan\u0131n i\u00e7\u0259risind\u0259 olan erm\u0259nil\u0259r h\u0259r vasit\u0259 il\u0259 onun s\u00fcqutuna \u00e7al\u0131\u015f\u0131rd\u0131lar. El\u0259l\u0259rind\u0259n biri &#8211; soysuz Astvasaturyan soyadl\u0131 bir erm\u0259nini etdiyi x\u0259yan\u0259t\u0259 g\u00f6r\u0259 s\u0259rdar\u0131n \u0259mri il\u0259 topun l\u00fcl\u0259sin\u0259 ba\u011flayaraq at\u0259\u015f a\u00e7m\u0131\u015fd\u0131lar ki, dig\u0259r satq\u0131n erm\u0259nil\u0259r\u0259 d\u0259rs olsun.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00fc\u0259llif zaman-zaman yand\u0131r\u0131lan, da\u011f\u0131d\u0131lan, sakinl\u0259ri ucdantutma q\u0259tl\u0259 yetiril\u0259n k\u0259ndl\u0259rin, q\u0259s\u0259b\u0259l\u0259rin v\u0259 \u0130r\u0259van\u0131n faci\u0259sini i\u00e7ind\u0259n ke\u00e7ir\u0259-ke\u00e7ir\u0259 h\u0259m d\u0259 b\u0259dii dill\u0259 t\u0259svir edib. Bu m\u0259nada Nazim Mustafa oxucunun t\u0259s\u0259vv\u00fcr\u00fcnd\u0259 bir alim olmaqla yana\u015f\u0131, \u0259d\u0259bi dilin norma v\u0259 qanunlar\u0131n\u0131 yax\u015f\u0131 bil\u0259n, b\u0259dii t\u0259svir vasit\u0259l\u0259rind\u0259n yet\u0259rinc\u0259 istifad\u0259 ed\u0259n bir yaz\u0131\u00e7\u0131 kimi d\u0259 canlan\u0131r. O, erm\u0259ni kimliyini, erm\u0259ni riyakarl\u0131\u011f\u0131n\u0131, erm\u0259ni buq\u0259l\u0259mun obraz\u0131n\u0131 el\u0259 canland\u0131r\u0131b ki, k\u0259nardan baxan h\u0259r k\u0259s onlara obyektiv qiym\u0259t ver\u0259 bil\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>Nazim Mustafa E\u00e7mi\u0259dzin kils\u0259sinin, \u0259slind\u0259, bir \u015feytan yuvas\u0131 oldu\u011funu faktlarla s\u00fcbut ed\u0259 bilib. Bu dediyimi t\u0259sdiql\u0259m\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259s\u0259rd\u0259 kils\u0259nin f\u0259aliyy\u0259ti il\u0259 ba\u011fl\u0131 onlarla fakt var. Onlardan t\u0259k birini bu qeydl\u0259r\u0259 daxil edir\u0259m.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cE\u00e7mi\u0259dzin kils\u0259si S\u0259f\u0259vi h\u00f6kmdarlar\u0131n\u0131n erm\u0259nil\u0259r\u0259 olan xeyirxah m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rind\u0259n ustal\u0131qla faydalan\u0131rd\u0131. Katolikos I Filippos 1650-ci ild\u0259 II \u015eah Abbasa m\u00fcraci\u0259tind\u0259 yaz\u0131rd\u0131: \u201c\u0130ta\u0259tkarcas\u0131na \u0259rz edir\u0259m ki, haz\u0131rda yerli erm\u0259nil\u0259rd\u0259n bir \u00e7oxu paytaxt \u0130sfahanda, bir \u00e7oxu da bizim vilay\u0259td\u0259 ya\u015fay\u0131rlar ki, onlar buraya Siz \u018flah\u0259zr\u0259tin t\u00fck\u0259nm\u0259z qay\u011f\u0131 v\u0259 m\u0259h\u0259bb\u0259ti say\u0259sind\u0259 m\u00fcxt\u0259lif vilay\u0259tl\u0259rd\u0259n g\u0259lib m\u0259skunla\u015f\u0131blar. \u018flah\u0259zr\u0259t h\u00f6kmdar, \u00fc\u00e7 y\u00fcz min m\u00f6min, qoy buna b\u0259nz\u0259r y\u00fcz min m\u00f6min sizin m\u00fcq\u0259dd\u0259s at\u0131n\u0131z\u0131n d\u0131rnaqlar\u0131n\u0131n qurban\u0131 olsun. \u00dc\u00e7kils\u0259d\u0259 gec\u0259 v\u0259 g\u00fcnd\u00fczl\u0259rini siz\u0259 dua etm\u0259kl\u0259 ke\u00e7irirl\u0259r ki, onlar ya\u015famalar\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn tamamil\u0259 \u018flah\u0259zr\u0259t h\u00f6kmdar\u0131n m\u0259rh\u0259m\u0259tin\u0259 borcludurlar\u201d. Bu m\u00fcraci\u0259td\u0259ki riyakarl\u0131\u011f\u0131n \u015f\u0259rh\u0259 ehtiyac\u0131 yoxdur. Bel\u0259 bir m\u0259ktubu ancaq erm\u0259ni katolikosu yaza bil\u0259r. O m\u0259ktub E\u00e7mi\u0259dzind\u0259n \u00e7\u0131xa bil\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00fc\u0259llif ciddi faktlara, t\u0259kzibolunmaz d\u0259lill\u0259r\u0259 s\u00f6yk\u0259n\u0259r\u0259k sovetl\u0259r d\u00f6n\u0259mind\u0259 d\u0259 Az\u0259rbaycana v\u0259 T\u00fcrkiy\u0259y\u0259 qar\u015f\u0131 qat\u0131 d\u00fc\u015fm\u0259n\u00e7iliyin z\u0259ncirvari h\u0259lq\u0259l\u0259rini bir-bir a\u00e7\u0131r. Bel\u0259 bir fakt\u0131n \u00fcz\u0259rind\u0259 x\u00fcsusi dayan\u0131r ki, m\u00fcharib\u0259 bit\u0259nd\u0259n sonra Stalin E\u00e7mi\u0259dzin kils\u0259sinin ba\u015f ke\u015fi\u015fini q\u0259bul ed\u0259r\u0259k T\u00fcrkiy\u0259nin Qars v\u0259 \u018frdahan vilay\u0259tl\u0259rini geri qaytaraca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u0259yir. Ke\u015fi\u015f d\u0259 f\u00fcrs\u0259td\u0259n istifad\u0259 ed\u0259r\u0259k \u201c\u0259dal\u0259tin b\u0259rpa olunmas\u0131n\u0131\u201d \u2013 Nax\u00e7\u0131van v\u0259 Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f\u0131n da Erm\u0259nistana birl\u0259\u015fdirilm\u0259sinin m\u0259qs\u0259d\u0259uy\u011fun oldu\u011funu s\u00f6yl\u0259yir. Diktator \u0259lav\u0259 edir ki, 100 min erm\u0259ninin immiqrasiyas\u0131n\u0131 t\u0259\u015fkil etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn tezlikl\u0259 h\u00f6kum\u0259tin q\u0259rar\u0131 olacaq. E\u00e7mi\u0259dzin kils\u0259si is\u0259 200 min erm\u0259ninin o torpaqlara k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fclm\u0259sind\u0259 f\u0259al i\u015ftirak etm\u0259lidir. Stalin v\u0259 E\u00e7mi\u0259dzin kils\u0259sinin bu plan\u0131 ba\u015f tutmasa da, qondarma Erm\u0259nistan \u0259razisind\u0259 ya\u015fayan t\u0259qrib\u0259n 150 min\u0259 yax\u0131n Az\u0259rbaycan t\u00fcrk\u00fc 1948-53-c\u00fc ill\u0259r deportasiyas\u0131na m\u0259ruz qal\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00fc\u0259llif bu v\u0259 dig\u0259r faktlar\u0131 geni\u015f t\u0259hlil etm\u0259kl\u0259 Az\u0259rbaycan torpaqlar\u0131 hesab\u0131na yarad\u0131lan Erm\u0259nistan d\u00f6vl\u0259tinin anatomiyas\u0131n\u0131 b\u00fct\u00fcn inc\u0259likl\u0259rin\u0259 q\u0259d\u0259r \u00fcz\u0259 \u00e7\u0131xar\u0131b. O, bu murdar canl\u0131n\u0131n i\u00e7 orqanlar\u0131n\u0131n ba\u015fdan-ba\u015fa Az\u0259rbaycan v\u0259 Anadolu t\u00fcrkl\u0259rin\u0259 qar\u015f\u0131 i\u015fl\u0259dil\u0259c\u0259k z\u0259h\u0259rl\u0259 dolu oldu\u011funu tarixi faktlarla, sistemli \u015f\u0259kild\u0259 ara\u015fd\u0131raraq t\u0259hlil edir, \u00fcmumil\u0259\u015fdirm\u0259l\u0259r apar\u0131r. H\u0259min faktlarla tan\u0131\u015f olan m\u0259ntiqli oxucu 30 il \u0259rzind\u0259 torpaqlar\u0131m\u0131z\u0131n erm\u0259ni \u015fovinist-da\u015fnaklar\u0131n tapda\u011f\u0131 alt\u0131nda n\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn qald\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u0259rk edir. Nazim Mustafa Erm\u0259nistanda sovet hakimiyy\u0259ti qurulmazdan \u0259vv\u0259l v\u0259 sonra az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n nec\u0259 yoxa \u00e7\u0131xd\u0131qlar\u0131n\u0131 statistik r\u0259q\u0259ml\u0259rl\u0259 g\u00f6st\u0259rir. O, quru statistik r\u0259q\u0259ml\u0259rin arxas\u0131nda y\u00fcz minl\u0259rl\u0259 soyda\u015f\u0131m\u0131z\u0131n f\u0259ryad\u0131n\u0131 i\u00e7ind\u0259n ke\u00e7ir\u0259r\u0259k oxuculara t\u0259qdim ed\u0259 bilib. Kitabda h\u0259min hiss\u0259l\u0259ri h\u0259y\u0259cans\u0131z oxumaq m\u00fcmk\u00fcn deyil. Nazim Mustafa itirilmi\u015f torpaqlar\u0131m\u0131z, viran qoyulmu\u015f ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259nt\u0259q\u0259l\u0259rimiz, q\u0259ddarl\u0131qla q\u0259tl\u0259 yetirilmi\u015f qarda\u015f v\u0259 bac\u0131lar\u0131m\u0131z \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259kc\u0259 haray \u00e7\u0259kmir. O, h\u0259m d\u0259 ha\u00e7ansa intiqam\u0131n a\u011f\u0131r olaca\u011f\u0131 q\u0259na\u0259tini b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcr. (Bu intiqam\u0131n bir hiss\u0259si 2020-ci il sentyabr\u0131n 27-d\u0259n ba\u015flayaraq 44 g\u00fcn \u0259rzind\u0259 al\u0131nd\u0131 &#8211; S.A.).<\/p>\n\n\n\n<p>Nazim Mustafa \u00e7ar Rusiyas\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n i\u015f\u011fal\u0131na q\u0259d\u0259r v\u0259 ondan sonrak\u0131 d\u00f6vrd\u0259 h\u0259m \u015f\u0259h\u0259rd\u0259, h\u0259m d\u0259 b\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 mahalda \u0259halinin say t\u0259rkibinin terror, deportasiya v\u0259 soyq\u0131r\u0131mlar\u0131 hesab\u0131na erm\u0259nil\u0259rin xeyrin\u0259 nec\u0259 d\u0259yi\u015fdirildiyini \u00e7oxsayl\u0131 v\u0259 t\u0259kzibolunmaz faktlarla diqq\u0259t\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131r. Erm\u0259nil\u0259rin n\u0259 vaxt, hans\u0131 \u00f6lk\u0259d\u0259n, hans\u0131 sayda Az\u0259rbaycan \u0259razil\u0259rin\u0259 k\u00f6\u00e7 etdikl\u0259ri x\u00fcsusi ara\u015fd\u0131r\u0131l\u0131b. \u018fvv\u0259lc\u0259 bir ovuc olanlar sonradan y\u00fcz minl\u0259rl\u0259 Az\u0259rbaycan t\u00fcrk\u00fcn\u0259 q\u0259nim k\u0259silib, onlar\u0131n mal\u0131na-m\u00fclk\u00fcn\u0259, V\u0259t\u0259nin\u0259 sahib \u00e7\u0131x\u0131blar. M\u00fc\u0259llif o mahal\u0131n v\u0259 q\u0259dim \u0130r\u0259van \u015f\u0259h\u0259rinin az\u0259rbaycanl\u0131lardan nec\u0259 t\u0259mizl\u0259ndiyinin ayd\u0131n m\u0259nz\u0259r\u0259sini g\u00f6st\u0259rir. O, tarixi faktlar\u0131 h\u0259m d\u0259 riyazi t\u0259hlil\u0259 s\u00f6yk\u0259n\u0259r\u0259k apar\u0131r. Bununla da erm\u0259ni diasporu v\u0259 erm\u0259ni kils\u0259sinin \u0259t\u0259yind\u0259 namaz q\u0131lanlar\u0131n, haqq-\u0259dal\u0259ti g\u00f6rm\u0259zd\u0259n g\u0259l\u0259nl\u0259rin x\u0259bis niyy\u0259tl\u0259rini \u00fcz\u0259 \u00e7\u0131xar\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00fc\u0259llif m\u00fcxt\u0259lif tarixi d\u00f6vrl\u0259rd\u0259 \u0130r\u0259van \u015f\u0259h\u0259ri v\u0259 mahal\u0131nda ya\u015fayan Az\u0259rbaycan t\u00fcrkl\u0259rinin v\u0259ziyy\u0259tini Az\u0259rbaycanda ya\u015fayan erm\u0259nil\u0259rin durumu il\u0259 m\u00fcqayis\u0259 edir v\u0259 ac\u0131 bir h\u0259qiq\u0259ti dil\u0259 g\u0259tir\u0259r\u0259k yaz\u0131r ki, tarixi torpaqlar\u0131m\u0131zda az\u0259rbaycanl\u0131lara divan tutuldu\u011fu halda, Az\u0259rbaycanda erm\u0259nil\u0259r s\u0259rb\u0259st ya\u015fam\u0131\u015f, b\u00f6y\u00fck mal-m\u00fclk sahibl\u0259ri olmu\u015f, y\u00fcks\u0259k v\u0259zif\u0259l\u0259r tutmu\u015f, dem\u0259k olar ki, ya\u011f-bal i\u015find\u0259 \u00fczm\u00fc\u015fl\u0259r. B\u0259s n\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131na zaman-zaman faci\u0259l\u0259r g\u0259lir? El\u0259 buradaca \u018flim\u0259rdan b\u0259y Top\u00e7uba\u015fovun az\u0259rbaycanl\u0131lar haqq\u0131nda s\u00f6yl\u0259diyi bu fikri xat\u0131rlad\u0131m. O yaz\u0131b: \u201cAz\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n s\u0259ciyy\u0259vi x\u00fcsusiyy\u0259ti bu mill\u0259tin h\u0259dsiz t\u0259vaz\u00f6karl\u0131\u011f\u0131d\u0131r ki, bu da onlar\u0131n \u00f6zl\u0259rini reklama do\u011fru at\u0131la bil\u0259c\u0259k h\u0259r bir add\u0131m\u0131n\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 al\u0131r. Az\u0259rbaycanl\u0131lar \u00f6zl\u0259rini g\u00f6z\u0259 soxma\u011f\u0131, ba\u015fqalar\u0131na nisb\u0259t\u0259n onlar\u0131n pay\u0131na daha \u00e7ox d\u00fc\u015f\u0259n d\u0259rd v\u0259 f\u0259lak\u0259tl\u0259ri uca s\u0259sl\u0259 elan etm\u0259yi, ham\u0131ya \u00e7atd\u0131rma\u011f\u0131 \u00f6yr\u0259nm\u0259lidirl\u0259r. B\u00fct\u00fcn bu d\u0259rd v\u0259 f\u0259lak\u0259tl\u0259ri onlar s\u0259sl\u0259rini \u00e7\u0131xarmadan, m\u0259tbuat vasit\u0259sil\u0259 d\u00fcnyaya car \u00e7\u0259km\u0259d\u0259n, mill\u0259tl\u0259r\u0259 v\u0259 d\u00f6vl\u0259tl\u0259r\u0259 a\u011flay\u0131b s\u0131qqamadan \u00f6z i\u00e7l\u0259rind\u0259 \u00e7\u0259kirl\u0259r\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>T\u0259dqiqat\u00e7\u0131-alim \u0130r\u0259van \u015f\u0259h\u0259rinin \u0259d\u0259bi m\u00fchiti, inc\u0259s\u0259n\u0259ti, m\u0259d\u0259niyy\u0259ti, qalan\u0131n tarixi, memarl\u0131q v\u0259 dini abid\u0259l\u0259ri, s\u0259n\u0259tkarl\u0131\u011f\u0131 haqq\u0131nda olduqca tutarl\u0131 faktlara s\u00f6yk\u0259n\u0259r\u0259k sanball\u0131 bir elmi-t\u0259dqiqat \u0259s\u0259ri ortaya qoyub. O, h\u0259m d\u0259 \u0130r\u0259van \u015f\u0259h\u0259rinin yeti\u015fdirdiyi \u018fziz \u018fliyev, M\u0259mm\u0259d b\u0259y Qaz\u0131yev, Teymur b\u0259y Makinski, \u018fkb\u0259r a\u011fa \u015eeyx\u00fclislamov, N\u0259riman b\u0259y N\u0259rimanb\u0259yov, M\u0259h\u0259mm\u0259d M\u0259h\u0259rr\u0259mov kimi g\u00f6rk\u0259mli d\u00f6vl\u0259t xadiml\u0259rinin, Miryusif Mirbabayev, Mustafa b\u0259y Top\u00e7uba\u015fov, \u018fhm\u0259d R\u0259c\u0259bli, Maqsud M\u0259mm\u0259dov kimi elm v\u0259 maarif xadiml\u0259rinin, H\u0259bib b\u0259y S\u0259limov, Qambay V\u0259zirov kimi generallar\u0131n h\u0259yat v\u0259 f\u0259aliyy\u0259tin\u0259 q\u0131sa da olsa, n\u0259z\u0259r salmaqla \u0130r\u0259van\u0131 d\u00fcnyaya tan\u0131danlar\u0131 unutmay\u0131b. M\u00fc\u0259llif bu \u015f\u0259h\u0259rin b\u00f6y\u00fck bir elmi m\u0259rk\u0259z oldu\u011funu onun tarixi il\u0259 b\u0259rab\u0259r ara\u015fd\u0131r\u0131b. B\u00f6y\u00fck m\u00fct\u0259f\u0259kkirl\u0259r v\u0259 tan\u0131nm\u0131\u015f din xadiml\u0259ri yeti\u015fdir\u0259n \u0130r\u0259van \u015f\u0259h\u0259ri b\u00fct\u00fcn s\u0131x\u0131nt\u0131lara baxmayaraq, sovetl\u0259r d\u00f6n\u0259mind\u0259 elmin m\u00fcxt\u0259lif sah\u0259l\u0259rini \u0259hat\u0259 ed\u0259n 6 akademik, akademiyan\u0131n 3 m\u00fcxbir \u00fczv\u00fc, 27 elml\u0259r doktoru v\u0259 73 elml\u0259r namiz\u0259di yeti\u015fdirib.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00fc\u0259llif \u201c\u0130r\u0259van \u015f\u0259h\u0259ri\u201d kitab\u0131nda xanl\u0131\u011f\u0131n \u0259razisind\u0259 elm v\u0259 t\u0259hsil\u0259, teatr v\u0259 m\u0259tbuata, r\u0259ngkarl\u0131\u011fa v\u0259 dig\u0259r sah\u0259l\u0259r\u0259 nec\u0259 b\u00f6y\u00fck diqq\u0259t g\u00f6st\u0259rildiyini m\u00fcf\u0259ss\u0259l \u015f\u0259kild\u0259 t\u0259hlil edib. O, \u0130r\u0259vanda ya\u015fay\u0131b-yaradan b\u00f6y\u00fck alim v\u0259 \u00fcl\u0259malar\u0131n, g\u00f6rk\u0259mli m\u00fct\u0259f\u0259kkirl\u0259rin bizl\u0259r\u0259 yadigar qoyduqlar\u0131 \u0259s\u0259rl\u0259rin bir \u00e7oxunu i\u015f\u0131q \u00fcz\u00fcn\u0259 \u00e7\u0131xar\u0131b. Bu dedikl\u0259rim d\u0259 kitab\u0131n b\u00fct\u00fcn m\u0259ziyy\u0259tl\u0259rini \u0259hat\u0259 etmir. Bu \u0259s\u0259r haqq\u0131nda bir m\u0259qal\u0259d\u0259 t\u0259bii ki, tam v\u0259 \u0259trafl\u0131 m\u0259lumat verm\u0259k bir q\u0259d\u0259r \u00e7\u0259tindir. \u00c7\u00fcnki onun h\u0259r f\u0259sli ayr\u0131ca t\u0259dqiqat obyektidir v\u0259 y\u0259qin ki, tarix\u00e7il\u0259r v\u0259 ara\u015fd\u0131rma\u00e7\u0131lar m\u0259hz bu m\u0259nb\u0259y\u0259 s\u00f6yk\u0259n\u0259r\u0259k yeni-yeni \u0259s\u0259rl\u0259r yazacaqlar.<\/p>\n\n\n\n<p>\u018fs\u0259rin dili sad\u0259dir, anla\u015f\u0131land\u0131r. Bel\u0259 yana\u015fmada faktlar\u0131n z\u0259nginliyi oxucunu yormur. Kitab\u0131 oxuyark\u0259n Nazim Mustafan\u0131n istinad etdiyi m\u0259nb\u0259l\u0259rin m\u00fc\u0259llifl\u0259rin\u0259 nec\u0259 b\u00f6y\u00fck h\u00f6rm\u0259tl\u0259 yana\u015fd\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u015fahidi olmaq m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. M\u0259s\u0259l\u0259n, o, \u0130r\u0259van Teatr\u0131n\u0131n tarixi v\u0259 yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 s\u0259n\u0259t\u015f\u00fcnasl\u0131q elml\u0259ri doktoru \u0130lham R\u0259himlinin, \u0130r\u0259vanda i\u015f\u0131q \u00fcz\u00fc g\u00f6r\u0259n m\u0259tbuat orqanlar\u0131n\u0131n tarixi v\u0259 f\u0259aliyy\u0259ti il\u0259 ba\u011fl\u0131 \u0259s\u0259r yazan tarix elml\u0259ri doktoru \u0130srafil M\u0259mm\u0259dovun v\u0259 ba\u015fqalar\u0131n\u0131n adlar\u0131n\u0131 \u00e7ox h\u00f6rm\u0259tl\u0259 \u00e7\u0259kir. Onlardan g\u0259tirdiyi sitatlar\u0131 oldu\u011fu kimi kitaba daxil etm\u0259kl\u0259, m\u00fc\u0259llifl\u0259r\u0259 istinad etdiyini x\u00fcsusi vur\u011fulay\u0131r. G\u00f6r\u00fcn\u0259n odur ki, Nazim Mustafa hans\u0131sa alimin \u0130r\u0259van haqq\u0131nda yazd\u0131qlar\u0131n\u0131, s\u00f6yl\u0259dikl\u0259rini, hans\u0131sa t\u0259dqiqat\u00e7\u0131n\u0131n g\u0259ldiyi n\u0259tic\u0259l\u0259ri \u00f6z\u00fcn\u00fcnk\u00fcl\u0259\u015fdirm\u0259k anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 yax\u0131na bel\u0259 buraxm\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>M\u00fc\u0259llif haqq\u0131nda<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Nazim Mustafan\u0131n \u201c\u0130r\u0259van \u015f\u0259h\u0259ri\u201dni \u0259rs\u0259y\u0259 g\u0259tirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn istifad\u0259 etdiyi m\u0259nb\u0259 v\u0259 \u0259d\u0259biyyatlar nec\u0259 b\u00f6y\u00fck bir i\u015fin g\u00f6r\u00fcld\u00fcy\u00fcn\u00fc, m\u00fc\u0259llifin \u00e7\u0259kdiyi z\u0259hm\u0259tin miqyas\u0131n\u0131 ayd\u0131n sur\u0259td\u0259 ortaya qoyur. O, Az\u0259rbaycan dilind\u0259 73, t\u00fcrk dilind\u0259 6, rus dilind\u0259 79, erm\u0259ni dilind\u0259 8, dig\u0259r dill\u0259rd\u0259 7 kitaba, m\u0259tbuat orqanlar\u0131nda d\u0259rc olunan 55 m\u0259qal\u0259y\u0259, 9 internet resursuna, Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n v\u0259 Erm\u0259nistan\u0131n arxiv materiallar\u0131na istinad edib. Bu s\u0259tirl\u0259rin m\u00fc\u0259llifi 40 ild\u0259n \u00e7ox bir zaman k\u0259siyind\u0259 Nazim m\u00fc\u0259lliml\u0259 tan\u0131\u015fd\u0131r. Etiraf edim ki, onun \u201c\u0130r\u0259van \u015f\u0259h\u0259ri\u201d kimi sanball\u0131 bir monumental \u0259s\u0259r ortaya qoymas\u0131n\u0131 t\u0259\u0259cc\u00fcbl\u0259 qar\u015f\u0131lad\u0131m. Kitab\u0131 oxuyandan sonra davaml\u0131 fikirl\u0259\u015fir\u0259m, g\u00f6r\u0259s\u0259n \u201cpolad bil\u0259kl\u0259ri\u201d b\u00fck\u0259n, \u201cdizi aynal\u0131\u201d p\u0259hl\u0259vanlar\u0131 zaman-zaman \u00e7\u00f6kd\u00fcr\u0259n, \u201cS\u0259raslan\u201d (Aslanba\u015f\u0131) l\u0259q\u0259bli H\u0259s\u0259n xan kimi s\u0259rk\u0259rd\u0259l\u0259r yeti\u015fdir\u0259n \u201c\u0130r\u0259van\u0131n a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131\u201dna Nazim Mustafan\u0131n \u00e7iyinl\u0259ri nec\u0259 d\u00f6z\u00fcb? Q\u0259na\u0259tim bel\u0259dir: V\u0259t\u0259n, torpaq, m\u0259ml\u0259k\u0259t sevgisi, Az\u0259rbaycan sevgisi, ziyal\u0131-alim m\u0259n\u0259viyyat\u0131 v\u0259 m\u0259suliyy\u0259ti m\u00fc\u0259llif\u0259 \u0259lav\u0259 g\u00fcc verir. O, bu g\u00fcc\u00fc \u0130r\u0259vanda gizl\u0259dilmi\u015f h\u0259qiq\u0259tl\u0259rin ortaya \u00e7\u0131xar\u0131lmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn q\u0259d\u0259rinc\u0259 s\u0259rf edib. G\u00f6z\u00fcm\u00fcn qar\u015f\u0131s\u0131na Nazim m\u00fc\u0259llimin eyn\u0259k arxas\u0131ndan par\u0131ldayan g\u00f6zl\u0259ri, klaviaturan\u0131n d\u00fcym\u0259l\u0259rini vurmaqdan qabarm\u0131\u015f barmaqlar\u0131n\u0131n ucu, a\u011farm\u0131\u015f sa\u00e7lar\u0131 g\u0259lir. 40 il \u0259vv\u0259l tan\u0131d\u0131\u011f\u0131m Nazim Mustafayevi ir\u0259van\u015f\u00fcnas Nazim Mustafa il\u0259 m\u00fcqayis\u0259 edir\u0259m. Da\u011f boyda f\u0259rqin oldu\u011funu k\u0259sdirir\u0259m. \u00d6z\u00fcm\u00fc naqolay hiss edir\u0259m. H\u0259m d\u0259 ona g\u00f6r\u0259 ki, ana babam \u0130r\u0259van\u0131n D\u0259lm\u0259 Ba\u011flar\u0131nda do\u011fulub, ya\u015fay\u0131b, qlaval\u0131\u011fa q\u0259d\u0259r y\u00fcks\u0259lib v\u0259 erm\u0259nil\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n q\u0259tl\u0259 yetirilib. M\u0259ns\u0259 n\u0259inki \u0130r\u0259van\u0131n, he\u00e7 onun bir par\u00e7as\u0131 olan D\u0259lm\u0259 Ba\u011flar\u0131n bel\u0259 faci\u0259li tarixini \u00f6yr\u0259nm\u0259y\u0259 giri\u015fm\u0259mi\u015f, ba\u015f\u0131na g\u0259tiril\u0259nl\u0259ri ictimail\u0259\u015fdirm\u0259mi\u015f\u0259m. Nazim Mustafa is\u0259 \u201c\u0130r\u0259van \u015f\u0259h\u0259ri\u201dni 9 aya yox, ne\u00e7\u0259 ill\u0259r\u0259 \u00f6z ki\u015fi b\u0259tnind\u0259 d\u00fcnyaya g\u0259tirib. Onun bu \u00f6vlad\u0131 y\u00fcz ill\u0259rl\u0259 ya\u015fayacaq. \u0130r\u0259van\u0131n \u0259sl sahibl\u0259ri yadla\u015fd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f \u015f\u0259h\u0259rimiz\u0259 d\u00f6n\u0259nd\u0259 yeni n\u0259slin n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259rin\u0259 b\u0259l\u0259d\u00e7ilik ed\u0259c\u0259k.<\/p>\n\n\n\n<p>Bir jurnalist olaraq bu qeydl\u0259ri bel\u0259 t\u0259klifl\u0259 yekunla\u015fd\u0131rmaq ist\u0259yir\u0259m: \u201cG\u0259lin, bundan sonra \u0130r\u0259vana \u015f\u0259hid \u015f\u0259h\u0259rimiz, G\u00f6y\u00e7\u0259, Z\u0259ng\u0259zur, D\u0259r\u0259\u00e7i\u00e7\u0259k, A\u011fbaba, Vedibasar, Z\u0259ngibasar v\u0259 dig\u0259r itirilmi\u015f mahallar\u0131m\u0131za is\u0259 \u015f\u0259hid mahallar\u0131m\u0131z kimi m\u00fcraci\u0259t ed\u0259k\u201d. Yaralar\u0131m\u0131za duz s\u0259p\u0259k ki, daim yand\u0131rs\u0131n. H\u0259sr\u0259t v\u00fcsala qovu\u015fanad\u0259k m\u00fcbariz\u0259d\u0259n \u0259l \u00e7\u0259km\u0259y\u0259k.<\/p>\n\n\n\n<p>P.S. Tarix boyu erm\u0259nil\u0259r \u00f6z m\u0259qs\u0259dl\u0259rin\u0259 \u00e7atmaq \u00fc\u00e7\u00fcn he\u00e7 bir mill\u0259tin \u00f6z\u00fcn\u0259 r\u0259va g\u00f6rm\u0259diyi \u00fcsullardan istifad\u0259 etm\u0259kl\u0259, he\u00e7 bir mill\u0259tin getm\u0259k ist\u0259m\u0259diyi yollarla getm\u0259kl\u0259 Az\u0259rbaycan torpaqlar\u0131 hesab\u0131na \u00f6zl\u0259rin\u0259 qondarma bir d\u00f6vl\u0259t qurdular. Onlar\u0131n g\u00f6zl\u0259ri h\u0259mi\u015f\u0259 \u00f6zg\u0259l\u0259rinin torpa\u011f\u0131nda, \u0259ll\u0259ri qan \u00e7ana\u011f\u0131nda olub. Bu xalq\u0131n n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri beyn\u0259lxalq terror t\u0259\u015fkilatlar\u0131n\u0131n \u00fczvl\u0259ridir. T\u00fcrk qan\u0131na susam\u0131\u015f \u201cASALA\u201d da onlara m\u0259xsusdur. Erm\u0259nil\u0259r d\u00fcnyan\u0131n d\u00f6rdbir gu\u015f\u0259sind\u0259 bu g\u00fcn d\u0259 qan t\u00f6km\u0259kd\u0259 davam edirl\u0259r. Y\u00fcz il bundan \u0259vv\u0259l \u018fhm\u0259d b\u0259y A\u011fayev bel\u0259 deyirdi: \u201cBiz m\u00fcs\u0259lmanlar a\u015fkar deyirik ki, n\u0259 q\u0259d\u0259r Qafqazda erm\u0259ni terror d\u0259st\u0259l\u0259ri olacaq v\u0259 h\u00f6km ed\u0259c\u0259ks\u0259, asayi\u015f b\u0259rpa olunmayacaq\u201d. B\u00f6y\u00fck m\u00fct\u0259f\u0259kkirin bu fikirl\u0259ri bu g\u00fcn d\u0259 \u00f6z aktuall\u0131\u011f\u0131n\u0131 itirm\u0259yib.<\/p>\n\n\n\n<p>Sonda h\u0259r k\u0259sin bildiyi bir h\u0259qiq\u0259ti t\u0259krarlay\u0131m: Erm\u0259ni soysuz m\u0259xluqlar\u0131n sif\u0259tl\u0259rind\u0259 d\u0259 kaftar di\u015fl\u0259ri var. H\u0259r an o kaftar di\u015fl\u0259ri Az\u0259rbaycandan n\u0259s\u0259 qoparmaq \u00fc\u00e7\u00fcn sanc\u0131la bil\u0259r. On g\u00f6r\u0259 d\u0259 \u201cD\u0259mir yumruq\u201d kaftar\u0131n ba\u015f\u0131 \u00fcst\u00fcnd\u0259 domokl q\u0131l\u0131nc\u0131 kimi daim dayanmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<div class=\"pdf24Plugin-cp\"> \t<form name=\"pdf24Form0\" method=\"post\" action=\"https:\/\/doc2pdf.pdf24.org\/wordpress.php\" target=\"pdf24PopWin\" onsubmit=\"var pdf24Win = window.open('about:blank', 'pdf24PopWin', 'resizable=yes,scrollbars=yes,width=600,height=250,left='+(screen.width\/2-300)+',top='+(screen.height\/3-125)+''); pdf24Win.focus(); if(typeof pdf24OnCreatePDF === 'function'){void(pdf24OnCreatePDF(this,pdf24Win));}\"> \t\t<input type=\"hidden\" name=\"blogCharset\" value=\"Cw1x07UAAA==\" \/><input type=\"hidden\" name=\"blogPosts\" value=\"MwQA\" \/><input type=\"hidden\" name=\"blogUrl\" value=\"yygpKbDS189LrMrMzS0tLklMS9TLzEvLBwA=\" \/><input type=\"hidden\" name=\"blogName\" value=\"80usysxV8C0tLklMSwQA\" \/><input type=\"hidden\" name=\"blogValueEncoding\" value=\"gzdeflate base64\" \/><input type=\"hidden\" name=\"postId_0\" value=\"MzQ0MwEA\" \/><input type=\"hidden\" name=\"postTitle_0\" value=\"C0wsSszLObKxMCUxTyHz6PwjG4\/MT7RS8EusysxV8C0tLklMS8w7sjFP4VHDnCMbik7OLAOqOzr\/5MyMkzOLMh81zFXIzixJTDqyUSEpESibcnKmQsrhPUfnH96Tl3xyZg5QEQA=\" \/><input type=\"hidden\" name=\"postLink_0\" value=\"yygpKbDS189LrMrMzS0tLklMS9TLzEvL17cvsDU0NDMBAA==\" \/><input type=\"hidden\" name=\"postAuthor_0\" value=\"C0pNScwuzqxMBAA=\" \/><input type=\"hidden\" name=\"postDateTime_0\" value=\"MzIwMtQ1NNQ1sFAwNLMyNLQysQQA\" \/><input type=\"hidden\" name=\"postContent_0\" value=\"5X1JjxzXteb+\/YqwGniggKwSSUnW8GQJRUs2\/SSKoigLkjeNGxlZldcZQ2UMiYpcefeWWjRgQIDbXGorbbjirooC9Df8S\/p8Z7j3RmQW3W6gN90Pz3YxMoY7nOE74\/23Dy4\/fOA2Nz8tsreyuhld3i7+vc67y\/\/4wGXrdnX+m9fWfX\/Zvf\/GG26\/ant3cer2b7yW9a69WPW\/ee2\/56WrN69l7ar8zWt1Qw+s2nbV0quay1W9al\/78OxPP3\/35Vdnv\/3gDffhB29cfvhv9H\/00Q9W1YcfdH3b1Bcffu72vsoeDV3vzl1981Od\/eMvf7v5sf3l+52rs5fPfvl+\/cv3rf\/HX\/5nlg9Zdf18tx8Kl41uf\/NTWd389PJZ5stN1rk6d2V58xNG56\/8Sf\/L98XWb12f\/fJ9hzcUvj3NvuJPyGN84\/UPPnOlr0rcUmfz0WAw9NnO0SBq+v3O4cj0g\/hVv4m\/X8\/crm9a3696HrsraK2Km5\/aypWupRfTHNoVj\/jmGWbd5K3bY\/z+3BU0ZBnvo+sXrvNt5uu62bne77J+dVU3ZXPhR7wIn+wKv6Xhj3Tbxi\/oP73LM\/+S3rrNrl\/sr19kF9fP2+L6xUh\/0v1Xla9pNllTZ26k1Wn3vqYvZvlqpOvllSu3tCS\/fF\/hYlO7jO7P6O9zmh2eu\/6hucp81\/vaFdmq8KXPTz94Q7fzgzewt8e3+sGQnfuNb7HWmWvdy2eyINc\/0LT\/PLQ1bUTXZ09pLiO9+uzmWe5oU2l1lCye0EM1\/Xtb0AbwDG+eufezf4GEeHHoa7lreTYZLcvLZ9cv6iXNHMOqfvl+i8l3siYjkTNGkJ\/+32MMebN9uPbYo21BM1qBBG5d2ft37755sqQt9WXWbHpwL6Z+7+0TDBy7iH\/m189p2ze0zRvmgnH85fueibXjSfps6\/aupnWiFaiJcG5+LNeuyn7+rvTjaped7emp3I1LuuPLVXc55KXfuE735It2tffFqu591q2IlcrCn2ZP6a+NZ1Kh\/2rXrsy6pm4drfXzHc2wp9WnNadNt9fQ+u9443DPi3qUTewTXu2I3GnAPb6BaSziy2gj1zld0+v0fEmLUgmxynyzHa2Ixx7TO2pcuHKF8vwiq69fnA\/7cpgwAO3By2cbX7qe2bWefgY\/563fEDeWq23rKuFp4jNQTevbgod5mj3Odu6qx2h6WmpclGnRlJqyGG6eDVX6DtB17un9V9cvuqHj+4m7t9izyhPn0TZiiR8Mi+wJ7dsVrWEfSP4b4pYWVH52QVtC++fBS+uqIDnxW+Jn3fzsY9+uNiScID9e\/n1ow3bS6hRYkeTVWUn7SwP6fGi7ocQF4jYHiljtiIiIxkgOZx+TCNy65Cc3usz5IvMYrf56hYHG6YoQ5+0lMfA+JvDzd3u\/Nwp8uBqxlllz86wcfpWdFa7CEyW9ZM8iP8cY6WEa0woLdUF7pzLw+nm5EYEtw8fa16QiMGMm1JZJomKCwLNgBlEBCxL29F2ilUW2XnUOrFxhhWT3SJKUpUg92t5vm6sFLtE6PluNdP\/1D5mIUn6pYwmzGsEXdDdtRpftVm0FYV0zSdqY9BeRjYvMVTRXHijt+p9o4rUIg+xxMcgMoZTo1l7vYm7bsiTNZRjERC678PuSKZ6oqqTP7kH\/\/LCD1mkzyAZ+dnRXLtsOJMuIUSc3X\/9ALLUhLdn20CiXEJibzPVB\/WIln\/o9PjIQdZerbOs7UDyReDXQBg2QYkFu3b7JC50qvUzkCYjnMakarDvmxLxE\/1rvslVf+clr6SHivxdLMD9GBGYfWllioe\/9Kd5MIwcdEtVibs\/3JinlkgykG+pB78Y6QzCxyqmuX\/S0nqRWaZ2v3NJtw5ufNCOvK1i61eUYaWebkl62yLb4OZWlhAdEYNC1EoQIaUQ024NkuusX5Zpnce5btxOdl0H6kCRo7a3E6ekCPGKdLmt0yI8iUWdSiwcPgZPVK8iWbNPU\/WrTKUXUJKYrty0d69B2zYv+8tkCrPpHnqfOTlVH0AYKeOjdDNP425D5pBALB8kzROlH7zprV7XDM4IB9IE\/kkS+\/qvIU1ovlh20wSSta+HDDt8fapAYsdpIz5BIuf7BXdI4iVkwVBLyp9lDiL5ahkJ35CkKwWrvXMvS54GqStlv4qYWCKOT95q4GEpVKa7s+RelgMNF+BXROL3gGam\/MEya+iUWlJRFpQR3tueV2jItAMZh7fE30fFIq+SAkSBDiTBxGzBQTv\/ILtsmL1eVapVcfic9XwBFkIpnernU8dnbKygQfGEJ8VA0Iw8ryiFSeGuSPBhgSVsPmMfIkpEo6YYNaX9WYvOJMByjuYJNiOoYGNa\/mpC8MJryBsFiUla8rPRnRQ\/QCPGxVmE69KmsgjwA3ubbt9cvdjtW6quWAMyvZmzwmHZ6VRRYFloM3Fli62kVw3Cz5mog6qZd9So7mQdamnrPa9y7S1r0BQHfcmxqBQCslzcQyDK6EWxB9HL9QkgJApoWOB2LiLMrWtRuQ5OtfAccg20yWBZQDAMS6Kl0xTDdIytYu0rUR9XTkGu3EEgODsa+2+UIFx5dP19jaWl4R0HYHPSpchBGEFiyADlBqTLLsBb0kIcVzZ\/ptaX\/rZR8lTTVppKbayY7Vt+sprYLMU7oWwvsaTsINbCoIWMDVMZilnbu9MgqCHD8WzVUtEs0ls9U0cM+cT2YBqpwxDXG8T12RzVbAWhEH9v7c4H9pFCn4mYHcGxYmVQfvW9JLFEyFS1gUroOExOziBjp5hkJNbKICMWR6KPb6Q+RnYbExxXtRYnlE56qeQik53YXPgHiLXHdZNTYwCdkGeXADy3tQFsAmxA\/0pqcn4P0zmj+DyBfP20q0DVJet8PpRAuC4XuQma5d7nvAR9Ik2HjjlAXDeiX70\/4v9n6IzbDEN56i6VvCar9mtYFu0n7vyZNk2OxmLBABKCPVw9uXNUCMCaft0Hyqsg4sZvgsaXjjcC0XUs4hURtrgY5iaqOZdUeDEr7I8hKBUXR6oOkUp+PG4ZCdGkz+bDa71OQQfhOyXmJ+y8doeUtYw+jGZUqpxlbmqVnrAfpSeCbhCFR9\/n1i63gOTIsPM2J57+Qu4xbWbEQ+dNXaHz5hCwzgk4Enggl0biwEJh150nZxCVMiAJKjCQDU7epCYX1ZMkwZAM1TBe9vvAi04V5TK2RznK1QNtCXoOB8+p1shMFs28t4JlUhIDmDYnjRXbV0ALQrP5cYGWyK5pYMJ2E1yNjuMCwAFSp+PwX7HpBG2bdTzRiUPYQ3SR3SwBY6EHaIca2DBdG+tKWwGjJU1QAD61wQWL\/5TN5If0v7SFWo8KkaU457YYg\/ImMWqgdS6owXKOxMENOcKDxW83b\/SeWJi2xy2jojMR5SZxFqKdi7JP5895fgRp5uKR1ZNlhE9KS8GeUoivozcU\/ZVwwLMH7J0xyObASP0YrVLMRZKJCPG5QBgv9QDb3sQkVFcp\/hQc\/Z1t+cYUXrjsTSkRgAUynrqSKOQkQ4AFhcNBfxQqHXrKG+rJ994Xu6J5oth3WA5FRLjYc7yXtypp0EqyQBQSrT26fSBQRb\/LE1o\/2wEzc1rALXynUlDo\/xvqRaBiqFvBWYG0io6AhBDItWNAwpZKka2nqPgWItL2AtAXxBNMbPUFbbjTNzEkkEZcBe4H9UzvxiFw\/KjI6zzsNoyfX9d9nj9uCTCC1d2k08kEoJpr7VWt+qcCn139lorr3rmCu4E+kUVUJ8ojOoioagAo5fD3lipoZCAvPVpXgftGXJNbWMx5fzP0BBKYMk7ANW7qNj74w1dvK6sHIZ2MWSIqMCcyZxBLjIFwPqnT18plnK8gTyz1eENRx28r1fpN6ErGq7LNhBMFA6fmO2JUuT1BHHf7JAIDY3ECPaysV3pB+JBx57oRe\/JLAgllPyiEeLAGjMR96bE6ebk5KCXEHIOqxZ7YkytBXvgAHBD5W1Fuw22rmLV\/c7sJlYbZjC3jv2M00NabEPSPcWKg4roNjDehPvz6jCR0l86EgpI7NRdk6+oYD717ij+zSODcjNoLrIs8YEhEoW7DnHUtHwsumO\/H++SVsEtk+3hJRULCIJju2Fu8RAVDMmPZvKdocHmyZEmxQiCH15\/9T5HRUsNi8QRmBGjN2JNEgzul2v694T8mgEVgNdqFdEQgqpjz4ZNvQO2ke4WELXmTq7Ta1B52YktHH4oVks24RCWluOdy\/e+\/tkyUbXxJQYpf0O+yS\/oI+BddC9sfPP3n628c2zfq8NQ9Nnb35Lp7uVmwo2UWG9rzCv2vaoRpoChvmT10OIaqE4dTrRoKdDftPZK7mKc0HiBOyWwjVjT0JYXrXN99AhbXMFWwziggjTQOC5qV99y6tNEjWH2r14C5mfQyuAXLRbTtELET5quNYskHC2W\/0UEXmXcl2cQ1fDTMKvHgCRyGu22EPHUU0PTN+v13NLEha8z5ZSdqed2V7aELnq13L7EOLt2GnKD5bZ1\/\/AY5AOHvVp8IOODhI0lnNPABxlle8KBBeBRvRfwLGJKYZ6O\/fQ9zA0VQRBC7lDlX1F8AbWQ2GYCMpQKjC\/JEKDNjPRUinILJTT2j0406Q3z\/+8j90J+jzDESP+F90OgcPAkcnUcUV6ecE5Sga4gme0+iE\/39goO3pGu67YNARSQNeIKD5sFL5K9YTK6Myf3+E3tjTOn1OEUNfYWHpj62ECeQjzE5qcPat61d\/9qYGhRr5RgZ0rV8yCQ+JfTtCtdYl+wP17Yzz\/\/2\/vXv\/3r3\/AMZmJzusLPUyMQWrkHn5rCENbzJKDMuBhFWxasrmz17MaVOxtfmqRMITL5AIdzv69on8TzIaFsohmjKRV8fcHCrsWFOITzU16DhKwGHTEKoFFWduLPhzcy1mcpxw2EStR73J3qJDdQBz+mt9QFw3m6betCuJU8nnEDl5X4gwEV9q5wQpbs4ciT23G5+L3CLhADt7aAuV6YZ9WcRgbByuFgqS1YclMrTqgKZtbPFNYbtFCGyLJ5M9WLtZxPgWlcm4tzRZkIa16D+HkjEO6\/SYRFkceQQQdSs7whb2Cf93Ck6wde6SfZokMhchxjth5Fwj57j5IHhO0Io9oCQM\/M0ztsFJw7ARCWTMcihQHG34hgxWqJXSDQQ18Nf\/m2kOQQA8PT07\/f8u5SEImwcI36lD4KPsc9ig7a37W3v1LiDlAEYX6WNGDR8BD9DoGbXC2iL6uiqHrfqfe5oR2FOdNZETtmCzZyKigj\/qgKtUFpsMYtbuJhDv4c2PD768+fHj7NHNj5999vN3Xy2ycOljupTcevvcglRha6yCMSY0S9scrHlIf4sq9ZzzIPsYiJnNCdBrCPi+SlTASBSFUu99TiTDbh5CVh3jYLIOC6R7IHeAAFVH+7iq+KEU3kkESQVbEKZ0E\/ZqqQKLXrgdesAVHSpCYqrsNkTFij4ZqhGJwEAkCtybgRAJ77xhroDDJplRxuSW+5McJMSqY+3V8UkA5CCNQSB\/vSHKd+fiolOxUIA5K6bI1FNCdqpuvDlJQfrO7D75UoJGETYjblatNYpRDdOt9HzPVRcQN+4ldnFlegXjJeNkCzuNTZHFMakeEUElnol9KtQJEKd6EcYJKHkv1vtIcl4Q4pQlJxKOLJC7dzVXJmpodufheTIII3e0PhV6CBCvCXUUbMYqPtmRfOoZqLKJwJvP+Jl3Be60YFdjtMoQbOVh71UVSTw5px\/3DJI0aGKulqbtkUSxbcZhlqwwqommMVuIpa2rRHNPw7YGK5hWLMMpjbMBeYMTaQWJpbeguiqgNrI\/mm5gnHf4I2TgbT8ZKLHfbTESICO5WISOhrEYTEEk5mvGHgXB19O9EetWfJapoW9mvqxegDYhGkqLKZJUXdxOUhjYAHkEiFaW\/nz2rXq11LXumrEjowsoc2uEgEyRq55W+fq5+c95o9Y+JzWMFbKrDMkINzrzRG3UkvAiCGj5E7iCnQMG4OcxdFooJPPUPt27hNa\/OhSbrxaXos8IZPTimGeGyoU+DmMlQdTBs5Q9UHewOmqAhJh983G1YWWdDqbUEK9Bj5l7RzU5o0pXG\/CBoyz8BF8j64Z7b9+9L6YrVvMp6+adWFgRBft6gvdf\/t2taSm6CrIdli6x08tngyhKDpGAvepyyNhtK3rVvEvqdhanOPCsUFZY2QJsc8V2nYo2GkLrziHlzeE8kQ6VxBGI3qbjyh76Jd36nnlO8OE7NN33Tu69fe\/u6wzmzdHFiUgheRHSiS0PevxLHtV2oMlcceqPkQoydFaaDXGafauxcSg5KAPJG6IPkPwlVUKKRLInBAdaMJYlOXGyfGQC7gyeIhSW0OQnqX\/JsvZuIUv4NyXlo3VtP2CtsT9\/yM7Ihu5kW1Mf2Z3V6S\/fn2bvvKsE8frEDfhJu8oH+jIw7CX9IQtoHhD2pUZjn8M5HIEqxZMEMX+a\/fxdJxKgMsngxQsSnaxClYm8sPghxIUjKKvJdqAOkslhWDqYAGywCqTxAUrWG8dhki3y8HSTdEsKjQ8ETSm0Jhoy+I48fGlk3w+bfmiHCDIqF7YoewiLok2fEnoVFNQcwl4JZyqqEeBA2K4yzaneeZZxsznWEvZuFXNyVJLjUySwLs1ZE0jCSR4ijexqNZaMXjp3Lvk5x3fkODV5aMXWdzEQdbBgkDLLoZAwCgBaKW4dEt1F29S+IjzJ\/yuPjxv8HaEtaL8NaTXMZQoCjzhY481YXdVziQd7zc5PebUNWK9dKL2PSEcR7UDcVqj5xE6pxMmSyHBJg3iu4Vn1rkhqwSS3WHxzUAcQRIvs96tC\/FjyTwlm5UOJff6quYL7+4IDqAuOISGvVGLMyNwrIXd415Ye\/qQn7GArQQt0O0OAwpLz0jUXY6hvLrHIZUBdSKmonC2f0EqIeCZkMItQdU07kIhv35+pcqQ8Fuwlw5Ik\/EnU9VECAOYMbjQG8zWmJrPUFNQTsSLjmTtfNtDnrB7evEtbR0yr+Of1uPhsNGhyFd5le8iAYiMhE2Ms+0DBoYWEcCXAAqGV3X\/77gk9vmFEyBhZLZZaDRej3JzTFIxqNSFGNN\/t6Hk28QrsvB7aqWznEOm5L5uuOY8Uf2dkzW53dj57uGqboukXmdu1zSXbhQEdfOayT9tmD3o5fUSqYEWvPDt9MvQkwnwh7jHo960LX3h9Eno+AC+LaaAjKKLPTz+pMODHp9\/Qu3qaXcefAg3RB3S2Em9UYFDPYiZRDafpZcGJ5KZ8Z45Cg+IW5iOe5hjFo9NvGqRBihiOQQv9WFq7ECMEgj8xSoXR4k\/\/duAXFy6VVJoMJpHuI2tfiNkbPSt8FSywlvzJINlocCatMCxUFsQMx4FVeDmUHIxzXTe0kvImFyowXvwnLZAL2hP54mtX+C5ER8UUIHyNPA3S\/qUi0nxgu1WFaRfD2ZrLpRt0YKHS60d6KEwpIjXR7g9JqbGblVk5EZVkXM4iLd+IAxmMmkIT+OjUZ\/4Qzlu8DdIAuemswIlRx+BQDxQFQ0bAu5faExpclDwsa9o8VKSwPgUnih7NRQZULCbKWLsCUbwZzE8ezJZUik75XA0XLO0isWKi5dnNPEksWIGgYYBL+QebKSLS\/Z5QLgSpELg\/F2c\/z0q9xBfs0yLOUzox6PdgVfr6VUi8xl5tolus0r3XtCXd5qBvv3a1ai6khez2r1yjlCyYIlx2xyjj9QnwRV0QbmEzx7I5zmpXcKinJtAiSwUKzO6ctRVBKfc6bf4oGJDf5VI65FEtCAhXWI1jQxbipcVmY4e0FJLtgazOtySGHGsEFxPzSei0HNdjXbt1nM0QTWQOgNT27lrz3kCo3YD8XDL12pgclmAamCHYeXjd2uhOirl0nSMKEilXacyaY3frPTtYZedNy64NlE7s3hAGEolIu8oeBckrCr9YdFIHNzFOFCtlHvULnEXBBTKnM8IXFcITmlQdJR5zjv8F29aSmOrs3G16s3I14UkgBC5eYB6tCi2AmtQRw44BZAIWUVWk8axB1ks4j1RVo35ueNGHjrYSG84ZJ05SeBkJ\/x0VZj6gkwCTSnMwRmXpo9OBCQIyilG6jbKO+XJEBszFQuzqsksFgaQ44t8QTQTfOa3GkA6MoP1Mgk63IPUrYfxjc4VkMclymUijmPvCUiZialrfuGGS8B95Oi2lmoSnUJczw3yHLi1JoYKDWxIIBJkJwuacPK70kTxCmcIiG4VVXj4jZbxGZZZWYFgsAjTJzmHJpUYSc8jDYZPn+r+k8EbNl85S+b\/5wzxZIebdTff3U8ZBm1Wb0ZX1MlY1ItM4+8ZhFQjHneXNDiYqnCE5qnWyB+6KLbvCHQlcsQda6wCkSocmHURDugOM49UNlnh0i5UFMd5P61f8xq1K+l6ZEyPQeKQow8xLxqBFJBR4ZQ1xzZQ1Vjf8LCiuRo5bFYDFtBoySrlCiy96gRsS9ksAuj7OMjbSFpvJFmclw4VNbpaz1SJJ0CpUeeEX\/ZnJjba1DZ7HpQxWpBqSzQpYo+I1VNSCUjNQWa2RduY6eawjkcsOh8PUkIAnU\/8cBMfT0y9grrs6LDlnDFRuXWvGqqwm7iVxcoVEQ38uYUasmx8FBfMi0i4hy+NFu7x+IdgH24d\/1fyTgZoFqns3vuxUb9B1vvmcUyVRmfWiGqqYzqMWseXSs\/e99cGVK4VmwxYeVl0luzWdh00lNd8x7EpE3Ga2ZF+0zfmqI4uSLIOzFmpzqCWj6ONZ7DdNuQH7R3bQfIIQOkgM9qSOQY1dfpQkfw5\/x6Y7EaJui1TM8T2y+aNfCkqxRGbHQEZTTTG4goXWpEps7upmjiX8cPqpu6RFHkNw+smhw18wAvaILDQGbArxczIsSxJ5MPYWtuM8WaDgkzM2N6JHXEtBsHU1DLa9mv1iEhVa4C1Fw\/PvI2xawZDMV8gxZ6yxZQps+VXisumHvTOQjasFY8mSg63sFmMfFRfLWu6KwOI+eHKiypm74PeW7aegPyT7jK\/yy98aM51kQsSoWJL5x2G5J\/DSvvx7CMwlHuGaUw3y6xeG6zUWLfYS4FWeuoqiS8TGoVx44MCG7zpaXyQOFdLEIOLi8KXx8UKknubFlGq9eA06ajbNQWB7Gs+erAGjsPr6+bYnEXhSc1pXexD2EiysqgqkolhEVYPqdsuOYYOYzYbU4jp3S48AAxe0Sk2J5gFxrZ6sAonAT6bBqXm40HHBijkBJlUnEVkLMD+6FuyjZuMRidm0R2tSCVavYeAT4QGFMCEajVIQeqQcAgeD1it\/LrCTg06ShSGewAmtnnAMKTohdHbH\/K2MGqUEgc20gas4NN8jZifFTEsghqCIhXlAqqL0Cv8RJ8wPIhyAP\/qB9h\/mBpeSlEZIS1rlXEqmT7MnYtEeuuwS2gxCshMfdytR\/XkShiRHLZnKdrloNgZgS5R4ufNJYoNl0vFqqLbi2J4CXyI9LoBPuBaZlbCtepKIhPf8Fiu9b2rzfZt5X0kWOcKctYa5W8nR2ln0WIN4L+rc9xMTkiFAB68sgsiSxz7xUnRN51154re975Aqv+ThSfw4ZhhZaNISDGxOizQ9QHI6EAcLtmlmGWhYitrKPTru6rFWniba+i39WEuG3o1kNIegMCkBouxVq5WigRvuvfXOm+IUEs98tRp3IZKjKnaRvfU2RkCyuHJy4Z1s41oiiA5pf3xlz35vmiwZEWskyPaJk14WL5hlqTDlFfJSUml61MhNUpDNJdxuWfgYEhdTQRD6pgshtrTcoFpVvMVb9dKWh5k78\/gpU0ZTInpH5uIJV2PDnGBjpEgyPTTvzgwgzVQF0Ge9sMU+qUdGZE2CbS5LpwFTLuEGP0pNCkm6MgJyHp5ir2QCwUhCwnWSDz96M16WGmyy9HJeaEDmaAHlmqbAIChLs0OjqQadYgkHnBTCFZvmTQikZfEEZA2g+LcMNX7WsmNqlyb3ae00q3suEmSlsToqIqUM+qD2i4iHE8g7X04q0KzGSmSyDv0gm8ZbaSEIbCOBYtqzdal55+IbPbaj6oO79979tzQNJgUdoTwfW837uudAqCgt2lPij5girmnokj5TT8HarbGKg7VwnN1GRGkZS5H8RcCqf+WYaBU5rUuW0hrJ7hNLbmUcWS8dPAnMb8GfPdVYh9piHtKJpqXESzoG3+2twBogQJMx64Nl1lFL34dYeJk1UScpakLKRUj4kjsT+Xre9I2SQRkCoySlR88WLbs7rGtD8LLRqCDQWGbyIhQohV+yF+8iwvAAbEOkx8sMIKZafgkxiG8hnZ+IE8\/maL66ABUQDJEsIrQcYPo64DEtANmbjqCv\/Cf7slyovWO0FHQw7G\/ze32yK9lx\/F\/iIJY4lBocmOiXA3LfJ+one7iqW1SM13CjLrLfrsaqyx41rV+1IT9dcNUs2hQhUPRmxPpSsa6FHaMdAZEtRRwp\/jth2zkhtQMEKqwiSbIC8YVTBAVbiqDYVLKNzFYTz9bNjxznO+FII0NI+wLNDbEKbUZUTriY8Q5EE4qpLN29zu58xe1D9uHqIvsW7sDk358SfL0k+WJXuJJCcoOZL5lzJUrJwuoB6sOgxqXQyQGxWPTUIszQ2iOjwStIolL7SqH3CN1\/MYml+haZkafZl5JmvLXilVsrcUKRmzTw2Tp1nkyAPckYog2SvcE3LTbKT\/kJVpsryrpmlGsVD9WKdJpRTBI18O270WEn7nptL4Mi1yEKGlGFNBQOkw9YGZJnr66tP9rFKyQzG3rWOg323P2zwh6r2Sn8pJinQD1PUHdMbY\/js1KZ80\/qW6TmpDHXGaPGSQXLQotgeWFFGk6qYre\/CnodqmHDUlATyKSk3sq5PfdYojWHkzVabx9rzSbd3DFpGrglwz+t1oqJ7om6ML9sKbEOVUE0MDH8ctfxvnICqyQpFJZfhMKcIMqt78zP38XWLXoJ3ncCCKro654dfVz\/ibc8IZKo\/cmnPEjVGkQnI4q3hlwcUwQO1ydfAUk4llmcj4suRe2gRdiagcppqc5sbnEDFU7jELe034hPd5ofpckY8QemGkvDPPbdWS3x0ajA3P58EvKLpgl23KnB4GrqP\/EaC+QAEzLhZLEgMzYiebl1lHwmxpKynS85VMnGs6JKMQ9qpOaWSXSdUzchOrRjQBWjPMoB0VqP+RcsBVOpLxnmZmpxJEdSYcWlZ6EPoW6htdCbjJUA6bpZ\/8Cwtl8ibBQTIOe9IBIOrWNDHxnKKE1fdlJiXxe62IZf\/5B9MTY9bW0irckwQSOdCJGhjVq4+B\/DlHvn7j0tFPUjkWud3ZfGhYgAT6YgVkz4FNaNIGzF+fxjyL4Iob7RFQUkojVz4DV8B5\/KeeBTd9v2FZQ0JvubJk0\/tgg6cuKjyBDYu+G8EBJiaURQcvxQX9W5PoOB3U5KeENUQlyc7JAxnwGG++bdu7D1zs0C1VZs+nSdRCQsM2wn+1VNzUcV\/TsBzNIFgzFK8C5z4Zj8cWn9GSXcOKEbS8OG2KANg7ISRK0rvggmm1jF57TNa+KwoSrdtN4hrrkkZeqL\/reznTmCKrAl5QkzoTQ6m2YSFG5UFDp1G9175\/6vT5bMS7E0Nrt\/n6nSV5er1vUtJxcSuX+72jg4KOq5jILY7jQo064ZdPWW1ecrCBPQLEkVv9XKMqXvBFDC\/kWD02pPu6FoRKOr+4rTlfUWWsw7t4hISzNN0x6tvdI6OCsjzk+yIFqTcZOi2BPFceBPWoDP\/Ybk5hiLsDU9\/LZU+oK\/7duaDRkIELjcdlaeUnPUWWs6NNOavyTw3ZJJ4TMacst2mMh6nSm0T2L3wIcALxleWEqSzJY7bbq5L0TQhVGEBsJaKKqiwG1CY2pNyPedMfbI\/nGsQS+uDRmYrWZ0E09T1ScKJSb+YtH\/MCExvkQj2bsNd7GCqkYypslELUhBkR+DoUJQvUSeiAHh1H\/S+i2h2OyLph+baqN2jqvD2pqUViWT+aLwLjjNIQO6tG8IQYvVpiPo12ZPh13TNjvxpYbemCmA1jskz15czsEcn+6pi4vJdZzcuKSNETV+bC6QnPhKEKtgkQaMF1SsiaVUhnztSu6CkX3hN6x8aLd\/53YoXoSmb4GmT66QArwxx+zB+h1sU23lSbRuZbMdQufW6G57vEglCep7rHCIZZ7a8DuviYW6bIvsM9hJq11252GzW7t61ckVBO2nFZjcMa4lBOFrgsN8f7e6lEuHd6vIpeVlV8iUYydZXyn1WcshY1w1JrhLYKQuetTtxA95kCqfgf1z5Q\/O1FKNlrr2NGQgFJ3A7lxyZs04OtyCg7iFtBshkh2bK05vIBWyWcZPlJIUDFDN4QcYrSEEEWekVZsx8PC+eDpQoy1vZoNGvOhiSJcIhswcRZ9qGqdShwI3bA53ORk5I4yh3DGYYghx4NQcBYncschJVwwzm2Mi9pe8XXn2BTBCch2Gnf3zWAJ3kv6dXIWjpQfJhGsp0rFaNxrUyVGHttQhBnwNo1VQ1ty1zaVXwR+aZr1rQylVFJuDPEZeJS3dsjaLCFB4bcRUIwwlfKf5igVQcy5i67HUXNvmztQpJE\/D7ZFg\/J07rgE0aHX\/zWkDJIjpmCUSW74wC1iSlabk+KRVaDFwa5DAgJL2aancIX0A3pBactg5367fSniSYbDlG7eEwpuxdlz78ZU\/L6UFy6QpRQLRN+z8K5F1qPaRmLXHIOCk48BtAeypmLYw526QLP1iEEPWUOe0dmPuX5fuBars1OTBNlhV7qSOp2A3szhP5v2MTApqVd9Z19NLkQo1sg9s1PxGtMExiG3JXWHVQ\/Yqq8VC4DORZWvVVc0lDa3koIdVzdxYwWnmeAO4Q4+WdpjTxJIIZTtnBUbwEXfSdfe47zntgDCGPFVuSBdYyXGPa9FgNNphSXChH\/pKWuiU1ndS9D7Yq7DO2FumyDztXnUkaM76AunA0d0HvXFif0TPx9SHiaSenW+tzpAZoHbzFLTose55NLsd44Xaurhy6FpL8pLGR1pZrekcNaeAiD+pTszh0V0xfbIZIj1PMUAbmZJeQk60UvyPpRbiaiJg8CqyLGFDRYAZK5DgBn8cyxNCgkm8hPyaDUtQ5ab4Uz6oEBzq1EGsCqoOGcriBJIwLPeWd1fW1REa0ZwioXhTO+BBvZkx9grvzCdEvbTfxZ4TZEo9UKDm9qilJiuba7XnfiSSRRbdGIcJDMH1yRSATMFRYzBamTDxO0iYpeDqe3y\/nhahz9r6mFMfX5UUy8e1Nt1nR5CEjuAiSjpBSo3nkea+gBlHFiCUpiJte1NNCsenzMzi7Qp9qq7cmgP5RF75tP0aVlrqDGjUYyFysmVh\/qnrGwJuTUfW2O9oxS4v6c97v377bqwiJWzEpaZneY4sdrQZZQ7tQxqovEx1XY+IIVHcUh1c0GQ282ma9gEkDwSPgPYQsNvNj905ehGjZ2T8lev1QUjmXguO8FHwIH9Mgr1we5NyRiv2n78r0Z9k32rDG1LsUpS4Z6+wNRKQOog85\/3v8H7L9Q\/Ji+HDMecT1\/PUECbm0VLQ+NWwpQsJj3D6biVeZy4n2jYjPB\/ci5I7FMxvyTrGPzQUhK2hYq0tK+crgWtrl+QLbpFbx85mlvnZ9d9wtgYojeu4GOTspDt2XWhRnQSY4dItBpc2qBA3S7S8ZIU1AqGprOZlCzVGR+fPzt\/o4BD11rTLcijQ2lVy7CHBA8WJa2wm0tRSh8TkLAx4XwyjPwgdWDH+fkABX01oOkpMo\/+B85lNWhGA0wdS+aTlrMgvPCLWov5cwuo1seQ4eLfZ+1zaHu2THKTDMvmu2a16q0ev2dA1n3ziZRWtExJnxyT3a8uNgkI\/RG5XQhqBk1WWviWBJQ0Ht9GzrAFv6ZYwWTRMIa00LdIsEPWAMRFEWErPIcCQ2C9PSfjQAG6R85IzsEGSMv0\/MiiJ7YYkFSHMEjc\/IezNc\/\/5uxZOu3rChJLcgOQ\/SI5W4zvcHjexLj+Vb0kAXGI2krQ0Vb38cZJoB73wtX2VWFJm6X3urrB6O62oPGi0z3zp0uYVjm3maSOdWizmrXDmMEK\/JYouncXHftMT7baHJvK9u3ezxGXL1S1V5beti06wpNVgP9GF\/WqvSfng0kH4MpMDI6Q+Fu2Vj26mxG7uH369SdvLJZmgVRCq4nihTSHE6DYyJm3Up9SDGd5KQYPlnFhuUQVFBXURyg3T9mehVD1qDFHeW6ZgnH50V3OCNfn3IOWSLJt777317snbbyYNYQhoXCJXzpbZTbos3iIraPCJ5asyA7ECSdI5SAW4Ldgi6akSM1GPIPcLiNOeeA2J\/vqmivRgKSVJnkg7yYpmERDrTaUtEQqtBnYUSJ6BmV9k3W7TABp7acikyNl5cHA4gdS63ZLMKm0DCosNQJBp8DvjpyJ7zCNkC+3SpG2GNNdpWq4UM598a\/UCSYKZBO651U4bzgCJeDOewiQ+j7pHKqb6Xd68OzXkj7SNnLU27PoTRJ1qtwlJy5eFtg+0jurc3FeZlegq8Whgmzbqr55B7EgFyKGEiiEUBltCAS536qxQ+ReqgcQdwAL8aAqauEZIz7pwwEKM+tGXekjTDRJ9tnIsDe\/YJAK20DzWYzdz7tVVyGdV\/BPCT81YMLqyhUQoY9QOIEesRpblMbtlnosFO+FTrYrTeNfad1ZBzLlrRHyaXkSvqaQUW06t0L7t0xU\/1ow7dOwmGSdlUlxvEjArChEkPL+Nbi42l4tCXGDlgXHNX9jC+tBKzRzwJ6ZdJPFO9lWuEVgVT3KlexDs6DWCcHWHVF3uBcWNTuQMDxb7TIeWEuinZX2n2Z0HQ\/og0IOsISmG+3fvqz2Rdas6HDJ3nzv6TnpoWZ\/51P\/FzWXp0xOv8+325DTgM3MIqoNM3Egq2SRTKyQubTTnvC3MyZAEZpPlYolJElXOvpJetJzti25w2gsuaQEH1dq2DQmZREsok1nSz1yQT13pZOSJZFSvJoCAggf1QCZ5wNp\/LoWdUWzdUsE49XdzMS6ZXwsrmxIHeMEuDb3UwZqcHQURM8it7iNNvjb0GKSwFUD\/\/J3l8TLtNLthyWKVDxTCvhTaZSWVA0f0suostF1hdz0xdxKZrmTvT4h7S7l5Yd205\/XGZrpFVd1Yw2FRW5oyfEs3ornMxPBl42IvZtm22prSxYZ03SxwDT6dare0ESLsoX3IGjy0KYL+Shq1xYIo113iKK20piwFV7w4o7Bi7UBHW4YWsqALjjifBIzM3kwY08Eetp7sNZ\/f4busniYjz3DFLSgpsbrTRnhWHnSk0egu9oeuraAdMO+W6hnroh9O60nuSx+fxaMHdBIPkVUyO6TistBIMNuiLAqtSzz7DiWfOhZ1iwtFmlcez3Nzx3KfC8+5sUM\/aLCVJdBiNvTU9Q0\/F7rF90mB\/yLEN4g5hDHSVDQpilzElITJ0TLA2vzzvI\/tSOqC4B6DeiEe2mgOTIp9zc1OUyxzS3KYtKWop115xUMsfQg5L\/2jWXYjMhYrdqiz0TZmXzWX1z8MeBkJliPcmSROpFmNcsobxBasahKdOJIpRHdy9nidHUNHtFJLpqVdEHkKtSa9CdAbu5OO2Tu3J4MreDUKIwipn07r041z2tUGncfs2ChuRJgk0YQuzXqSlPmCYvdphpUsGA7mkH5HjhckIXxVaZumNJ+ZEKnvcj2QIAzzUtO39JCi5ko8EnaaayHHEsJ03YS2KsPS2Qma2YqDNpIHARlT8Ulp8QQFxiLaX9psRSUsNWSwbrd9qQnHZQYpZMdl8CFlsHrzwfXTHp1SPE7DWDrt0l6ZOtQdLWMRpBlb1pWGgzZwpdPCbwkjsTpDjj+B1ZjHqyH+I4UBRyrrjiseC1Fo19fFtNXrYnqkrcZ8kyTHRVJBJHZp7dPIKzelr8XDa1HCyDvc2XKZlNuZD+zAzRXqwzg+hlT0gx7UafPSfApVj0992mRWTgjV3OUFCvArzF3kwRPwL1\/\/ajWSCStXHyGe1YHrfv5uwy0tua\/fy7+vRmLi0nfEb0ik+JzBuckW+xf+0ciX1vYx+buF77vZSfQmaX47PbcvNsB65NuRJMY5\/sDh1TIBxbcH8gyjXfPXNEaPXuuP3LYbijBr+7j1\/60c7fb5\/LsPQTm5fOEpuIpn+8RVNATpNd+GWeAEag2611rdY6wWAie1dSxlEcaZ9pqfFVr5HrZGG9WsLqxgjEBLb\/n0E79JkoWWdsrl8l7rAZy4BzjKOzmoAWA1nxwjzh+xVGqcLcVhmI0d9Lmzk5e1tUvBLQJsDSMBQs4dwSTmZOkYXtbaZ3bSCPEW\/y\/mVKcoiJusm\/SCzdGHiOGvM7dxpI\/9ZmF\/aT3+m\/wGDqG82O\/QgO\/+O3i1fK+RM1Uxx3feDJdxTCQnWMfZTXskxy35Z+elc1fGGNif+uGMMoFiWd4SFlq5PnQtZoFMBIS1vTDh4yYdc2xJgokUEjc0SS8gajOYaDlwCA8s\/ePlcNp+O6nONGs9P5Gm0ZH2WCjvGNIgwugMIScMf0BR3H1pX1oXapoJDohoRmsQPGnFEoNf9TDpU1\/PPHMa8xRoKxLTtiDQYBXQ7gEV8aHIeIl2NIryXQMpfO6BLlTuvQLXKqn+1yzJcqhcr4dVC3MGd6IcXKjJlUmLGkYt5xz7JbuI5rN0yQlxGmM2fD0CVtcROGtnPsHe03OlSslmWu\/1qJdaMsDmignnm53gv2bHtGg9+vQIam0mWkhWUKF1CqF\/hlW0SDzFegsULtpwtdUQ8zHrmpOQjU1bIXhlOV6c2HVbilI4T0AySyb9O+eNmw4Yw063i+MrkqwbIvQ1MrM4DyI4vAp298x6SgW+\/wo8Oymb0A6TVktroGESU1dMofV4DD5U\/vggl7QY6UvU1VSlKKyELw\/ObdAmkwLkZv7oZGS3B\/qV+qXNkfQ5OzKoDqWEZaJoh\/pYh8lpE0XCw+nSx8xOyyQQ85B3lBCoFpaHpFqpVQJ1WPfopFJwsueaUBIJpI4umN3Q0ssYltKnfx8OussaOx5+1tiPfT6kzLnXy9EqxrRZlvQ2N2Mq5vSH10x6CMmRPfPeYa8s\/t4wp416dpfk3UjN1MqMQTSNm\/DsB13fNvVForTC4D94Q3\/7Pzo7lAUGQoljMO4ncbUktjhhVJWZjNlH6SAw41FITTaiLdNfDiThIyliG+M6tubkCIkG7iq\/DSEe9TLF83nSwwFYzc0bELFifudNK5wNl3694FS+eMt7i8MOO++GLLQinJeAJgpMtoujrImuXijMsXzCt98O2mYEab8HD\/OqrVc9Gb+ogxnqqbsj+3LVXQ4EgDch0ZUDh9Oj21x75XcEgZHtaxDWpQeziArtJEX1oGH0W3clMUZ7Z2B\/xC3B\/kZ1lQnl2FNVacBRVNJp9gkinef4WKVZFEP9KgBV+ZnNVNET1aruXWmCKm5nlUR5ySRYXr\/IyxhRMy\/GRL1E\/zdJlJ2r0jNvUXFB4m2hYpVrHGmolw29SfwNwt187JDk03ADhQIlj26s4WTAb5eAVVo3DHGWunSIS55vCi6+kYeRgczdDPHknTP8Jb6g19GGbstmDgwWHs2VdVuddXGdIvJkeWNsQ\/URWPhYmzqUh1mOo\/rdWRzlH6FoXUIhlUgcLvhQZ\/JCPXhM59j9DVd\/yCndU5INF\/fS01aMe+nGtmOZEFOSuiGoqkCQcnqI24XT7VfmMZYOg4hPJ3ryguGmdYKfnl5ZGw0FMKlVJSHgKOhNMhWx1ufKLr\/nRakkKBkcTG7OBsgLwFlJmyS4B2cRdyRn\/2poILDINjQpj3zacJTrmJRD7tCpmAuet2iLKPZY7uTkC1O6hKcWbMPr7x1BQQ2vs9\/wVJg5xDzF8BSKqKbUgAJo62CgOGUe8zviBUa2HyeDoC2oVmVtfZrTseGcxFZvvf6rLCOZXVuujEIMLb7pYTz7yJqfsvTgbBJahmqSSPuxdGHJHoTONoV4C1HYu4iWzCKjJds5tagMoavDFwltszads5jaLCTptdthJ80E0fcnHdVCzjdgeQc5Rpt\/\/YMmdLpjY1Z1rj7f5KzR6P5jnWv1sqDrRfQbW6uxcDasHjGXAAnprFgdxHC1Jext+v49nAaDCPgiHKJjSV1w7G24Rhqe0VpzuMy9oUOCacmrMGTwA3Fn2eScpzImp3DKTbqz83px5JonZXdM62nluYitWvKy2MbhPo+cxEz0hgSqukjaaWlfDz3rKpwOnh5WRlsXTuq1tvlJzqu1b+65kupc6COpDoRFYd0WaO3Zk\/57Ll3lqs+ojWza7mhJfTwMdHpE6Me8DzR+RkXcJzJn2PE15JXrnHUhkH+kboQkdM\/xoxCEUYqwYUx\/DKc0aqYiLxq3gsy+pbVJXlIM3KLkElKQU\/UdH1DGtiIkInN5x4mSO0LqKLnfklWBQ74cnwqVVL2D\/SC3zBs9znbpi9OnOMYPpgu3JZ50MiMatVyzsPHaiSII\/HAWyaSfsngceF8s4MfAE4ZFqRZMCnhjN8TD101ab9iLpGgaNe7\/St5TWvcVEr+4lM78rNtQLPLYIhWxY03ssUqXLpLWWfy1GzkgeJFZp1wk\/WO9avtJe24+GELX0APemhwVKPkAIRMv7R4G91wZz2Fk9L2V5iaE3zvtzI3g09Ozz86AkCxGFDoicfprWj2ZnL9Q4FhDLMzF8PJZSMJLz2DZcnT0+ca6VTEmDBWXRNMip4xVTX+aI5o9yMRz0JoqCNKjlB\/wme4voF0qifCTVNigCT5u8sIXafJZ6EseDk+QtZtUF0luovYrp6EHudWB9IjNkS4xzeEcrbLuuM9Xcgtja57JEnGn6E0\/xKMo4dXotS\/ZxEX6FMQYCybYkyeG7iw2DGmJFn1QyyQTrd5XK4ymJzl2gH4xy1+8fO68xzLqGVHaAvohu7iRh3nw+yRUzDkfHTPPrDSYTI9ljC4y+xj8KERJSplfNg5VO2zZZOFPxRAuhEOvFTZFUzWbkhMJ0F0r1LVAEjIMDIe9yir+Lw==\" \/> \t\t<a href=\"https:\/\/www.pdf24.org\" target=\"_blank\" title=\"www.pdf24.org\" rel=\"nofollow\"><img src=\"http:\/\/nazimmustafa.info\/wp-content\/plugins\/pdf24-post-to-pdf\/img\/pdf_32x32.png\" alt=\"\" border=\"0\" height=\"32\" \/><\/a> \t\t<span class=\"pdf24Plugin-cp-space\">&nbsp;&nbsp;<\/span> \t\t<span class=\"pdf24Plugin-cp-text\">M\u0259qal\u0259ni PDF format\u0131na \u00e7evir<\/span> \t\t<span class=\"pdf24Plugin-cp-space\">&nbsp;&nbsp;<\/span> \t\t<input class=\"pdf24Plugin-cp-input\" style=\"margin: 0px;\" type=\"text\" name=\"sendEmailTo\" placeholder=\"email adresinizi daxil edin\" \/> \t\t<input class=\"pdf24Plugin-cp-submit\" style=\"margin: 0px;\" type=\"submit\" value=\"g\u00f6nd\u0259r\" \/> \t<\/form> <\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Bak\u0131, 4 noyabr,&nbsp;AZ\u018fRTAC Nazim Mustafan\u0131n \u201c\u0130r\u0259van \u015f\u0259h\u0259ri\u201d bu m\u00f6vzuda yaz\u0131lm\u0131\u015f ilk sanball\u0131 tarixi-t\u0259dqiqat \u0259s\u0259ridir. Tan\u0131nm\u0131\u015f tarix\u00e7i aliml\u0259rin Nazim Mustafan\u0131 \u201cbu sah\u0259nin (\u0130r\u0259van \u015f\u0259h\u0259ri tarixinin t\u0259dqiqinin) avtoriteti\u201d adland\u0131rmalar\u0131 da reall\u0131\u011f\u0131n obrazl\u0131 ifad\u0259sidir. M\u00fcasir innovativ texnologiyalar t\u0259sdiql\u0259yir ki, kitab i\u015f\u0131q \u00fcz\u00fc g\u00f6rd\u00fcy\u00fc t\u0259xmin\u0259n on ay \u0259rzind\u0259 beyn\u0259lxalq al\u0259md\u0259 ona min d\u0259f\u0259d\u0259n \u00e7ox istinad edilib. Bu fikirl\u0259r ara\u015fd\u0131rma\u00e7\u0131 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":502,"featured_media":1165,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[14],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/nazimmustafa.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1164"}],"collection":[{"href":"http:\/\/nazimmustafa.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/nazimmustafa.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/nazimmustafa.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/502"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/nazimmustafa.info\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1164"}],"version-history":[{"count":1,"href":"http:\/\/nazimmustafa.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1164\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1166,"href":"http:\/\/nazimmustafa.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1164\/revisions\/1166"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/nazimmustafa.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/1165"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/nazimmustafa.info\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1164"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/nazimmustafa.info\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1164"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/nazimmustafa.info\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1164"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}