{"id":207,"date":"2013-09-08T21:29:54","date_gmt":"2013-09-08T21:29:54","guid":{"rendered":"http:\/\/nazimmustafa.info\/?p=207"},"modified":"2021-07-18T19:41:44","modified_gmt":"2021-07-18T19:41:44","slug":"207","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/nazimmustafa.info\/?p=207","title":{"rendered":"Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259ti d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 qa\u00e7q\u0131nlar problemi"},"content":{"rendered":"<p style=\"text-align: justify;\"><a href=\"http:\/\/nazimmustafa.info\/wp-content\/uploads\/2013\/09\/baku.jpg\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-medium wp-image-208 alignleft\" alt=\"baku\" src=\"http:\/\/nazimmustafa.info\/wp-content\/uploads\/2013\/09\/baku-300x161.jpg\" width=\"300\" height=\"161\" srcset=\"http:\/\/nazimmustafa.info\/wp-content\/uploads\/2013\/09\/baku-300x161.jpg 300w, http:\/\/nazimmustafa.info\/wp-content\/uploads\/2013\/09\/baku-720x388.jpg 720w, http:\/\/nazimmustafa.info\/wp-content\/uploads\/2013\/09\/baku.jpg 970w\" sizes=\"(max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><\/a>XX \u0259srd\u0259 Az\u0259rbaycan xalq\u0131 \u00fc\u00e7 d\u0259f\u0259 &#8211; 1905-1906, 1918-1920 v\u0259 1988-1989-cu ill\u0259rd\u0259 qa\u00e7q\u0131nlar problemi il\u0259 \u00fczl\u0259\u015fmi\u015fdir. \u00dcst\u0259lik, Erm\u0259nistan\u0131n \u0259razil\u0259rimizin i\u015f\u011fal\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 yeni bir problem &#8211; \u00f6z \u00f6lk\u0259sind\u0259 dogma yer-yurdlar\u0131n\u0131 t\u0259rk etm\u0259k m\u0259cburiyy\u0259tind\u0259 qalan soyda\u015flar\u0131m\u0131z\u0131n \u00fczl\u0259\u015fdiyi m\u0259cburi k\u00f6\u00e7k\u00fcnl\u00fck problemi 20 ild\u0259n art\u0131qd\u0131r ki, h\u0259ll olunmam\u0131\u015f qal\u0131r. Qa\u00e7q\u0131nlar problemi Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259tin\u0259 Birinci D\u00fcnya m\u00fcharib\u0259sind\u0259n v\u0259 1918-\u00e7i il mart-may aylar\u0131nda Bak\u0131, G\u0259nc\u0259 (Yelizavetpol) v\u0259 \u0130r\u0259van quberniyalar\u0131nda erm\u0259nil\u0259rin t\u00f6r\u0259tdikl\u0259ri k\u00fctl\u0259vi q\u0131r\u011f\u0131nlar v\u0259 etnik t\u0259mizl\u0259m\u0259 siyas\u0259tini h\u0259yata ke\u00e7irm\u0259l\u0259ri n\u0259tic\u0259sind\u0259 miras qalm\u0131\u015fd\u0131.<br \/>\nBirinci D\u00fcnya m\u00fcharib\u0259si d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 \u015e\u0259rqi Anadolu, Balkanlar v\u0259 s. yerl\u0259rd\u0259 m\u00f6vcud olan m\u00fcnaqi\u015f\u0259 v\u0259 m\u00fcharib\u0259 ocaqlar\u0131ndan Bak\u0131 v\u0259 G\u0259nc\u0259 quberniyalar\u0131na, x\u00fcsus\u0259n d\u0259 Bak\u0131 \u015f\u0259h\u0259rin\u0259 minl\u0259rl\u0259 qa\u00e7q\u0131n p\u0259nah g\u0259tirmi\u015fdi. \u0130lk d\u00f6vrl\u0259rd\u0259 Bak\u0131ya g\u0259l\u0259n qa\u00e7q\u0131nlar\u0131n \u0259ks\u0259riyy\u0259tini qeyri-m\u00fcs\u0259lmanlar t\u0259\u015fkil edirdil\u0259r. H\u0259min d\u00f6vrd\u0259 Bak\u0131da M\u00fcs\u0259lman Xeyriyy\u0259 C\u0259miyy\u0259ti il\u0259 yana\u015f\u0131, Erm\u0259ni Qa\u00e7q\u0131nlar\u0131na Yard\u0131m Komit\u0259si, Lat\u0131\u015f Qa\u00e7q\u0131nlar\u0131na Yard\u0131m Komit\u0259si, M\u00fcharib\u0259 N\u0259tic\u0259sind\u0259 Da\u011f\u0131lm\u0131\u015f Polyak \u0259haliy\u0259 K\u00f6m\u0259k Komit\u0259si, \u00e7ar II Nikolay\u0131n q\u0131z\u0131 knyagina Tatyana Nikolayevan\u0131n m\u00fcharib\u0259d\u0259n z\u0259r\u0259r \u00e7\u0259k\u0259nl\u0259r\u0259 yard\u0131m m\u0259qs\u0259dil\u0259 t\u0259sis etdiyi komit\u0259nin Qa\u00e7q\u0131nlar\u0131n Qeyd\u0259 Al\u0131nmas\u0131 \u00fczr\u0259 Bak\u0131 Komit\u0259si, Qafqaz C\u0259bh\u0259sind\u0259 Qa\u00e7q\u0131nlar\u0131n Yerl\u0259\u015fdirilm\u0259si \u00fczr\u0259 Ba\u015f M\u00fcv\u0259kkilliyin Bak\u0131 \u015f\u00f6b\u0259si v\u0259 s. c\u0259miyy\u0259t v\u0259 komit\u0259l\u0259r f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rirdi. Bak\u0131 \u015f\u0259h\u0259r qradona\u00e7alnikinin 1917-ci il dekabr\u0131n 31-d\u0259 Petroqrada g\u00f6nd\u0259rdiyi m\u0259lumat\u0131nda g\u00f6st\u0259rilirdi ki, Bak\u0131da 2568 qa\u00e7q\u0131n, o c\u00fcml\u0259d\u0259n 1763 erm\u0259ni, 276 lat\u0131\u015f, 169 rus, 157 y\u0259hudi, 95 yunan, 84 polyak, 13 aysor, 7 macar, 3 \u00e7ex, 1 bolqar qeyd\u0259 al\u0131nm\u0131\u015fd\u0131r. Bak\u0131 Qradona\u00e7alniki ayr\u0131se\u00e7kilik ed\u0259r\u0259k m\u00fcs\u0259lman qa\u00e7q\u0131nlar\u0131n\u0131 qeyd\u0259 almam\u0131\u015fd\u0131. \u018fslind\u0259 is\u0259 h\u0259min d\u00f6vrd\u0259 \u015e\u0259rqi Anadoludan, x\u00fcsus\u0259n d\u0259 Qars vilay\u0259tind\u0259n minl\u0259rl\u0259 t\u00fcrk qa\u00e7q\u0131n\u0131 Bak\u0131da, G\u0259nc\u0259d\u0259 v\u0259 quberniyalar\u0131n dig\u0259r b\u00f6lg\u0259l\u0259rind\u0259 s\u0131\u011f\u0131na\u00e7aq tapm\u0131\u015fd\u0131. Bak\u0131 M\u00fcs\u0259lman Xeyriyy\u0259 C\u0259miyy\u0259ti onlar\u0131 himay\u0259y\u0259 g\u00f6t\u00fcrm\u00fc\u015fd\u00fc. Bu c\u0259miyy\u0259t Qars v\u0259lay\u0259tinin m\u00fcxt\u0259lif q\u0259zalar\u0131nda \u015f\u00f6b\u0259l\u0259rini a\u00e7m\u0131\u015fd\u0131. C\u0259miyy\u0259t r\u0259smi qeydiyyatla 22.000 h\u0259rbz\u0259d\u0259y\u0259 1917-ci ilin sonuna q\u0259d\u0259r yard\u0131ma davam edib, onlar\u0131 acl\u0131qdan v\u0259 lab\u00fcd \u00f6l\u00fcm\u00fcn p\u0259nc\u0259sind\u0259n xilas etmi\u015fdi. Bak\u0131 M\u00fcs\u0259lman Xeyriyy\u0259 C\u0259miyy\u0259tinin v\u0259saiti hesab\u0131na \u0130smailiyy\u0259 binas\u0131n\u0131n (indiki Milli Elml\u0259r Akademiyas\u0131n\u0131n R\u0259yas\u0259t Hey\u0259tinin binas\u0131) alt qat\u0131nda \u015e\u0259rqi Anadoludan g\u0259tiril\u0259n yetim u\u015faqlar \u00fc\u00e7\u00fcn 200 yerlik yataqxana t\u0259\u015fkil edilmi\u015fdi. Bak\u0131dak\u0131 m\u00fcxt\u0259lif yetimxanalarda c\u0259bh\u0259 b\u00f6lg\u0259sind\u0259n g\u0259tiril\u0259n 1000-\u0259 q\u0259d\u0259r u\u015faq v\u0259 kims\u0259siz qad\u0131nlara bax\u0131l\u0131rd\u0131.<br \/>\n1918-\u00e7i il may\u0131n 28-d\u0259 Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259ti (AXC) elan edil\u0259n zaman qa\u00e7q\u0131nlar problemi bir n\u00f6mr\u0259li problem kimi qar\u015f\u0131ya \u00e7\u0131xm\u0131\u015fd\u0131. Bu problem d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 Nazirl\u0259r Kabinetinin v\u0259 Parlamentin iclaslar\u0131nda m\u00fczakir\u0259 edilmi\u015fdi. \u0130yunun 16-da AXC h\u00f6kum\u0259ti G\u0259nc\u0259d\u0259 yerl\u0259\u015fdikd\u0259n sonra C\u0259nubi Qafqaz Seyminin M\u00fcs\u0259lman Milli \u015euras\u0131n\u0131n n\u0259zdind\u0259ki qa\u00e7q\u0131nlar \u015f\u00f6b\u0259si \u0259sas\u0131nda S\u0259hiyy\u0259 v\u0259 Himay\u0259\u00e7ilik Nazirliyi (Umuri Xeyriyy\u0259) yarad\u0131lm\u0131\u015f, Xudadat b\u0259y R\u0259fib\u0259yov nazir t\u0259yin edilmi\u015fdi.<br \/>\nAXC h\u00f6kum\u0259ti oktyabr ay\u0131nda Bak\u0131ya k\u00f6\u00e7d\u00fckd\u0259n sonra bu nazirlik 2 yer\u0259 &#8211; S\u0259hiyy\u0259 Nazirliyin\u0259 v\u0259 Himay\u0259\u00e7ilik Nazirliyin\u0259 ayr\u0131lm\u0131\u015fd\u0131. Himay\u0259\u00e7ilik Nazirliyin\u0259 doktor Musa b\u0259y R\u0259fiyev ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131q etmi\u015fdi. 1919-cu ilin aprel ay\u0131ndan etibar\u0259n \u0259vv\u0259ll\u0259r Himay\u0259\u00e7ilik Nazirliyinin qa\u00e7q\u0131nlar \u015f\u00f6b\u0259sinin r\u0259isi i\u015fl\u0259mi\u015f parlamentd\u0259ki rus-slavyan fraksiyas\u0131n\u0131n \u00fczv\u00fc Viktor Klenevski himay\u0259\u00e7ilik naziri t\u0259yin edilmi\u015fdi.<br \/>\nHimay\u0259\u00e7ilik Nazirliyinin qar\u015f\u0131s\u0131nda 2 \u0259sas v\u0259zif\u0259 dururdu:<br \/>\n1. Qa\u00e7q\u0131nlar m\u0259s\u0259l\u0259si. Qon\u015fu \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259n &#8211; Erm\u0259nistan v\u0259 T\u00fcrkiy\u0259d\u0259n did\u0259rgin sal\u0131nan qa\u00e7q\u0131nlar\u0131 q\u0259bul etm\u0259k, onlar\u0131 ilkin z\u0259ruri \u0259rzaq v\u0259 qida m\u0259hsullar\u0131 il\u0259 t\u0259chiz etm\u0259k, \u0259kin \u00fc\u00e7\u00fcn toxum v\u0259 i\u015f\u00e7i heyvanlar\u0131 il\u0259 t\u0259min etm\u0259k, b\u0259zi k\u0259nd icmalar\u0131nda f\u0259rdi t\u0259s\u0259rr\u00fcfatlar\u0131 dir\u00e7\u0259ltm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn faizsiz kredit verm\u0259k v\u0259 qa\u00e7q\u0131nlar\u0131 i\u015fl\u0259 t\u0259min etm\u0259k.<br \/>\n2. Himay\u0259\u00e7ilik m\u0259s\u0259l\u0259si. Azya\u015fl\u0131 yetim u\u015faqlar\u0131n saxlanmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn yetimxanalar v\u0259 d\u00fc\u015f\u0259rg\u0259l\u0259r t\u0259\u015fkil etm\u0259k, kas\u0131blar \u00fc\u00e7\u00fcn ucuz qiym\u0259tl\u0259 yem\u0259kxanalar, qida m\u0259nt\u0259q\u0259l\u0259ri a\u00e7maq, f\u0259rdi v\u0259 ictimai xeyriyy\u0259\u00e7ilik f\u0259aliyy\u0259tin\u0259 n\u0259zar\u0259t etm\u0259k, onun inki\u015faf\u0131na yard\u0131m g\u00f6st\u0259rm\u0259k.<br \/>\nBu v\u0259zif\u0259l\u0259ri h\u0259yata ke\u00e7irm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn nazirlikd\u0259 \u00fc\u00e7 \u015f\u00f6b\u0259 &#8211; himay\u0259\u00e7ilik, qa\u00e7q\u0131nlar v\u0259 t\u0259s\u0259rr\u00fcfat \u015f\u00f6b\u0259l\u0259ri yarad\u0131lm\u0131\u015fd\u0131. Nazirlik yerl\u0259rd\u0259 m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri qaydas\u0131nda h\u0259ll etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn 6 d\u00f6vl\u0259t himay\u0259\u00e7iliyi dair\u0259si t\u0259\u015fkil etmi\u015fdi: 1) Bak\u0131 dair\u0259si (Bak\u0131 \u015f\u0259h\u0259ri, Bak\u0131, Quba q\u0259zalar\u0131 daxil idi), 2) G\u0259nc\u0259 dair\u0259si (G\u0259nc\u0259 \u015f\u0259h\u0259ri, G\u0259nc\u0259 v\u0259 Qazax q\u0259zalar\u0131), 3) \u015eamax\u0131 dair\u0259si (\u015eamax\u0131 v\u0259 G\u00f6y\u00e7ay q\u0259zalar\u0131), 4) Nuxa dair\u0259si (Nuxa, \u018fr\u0259\u015f q\u0259zalar\u0131, Zaqatala quberniyas\u0131), 5) Qaraba\u011f dair\u0259si (Cavan\u015fir, \u015eu\u015fa, C\u0259bray\u0131l v\u0259 Z\u0259ng\u0259zur q\u0259zalar\u0131), 6) L\u0259nk\u0259ran dair\u0259si (L\u0259nk\u0259ran v\u0259 Cavad q\u0259zalar\u0131). Bu dair\u0259l\u0259rd\u0259 i\u015fl\u0259r\u0259 himay\u0259\u00e7ilik m\u00fcf\u0259tti\u015fl\u0259ri r\u0259hb\u0259rlik edirdil\u0259r.<br \/>\nQa\u00e7q\u0131nlara yard\u0131m m\u0259s\u0259l\u0259si Himay\u0259\u00e7ilik Nazirliyind\u0259 \u00fc\u00e7 \u0259sas istiqam\u0259td\u0259 qurulmu\u015fdu: 1) Bak\u0131da v\u0259 onun m\u0259d\u0259n rayonlar\u0131nda, 2) \u00d6lk\u0259nin dig\u0259r yerl\u0259rind\u0259, 3) Xarici d\u00f6vl\u0259tl\u0259rd\u0259. Az\u0259rbaycan \u0259razisin\u0259 daxil olan v\u0259 qa\u00e7q\u0131n kimi qeyd\u0259 al\u0131nan h\u0259r bir ail\u0259y\u0259 qa\u00e7q\u0131n kitab\u00e7as\u0131 t\u0259qdim edilirdi. H\u0259min kitab\u00e7ada qa\u00e7q\u0131n ail\u0259sinin yerl\u0259\u015fdiyi \u00fcnvan, ail\u0259 t\u0259rkibi, onun maddi v\u0259ziyy\u0259ti, n\u0259 kimi ev \u0259\u015fyalar\u0131na malik oldu\u011fu, ald\u0131\u011f\u0131 yard\u0131mlar\u0131n n\u00f6v\u00fc v\u0259 miqdar\u0131 ayr\u0131ca qeyd olunurdu. X\u00fcsusi komissiya vasit\u0259sil\u0259 h\u0259min qeydl\u0259r apar\u0131l\u0131r, bununla da imkanl\u0131 v\u0259 imkans\u0131z qa\u00e7q\u0131n ail\u0259l\u0259ri bir-birind\u0259n f\u0259rql\u0259ndirilirdi. Yard\u0131mlar ucdantutma deyil, imkans\u0131z ail\u0259l\u0259r\u0259 v\u0259 kims\u0259sizl\u0259r\u0259 verilirdi.<br \/>\n1919-cu ild\u0259 qa\u00e7q\u0131nlar, kims\u0259sizl\u0259r v\u0259 qocalar \u00fc\u00e7\u00fcn Suraxan\u0131, Raman\u0131, Ma\u015fta\u011fa, B\u00fclb\u00fcl\u0259, Erm\u0259nik\u0259nd v\u0259 Bay\u0131lda yem\u0259kxanalar a\u00e7\u0131lm\u0131\u015fd\u0131. \u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, 1919-cu ild\u0259 bu c\u00fcr yem\u0259kxanalar\u0131n say\u0131 17-y\u0259 \u00e7atm\u0131\u015f, 2 \u0259rzaq paylanmas\u0131 m\u0259nt\u0259q\u0259si, 5 \u00e7ayxana f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rmi\u015fdi. 1919-cu ilin yanvar\u0131ndan etibar\u0259n yem\u0259kxanalarda pulsuz yem\u0259k yey\u0259n \u0259halinin milliyy\u0259tin\u0259 g\u00f6r\u0259 hesabat\u0131 apar\u0131lm\u0131\u015fd\u0131. H\u0259min vaxtdan oktyabr\u0131n 1-d\u0259k erm\u0259nil\u0259r 428214, ruslar 319019, m\u00fcs\u0259lmanlar 300936, almanlar v\u0259 polyaklar 2847, l\u0259zgil\u0259r 296, g\u00fcrc\u00fcl\u0259r 248, isve\u00e7lil\u0259r 225, y\u0259hudil\u0259r 154 d\u0259f\u0259 pulsuz yem\u0259k yemi\u015fdil\u0259r. Bel\u0259likl\u0259, bir il \u0259rzind\u0259 Bak\u0131 \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 acl\u0131q ke\u00e7ir\u0259n \u0259haliy\u0259 milliyy\u0259tind\u0259n as\u0131l\u0131 olmayaraq \u0259rzaq paylanmas\u0131 m\u0259nt\u0259q\u0259l\u0259rind\u0259n 10069253 manatl\u0131q yard\u0131m edilmi\u015fdi. Yerli xeyriyy\u0259 c\u0259miyy\u0259tl\u0259rinin himay\u0259y\u0259 g\u00f6t\u00fcrd\u00fckl\u0259ri yetimxanalara, kims\u0259siz u\u015faqlara qay\u011f\u0131n\u0131 g\u00fccl\u0259ndirm\u0259k m\u0259qs\u0259dil\u0259 bu c\u0259miyy\u0259tl\u0259r\u0259 Himay\u0259\u00e7ilik Nazirliyi t\u0259r\u0259find\u0259n maddi yard\u0131mlar edilirdi.<br \/>\nXeyriyy\u0259 c\u0259miyy\u0259tl\u0259ri bir b\u00fcroda birl\u0259\u015fdikd\u0259n sonra Himay\u0259\u00e7ilik Nazirliyin\u0259 m\u00fcraci\u0259t etmi\u015fdil\u0259r. Nazirlik \u00f6z fondundan h\u0259r yetim u\u015fa\u011fa \u0259vv\u0259lc\u0259 60 manat ay\u0131rm\u0131\u015f, sonralar is\u0259 bu r\u0259q\u0259mi 200 manata \u00e7atd\u0131rm\u0131\u015fd\u0131. Ehtiyac\u0131 olanlara yard\u0131mlar milliyy\u0259tind\u0259n as\u0131l\u0131 olmayaraq b\u0259rab\u0259r miqdarda edilmi\u015fdi. Xeyriyy\u0259 c\u0259miyy\u0259tl\u0259ri v\u0259 milli \u015furalar aras\u0131nda 2114501 manat yard\u0131m a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 qaydada b\u00f6l\u00fc\u015fd\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fc: 1. M\u00fcs\u0259lman Qad\u0131n Xeyriyy\u0259 C\u0259miyy\u0259tin\u0259 &#8211; 220 yetim u\u015faq \u00fc\u00e7\u00fcn; 2. Erm\u0259ni Milli \u015euras\u0131na &#8211; 2 yetimxanada 517 n\u0259f\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn; 3. Rus Xeyriyy\u0259 C\u0259miyy\u0259tin\u0259 &#8211; 527 n\u0259f\u0259rlik yetimxana \u00fc\u00e7\u00fcn; 4. &#8220;U\u015faq evi&#8221; c\u0259miyy\u0259tin\u0259 &#8211; 80 n\u0259f\u0259rlik yetimxana \u00fc\u00e7\u00fcn; 5. Doqquzuncu sah\u0259 komit\u0259sin\u0259 &#8211; 30 n\u0259f\u0259rlik ya\u015fl\u0131lar evin\u0259; 6. Y\u0259hudi Xeyriyy\u0259 C\u0259miyy\u0259tin\u0259 &#8211; qocalar v\u0259 yoxsullar \u00fc\u00e7\u00fcn. Bundan ba\u015fqa, Nuxa v\u0259 \u018fr\u0259\u015f q\u0259zalar\u0131ndan olan erm\u0259ni qa\u00e7q\u0131nlar\u0131na k\u00f6m\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn h\u00f6kum\u0259t t\u0259r\u0259find\u0259n g\u00f6r\u00fcl\u0259n t\u0259dbirl\u0259r haqq\u0131nda parlamentd\u0259ki erm\u0259ni fraksiyas\u0131n\u0131n sor\u011fusuna himay\u0259\u00e7ilik naziri bel\u0259 cavab vermi\u015fdi: &#8220;Nazirlik t\u0259r\u0259find\u0259n teleqraf vasit\u0259sil\u0259 Nuxaya 350000 manat v\u0259sait k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fcr. H\u0259min v\u0259saitd\u0259n 48000 manat\u0131 erm\u0259ni u\u015faq evl\u0259rin\u0259 veril\u0259c\u0259kdir&#8221;.<br \/>\n1920-ci ilin t\u0259kc\u0259 yanvar ay\u0131 \u0259rzind\u0259 Bak\u0131da s\u0131\u011f\u0131nacaq tapan qa\u00e7q\u0131nlara, yoxsul \u0259haliy\u0259 m\u00fcxt\u0259lif qida m\u0259nt\u0259q\u0259l\u0259rind\u0259n 103000 isti x\u00f6r\u0259k verilmi\u015fdir. H\u0259min yem\u0259kl\u0259rin 30 faizi pulsuz, qalan 70 faizi is\u0259 bir nahar \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259vv\u0259lc\u0259 50 q\u0259piy\u0259, sonra is\u0259 bir manata sat\u0131lm\u0131\u015fd\u0131. \u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, 1920-ci il \u0259rzind\u0259 bu \u015f\u00f6b\u0259 \u0259haliy\u0259 3082000 manat maliyy\u0259 yard\u0131m\u0131 etmi\u015fdi.<br \/>\nHimay\u0259\u00e7ilik Nazirliyi Bak\u0131 M\u00fcs\u0259lman Xeyriyy\u0259 C\u0259miyy\u0259tinin vasit\u0259\u00e7iliyi il\u0259 Qars vilay\u0259tind\u0259n did\u0259rgin sal\u0131nm\u0131\u015f v\u0259 Erm\u0259nik\u0259ndd\u0259 m\u0259skunla\u015fm\u0131\u015f t\u0259qrib\u0259n 700 qa\u00e7q\u0131n\u0131n g\u00fcnd\u0259lik \u00e7\u00f6r\u0259k ehtiyac\u0131 x\u0259rcl\u0259rini \u00f6z \u00fcz\u0259rin\u0259 g\u00f6t\u00fcrm\u00fc\u015fd\u00fc. Bu m\u0259qs\u0259dl\u0259 1919-cu ilin noyabr\u0131ndan 1920-ci il yanvar\u0131n 1-n\u0259 q\u0259d\u0259r m\u00fcdd\u0259td\u0259 526195 manat v\u0259sait ayr\u0131lm\u0131\u015fd\u0131.<br \/>\n1919-\u00e7u ild\u0259 qa\u00e7q\u0131n dair\u0259l\u0259ri \u00fczr\u0259 m\u0259nz\u0259r\u0259 a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 kimi olmu\u015fdu: 1. G\u0259nc\u0259 dair\u0259sind\u0259 &#8211; qa\u00e7q\u0131nlar\u0131n say\u0131 21098 n\u0259f\u0259r, 5 qida m\u0259nt\u0259q\u0259si, \u00fc\u00e7 yetimxana, bir x\u0259st\u0259xana a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f, 18244 pud tax\u0131l m\u0259hsullar\u0131 paylanm\u0131\u015fd\u0131. 2. \u015eamax\u0131 dair\u0259sind\u0259 &#8211; qa\u00e7q\u0131nlar\u0131n say\u0131 26877 n\u0259f\u0259r, 13 qida m\u0259nt\u0259q\u0259si, iki yetimxana, bir erm\u0259ni u\u015faq evi, bir x\u0259st\u0259xana a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f, 18244 pud tax\u0131l m\u0259hsullar\u0131 paylanm\u0131\u015fd\u0131. 3. Nuxa dair\u0259sind\u0259 &#8211; qa\u00e7q\u0131nlar\u0131n say\u0131 5100 n\u0259f\u0259r, bir qida m\u0259nt\u0259q\u0259si, bir m\u00fcs\u0259lman, 2 erm\u0259ni u\u015faq evi a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f, 2623 pud tax\u0131l m\u0259hsullar\u0131 paylanm\u0131\u015fd\u0131. 4. Qaraba\u011f dair\u0259sind\u0259 &#8211; 20 mind\u0259n art\u0131q qa\u00e7q\u0131na yard\u0131m edilmi\u015f, 3 ay \u0259rzind\u0259 Z\u0259ng\u0259zur qa\u00e7q\u0131nlar\u0131na 187500 manat kredit ayr\u0131lm\u0131\u015fd\u0131. 5. L\u0259nk\u0259ran dair\u0259sind\u0259 3205 n\u0259f\u0259r\u0259 \u0259rzaq yard\u0131m\u0131 edilmi\u015f, bir qida m\u0259nt\u0259q\u0259si, bir yetimxana a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f, 4 min puddan art\u0131q tax\u0131l m\u0259hsullar\u0131 paylanm\u0131\u015fd\u0131.<br \/>\n1919-cu ild\u0259 G\u0259nc\u0259 dair\u0259 m\u00fcf\u0259tti\u015finin verdiyi m\u0259lumata g\u00f6r\u0259, G\u0259nc\u0259d\u0259 m\u00fcs\u0259lman qa\u00e7q\u0131nlarla yana\u015f\u0131, 3928 n\u0259f\u0259r erm\u0259ni (o c\u00fcml\u0259d\u0259n 1818 n\u0259f\u0259r T\u00fcrkiy\u0259 erm\u0259nisi), G\u0259d\u0259b\u0259yin Saratovka v\u0259 Novo-\u0130vanovka k\u0259ndl\u0259rind\u0259n erm\u0259ni silahl\u0131 q\u00fcvv\u0259l\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n did\u0259rgin sal\u0131nan 427 n\u0259f\u0259r rus qa\u00e7q\u0131nlar\u0131 s\u0131\u011f\u0131nacaq tapm\u0131\u015fd\u0131. Himay\u0259\u00e7ilik Nazirliyi \u00fcst\u0259lik, G\u0259nc\u0259d\u0259 erm\u0259ni qa\u00e7q\u0131nlar\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn lazaret (h\u0259rbi x\u0259st\u0259xana) a\u00e7m\u0131\u015fd\u0131.<br \/>\n1918-ci ilin aprel ay\u0131nda erm\u0259ni-rus birlikl\u0259ri \u015eamax\u0131 q\u0259zas\u0131nda t\u00f6r\u0259tdikl\u0259ri q\u0131r\u011f\u0131nlardan sonra Nikolayevka, Maryevka, Astraxanka v\u0259 \u00c7uxuryurd k\u0259ndl\u0259rind\u0259 ya\u015fayan rus icmas\u0131 Stavropol quberniyas\u0131na k\u00f6\u00e7m\u00fc\u015fd\u00fc. 1919-cu ilin iyun ay\u0131nda rus icmas\u0131n\u0131n \u00fczvl\u0259ri (37 ail\u0259, 194 n\u0259f\u0259r) Az\u0259rbaycan\u0131n Tiflisd\u0259ki Diplomatik N\u00fcmay\u0259nd\u0259liyin\u0259 m\u00fcraci\u0259t etmi\u015f, \u015eamax\u0131ya qay\u0131tmaq \u00fc\u00e7\u00fcn Tiflisd\u0259n Bak\u0131yad\u0259k pulsuz d\u0259miryol bileti verilm\u0259sini xahi\u015f etmi\u015fdil\u0259r. AXC h\u00f6kum\u0259ti rus qa\u00e7q\u0131nlar\u0131n\u0131n mane\u0259siz olaraq \u015eamax\u0131ya qay\u0131tmalar\u0131n\u0131 t\u0259min etmi\u015fdi.<br \/>\nAXC parlamentinin 1919-cu il iyulun 19-da ke\u00e7iril\u0259n iclas\u0131nda qa\u00e7q\u0131nlara yard\u0131m edilm\u0259si m\u0259qs\u0259dil\u0259 idar\u0259l\u0259raras\u0131 komissiya yarad\u0131lm\u0131\u015fd\u0131. Bu komissiya G\u0259nc\u0259 quberniyas\u0131n\u0131n Z\u0259ng\u0259zur, C\u0259bray\u0131l, Cavan\u015fir v\u0259 \u015eu\u015fa q\u0259zalar\u0131nda m\u00fcv\u0259qq\u0259ti m\u0259skunla\u015fm\u0131\u015f qa\u00e7q\u0131nlar\u0131n iqtisadi v\u0259ziyy\u0259tini y\u00fcng\u00fcll\u0259\u015fdirm\u0259k, onlar\u0131 bo\u015f torpaqlarda daimi m\u0259skunla\u015fd\u0131rmaq m\u0259qs\u0259dil\u0259 yarad\u0131lm\u0131\u015fd\u0131. Komissiyan\u0131n t\u0259rkibin\u0259 torpaq, daxili i\u015fl\u0259r v\u0259 d\u00f6vl\u0259t n\u0259zar\u0259ti nazirlikl\u0259rinin, &#8220;\u018fhrar&#8221;, &#8220;M\u00fcsavat&#8221; v\u0259 &#8220;\u0130ttihad&#8221; partiyalar\u0131n\u0131n n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri, Himay\u0259\u00e7ilik Nazirliyinin dair\u0259 inspektorlar\u0131 v\u0259 s. daxil edilmi\u015fdi. Komissiyan\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131nda duran v\u0259zif\u0259ni h\u0259yata ke\u00e7irm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn 18 milyon 750 min manat v\u0259sait ayr\u0131lm\u0131\u015fd\u0131.<br \/>\nQeyd etdiyimiz kimi, Himay\u0259\u00e7ilik Nazirliyinin f\u0259aliyy\u0259t istiqam\u0259tl\u0259rind\u0259n biri d\u0259 xaricd\u0259 ya\u015fayan soyda\u015flar\u0131m\u0131za, m\u00fcs\u0259lman qa\u00e7q\u0131nlara k\u00f6m\u0259k etm\u0259kd\u0259n ibar\u0259t olmu\u015fdu. AXC h\u00f6kum\u0259ti 1919-cu il iyunun 4-d\u0259 \u0130r\u0259vandak\u0131 diplomatik n\u00fcmay\u0259nd\u0259si M\u0259h\u0259mm\u0259d xan T\u0259kinskiy\u0259 tap\u015f\u0131r\u0131q vermi\u015fdi ki, \u0130r\u0259van quberniyas\u0131n\u0131n v\u0259 Qars vilay\u0259tinin erm\u0259ni silahl\u0131 q\u00fcvv\u0259l\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n da\u011f\u0131d\u0131lm\u0131\u015f k\u0259ndl\u0259ri, orada \u00f6ld\u00fcr\u00fcl\u0259nl\u0259rin ad-familiyalar\u0131, \u0259sir g\u00f6t\u00fcr\u00fcl\u0259nl\u0259r, o\u011furlanm\u0131\u015f s\u00fcr\u00fcl\u0259r haqq\u0131nda statistik r\u0259q\u0259ml\u0259ri toplay\u0131b Bak\u0131ya g\u00f6nd\u0259rsin. Az\u0259rbaycan h\u00f6kum\u0259ti bu faktlar\u0131 Paris s\u00fclh konfrans\u0131n\u0131n i\u015find\u0259 i\u015ftirak ed\u0259n Az\u0259rbaycan n\u00fcmay\u0259nd\u0259 hey\u0259tin\u0259 g\u00f6nd\u0259rm\u0259k ist\u0259yirdi. \u0130r\u0259van M\u00fcs\u0259lman Milli \u015euras\u0131 da \u00f6z n\u00f6vb\u0259sind\u0259 bu faktlardan b\u00f6y\u00fck d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin Qafqazdak\u0131 missiyalar\u0131n\u0131n ba\u015f\u00e7\u0131lar\u0131na m\u00fcraci\u0259tind\u0259 istifad\u0259 etmi\u015fdi.<br \/>\nErm\u0259nistandak\u0131 az\u0259rbaycanl\u0131 qa\u00e7q\u0131nlar\u0131n problemini h\u0259ll etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn 1919-cu il iyulun 8-d\u0259n etibar\u0259n v\u0259kil Z\u00fclf\u00fcqar b\u0259y Makinski himay\u0259\u00e7ilik Nazirliyinin \u0130r\u0259vanda m\u00fcv\u0259kkili kimi i\u015f\u0259 ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131. AXC d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 Bak\u0131 M\u00fcs\u0259lman Xeyriyy\u0259 C\u0259miyy\u0259tinin Qarsda f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259n \u015f\u00f6b\u0259si \u0259sas\u0131nda n\u00fcmay\u0259nd\u0259lik a\u00e7\u0131lm\u0131\u015fd\u0131. Qarsda yarad\u0131lan C\u0259nubi-Q\u0259rbi Qafqaz h\u00f6kum\u0259ti 1919-cu ilin yanvar\u0131nda Az\u0259rbaycan h\u00f6kum\u0259tin\u0259 m\u00fcraci\u0259t ed\u0259r\u0259k qa\u00e7q\u0131nlar\u0131n problemini h\u0259ll etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn maddi yard\u0131m v\u0259 m\u0259murlar ist\u0259mi\u015fdi. Az\u0259rbaycan h\u00f6kum\u0259ti \u00c7\u0131ld\u0131r v\u0259 A\u011fbaba nahiy\u0259l\u0259rinin \u0259halisin\u0259, \u0130r\u0259van quberniyas\u0131n\u0131n k\u0259ndl\u0259rind\u0259n qa\u00e7\u0131b h\u0259min \u0259razil\u0259rd\u0259 s\u0131\u011f\u0131nacaq tapan qa\u00e7q\u0131nlara k\u00f6m\u0259klik g\u00f6st\u0259rilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn diplomatik toxunulmazl\u0131\u011f\u0131 olan bir ne\u00e7\u0259 \u015f\u0259xs vasit\u0259sil\u0259 xeyli miqdarda q\u0131z\u0131l pul g\u00f6nd\u0259rmi\u015fdi. Az\u0259rbaycandan g\u00f6nd\u0259ril\u0259n zabitl\u0259rd\u0259n \u0130smay\u0131l b\u0259y Yadigarov, Yusif K\u0259nan b\u0259y, \u0130smay\u0131l N\u0259z\u0259r\u0259liyev yerli m\u00fcs\u0259lman \u0259halinin erm\u0259ni silahl\u0131 q\u00fcvv\u0259l\u0259rin\u0259 qar\u015f\u0131 m\u00fcqavim\u0259t g\u00f6st\u0259rm\u0259l\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn h\u0259m d\u0259 onlar\u0131n h\u0259rbi t\u0259limini \u00f6z \u00fcz\u0259rl\u0259rin\u0259 g\u00f6t\u00fcrm\u00fc\u015fd\u00fcl\u0259r.<br \/>\n1918-1920-ci ill\u0259rd\u0259 Erm\u0259nistandan v\u0259 Qars vilay\u0259tind\u0259n qa\u00e7q\u0131n d\u00fc\u015f\u0259n az\u0259rbaycanl\u0131lar \u0259sas\u0259n \u0130r\u0259van-G\u00fcmr\u00fc-Tiflis, Qars-G\u00fcmr\u00fc-Tiflis d\u0259mir yolu vasit\u0259sil\u0259 G\u00fcrc\u00fcstan s\u0259rh\u0259din\u0259 g\u0259lmi\u015f, oradan is\u0259 Tiflis-G\u0259nc\u0259-Bak\u0131 d\u0259mir yolu vasit\u0259sil\u0259 Az\u0259rbaycana yola sal\u0131nm\u0131\u015fd\u0131lar. 1919-cu ilin \u0259vv\u0259lind\u0259n etibar\u0259n G\u00fcrc\u00fcstan \u0259razisind\u0259ki Sadaxl\u0131 v\u0259 S\u0259nain stansiyalar\u0131nda Himay\u0259\u00e7ilik Nazirliyinin n\u00fcmay\u0259nd\u0259likl\u0259ri t\u0259sis edilmi\u015f, qa\u00e7q\u0131nlara ilkin \u0259rzaq v\u0259 tibbi yard\u0131m g\u00f6st\u0259rildikd\u0259n sonra Az\u0259rbaycan Yollar Nazirliyinin bu m\u0259qs\u0259dl\u0259 G\u00fcrc\u00fcstan Yollar Nazirliyinin hesab\u0131na k\u00f6\u00e7\u00fcrd\u00fcy\u00fc v\u0259sait \u0259sas\u0131nda qa\u00e7q\u0131nlara pulsuz biletl\u0259r verilmi\u015f, sonra Az\u0259rbaycana yola sal\u0131nm\u0131\u015fd\u0131. \u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, 1919-cu il \u0259rzind\u0259 Erm\u0259nistandan v\u0259 Qars vilay\u0259tind\u0259n Tiflis\u0259 g\u0259lib \u00e7atan qa\u00e7q\u0131nlar\u0131n Az\u0259rbaycana yola sal\u0131nmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn Az\u0259rbaycan\u0131n G\u00fcrc\u00fcstandak\u0131 Daimi N\u00fcmay\u0259nd\u0259liyi G\u00fcrc\u00fcstan Yollar Nazirliyin\u0259 171 vaqon sifari\u015f vermi\u015fdi.<br \/>\nAz\u0259rbaycan\u0131n Erm\u0259nistandak\u0131 Daimi N\u00fcmay\u0259nd\u0259liyind\u0259n veril\u0259n m\u0259lumata g\u00f6r\u0259, t\u0259kc\u0259 1919-cu ild\u0259 Novo-B\u0259yazid, E\u00e7mi\u0259dzin v\u0259 \u0130r\u0259van q\u0259zalar\u0131nda erm\u0259ni silahl\u0131 q\u00fcvv\u0259l\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n evl\u0259ri da\u011f\u0131d\u0131lm\u0131\u015f, did\u0259rgin sal\u0131nm\u0131\u015f m\u00fcs\u0259lman \u0259halinin say\u0131 200 min\u0259 \u00e7at\u0131rd\u0131. Himay\u0259\u00e7ilik Nazirliyinin Erm\u0259nistandak\u0131 n\u00fcmay\u0259nd\u0259sinin verdiyi m\u0259lumatlar \u0259sas\u0131nda nazirlik Erm\u0259nistandak\u0131 \u0259haliy\u0259 yard\u0131m g\u00f6st\u0259rilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn AXC parlamentin\u0259 q\u0259rar layih\u0259si t\u0259qdim etmi\u015fdi. 1919-cu ilin iyulunda bu m\u0259qs\u0259dl\u0259 (3 milyon manat) v\u0259sait ayr\u0131lm\u0131\u015f v\u0259 bu v\u0259sait hesab\u0131na Erm\u0259nistana 15 vaqon un, tax\u0131l v\u0259 arpa g\u00f6nd\u0259rilmi\u015fdi. Bundan \u0259lav\u0259, 1919-cu il sentyabr\u0131n 1-d\u0259n etibar\u0259n \u0130r\u0259vanda m\u00fcs\u0259lmanlar \u00fc\u00e7\u00fcn ambulatoriya a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f, orada 85 n\u0259f\u0259rlik u\u015faq evi t\u0259\u015fkil edilmi\u015fdi. Hans\u0131 ki, sonralar bu u\u015faq evi Amerikan\u0131n U\u015faqlara Yard\u0131m Komit\u0259sinin s\u0259r\u0259ncam\u0131na verilmi\u015fdi. Erm\u0259nistandan v\u0259 Qars vilay\u0259tind\u0259n qa\u00e7q\u0131n d\u00fc\u015f\u0259n m\u00fcs\u0259lmanlara yard\u0131m g\u00f6st\u0259rilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn onlar\u0131n ke\u00e7diyi yollar\u0131n \u00fcz\u0259rind\u0259 s\u0259yyar qida m\u0259nt\u0259q\u0259l\u0259ri (pulsuz yem\u0259kxanalar a\u00e7\u0131lm\u0131\u015fd\u0131) Himay\u0259\u00e7ilik Nazirliyinin g\u00f6st\u0259ri\u015fi il\u0259 bel\u0259 qida m\u0259nt\u0259q\u0259l\u0259ri A\u015fa\u011f\u0131 Saral stansiyas\u0131nda v\u0259 Tiflis yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda a\u00e7\u0131lm\u0131\u015fd\u0131.<br \/>\n\u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, 1920-ci ilin \u0259vv\u0259lind\u0259n Himay\u0259\u00e7ilik Nazirliyi AXC parlamentin\u0259 qa\u00e7q\u0131nlar v\u0259 dig\u0259r probleml\u0259rl\u0259 ba\u011fl\u0131 10 qanun layih\u0259si t\u0259qdim etmi\u015fdi. Q\u0259bul edil\u0259n q\u0259rarlardan birin\u0259 \u0259sas\u0259n Az\u0259rbaycan \u0259razisind\u0259 qa\u00e7q\u0131nlara d\u0259mir yolundan pulsuz istifad\u0259 etm\u0259k icaz\u0259si verilmi\u015fdi. AXC parlamentinin 5 yanvar 1920-ci il tarixli iclas\u0131nda qa\u00e7q\u0131nlar\u0131n m\u0259skunla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 m\u0259s\u0259l\u0259si yenid\u0259n m\u00fczakir\u0259y\u0259 \u00e7\u0131xar\u0131lm\u0131\u015fd\u0131. Mill\u0259t v\u0259kili Mustafa V\u0259kilov \u00f6z m\u0259ruz\u0259sind\u0259 bildirmi\u015fdi ki, art\u0131q Erm\u0259nistandan 300 min qa\u00e7q\u0131n Az\u0259rbaycan \u0259razisin\u0259 g\u0259lmi\u015fdir. O, Himay\u0259\u00e7ilik Nazirliyinin h\u0259min vaxtad\u0259k m\u0259skunla\u015fd\u0131r\u0131lmayan qa\u00e7q\u0131nlardan 16 min n\u0259f\u0259rinin Nuxa v\u0259 \u018fr\u0259\u015f q\u0259zalar\u0131nda m\u0259skunla\u015fd\u0131rmaq ist\u0259diyini bildirmi\u015fdi. Erm\u0259nistan Respublikas\u0131 \u0259razisind\u0259 ya\u015fam\u0131\u015f 575 min n\u0259f\u0259r etnik m\u00fcs\u0259lman \u0259halid\u0259n 1920-ci ild\u0259 c\u0259misi 10 min n\u0259f\u0259rd\u0259n bir q\u0259d\u0259r art\u0131q az\u0259rbaycanl\u0131 \u0259hali qalm\u0131\u015fd\u0131. Dem\u0259li, 1918-1920-ci ill\u0259rd\u0259 Erm\u0259nistanda soyq\u0131r\u0131ma m\u0259ruz qoyulan yar\u0131m milyondan art\u0131q az\u0259rbaycanl\u0131 \u0259halid\u0259n \u00f6z canlar\u0131n\u0131 xilas ed\u0259 bil\u0259n \u0259halinin xeyli hiss\u0259si qa\u00e7q\u0131n kimi Az\u0259rbaycanda s\u0131\u011f\u0131nacaq tapm\u0131\u015fd\u0131.<br \/>\nFaktlardan g\u00f6r\u00fcnd\u00fcy\u00fc kimi, AXC d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 parlament v\u0259 h\u00f6kum\u0259t, x\u00fcsus\u0259n d\u0259 Himay\u0259\u00e7ilik Nazirliyi qa\u00e7q\u0131nlar probleminin h\u0259llin\u0259 x\u00fcsusi diqq\u0259t yetirmi\u015f, bu problemi m\u00fct\u0259r\u0259qqi yollarla, milli ayr\u0131-se\u00e7kiliy\u0259 yol verm\u0259d\u0259n h\u0259ll etm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015fd\u0131. Lakin bu problemin h\u0259llin\u0259 n\u0259 h\u00f6kum\u0259tin kifay\u0259t q\u0259d\u0259r imkan\u0131, n\u0259 d\u0259 ki, onu ax\u0131rad\u0259k h\u0259ll etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn vaxt\u0131 \u00e7atd\u0131. Az\u0259rbaycanl\u0131 qa\u00e7q\u0131nlar\u0131n \u00f6z \u0259z\u0259li torpaqlar\u0131na qay\u0131tmas\u0131 problemi AXC h\u00f6kum\u0259tind\u0259n Sovet Az\u0259rbaycan\u0131 h\u00f6kum\u0259tin\u0259 miras qalm\u0131\u015fd\u0131. T\u0259\u0259ss\u00fcf ki, bu problem Az\u0259rbaycanda Sovet hakimiyy\u0259ti d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 d\u0259 h\u0259ll edilm\u0259di. 1922-ci il\u0259d\u0259k Erm\u0259nistana &#8211; \u00f6z tarixi-etnik torpaqlar\u0131na c\u0259misi 60 min az\u0259rbaycanl\u0131 qa\u00e7q\u0131n qay\u0131da bilmi\u015fdi.<br \/>\nXX \u0259srin sonlar\u0131nda \u00f6z m\u00fcst\u0259qilliyini bir daha \u0259ld\u0259 ed\u0259n Az\u0259rbaycan yen\u0259 d\u0259 qa\u00e7q\u0131nlar v\u0259 m\u0259cburi k\u00f6\u00e7k\u00fcnl\u0259r problemi il\u0259 \u00fczl\u0259\u015fdi. 250 min az\u0259rbaycanl\u0131 indiki Erm\u0259nistan \u0259razisind\u0259ki tarixi-etnik torpaqlar\u0131ndan sonuncu n\u0259f\u0259rin\u0259d\u0259k qovularaq qa\u00e7q\u0131n kimi Az\u0259rbaycanda m\u0259skunla\u015fd\u0131, 50 min n\u0259f\u0259r Ax\u0131ska t\u00fcrk\u00fc Orta Asiyadan v\u0259 Qazax\u0131standan qa\u00e7q\u0131n kimi Az\u0259rbaycana p\u0259nah g\u0259tirdi. Erm\u0259nistan\u0131n h\u0259rbi t\u0259cav\u00fcz\u00fc n\u0259tic\u0259sind\u0259 Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011fdan v\u0259 ona biti\u015fik rayonlardan, habel\u0259 Erm\u0259nistanla s\u0259rh\u0259d b\u00f6lg\u0259l\u0259rd\u0259n 680 mind\u0259n art\u0131q az\u0259rbaycanl\u0131 \u00f6z \u00f6lk\u0259sind\u0259 m\u0259cburi k\u00f6\u00e7k\u00fcn v\u0259ziyy\u0259tin\u0259 d\u00fc\u015fd\u00fc. Tarix sanki t\u0259krar olundu. XX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 oldu\u011fu kimi, \u0259srin sonunda da qa\u00e7q\u0131nlar probleminin h\u0259lli Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n \u00e7iyinl\u0259rin\u0259 d\u00fc\u015fd\u00fc. Erm\u0259nistan\u0131n h\u0259rbi t\u0259cav\u00fcz\u00fc n\u0259tic\u0259sind\u0259 i\u015f\u011fal olunmu\u015f torpaqlar\u0131n qaytar\u0131lmas\u0131, m\u0259cburi k\u00f6\u00e7k\u00fcnl\u0259rin \u00f6z yer-yurdlar\u0131na qay\u0131tmas\u0131 problemi h\u0259ll edilm\u0259mi\u015f olaraq qal\u0131r.<br \/>\nAz\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259ti d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 v\u0259 m\u00fcst\u0259qil Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 milli-\u0259razi m\u00fcnaqi\u015f\u0259l\u0259ri v\u0259 qa\u00e7q\u0131nlar probleminin m\u00fcqayis\u0259li t\u0259hlili ist\u0259r tarixd\u0259n n\u0259tic\u0259 \u00e7\u0131xar\u0131lmas\u0131, ist\u0259rs\u0259 d\u0259 qa\u00e7q\u0131nlar probleminin tarix\u015f\u00fcnasl\u0131\u011f\u0131 bax\u0131m\u0131ndan geni\u015f elmi ara\u015fd\u0131rmalar d\u00f6vriyy\u0259sin\u0259 c\u0259lb edilm\u0259si vacib m\u0259s\u0259l\u0259dir.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong style=\"line-height: 1.6; font-size: 1.3rem;\"><em>Nazim MUSTAFA, AMEA Tarix \u0130nstitutunun elmi i\u015f\u00e7isi<\/em><\/strong><\/p>\n<div class=\"pdf24Plugin-cp\"> \t<form name=\"pdf24Form0\" method=\"post\" action=\"https:\/\/doc2pdf.pdf24.org\/wordpress.php\" target=\"pdf24PopWin\" onsubmit=\"var pdf24Win = window.open('about:blank', 'pdf24PopWin', 'resizable=yes,scrollbars=yes,width=600,height=250,left='+(screen.width\/2-300)+',top='+(screen.height\/3-125)+''); pdf24Win.focus(); if(typeof pdf24OnCreatePDF === 'function'){void(pdf24OnCreatePDF(this,pdf24Win));}\"> \t\t<input type=\"hidden\" name=\"blogCharset\" value=\"Cw1x07UAAA==\" \/><input type=\"hidden\" name=\"blogPosts\" value=\"MwQA\" \/><input type=\"hidden\" name=\"blogUrl\" value=\"yygpKbDS189LrMrMzS0tLklMS9TLzEvLBwA=\" \/><input type=\"hidden\" name=\"blogName\" value=\"80usysxV8C0tLklMSwQA\" \/><input type=\"hidden\" name=\"blogValueEncoding\" value=\"gzdeflate base64\" \/><input type=\"hidden\" name=\"postId_0\" value=\"MzIwBwA=\" \/><input type=\"hidden\" name=\"postTitle_0\" value=\"AUAAv\/9BesmZcmJheWNhbiBYYWxxIEPDvG1odXJpeXnJmXRpIGTDtnZyw7xuZMmZIHFhw6dxxLFubGFyIHByb2JsZW1p\" \/><input type=\"hidden\" name=\"postLink_0\" value=\"yygpKbDS189LrMrMzS0tLklMS9TLzEvL17cvsDUyMAcA\" \/><input type=\"hidden\" name=\"postAuthor_0\" value=\"C0pNScwuzqxMBAA=\" \/><input type=\"hidden\" name=\"postDateTime_0\" value=\"MzIwNNY1sNQ1sFAwMrQysLQyNQEA\" \/><input type=\"hidden\" name=\"postContent_0\" value=\"rVxLjxvHtd7nVxR0gQsNQI5IznAetmxAfsQObCmWZQeSd0V2c1hhd3PYD5rNP5BldgEEBJnlbK2NVrPjKID+1f3OqUdXNXtGcm6AxOKQ3dWnzvM7j+rHl6Io6yT+7EEZb8q+TNRF9on4a1WUalZ\/+uDzx1LM83j22YN5WV5+8uhRJrcqTfGznMlDlc2Wj3697E+XWRln5aPqMlnKqHg0GgyPHg3OH03kojr86+UFllHphaAfVXbx2YNEbusHYprIovjsQaG2cT+NI1WlAmupVF7E\/dHgTDAtSTwrH+Bj+dkDWu2BKPLpf05M\/2gw2AxPhkyU+FVF5fyzB\/jugZjH6mKOh+BHfkYRl\/+dxwh8\/rUn\/uOlTkeDzdHZGS+Fz\/+PpXiJ89PBr9ggeA7WP0zlps9c+ITIvNwciOFgsMYz+K8H4tHnjx\/Jz1++FO9fF3n0\/rV4sn3\/Op\/IeiozsZHJ6vaN2N3srgV+m+Hn\/\/2fs9Fw+KkYng\/GffznpIePwzN8HA3EGhcMz8\/or7Pz\/rQSKkmwGi27krtrrJUlMheX+XKSxKnCz\/hld7PFP++uUvXuKlL5odj9syjfv07Uoie+ztP3rzMFDmS4FzTmYAktqVK1VZnALbdXMgGN2fvXpZpiEyqjx9VxpsREuWc5undvt\/h\/snBXRsuLVOL6vF9XeQTy8CCsBwryhYhLPH8h8J\/ppMpVXdNTMr2fBAwqlnUk313xXentmy0RafcTqVq5O8Vi93Z3vdjdZMnuZtFwAExTCdbLhMzL2zer6PZNLhYKKgAOJGKZVFkqsfK7K3oifjwUz7s46UvtJaQmvtzdpPOGZFD8hcpVNlXiKxBRS5HubuYyVxPLiMxID7LcXZNoRAqS+qmshaw1WyIpvpCL2zc98Q2uB7PFw1dxorZyHZeXy+SAV7j9LX\/\/eg0yVtUkzjNVS3dzrKXJ8stEuXuLK8tILfgLcOimxKe1EthdfntltkhrxmWmFiQSSB2XYBXody0L3poiXtWylGIRg3J6hl6wpRKpymVBXGR2gtGHjyc59P8P9zBGRLu36xzf0wLv\/oVlV+B1JiMIpgdmJAvpiCwOSYusvqe4cVpFkCBYgSUzuYKy4oc1\/2gfIZZTubIMyjR7+RLL4RYXZU9sdjdFVZDA6Dn6Dlp5zmzljWZEReJZnbjE9XIuLogluba0Q4gqWegdWqp5NfDggnmY+Var7W9R0FOMUkFScZ2rPraDr5NU86Ik5V9Af+Dw84ilfSi+Jdll+mHuQVCJp+5W8ZLWopXFl3SxfoZ2EbXMYGWkeMYh+EZAXBGvZA6JpuK7ZapKklxPfC9LtpuPuPRpI49nodJ8JUkRtcqIH5ZJLRfgwhyBiwj9bveW\/YO31O4aLPjTn8QztYDoa+Laih2DWEC5LhQI+EmWtCF7SbzWzq1RCrZGMmj8DwviCfgi4b\/BCk09nrsC55i\/gp9dwEzY5yw0NRn4He5dPI9rdvFwJHArBbv2be60yNvGczlbyS1JYjJ3zGit9oq1nZ22SlI2F7ccuAWmQpEX0AQwS2VOU3dvtWkZm5k6YfM3hnjarUC8IUbzbxe7txQVclKpw5bWi1UOi8xAnUzgKBTtHI7stD9lPxbFCzlhio+GfdrHD3GZL+keScvS1nLrrJMqJbXJ9E\/6iQk9k52y1drR+OTM2UZPLMUU3jYxghuenhxZV9cTo9MTkWhNRKQ8ORd5VeDD+FRgW\/MqwiXnY1FXmcRCZ8fiknUMVxzB7RbLvCdO4YinEh+OoAvxBj+JyTJZQc1WWpySxWmcWm6Z8zzkCVYDCwp4SAgEzjSOWJ8WojHelrVjDfcAE4PIaYp\/\/71ItD4o3EjON7DslpeMaF+hy3ou80KsFVTfRtPM91nl7gaR19ICKgzXXdSJjBdtuUYRqQtShgnC+4WJAUwm9JyjCfFiJUp52exFs+qDTmipWSLmgK74hn6GdhCh4B6W2t1gqcpXZb1HLGo2qdi+N4xrZmL1\/vW2CYvGJDTBENTuuiGwoUJAWkXKLhfKiniXQA9Hh4PBgESQT7bMmFrHcKP6ihBKBt2iJ5LArfuQIpJrmZKLnvTc9uQ0IQgiNRRI5GR3ExFYgnIjgHEMmTZwYQMJks+x0eTjeEmcwOqFVODrPC7khJ3y7W9FKpU2duC2jJwTe8WHeBqp71NyI+LrJGXP8GQhI8Ce2l32I0EAwgPi29g9x6xzQMkFFMrY9b6CmrCoOOTVcalSUb274rjM2Jc2PwKfKbzDdAhrrDbkwf1QlwR8iJgZnsh5WboJi4KIqXasVlktT31CgNMHfVJzIzomSftIlRZ0zxabirS9SjGRGwQqOAAP2YRojoPR6KzfRvkdeFE8fPLyywMRE3iJI03PVrZ8RIM+CWhniIU57dVBbpAJdZU5RW5git317ZuNZ3qVu1CnFtb+nwHiMyAR30lIMHY6I36QeSJTJD+E\/Cm3dCYERm\/lQlHs8UVx+xscawVWnvRxEbYk5ru3iyrlLXrepHaRbMFigNGAo9DarJooGwtfxHXKpHgqrrXy3b+q3GkiENg2YnEuVMCtJvKR+hea8BcIAlrpaYPfav8CiZGeaUZQYHr4c0o5hDOoA7JjEr0GJj3xEmocyVJg\/ZpsYUYwol6uBaWQDMkoAnusMQrSYslyAWSCX1hVLNqH6Dh5gZfzuTOp9OJE6Yg46CWHza7cHrL7t0g\/c4Rq0Pl9l0agdJmLp1UhvT0DSsEMwOdrtoSV55xgCSYhBR\/kZR4ndpNgS6kmMqedIfsgn83Kd9fTVdYtVfoBiyjIF8+kLAX\/iEurslofEPz70No18J+Y5XJReC4MKrze3Yi\/KN7ad0mcxesC98wDQpjn6m6J3ks2m6LRvJFWQxLKVlFmH1U5EuDqE+s7wkyT8B3baAFuPl9m764qk0eb3CFz0veSdhb5TxTQCS\/zVZEib3ZBoYmBSxt3kL+bVIlJvZvgpBIAO0bFZAr4Z2u84UqRA4DGFVViL9WYeDqHi7TrEP8z587L5aZK+XZF+kKhqF7LLLyfcI29fUJsEgTEI\/ietIneM0aPDMHxCbnijEIzLQNcTOA90TUE++SZVFty3YscwgPmZaS40DsJ+KC1KKTDSnnUto5APE+2NRUlsEYYzEjLCrmBU7fgX5PkxyYmJCJUQ1IyQLyJc4YbC7p\/4sfHalohHKmaHAmnbDFdaRbtOSFlWGplE3RCOnLVsyxkaUxBilRiY12d2Z+XCrADIC9LNlt6egJHr7IF2CZnjClsqmSBvM9ARB+r+JqWvRpCIzHr5iIuVu2urc07hQ8stBe4h7XJzpxqBGgvdOPs9J5Zn+rXEqxw9U0rWUc2fugyURyq2Amj8YS445OGQBJJipGFCiTK\/uMTMTwwEM5d9LBVXOjZ8s\/zaiI9EIs7AAaFitQBEp4DV7toFrLfeEvZr9acEWzlxlsQyxwdIKwCcWwCgtxXXCLZva0B6evwxuMD8azaSO8m+rOHtCWnPXsX98QvEqgQfzSpRMFrjA8IwMsJkn9vnS8BmeH3FNQZER9q1uP8OKdAkjBFv2BPsJltlYc0nRyI7\/HTguqXmbei9yXdTg+I\/DsZJenLrS5or0DBNowLQEDQ5bI0vyuKRfMJQSpO9lwlxui\/59qlX1OwTuTO8OeMQEcPeHm1kmT0XBRFCElSsAZhxOkTtJQ2x\/aZmiAAnhm\/nlFiB53Z\/YNiCYUpk8YZ\/ecnsjq8lLmaKqfahiGHAZTVBeJCYwRWSq6\/+c7VwFIvdcYFXEUgFCuJS3V4eYlE6JodJjmvSHHalOhChKlr2YuwV3cjL6VxQYMva6qRZGtKiqUNMwiOE2UcWCoj7Qm3xtn1yNVpmoFuaBFXCsTFJJtlElW3VxUWTCKd6VqBGpcPZE7AgguPCukdp3qEtaaS+cBVZgr9h+IlJ+q6hFQQOBFrWeiaUNLk+nQTxwV5SYtR0oEASUg7IbsTKqWyqLFS\/gPM27Y4o7UUPO9PVG7SHwoEK0o2uKSkOfzK7QUxBnCtrEpKX+NaJT1vcbemcSkuR7LfxXbFJjcyiLDVnuiF92rlWU6lH+1eAPBvqGzXEz9SWkQfniLmlvAY0OcvdjcJkueENNegIY0c1lwcI38RyTBEUjAMAsHun2llkmZeJ6QX6HsKWBWuoeM7VhfD0z4pMTSyNBnCyEKmS6rmGwDQBGSq+Y3p+poT267KWyeUBpBdu+p1A6QDsrDVyyopgA\/01\/in1mib6qhcGuEaoQvuF9wZ0NUBytqtnnmpgVbEtdyU9GCTt9D+ucK38FsN4niEMH3cI\/BNjD4ang+G5z0RVq2PBoPzo5Me17pc5NbFOPprdHZ82hNYbnuhFx2d4+ILiGDKcsYXx2fQx2IN\/JCYS0bjnq3y8RfD8bFto7UZopmra+VfxAm3v1js5JTgxkh42vm2C\/7sxrhwY7BLw9qaLb5hre4zFWyxMHo4eHj\/1f2K4XwwFyROzkfjI\/idDBiXnmgjh590U1nYA3BeVcxUuLKOOhollwYSeWBUerboUCy52JoLeiAUEpgah2E7dU1ZfFK1Hn5Pil3yzzNbjmQ33LjRxuMb7\/Hyru2xwGD7+RJqP1FddYV78lroZC6nyuBaTyccLKT+5WyZRRVb3FxHSgvy4XxsDkvQ6mSgRcWpbm4cAdNAW+LqLViUs5y5F2mul+w4InsPW9zX8xLhYMqKIwPYwNnhh7WMsIik\/5ggRP1AT2vuZujaajGUvtKky9ziX+Dv4\/FgaPZp1VEyL2wVjvEySYNLmVyuBRZPbOkWSOXQr+k855raHdVLD\/WPRgM\/v7KxAT8cujZVqz4km5sbPQdl4+EphfkZ93vsMkeH4seq+DAd45G7WecNZt1mpeNDvng0+PRnpjReK\/4bN0+71zwbfGDJ8aH4arlaVdsqQygo5Lxp3RTBSkfhSjovZYta03WfihN4DO0jP7xVG4ZJJerlRif8ligCy2wUVAJawXVwGkCX7kN\/vo6hoQkUrd4Hl7yCnMpVyVqegmIVR4CMfogmpnQ5l6uV1tBWBcg+r139KZY5QFxBtfrOgs+EgoKYIkOYcM3AJG1Grs49hMSVcRKvcjkLURzxBcjuaDwYWIu3JXld6Qvto+nemot46eMzdzNMzO6qMvqV2F40w673r6FmC7hoo3UNBBsNXKMC5C2mute7lroE2Y564Kbr5Ux1KyesHkHoWi38AOi1XTqKEDa0HdF2KJsRG0YfC026G0oxLNAB20wwQLepmqNMNO+ZoZBT+7X2sFQbl3MPPHoeejwgpbwkQo1nbm4yrrggBt+LCy0TPXbBrdsiRcOJo8HZqJF4agCedZokxfKjaom\/p9Oj9c6WH1j9utp\/7aKg7reT7frw2dZCFpRovLvSF5EsuWtOjB94fUOyTR7c4LB5baQauzi2wROntunGY0E3W6u2Xd09Cy0S3WJrMHC2NOCTnIonDoeNAUozr5GDVWkrnDGPRyfD83HLCFuFcD9h2V23MxavPuD678QyPT\/QCoWcRy6bFP1wr1bD6uP8bdjw17nFaDg4P7NOnbKGllnxFARVCFzY0CgW\/KY8guOIl+xAg89Gx8ewoQgGTT2ssJhrYKnTf0TXvcLQRxB9cnZ62hA9POqimvqMLaLbjk39V\/eCEB\/Uqj68jzFAeLMNIqVjH+w9nHVS7re3jZDq0cno6KOJPj7cL44FhAMXpRYG8lCb24rcSxhoqkHWnufyS2itkDw8Ox0792XK5+2eEXBJR6WNVz4aDcaWdewXOevxvJ8j6R62NlAoYOAx7Zg4SC7AbPojeNlZiggt0i\/saZcah8Mq0qTLwXhE91BHIr1JqqPzkbNipx8PW6MsZ8PmGtfGsVcXVO79hi+d6HbUC+hFuVwvNOx6tlwv+7e\/rWXGX7EL92KufSZAiZxTrrDa3XBgZE8WApmOptFxA3sps281T9o44YNdRbgsN3XqMbITHrpInsitzONSPOQJDOW7hYNgjsPvx1vAE3Qh7YP6tJUJYznNB+frGLyarKc9OukPTEbS5pluvmwhqTqVm09PipKLV0ZKu79Vmyqn2deWhBisS+pUEk3U86LKwItSrvPl5TIJauaZ6RE3ATOIkKquMrdTbzXX99TbeHh0qut4hGqOrXQP\/Aov3fCTmiWq0HD6K3WZLGEFJEooLklWh\/w78umeY2it6whvyrTJ3ZqlM9v75mqSqdZEBG7yGnufqASOwEBEXeUVGzmnjm+Yt7ca7HuKqif\/ZBbrGscy4Vy5g0Z\/MNn0A\/c6+ZfNfISegDMSIP4nNAZxTmMQukqkZzp4ikKLZdXVEWCfyP2AoLAC32ggh87EvXrxfkcL0Kn5eW+s1WpB4\/f9rkpPuKYLK6vuu7Tmp1IeNFytmMN7+LAVRtWqVIUMa+wQXg3pAy4mdqAx7D1PlgQ0l\/klF6AiDthp8CwulkByAZv2efGdZQTv2db+SVP16j3dtbAjBLYba5p5rumpXE\/SltR6NhP899\/nEIpJtNy3hNXByNKm\/WsTrvHT7W+ILXMZ2Z+gRKWbqdPtA8+udO\/uniEDE7VUVlzGNMigGWhmPXVLxi\/7hAwJJxSiyjTGuE3bNefNE6fachGoUpXUS2QBY8YfH4WpaSDWjM2m1JPHf+\/dnV8Xb1pfXlCjXgYPOW6oWxV40fZZAdm7I0w3xQfd1+WFdWW9dOB9z7WE5k69pGOe9LLz+DoBiBp\/6csVjHzKBeWUOnQgHq6QByYKHfERQUkwOeEaV33gkdj9cX9r0ev9XE\/9zqivMxc3f93EJ5gmj+\/u3iammmcmpCmuRv2ZTCnhtG1e2l9uc7rmWixye1XlFpCJwv7ql2+KEswqiF+mTmoIXV7ydPekGZk3k8SIBWFP0pMR0vKZXJjxkB+gIQU9NJnDQWaznDtZzDrGeqbbW6pc6nHdLFjWFx9Nr3jNE6aDFUgVPCiU62E4I6k759cEc3TLDUN3LsQjmotr1HS\/WQRtWB40pxk5M\/WoLbrxIG4my\/YtXVS2c8SlmkmGW62o5o0S6bVlwwFWntC524FE7Sv2ByP2QyJPQ\/qdKxpZx8+\/QCyz3Q1NWfN82VOpjaFVnAucQ2NpJiTR7LvSObc++zFh+2\/CAZmwf8Lk4wsrZFhRd5+OdtE5axg4chDf7jiaNW3UwuPNBGT\/uYa3ZhCy0+mEvcA7DKANyewM+u8UY9Cd0f0BcIcsOdcab6PLHWa4+xs1YOmkFd375PZqgmyWinTk61yTShfOuJp9n5trpzUrZuvE9sqbI2vBKHp3+dI6fpJOc\/wgDHSeB6chtqyComwT0\/jnkjZXHGMaPeM24aYIy7+buIZWuiaMPp2SEMZtfMc+\/3hM2vxs54EnqnTDfzzAzYMwbC+vALEuZL5c98SrqlAz8R0dQMr4x5538TNEd1aChKc3ecLaD4tNj\/jewMHlNQ0e6O6VXKs06F03BTJTzod0OE7bMRRhUjjOAdOwJJjcURb0B2rcIUid31mBBw6sMyZG\/jkrO3mXtRwdaTZbsma11sX+NzBouI6+zlp6vHLrS5OzCCQtVagG3+jeNU9p0njanFArb5JYz6kSx9hMV6T1cn2D3\/tmUuyuxT3FkfSz9Ou67FzyVopoiuK2NuD8sU+mm+7Rud8LULexYyYvSL+oPoALC\/\/Q4T1oruUQHQThs1SuGhQYqJ5C9aZPQehE7Y0aqiRs+fqO6NWSu1YBJZOwvOxvuuvy5tyE7ddAb2o948No1\/P6AfkmkeX0VecXtsnR26e0U3L3DaZ4ZbyP1HutVUbp1IT7znsHke6mKZhibVUJPB5q6PAV52ztKsH9vKZS\/+kQur1CYgE3BshGfQmLgF3yHT56D7V0P9qcuo2NP90v6NmWWFgf5LLaF5QKbVXUE1\/vrlNE02hrDkk0kSpIkn8P7jb9uzb+7t3Rpul016bsPuBczIwimcMp95nkHuvCLKWrAOp8o0E5thW6t1TTCds31zDGtoopuneDtFpAedXcDtDqUcDuIwYaXkaybdkPj2yayunpQVd+ymKcVO6nxtq9LUkxHBu9rJD9m2Iz3SnzS+mFancsSTfH6UjaumW2BXYZzE\/5DjhEtd7ElGWWTCdVIpHqU30nqIrrHO1s7E8ANB2IzsNT33ISxJmlG1QBK5q7nqSwl4W2s5\/dRNDemV5WQQ2GpwS4wS+vn3v4n8flgAfyg5rk4AXVLFht62VivrL9RgaGsOda5t1z8g+DabHugcGD+6zKUYe8Ujdh9ThB59OemI4hV\/MTF1CNea0dFsDeN+SjDaSNZDuhMM7x7ob1Xti\/qzbfYY+tGXszNGwyB3uUjHpU5OuG1Bemksh99vvcnDsxx920xdusV2kA6DBY59Bxa5BU+viI1czIMch3OU2fEtwrVKij+yXdsZ2O8LrMJWLShiqGnaVcLi+HZUoSkR3yc+Pe9L6MyOi3OUmnB0hv32xas5dPGd2WJlNWdAiLXlAi\/sJ\/L9cMnFM6p7NtaggEiPyykemRtczwSIeLxuzumu22GJVHM\/58b8lu3oyK6mJ+FzvqEHRwI\/+ESTGui5e6f6CoqxzM2WjElAQ8CByQ+DEuLqsJKGexBOrE1UMdFcanY58i81KMveCrG3dOPyI7UQchDwf+ArZe6eYSjExaJRa9avDeDPEVOaJEea9+uSfrocInN6jo2LHWC7FaIj5KKhnkfPCAQ6LXO+2kgQkm5ZrK5oi6OYVslCwcK9aZ7lwVPEHaOgEQ5LZ39wuNE\/tjUwHTE1+ZQdy6ZNwu5DizZXVxpYf2Sfi7\/F3XIVujy0nCBrAxg\/qR4r4H96Vz072umoO50A4N7VYrG3kSqjtz2Y8hR9++EoBx0TIxB9KY117xxUyTJ8SWRg++p6qY\/0CfxMzfOZ+RmHFodfrGw\/tUn+XTGjyzz6cgBMWVXBtrZ\/2HbJmAvx5SDcoUHUVB0hiuMiSq6eEwIrC9NbK65k06QVldx6UXy3VchglGu6q193IZKqBD7YrdzYw31nCppXp68bkkTTKnr31VivS5iySxzTiNNUcjbXLMy0WIDP13HXF4UH3zBp1g+9YtnGi3cEdpVXOJh5lbR03NS6P0SwacF2Tvr5vpK\/PqDz0UHck5TSezR9ovZyMAmc22Q3vHK5S8UN96iRQxZzTu3JB5kYDveFsFhTt5ZXrqPOvqAoLh\/Gq5rnTX9j7\/EsaGnhgHrlg8gcYXC6nffQGv8uccaeATgl0NOt2SWdhIeeezZPiqn1aoCQtdU7kG3\/C4bP+lNzzeb+d8LBHLjNSAR1EW7gwXv+FjLjWi9J5FabqpK\/nv5GDJn5ztzQi1pLX3nq59NQhauPbUKg8f\/ESCRAqaLXifC0rdGIPRESentd5pb\/0Ic5LK+PRGtzmRC3FVh1vueHOanm+4JhtwNcSGyt8tF\/O2M\/1WsMpvSRs7LaVDd7077EZphxi+7+wOVxi4HT7OvrSazq8i269+dL5Lwvdm5u1XxjsELAtRkH8Th6u+Nlb\/XVrN+YC7JMO14JoqTAlzdp5wc52TIW3urIKWzz7e1UzUlxYdrsl\/DK\/07oooK2wpnt\/HkRrncQF4TbMh8KB0eMECRFqHN8qs0tAWZCQTb\/BiLadq0mB1QryPH11+\/ofHH3qtY1Hmy+zCXoSYHPf1KxBp7vPkUzpFUvbpNYH091Eep3RTnH5OMCQVT39+8dOTPz4BtHn69RNjULe\/ZVi9rEpuL\/Nm9On5Qj1+hDsfP9LP\/JwJ\/D8=\" \/> \t\t<a href=\"https:\/\/www.pdf24.org\" target=\"_blank\" title=\"www.pdf24.org\" rel=\"nofollow\"><img src=\"http:\/\/nazimmustafa.info\/wp-content\/plugins\/pdf24-post-to-pdf\/img\/pdf_32x32.png\" alt=\"\" border=\"0\" height=\"32\" \/><\/a> \t\t<span class=\"pdf24Plugin-cp-space\">&nbsp;&nbsp;<\/span> \t\t<span class=\"pdf24Plugin-cp-text\">M\u0259qal\u0259ni PDF format\u0131na \u00e7evir<\/span> \t\t<span class=\"pdf24Plugin-cp-space\">&nbsp;&nbsp;<\/span> \t\t<input class=\"pdf24Plugin-cp-input\" style=\"margin: 0px;\" type=\"text\" name=\"sendEmailTo\" placeholder=\"email adresinizi daxil edin\" \/> \t\t<input class=\"pdf24Plugin-cp-submit\" style=\"margin: 0px;\" type=\"submit\" value=\"g\u00f6nd\u0259r\" \/> \t<\/form> <\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>XX \u0259srd\u0259 Az\u0259rbaycan xalq\u0131 \u00fc\u00e7 d\u0259f\u0259 &#8211; 1905-1906, 1918-1920 v\u0259 1988-1989-cu ill\u0259rd\u0259 qa\u00e7q\u0131nlar problemi il\u0259 \u00fczl\u0259\u015fmi\u015fdir. \u00dcst\u0259lik, Erm\u0259nistan\u0131n \u0259razil\u0259rimizin i\u015f\u011fal\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 yeni bir problem &#8211; \u00f6z \u00f6lk\u0259sind\u0259 dogma yer-yurdlar\u0131n\u0131 t\u0259rk etm\u0259k m\u0259cburiyy\u0259tind\u0259 qalan soyda\u015flar\u0131m\u0131z\u0131n \u00fczl\u0259\u015fdiyi m\u0259cburi k\u00f6\u00e7k\u00fcnl\u00fck problemi 20 ild\u0259n art\u0131qd\u0131r ki, h\u0259ll olunmam\u0131\u015f qal\u0131r. Qa\u00e7q\u0131nlar problemi Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259tin\u0259 Birinci D\u00fcnya m\u00fcharib\u0259sind\u0259n v\u0259 1918-\u00e7i [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":502,"featured_media":208,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[5,15],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/nazimmustafa.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/207"}],"collection":[{"href":"http:\/\/nazimmustafa.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/nazimmustafa.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/nazimmustafa.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/502"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/nazimmustafa.info\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=207"}],"version-history":[{"count":2,"href":"http:\/\/nazimmustafa.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/207\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":210,"href":"http:\/\/nazimmustafa.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/207\/revisions\/210"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/nazimmustafa.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/208"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/nazimmustafa.info\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=207"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/nazimmustafa.info\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=207"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/nazimmustafa.info\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=207"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}