{"id":251,"date":"2013-09-14T21:30:30","date_gmt":"2013-09-14T21:30:30","guid":{"rendered":"http:\/\/nazimmustafa.info\/?p=251"},"modified":"2021-07-18T19:41:43","modified_gmt":"2021-07-18T19:41:43","slug":"1918-1920-ci-ill%c9%99rd%c9%99-ir%c9%99van-quberniyasi-%c9%99razisind%c9%99-az%c9%99rbaycanlilarin-soyqirimi","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/nazimmustafa.info\/?p=251","title":{"rendered":"1918-1920-ci ill\u0259rd\u0259 \u0130r\u0259van quberniyas\u0131 \u0259razisind\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n soyq\u0131r\u0131m\u0131"},"content":{"rendered":"<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"line-height: 1.6; font-size: 1.3rem;\"><a href=\"http:\/\/nazimmustafa.info\/wp-content\/uploads\/2013\/09\/sek.jpg\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-medium wp-image-252 alignleft\" alt=\"sek\" src=\"http:\/\/nazimmustafa.info\/wp-content\/uploads\/2013\/09\/sek-300x212.jpg\" width=\"300\" height=\"212\" srcset=\"http:\/\/nazimmustafa.info\/wp-content\/uploads\/2013\/09\/sek-300x212.jpg 300w, http:\/\/nazimmustafa.info\/wp-content\/uploads\/2013\/09\/sek-720x508.jpg 720w, http:\/\/nazimmustafa.info\/wp-content\/uploads\/2013\/09\/sek.jpg 849w\" sizes=\"(max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><\/a>Erm\u0259nil\u0259rin v\u0259 onlar\u0131n havadarlar\u0131n\u0131n Birinci D\u00fcnya m\u00fcharib\u0259si d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 \u015e\u0259rqi Anadoluda m\u00fcst\u0259qil erm\u0259ni d\u00f6vl\u0259ti yaratmaq niyy\u0259tl\u0259rinin ba\u015f tutmamas\u0131ndan v\u0259 rus qo\u015funlar\u0131n\u0131n 1917-ci il \u00e7evrili\u015find\u0259n sonra T\u00fcrkiy\u0259 torpaqlar\u0131ndan geri \u00e7\u0259kilm\u0259sind\u0259n sonra C\u0259nubi Qafqazda erm\u0259ni d\u00f6vl\u0259ti yaratmaq ideyas\u0131 g\u00fcnd\u0259liy\u0259 g\u0259lmi\u015fdi. Rus qo\u015funlar\u0131n\u0131n t\u0259rkibind\u0259 Qafqaz c\u0259bh\u0259sind\u0259 T\u00fcrkiy\u0259y\u0259 qar\u015f\u0131 vuru\u015fan 120 mind\u0259n art\u0131q erm\u0259ni \u0259sg\u0259r v\u0259 zabiti, habel\u0259 h\u0259r birind\u0259 10 min silahl\u0131n\u0131 birl\u0259\u015fdir\u0259n 4 erm\u0259ni k\u00f6n\u00fcll\u00fc birlikl\u0259ri (drujinalar\u0131) \u0259ll\u0259rind\u0259 silah C\u0259nubi Qafqaza qay\u0131d\u0131rd\u0131lar. \u00dcst\u0259lik, erm\u0259nil\u0259rin \u201cQ\u0259rbi Erm\u0259nistan\u201d adland\u0131rd\u0131qlar\u0131 \u0259razil\u0259rd\u0259n 200 min\u0259 yax\u0131n erm\u0259ni qa\u00e7q\u0131nlar\u0131 da C\u0259nubi Qafqaza g\u0259lmi\u015f, \u0259sas\u0259n \u0130r\u0259van quberniyas\u0131nda \u00f6zl\u0259rin\u0259 s\u0131\u011f\u0131nacaq tapm\u0131\u015fd\u0131lar. B\u00fct\u00fcn bunlar erm\u0259nil\u0259rin \u0130r\u0259van quberniyas\u0131nda silah g\u00fcc\u00fcn\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n ya\u015fad\u0131qlar\u0131 ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259nt\u0259q\u0259l\u0259rini \u0259l\u0259 ke\u00e7irm\u0259k planlar\u0131n\u0131 realla\u015fd\u0131rma\u011fa \u015f\u0259rait yaratm\u0131\u015fd\u0131.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Erm\u0259nil\u0259r az\u0259rbaycanl\u0131 ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259nt\u0259q\u0259l\u0259rini silah g\u00fcc\u00fcn\u0259 \u0259l\u0259 ke\u00e7irm\u0259k t\u0259cr\u00fcb\u0259sini h\u0259l\u0259 1905-1906-c\u0131 ill\u0259r q\u0131r\u011f\u0131nlar\u0131 zaman\u0131 \u0259ld\u0259 etmi\u015fdil\u0259r. O d\u00f6vrd\u0259 \u015e\u0259rqi Anadoluda erm\u0259ni \u00fcsyanlar\u0131n\u0131n yat\u0131r\u0131lmas\u0131ndan sonra \u0259lind\u0259 silah 400 min erm\u0259ni C\u0259nubi Qafqaza g\u0259lmi\u015f, \u00f6zl\u0259rin\u0259 yeni ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259sk\u0259nl\u0259ri \u0259ld\u0259 etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn \u0130r\u0259van quberniyas\u0131nda, Z\u0259ng\u0259zur q\u0259zas\u0131nda v\u0259 Qaraba\u011fda k\u00fctl\u0259vi q\u0131r\u011f\u0131nlar t\u00f6r\u0259d\u0259r\u0259k t\u0259qrib\u0259n 200 az\u0259rbaycanl\u0131 ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259nt\u0259q\u0259sini viran qoymu\u015fdular.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Rusiyada 1917-ci il fevral inqilab\u0131ndan sonra \u00e7ar \u00fcsul-idar\u0259si y\u0131x\u0131lm\u0131\u015f, m\u00fcv\u0259qq\u0259ti h\u00f6kum\u0259t qurulmu\u015fdu. 1918-ci il mart\u0131n 9-da m\u00fcv\u0259qq\u0259ti h\u00f6kum\u0259tin q\u0259rar\u0131 il\u0259 Qafqaz Cani\u015finliyi burax\u0131lm\u0131\u015f, f\u00f6vq\u0259lad\u0259 C\u0259nubi Qafqaz Komit\u0259si yarad\u0131lm\u0131\u015fd\u0131. Noyabr\u0131n 11-d\u0259 C\u0259nubi Qafqazda f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259n siyasi t\u0259\u015fkilatlar\u0131n Tiflisd\u0259 y\u0131\u011f\u0131nca\u011f\u0131 ke\u00e7irilmi\u015f v\u0259 C\u0259nubi Qafqaz Komissarl\u0131\u011f\u0131 yarad\u0131lm\u0131\u015fd\u0131. H\u0259min ayda Az\u0259rbaycan fraksiyas\u0131 t\u0259sis edilmi\u015fdi.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">1917-ci il noyabr\u0131n 7-d\u0259 Rusiyada bol\u015fevikl\u0259r hakimiyy\u0259t\u0259 g\u0259ldikd\u0259n iki g\u00fcn sonra Sovetl\u0259rin \u00dcmumrusiya qurultay\u0131 s\u00fclh haqq\u0131nda dekret q\u0259bul edir. Mill\u0259tl\u0259rin \u0130\u015fl\u0259ri \u00fczr\u0259 Xalq Komissarl\u0131\u011f\u0131 v\u0259 onun n\u0259zdind\u0259 erm\u0259ni m\u0259s\u0259l\u0259si \u00fczr\u0259 komissarl\u0131q yarad\u0131l\u0131r. Dekabr\u0131n 16-da Rusiya Xalq Komissarlar\u0131 Soveti S. \u015eaumyan\u0131 Qafqaz i\u015fl\u0259ri \u00fczr\u0259 f\u00f6vq\u0259lad\u0259 komissar t\u0259yin etmi\u015fdi. Sovet h\u00f6kum\u0259tinin s\u00fclh haqq\u0131nda dekret q\u0259bul etm\u0259sin\u0259 baxmayaraq, dekabr\u0131n 29-da \u201cT\u00fcrkiy\u0259 Erm\u0259nistan\u0131\u201d haqq\u0131nda dekret q\u0259bul etmi\u015fdi. Bu dekret \u201cQ\u0259rbi Erm\u0259nistan\u201d d\u00f6vl\u0259ti yaratmaq \u00fc\u00e7\u00fcn erm\u0259nil\u0259rin i\u015ftahas\u0131n\u0131 art\u0131rm\u0131\u015fd\u0131. 1918-ci ilin yanvar\u0131nda Sovet Rusiyas\u0131 h\u00f6kum\u0259ti \u201cErm\u0259ni qa\u00e7q\u0131nlar\u0131na t\u0259cili k\u00f6m\u0259k g\u00f6st\u0259rilm\u0259si haqq\u0131nda\u201d erm\u0259ni m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri \u00fczr\u0259 komissarl\u0131\u011f\u0131n b\u0259yanat\u0131n\u0131 m\u00fczakir\u0259 ed\u0259r\u0259k q\u0259rara alm\u0131\u015fd\u0131 ki, bu m\u0259qs\u0259dl\u0259 t\u0259m\u0259nnas\u0131z olaraq 6194784 rubl v\u0259sait ayr\u0131ls\u0131n. Eyni zamanda, b\u00fct\u00fcn inqilab komit\u0259l\u0259rin\u0259, dig\u0259r yerli orqanlara erm\u0259ni k\u00f6n\u00fcll\u00fc d\u0259st\u0259l\u0259ri t\u0259\u015fkil ed\u0259r\u0259k, onlar\u0131 silahland\u0131r\u0131b mane\u0259siz sur\u0259td\u0259 Qafqaza g\u00f6nd\u0259rm\u0259k haqq\u0131nda t\u0259limat g\u00f6nd\u0259rmi\u015fdi. G\u00f6r\u00fcnd\u00fcy\u00fc kimi, ist\u0259r \u00e7ar Rusiyas\u0131, ist\u0259rs\u0259 d\u0259 Sovet Rusiyas\u0131 erm\u0259ni k\u00f6n\u00fcll\u00fc d\u0259st\u0259l\u0259rinin t\u0259\u015fkilini v\u0259 onlar\u0131n maliyy\u0259l\u0259\u015fdirilm\u0259sini \u00f6z \u00fcz\u0259rin\u0259 g\u00f6t\u00fcrm\u00fc\u015fd\u00fc. M\u0259hz h\u0259min t\u0259limata \u0259sas\u0259n \u0259ld\u0259 edil\u0259n silahlarla v\u0259 Qafqaz c\u0259bh\u0259sind\u0259n qay\u0131dan erm\u0259ni silahl\u0131lar\u0131n\u0131n i\u015ftirak\u0131 il\u0259 sonralar C\u0259nubi Qafqaz\u0131n m\u00fcxt\u0259lif b\u00f6lg\u0259l\u0259rind\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131lara qar\u015f\u0131 soyq\u0131r\u0131mlar t\u00f6r\u0259dildi.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">1917-ci ilin dekabr\u0131n 5-d\u0259 \u018frzincanda C\u0259nubi Qafqaz Komissarl\u0131\u011f\u0131 il\u0259 T\u00fcrkiy\u0259 h\u0259rbi komandanl\u0131\u011f\u0131 aras\u0131nda bar\u0131\u015f\u0131q sazi\u015fi imzalanm\u0131\u015fd\u0131. Dekabr\u0131n ortalar\u0131ndan etibar\u0259n rus qo\u015funlar\u0131n\u0131n \u015e\u0259rqi Anadoludan \u00f6zba\u015f\u0131na geri \u00e7\u0259kilm\u0259sind\u0259n istifad\u0259 ed\u0259n erm\u0259nil\u0259r komandanl\u0131\u011f\u0131 v\u0259 silah-sursat\u0131 \u0259l\u0259 ke\u00e7irm\u0259y\u0259 ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131lar. Geri \u00e7\u0259kil\u0259n rus-erm\u0259ni birlikl\u0259ri m\u00fcs\u0259lman \u0259halisini v\u0259h\u015fic\u0259sin\u0259 q\u0131r\u0131b-\u00e7at\u0131r, k\u0259ndl\u0259ri yand\u0131r\u0131rd\u0131. H\u0259min d\u00f6vrd\u0259 Tiflisd\u0259 \u00e7\u0131xan q\u0259zetl\u0259r t\u0259rxis edilmi\u015f rus ordusunun \u201cadamyey\u0259nl\u0259r bandas\u0131na\u201d \u00e7evril\u0259r\u0259k Sar\u0131qam\u0131\u015fdan G\u00fcmr\u00fcy\u0259d\u0259k ke\u00e7dikl\u0259ri \u0259razil\u0259ri da\u011f\u0131d\u0131b, xaraba qoyduqlar\u0131n\u0131 yaz\u0131rd\u0131lar.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Fevral\u0131n 12-d\u0259 t\u00fcrk ordusu erm\u0259nil\u0259rin \u015e\u0259rqi Anadoluda t\u00f6r\u0259tdikl\u0259ri q\u0131r\u011f\u0131nlara d\u00f6zm\u0259y\u0259r\u0259k \u0259ks h\u00fccuma ke\u00e7ir. Andranikin, Hamazasp\u0131n, Dronun, Njedin qo\u015funlar\u0131 t\u00fcrk qo\u015funlar\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcnd\u0259n geri \u00e7\u0259kildikc\u0259 m\u00fcs\u0259lman ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259nt\u0259q\u0259l\u0259rini talan edir, \u0259halisini soyq\u0131r\u0131ma m\u0259ruz qoyurdular. 1918-ci ilin mart ay\u0131nad\u0259k erm\u0259ni silahl\u0131 d\u0259st\u0259l\u0259ri t\u0259kc\u0259 \u0130r\u0259van quberniyas\u0131n\u0131n \u0130r\u0259van q\u0259zas\u0131nda 32, E\u00e7mi\u0259dzin q\u0259zas\u0131nda 84, Novo-B\u0259yazid q\u0259zas\u0131nda 7 v\u0259 S\u00fcrm\u0259li q\u0259zas\u0131nda 75 k\u0259ndi \u2013 \u00fcst-\u00fcst\u0259 198 k\u0259ndi darmada\u011f\u0131n etmi\u015f, h\u0259min q\u0259zalarda t\u0259qrib\u0259n 135 min n\u0259f\u0259r soyda\u015f\u0131m\u0131z\u0131 soyq\u0131r\u0131ma m\u0259ruz qoymu\u015fdu.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">1918-ci il aprelin \u0259vv\u0259lind\u0259 G\u00fcmr\u00fc \u015f\u0259h\u0259rin\u0259 daxil olan Andranikin qo\u015funlar\u0131 ay\u0131n 18-d\u0259 Ax\u0131lk\u0259l\u0259k istiqam\u0259tind\u0259 h\u0259r\u0259k\u0259t etmi\u015f, A\u011fbaba nahiy\u0259sinin Arpa\u00e7ay boyunca yerl\u0259\u015f\u0259n B\u00f6y\u00fck \u015ei\u015ft\u0259p\u0259, \u0130lanl\u0131, D\u00fczk\u0259nd, Qaranamaz, T\u0259z\u0259k\u0259nd k\u0259ndl\u0259rini viran etdikd\u0259n sonra qon\u015fu Xocab\u0259y (sonralar Boqdanovka) nahiy\u0259sinin t\u00fcrk k\u0259ndl\u0259rini xaraba qoymu\u015fdur. Ax\u0131lk\u0259l\u0259kd\u0259 t\u00fcrk qo\u015funlar\u0131na m\u0259\u011flub olan Andranikin qo\u015funu may ay\u0131n\u0131n 14-d\u0259n 18-d\u0259k \u0130r\u0259van quberniyas\u0131na biti\u015fik \u0259razil\u0259rd\u0259 Voronsovka (sonralar Kalinin) v\u0259 C\u0259lalo\u011flu (sonralar Stepanavan) nahiy\u0259l\u0259rinin az\u0259rbaycanl\u0131 k\u0259ndl\u0259rini viran qoyur. Andranikin qo\u015funu h\u0259min b\u00f6lg\u0259nin \u015eabandil\u0259r, Q\u0131z\u0131lkils\u0259, K\u0259kliy\u0259n, S\u0259f\u0259rli, Hamaml\u0131, Yuxar\u0131 Azman, A\u015fa\u011f\u0131 Azman, Mam\u0131\u015fl\u0131, \u018fngirval, Qam\u0131\u015fl\u0131, Saatl\u0131, Mu\u011fanl\u0131, Sar\u0131yar, Molla Eyyublu, Soyuqbulaq, Xocak\u0259nd, Y\u0131r\u011fancaq, \u0130lm\u0259zli, Qaraqala, Qara \u0130s\u0259 k\u0259ndl\u0259rini talan etmi\u015f, \u0259halisini k\u00fctl\u0259vi sur\u0259td\u0259 q\u0131r\u011f\u0131nlara m\u0259ruz qoymu\u015fdu. May\u0131n 21-22-d\u0259 Voronsovka v\u0259 C\u0259lalo\u011fluda t\u00fcrk qo\u015funlar\u0131na m\u0259\u011flub olan Andranikin qo\u015funu Loru b\u00f6lg\u0259sind\u0259n Dilicana ke\u00e7ir. Oradan Qaraqoyunlu d\u0259r\u0259si il\u0259 ir\u0259lil\u0259y\u0259r\u0259k iyunun 12-d\u0259 G\u00f6y\u00e7\u0259 g\u00f6l\u00fcn\u00fcn sol sahilind\u0259ki Axta nahiy\u0259sinin az\u0259rbaycanl\u0131 k\u0259ndl\u0259rini darmada\u011f\u0131n etmi\u015f v\u0259 sonra is\u0259 Novo-Bayazid (K\u0259v\u0259r) q\u0259zas\u0131n\u0131n k\u0259ndl\u0259rini viran qoymu\u015fdur.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u0130yunun 20-d\u0259 \u015e\u0259rur-D\u0259r\u0259l\u0259y\u0259z istiqam\u0259tind\u0259n Nax\u00e7\u0131vana daxil olan Andranikin qo\u015funu orada da q\u0131r\u011f\u0131nlar t\u00f6r\u0259d\u0259r\u0259k Culfa istiqam\u0259tind\u0259n C\u0259nubi Az\u0259rbaycana daxil olmu\u015fdur. \u0130yunun 24-d\u0259 Xoy \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 soyq\u0131r\u0131m t\u00f6r\u0259d\u0259n Andranikin qo\u015funu Urmiya \u00fcz\u0259rin\u0259 h\u00fccum etmi\u015f v\u0259 t\u00fcrk qo\u015funlar\u0131 il\u0259 qar\u015f\u0131la\u015fmaqdan qorxaraq yenid\u0259n Nax\u00e7\u0131vana qay\u0131tm\u0131\u015f, avqustun \u0259vv\u0259lind\u0259 Ox\u00e7u vadisi il\u0259 Z\u0259ng\u0259zura daxil olmu\u015fdur. 1919-cu ilin aprel ay\u0131nad\u0259k Andranikin qo\u015funu \u018frzurumdan Z\u0259ng\u0259zurad\u0259k h\u0259r\u0259k\u0259t trayektoriyas\u0131 \u00fcz\u0259rind\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n 500-d\u0259n art\u0131q t\u00fcrk-m\u00fcs\u0259lman ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259nt\u0259q\u0259sini viran qoymu\u015fdur. Z\u0259ng\u0259zuru \u0259l\u0259 ke\u00e7irm\u0259kl\u0259 Andranik, Q\u0259rb d\u00f6vl\u0259tl\u0259rinin T\u00fcrkiy\u0259 il\u0259 t\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131n\u0131n \u0259laq\u0259sini k\u0259sm\u0259k niyy\u0259tl\u0259rini realla\u015fd\u0131rm\u0131\u015f oldu. Sovet Rusiyas\u0131 is\u0259 Z\u0259ng\u0259zurun Erm\u0259nistana verilm\u0259sini r\u0259smil\u0259\u015fdirdi, Nax\u00e7\u0131van Az\u0259rbaycandan ayr\u0131 sal\u0131nd\u0131.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Erm\u0259ni silahl\u0131 d\u0259st\u0259l\u0259ri 1918-ci ilin Novruz bayram\u0131 g\u00fcnl\u0259rind\u0259 \u0130r\u0259van quberniyas\u0131n\u0131n az\u0259rbaycanl\u0131lar ya\u015fayan k\u0259ndl\u0259rin\u0259 basq\u0131nlar etmi\u015f, \u0259halini yer-yurdlar\u0131ndan did\u0259rgin salm\u0131\u015fd\u0131lar. P\u0259mb\u0259k nahiy\u0259sinin 9 k\u0259ndind\u0259 1000-d\u0259n \u00e7ox soyda\u015f\u0131m\u0131z v\u0259h\u015fic\u0259sin\u0259 q\u0259tl\u0259 yetirilmi\u015fdi. Nahiy\u0259nin b\u00fct\u00fcn az\u0259rbaycanl\u0131 k\u0259ndl\u0259ri qar\u0259t edilmi\u015f v\u0259 yand\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131. T\u0259kc\u0259 Arcut k\u0259ndind\u0259 60 n\u0259f\u0259r q\u0259tl\u0259 yetirilmi\u015f, onlardan 12 n\u0259f\u0259rinin ba\u015f\u0131 k\u0259silmi\u015fdi. G\u00f6zl\u0259d\u0259r\u0259 k\u0259ndi yand\u0131r\u0131ld\u0131qdan v\u0259 ki\u015fil\u0259r q\u0259tl\u0259 yetirildikd\u0259n sonra sa\u011f qalan qad\u0131nlar me\u015f\u0259y\u0259 qa\u00e7m\u0131\u015f, erm\u0259nil\u0259r\u0259 \u0259sir d\u00fc\u015fm\u0259sinl\u0259r dey\u0259 \u00f6zl\u0259rini \u00f6ld\u00fcrm\u00fc\u015fd\u00fcl\u0259r.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">T\u00fcrk qo\u015funlar\u0131n\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131ndan \u00e7\u0259kil\u0259n erm\u0259ni qo\u015funlar\u0131n\u0131n \u0130r\u0259van quberniyas\u0131nda t\u00f6r\u0259tdikl\u0259ri q\u0131r\u011f\u0131nlar haqq\u0131nda T\u00fcrkiy\u0259 arxivl\u0259rind\u0259 d\u0259 kifay\u0259t q\u0259d\u0259r s\u0259n\u0259dl\u0259r saxlan\u0131l\u0131r. Kaz\u0131m Qarab\u0259kir Pa\u015fan\u0131n \u201c1917-20 aras\u0131nda \u018frzincandan \u0130r\u0259vana erm\u0259ni z\u00fclm\u00fc\u201d kitab\u0131nda erm\u0259nil\u0259rin t\u00f6r\u0259tdikl\u0259ri k\u00fctl\u0259vi q\u0131r\u011f\u0131nlar s\u0259n\u0259dl\u0259rin dili il\u0259 q\u0259l\u0259m\u0259 al\u0131nm\u0131\u015fd\u0131r. K. Qarab\u0259kir Pa\u015fa yaz\u0131r:<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">&#8211; 29.04.1918-ci ild\u0259 G\u00fcmr\u00fcd\u0259n 500 araba il\u0259 Ax\u0131lk\u0259l\u0259y\u0259 k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fclm\u0259kd\u0259 olan 3000-\u0259 q\u0259d\u0259r qad\u0131n, qoca, u\u015faq v\u0259 ki\u015fi \u00f6ld\u00fcr\u00fcl\u0259r\u0259k yox edilmi\u015fdir;<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">&#8211; min \u0259sg\u0259r, iki pulemyot v\u0259 iki topla silahlanm\u0131\u015f erm\u0259nil\u0259r Qa\u011f\u0131zman\u0131n \u015f\u0259rqind\u0259ki Qulp (Duzluca) v\u0259 \u0130r\u0259van b\u00f6lg\u0259sind\u0259ki islam k\u0259ndl\u0259rini da\u011f\u0131tm\u0131\u015f, qad\u0131n, u\u015faq v\u0259 ki\u015fil\u0259ri q\u0131rm\u0131\u015flar;<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">&#8211; 01.05.1918-ci ild\u0259 y\u00fcz\u0259 q\u0259d\u0259r erm\u0259ni atl\u0131s\u0131 \u015ei\u015ft\u0259p\u0259 v\u0259 D\u00fczk\u0259nd \u0259traf\u0131nda (indiki Amasiya rayonunun \u0259razisind\u0259) 60 u\u015faq, qad\u0131n v\u0259 ki\u015fini \u00f6ld\u00fcrm\u00fc\u015fl\u0259r;<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">&#8211; 01.05.1918-ci ild\u0259 Ax\u0131lk\u0259l\u0259k \u0259traf\u0131ndak\u0131 k\u0259ndl\u0259rd\u0259 Acaraca, Danqal, Mulan\u0131s, Murcahet, Pad\u0131zka, Havur v\u0259 G\u00fcmris k\u0259ndl\u0259ri yand\u0131r\u0131lm\u0131\u015f, \u0259halisi m\u0259hv edilmi\u015fdir. Arpa\u00e7ay \u00fcz\u0259rind\u0259ki Baco\u011flu il\u0259 \u0130r\u0259van\u0131n \u015fimali \u015f\u0259rqind\u0259ki k\u0259ndl\u0259rin xalq\u0131 erm\u0259nil\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n q\u0131r\u0131lm\u0131\u015f, k\u0259ndl\u0259r tamamil\u0259 yand\u0131r\u0131l\u0131b da\u011f\u0131d\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">T\u00fcrk ordusunun \u00f6n\u00fcnd\u0259n qa\u00e7an erm\u0259ni silahl\u0131 d\u0259st\u0259l\u0259ri \u0259n b\u00f6y\u00fck q\u0259tliamlardan birini 1918-ci ilin aprelind\u0259 G\u00fcmr\u00fcd\u0259 t\u00f6r\u0259tmi\u015fdil\u0259r. T\u00fcrkl\u0259rin g\u0259li\u015find\u0259n \u00f6nc\u0259 erm\u0259nil\u0259r \u015f\u0259h\u0259rd\u0259 ya\u015fayan az\u0259rbaycanl\u0131 ail\u0259l\u0259rinin t\u0259hl\u00fck\u0259siz \u015f\u0259kild\u0259 Qars vilay\u0259tin\u0259 ke\u00e7m\u0259y\u0259 \u015f\u0259rait yaradacaqlar\u0131 v\u0259di il\u0259 aldad\u0131b onlar\u0131 gec\u0259 ik\u0259n yola d\u00fc\u015fm\u0259y\u0259 vadar etmi\u015f v\u0259 Arpa\u00e7ay\u0131n sahilind\u0259 500-d\u0259n art\u0131q az\u0259rbaycanl\u0131 ail\u0259sini m\u0259hv etmi\u015fdil\u0259r. H\u0259min q\u0259tliamdan t\u0259k-t\u00fck az\u0259rbaycanl\u0131 g\u0259nc Arpa\u00e7ay\u0131 ke\u00e7\u0259r\u0259k salamat qalm\u0131\u015fd\u0131.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">1918-ci il may\u0131n 15-d\u0259 Kaz\u0131m Qarab\u0259kir Pa\u015fan\u0131n komandanl\u0131\u011f\u0131nda t\u00fcrk qo\u015funlar\u0131 G\u00fcmr\u00fcy\u0259 daxil olmazdan \u0259vv\u0259l erm\u0259nil\u0259r\u0259 ultimatum vermi\u015fdi ki, \u015f\u0259h\u0259rd\u0259ki t\u00fcrkl\u0259ri g\u0259tirib t\u00fcrk ordusuna t\u0259hvil verin v\u0259 sonra da \u015f\u0259h\u0259ri t\u0259slim edin. Erm\u0259nil\u0259r qorxular\u0131ndan G\u00fcmr\u00fcd\u0259 ya\u015fayan 250 t\u00fcrk ail\u0259sini arabalara mindirib Arpa\u00e7ay \u00fcz\u0259rind\u0259ki k\u00f6rp\u00fcd\u0259n ke\u00e7ir\u0259r\u0259k t\u00fcrkl\u0259r\u0259 t\u0259slim etmi\u015fdil\u0259r. Kaz\u0131m Qarab\u0259kir Pa\u015fa G\u00fcmr\u00fcd\u0259 ancaq 8-10 imkans\u0131z t\u00fcrk ail\u0259sinin qald\u0131\u011f\u0131n\u0131 yaz\u0131r.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">G\u00fcmr\u00fcy\u0259 daxil olan t\u00fcrk ordusu iki istiqam\u0259td\u0259 ir\u0259lil\u0259mi\u015fdi. Qo\u015funlar\u0131n bir qismi \u0130r\u0259van istiqam\u0259tind\u0259, bir qismi d\u0259 Qarakils\u0259 (sonralar Kirovakan, haz\u0131rda Vanadzor \u015f\u0259h\u0259ri) istiqam\u0259tind\u0259 h\u0259r\u0259k\u0259t etmi\u015fdi. May\u0131n 21-d\u0259 t\u00fcrk qo\u015funlar\u0131 S\u0259rdarabad\u0131 v\u0259 \u0130r\u0259van yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131ndak\u0131 Qam\u0131\u015fl\u0131 (sonralar Ye\u011feknut) d\u0259miryol stansiyas\u0131n\u0131 \u0259l\u0259 ke\u00e7irir. Ay\u0131n 24-d\u0259 t\u00fcrk qo\u015funlar\u0131 Hamaml\u0131n\u0131 (sonralar Spitak) erm\u0259ni silahl\u0131lar\u0131ndan t\u0259mizl\u0259yir. General T. Hazarbekovun komandanl\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda geri \u00e7\u0259kil\u0259n erm\u0259ni korpusu Birinci D\u00fcnya m\u00fcharib\u0259si gedi\u015find\u0259 rus qo\u015funlar\u0131n\u0131n Anadoluda \u0259sir ald\u0131\u011f\u0131 v\u0259 h\u0259min vaxt Qarakils\u0259d\u0259 saxlan\u0131lan 3 min t\u00fcrk h\u0259rbi \u0259sirl\u0259rind\u0259n 2 minini diri-diri yand\u0131r\u0131r. Qalan \u0259sirl\u0259r t\u00fcrk ordusu Qarakils\u0259ni \u0259l\u0259 ke\u00e7irdikd\u0259n sonra xilas edilmi\u015fdi.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Qa\u00e7q\u0131nlar problemi il\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olmaq \u00fc\u00e7\u00fcn h\u0259l\u0259 1918-ci ilin mart\u0131nda C\u0259nubi Qafqaz Seymi n\u0259zdind\u0259ki M\u00fcs\u0259lman fraksiyas\u0131n\u0131n qa\u00e7q\u0131nlar \u015f\u00f6b\u0259si yarad\u0131lm\u0131\u015fd\u0131. M\u00fcs\u0259lman fraksiyas\u0131 Seym h\u00f6kum\u0259ti qar\u015f\u0131s\u0131nda m\u0259s\u0259l\u0259 qald\u0131rm\u0131\u015f, \u0130r\u0259van quberniyas\u0131nda m\u00fcs\u0259lmanlara qar\u015f\u0131 edil\u0259n q\u0131r\u011f\u0131nlara son qoyulmas\u0131 m\u0259qs\u0259dil\u0259 n\u00fcmay\u0259nd\u0259 hey\u0259ti g\u00f6nd\u0259rilmi\u015f, ara\u015fd\u0131rmalar\u0131n n\u0259tic\u0259l\u0259ri Seymin iclas\u0131nda m\u00fczakir\u0259 edilmi\u015f, qa\u00e7q\u0131nlar\u0131n v\u0259ziyy\u0259tinin m\u00fc\u0259yy\u0259n d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 y\u00fcng\u00fcll\u0259\u015fm\u0259sin\u0259 nail olunmu\u015fdusa da, q\u0131r\u011f\u0131nlar\u0131 dayand\u0131rmaq m\u00fcmk\u00fcn olmam\u0131\u015fd\u0131.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u0130r\u0259van quberniyas\u0131nda ya\u015fayan m\u00fcs\u0259lmanlar\u0131 erm\u0259nil\u0259rin t\u00f6r\u0259tdikl\u0259ri q\u0131r\u011f\u0131nlar\u0131ndan xilas etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn Bak\u0131 M\u00fcs\u0259lman Xeyriyy\u0259 C\u0259miyy\u0259tinin Osmanl\u0131 ordusunun 36-c\u0131 Qafqaz diviziyas\u0131 komandanl\u0131\u011f\u0131na etdiyi m\u00fcraci\u0259tind\u0259 deyilirdi: \u201c\u0130r\u0259van quberniyas\u0131 \u0259razisind\u0259ki islamlar\u0131n q\u0131r\u0131l\u0131b, yox edilm\u0259kd\u0259 olduqlar\u0131, otuzdan \u00e7ox m\u00fcs\u0259lman k\u0259ndinin yand\u0131r\u0131l\u0131b, \u0259halisinin q\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 v\u0259 \u0130r\u0259vandan qa\u00e7araq g\u0259l\u0259n yaral\u0131 v\u0259 x\u0259st\u0259 k\u00f6\u00e7k\u00fcnl\u0259rin say\u0131n\u0131n g\u00fcnd\u0259n-g\u00fcn\u0259 \u00e7oxalmaqda v\u0259 yoxsulluq il\u0259 p\u0259ri\u015fanl\u0131q i\u00e7ind\u0259 \u00fcz\u00fclm\u0259kd\u0259 olduqlar\u0131ndan, bunlara s\u0131\u011f\u0131nacaq v\u0259 daldalanacaq yerinin g\u00f6st\u0259rilm\u0259si rica olunmaqdad\u0131r\u201d.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">B\u00fct\u00fcn bu q\u0131r\u011f\u0131nlar\u0131 erm\u0259nil\u0259r C\u0259nubi Qafqazda \u00fc\u00e7 m\u00fcst\u0259qil d\u00f6vl\u0259t yarananad\u0259k t\u00f6r\u0259tmi\u015fdil\u0259r. 1918-ci il may\u0131n 26-da C\u0259nubi Qafqaz Seymi \u00f6z\u00fcn\u00fc buraxm\u0131\u015f v\u0259 G\u00fcrc\u00fcstan m\u00fcst\u0259qilliyini elan etmi\u015fdi. H\u0259min g\u00fcn Seymin erm\u0259ni fraksiyas\u0131 \u0130r\u0259van \u015f\u0259h\u0259rinin erm\u0259nil\u0259r\u0259 paytaxt kimi verilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn M\u00fcs\u0259lman fraksiyas\u0131na m\u00fcraci\u0259t etmi\u015fdi. \u00c7\u00fcnki m\u00fcst\u0259qillik akt\u0131n\u0131n elan olunmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn Erm\u0259nistan\u0131n paytaxt\u0131 yox idi. May\u0131n 27-d\u0259 ke\u00e7iril\u0259n M\u00fcs\u0259lman Milli \u015euras\u0131n\u0131n iclas\u0131nda N\u0259sib b\u0259y Yusifb\u0259yov bildirir ki, Batum konfrans\u0131nda t\u0259msil olunan T\u00fcrkiy\u0259 n\u00fcmay\u0259nd\u0259 hey\u0259tinin q\u0259na\u0259ti bel\u0259dir ki, C\u0259nubi Qafqaz m\u00fcst\u0259qilliyini qorumal\u0131d\u0131r, onun birliyinin v\u0259 h\u0259mr\u0259yliyinin qorunmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn erm\u0259nil\u0259r\u0259 bir q\u0259d\u0259r torpaq g\u00fcz\u0259\u015ft olunmal\u0131d\u0131r. May\u0131n 28-d\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n v\u0259 Erm\u0259nistan\u0131n m\u00fcst\u0259qilliyi elan edilir.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">May\u0131n 29-da M\u00fcs\u0259lman Milli \u015euras\u0131n\u0131n iclas\u0131nda \u0130r\u0259van\u0131n siyasi m\u0259rk\u0259z kimi Erm\u0259nistana g\u00fcz\u0259\u015ft edilm\u0259si haqq\u0131nda q\u0259rar q\u0259bul edilir. \u0130r\u0259van M\u00fcs\u0259lman Milli \u015euras\u0131 bu g\u00fcz\u0259\u015ft\u0259 d\u0259rhal \u00f6z etiraz\u0131n\u0131 bildirir. \u0130yunun 1-d\u0259 ke\u00e7iril\u0259n Milli \u015euran\u0131n iclas\u0131nda \u015euran\u0131n \u0130r\u0259vandan olan \u00fczvl\u0259ri Mir Hiday\u0259t Seyidov, Ba\u011f\u0131r Rizayev v\u0259 N\u0259riman b\u0259y N\u0259rimanb\u0259yov \u0130r\u0259van\u0131n Erm\u0259nistana g\u00fcz\u0259\u015ft edilm\u0259si haqq\u0131nda q\u0259rara yaz\u0131l\u0131 \u015f\u0259kild\u0259 etirazlar\u0131n\u0131 bildirs\u0259l\u0259r d\u0259 n\u0259tic\u0259si olmur. \u0130r\u0259van quberniyas\u0131ndan al\u0131nan h\u0259y\u0259canl\u0131 x\u0259b\u0259rl\u0259ri yerind\u0259 \u00f6yr\u0259nm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn n\u00fcmay\u0259nd\u0259 hey\u0259ti g\u00f6nd\u0259rm\u0259k q\u0259rara al\u0131n\u0131r.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u0130yunun 4-d\u0259 T\u00fcrkiy\u0259 il\u0259 Erm\u0259nistan aras\u0131nda Batumda s\u00fclh m\u00fcqavil\u0259si imzalan\u0131r. Bu m\u00fcqavil\u0259y\u0259 \u0259sas\u0259n Erm\u0259nistan Respublikas\u0131n\u0131n \u0259razisi t\u0259qrib\u0259n 10 min kv. km, \u0259halisi is\u0259 321 min n\u0259f\u0259r (o c\u00fcml\u0259d\u0259n 230 min erm\u0259ni, 80 min m\u00fcs\u0259lman, 5 min yezidi k\u00fcrdl\u0259ri, 6 min dig\u0259r mill\u0259tl\u0259r) t\u0259\u015fkil edirdi. Bu respublikan\u0131n \u0259razisin\u0259 Novo-B\u0259yazid q\u0259zas\u0131, \u0130r\u0259van q\u0259zas\u0131n\u0131n be\u015fd\u0259 \u00fc\u00e7\u00fc, E\u00e7mi\u0259dzin q\u0259zas\u0131n\u0131n d\u00f6rdd\u0259 biri, Aleksandropol q\u0259zas\u0131n\u0131n d\u00f6rdd\u0259 biri daxil idi. Lakin erm\u0259ni silahl\u0131 d\u0259st\u0259l\u0259ri \u0259traf b\u00f6lg\u0259l\u0259rin az\u0259rbaycanl\u0131 ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259nt\u0259q\u0259l\u0259rini silah g\u00fcc\u00fcn\u0259 \u0259l\u0259 ke\u00e7irm\u0259kl\u0259 respublikan\u0131n \u0259razisini geni\u015fl\u0259ndirm\u0259k yolunu tutmu\u015fdular.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Milli \u015euran\u0131n iyunun 13-d\u0259 ke\u00e7iril\u0259n iclas\u0131nda erm\u0259nil\u0259rin m\u00fcs\u0259lmanlara qar\u015f\u0131 t\u00f6r\u0259tdikl\u0259ri q\u0131r\u011f\u0131nlar bar\u0259d\u0259 \u0130r\u0259vandan g\u0259l\u0259n x\u0259b\u0259rl\u0259r m\u00fczakir\u0259 edilir. \u0130r\u0259van quberniyas\u0131 \u0259razisind\u0259 ev-e\u015fikl\u0259rind\u0259n did\u0259rgin sal\u0131nan v\u0259 ac-yalavac dolanan qa\u00e7q\u0131nlar\u0131n say\u0131n\u0131n 150 min n\u0259f\u0259r\u0259 \u00e7atd\u0131\u011f\u0131, erm\u0259nil\u0259rin 206 k\u0259ndi da\u011f\u0131td\u0131\u011f\u0131 bildirilir. Milli \u015eura \u0130r\u0259van quberniyas\u0131nda qa\u00e7q\u0131nlara maddi yard\u0131m g\u00f6st\u0259rilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn n\u00fcmay\u0259nd\u0259 g\u00f6nd\u0259rm\u0259yi q\u0259rara al\u0131r. H\u0259m\u00e7inin \u0130r\u0259van quberniyas\u0131 \u0259razisind\u0259 m\u00f6vcud olan t\u00fcrk qo\u015funlar\u0131n\u0131n komandanl\u0131\u011f\u0131ndan xahi\u015f edilmi\u015fdi ki, qa\u00e7q\u0131nlara \u0259rzaq yard\u0131m\u0131 etsin v\u0259 onlar\u0131n \u00f6z yer-yurdlar\u0131na qay\u0131tmalar\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn Erm\u0259nistan h\u00f6kum\u0259tin\u0259 t\u0259sir g\u00f6st\u0259rsin.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">T\u00fcrk qo\u015funlar\u0131n\u0131n n\u0259zar\u0259tind\u0259n xaric b\u00f6lg\u0259l\u0259rd\u0259 erm\u0259nil\u0259r q\u0131r\u011f\u0131nlar\u0131 bir g\u00fcn d\u0259 olsa dayand\u0131rmam\u0131\u015fd\u0131lar. Az\u0259rbaycan h\u00f6kum\u0259tinin ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131 F. Xoyski G\u00fcrc\u00fcstandak\u0131 daimi n\u00fcmay\u0259nd\u0259y\u0259 1918-ci il avqustun 28-d\u0259 g\u00f6nd\u0259rdiyi teleqramda Novo-B\u0259yazid q\u0259zas\u0131n\u0131n \u00c7am\u0131rl\u0131, \u015eorca, Qayaba\u015f\u0131, Sar\u0131yaqub, Da\u015fk\u0259nd, T\u0259z\u0259qo\u015fabulaq, Nokit, Yuxar\u0131 Al\u00e7al\u0131 v\u0259 K\u0259rkiba\u015f k\u0259ndl\u0259rinin n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259rinin onun yan\u0131na \u015fikay\u0259t\u0259 g\u0259ldikl\u0259rini v\u0259 erm\u0259nil\u0259rin h\u0259min k\u0259ndl\u0259r\u0259 h\u00fccum etdikl\u0259rini, k\u0259ndl\u0259ri yand\u0131rd\u0131qlar\u0131n\u0131, \u0259halinin da\u011flara \u00e7\u0259kildiyini, \u0259kin sah\u0259l\u0259rinin m\u0259hsulunu erm\u0259nil\u0259rin y\u0131\u011fd\u0131qlar\u0131n\u0131 bildirmi\u015f, Az\u0259rbaycan h\u00f6kum\u0259tind\u0259n yard\u0131m ist\u0259dikl\u0259rini bildirmi\u015fl\u0259r. F. Xoyski daimi n\u00fcmay\u0259nd\u0259y\u0259 Erm\u0259nistan h\u00f6kum\u0259tin\u0259 etiraz verilm\u0259sini tap\u015f\u0131r\u0131r. Avqustun 30-da Az\u0259rbaycan\u0131n G\u00fcrc\u00fcstandak\u0131 diplomatik n\u00fcmay\u0259nd\u0259si Erm\u0259nistan n\u00fcmay\u0259nd\u0259sin\u0259 Az\u0259rbaycan h\u00f6kum\u0259tinin s\u0259drinin Novo-B\u0259yazid q\u0259zas\u0131nda m\u00fcs\u0259lmanlara qar\u015f\u0131 zorak\u0131l\u0131qlara qar\u015f\u0131 etiraz m\u0259ktubunu t\u0259qdim edir.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Andranikin qo\u015fununun Z\u0259ng\u0259zuru \u0259l\u0259 ke\u00e7irm\u0259si, Erm\u0259nistan h\u00f6kum\u0259tinin Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f\u0131 m\u00fcbahis\u0259li \u0259razi hesab etm\u0259si Az\u0259rbaycan diplomatiyas\u0131n\u0131 adekvat add\u0131m atma\u011fa vadar etmi\u015fdi. Az\u0259rbaycan\u0131n G\u00fcrc\u00fcstandak\u0131 diplomatik n\u00fcmay\u0259nd\u0259si Erm\u0259nistan\u0131n G\u00fcrc\u00fcstandak\u0131 n\u00fcmay\u0259nd\u0259sin\u0259 m\u0259ktubunda Qaraba\u011f\u0131n m\u00fcbahis\u0259li zona hesab edilm\u0259si haqq\u0131nda Erm\u0259nistan\u0131n iddias\u0131n\u0131n t\u0259r\u0259fl\u0259r aras\u0131nda \u0259ld\u0259 olunmu\u015f raz\u0131l\u0131\u011f\u0131n pozulmas\u0131 dem\u0259k oldu\u011funu, Az\u0259rbaycan t\u0259r\u0259finin d\u0259 \u0130r\u0259van \u015f\u0259h\u0259rin\u0259, \u0130r\u0259van quberniyas\u0131n\u0131n E\u00e7mi\u0259dzin, Novo-B\u0259yazid v\u0259 \u0130r\u0259van q\u0259zalar\u0131n\u0131n bir hiss\u0259sin\u0259 \u0259razi iddias\u0131 h\u00fcququnu \u00f6z\u00fcnd\u0259 saxlad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bildirmi\u015fdi. G\u00f6r\u00fcnd\u00fcy\u00fc kimi, Az\u0259rbaycan t\u0259r\u0259fi diplomatik yaz\u0131\u015fmalara g\u00fcc verdiyi vaxtda, erm\u0259nil\u0259r silaha g\u00fcc verib, az\u0259rbaycanl\u0131 ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259nt\u0259q\u0259l\u0259rini \u0259l\u0259 ke\u00e7irm\u0259kd\u0259, xalq\u0131m\u0131za qar\u015f\u0131 soyq\u0131r\u0131m t\u00f6r\u0259tm\u0259kd\u0259 idil\u0259r.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Erm\u0259nil\u0259r 1918-ci ilin sentyabr-oktyabr aylar\u0131nda Yelizavetpol (G\u0259nc\u0259) q\u0259zas\u0131n\u0131n Novo-B\u0259yazid q\u0259zas\u0131na biti\u015fik 9-cu sah\u0259sini \u0259l\u0259 ke\u00e7irm\u0259k, orada Qarsdan v\u0259 G\u00fcmr\u00fcd\u0259n olan qa\u00e7q\u0131nlar\u0131 m\u0259skunla\u015fd\u0131rmaq ist\u0259yirdil\u0259r. Az\u0259rbaycan\u0131n G\u00fcrc\u00fcstandak\u0131 diplomatik n\u00fcmay\u0259nd\u0259si Erm\u0259nistan\u0131n G\u00fcrc\u00fcstandak\u0131 m\u00fcv\u0259qq\u0259ti i\u015fl\u0259r v\u0259kilin\u0259 g\u00f6nd\u0259rdiyi m\u0259ktubda bildirirdi ki, G\u0259nc\u0259 q\u0259zas\u0131n\u0131n 9-cu sah\u0259sinin pristav\u0131 G\u0259nc\u0259 \u015f\u0259h\u0259rin\u0259 g\u0259l\u0259r\u0259k bildirmi\u015fdir ki, oktyabr\u0131n 12-d\u0259 Novo-B\u0259yazid q\u0259zas\u0131n\u0131n komissar\u0131 Basarke\u00e7\u0259r k\u0259ndin\u0259 g\u0259lib, k\u0259nd star\u015finalar\u0131n\u0131 v\u0259 ruhanil\u0259ri toplayaraq b\u0259yan edib ki, 9-cu sah\u0259 bundan sonra Erm\u0259nistana tabe olacaq. \u00d6z\u00fcn\u00fc pristav elan ed\u0259n \u00c7ayxorski t\u0259l\u0259b edib ki, bir h\u0259ft\u0259 \u0259rzind\u0259 vergil\u0259r \u00f6d\u0259nilsin, silahlar t\u0259hvil verilsin, bu t\u0259l\u0259bl\u0259ri yerin\u0259 yetirm\u0259y\u0259nl\u0259r \u0259razini t\u0259rk etsinl\u0259r.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">30 oktyabr 1918-ci ild\u0259 imzalanan Mudros sazi\u015fin\u0259 \u0259sas\u0259n t\u00fcrk qo\u015funlar\u0131 1914-c\u00fc il s\u0259rh\u0259dl\u0259rin\u0259 geri \u00e7\u0259kilm\u0259k m\u0259cburiyy\u0259tind\u0259 qalm\u0131\u015fd\u0131. IX ordunun komandan\u0131 Yaqub \u015eevki Pa\u015fa \u0130r\u0259van quberniyas\u0131n\u0131n v\u0259 Qars vilay\u0259tinin m\u00fcs\u0259lman \u0259halisinin \u00f6z\u00fcn\u00fcm\u00fcdafi\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn geri \u00e7\u0259kil\u0259n t\u00fcrk ordusunun komandanl\u0131\u011f\u0131na tap\u015f\u0131rm\u0131\u015fd\u0131 ki, yerli milli \u015furalara laz\u0131mi q\u0259d\u0259r silah versinl\u0259r v\u0259 t\u00fcrk zabitl\u0259rind\u0259n bir qismi h\u0259min \u0259razil\u0259rd\u0259 qal\u0131b yerli \u0259halinin t\u0259liml\u0259ri il\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olsunlar. H\u0259min tap\u015f\u0131r\u0131\u011fa \u0259sas\u0259n noyabr\u0131n 12-d\u0259 2000 \u0259d\u0259d iri\u00e7apl\u0131 rus t\u00fcf\u0259ngi Nax\u00e7\u0131van v\u0259 \u0130qd\u0131r \u0259halisin\u0259, noyabr\u0131n 15-d\u0259 is\u0259 3000 rus t\u00fcf\u0259ngi Q\u0259m\u0259rliy\u0259 g\u00f6nd\u0259rilmi\u015fdi. H\u0259min \u0259razil\u0259rin erm\u0259nil\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n i\u015f\u011fal t\u0259hl\u00fck\u0259si yarand\u0131\u011f\u0131ndan, Ordubaddan S\u00fcrm\u0259liy\u0259d\u0259k \u0259razinin n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri noyabr\u0131n 3-d\u0259 Q\u0259m\u0259rli (indiki Arta\u015fat) q\u0259s\u0259b\u0259sin\u0259 topla\u015faraq Araz-T\u00fcrk H\u00f6kum\u0259ti qurmaq haqq\u0131nda q\u0259rar \u00e7\u0131xar\u0131rlar. H\u00f6kum\u0259t r\u0259isi nax\u00e7\u0131vanl\u0131 \u018fmir b\u0259y \u018fkb\u0259rzad\u0259, h\u0259rbi nazir is\u0259 sonralar C\u0259nub-Q\u0259rbi Qafqaz h\u00f6kum\u0259tinin (Qars h\u00f6kum\u0259ti) ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131 olmu\u015f \u0130brahim b\u0259y Cahangirzad\u0259 se\u00e7ilir. \u0130brahim b\u0259y d\u0259rhal i\u015f\u0259 ba\u015flay\u0131b \u00f6z\u00fcn\u00fcm\u00fcdafi\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn yerli \u0259halid\u0259n ibar\u0259t 20 tabur t\u0259\u015fkil edir. Bu taburlardan 4-\u00fc Nax\u00e7\u0131vanda, 3-\u00fc \u015e\u0259rur-D\u0259r\u0259l\u0259y\u0259zd\u0259, qalanlar\u0131 is\u0259 Vedibasar, Q\u0259m\u0259rli v\u0259 Z\u0259ngibasarda yerl\u0259\u015fdirilir v\u0259 h\u0259min b\u00f6lg\u0259l\u0259rin \u0259halisini erm\u0259ni q\u0131r\u011f\u0131nlar\u0131ndan m\u00fcdafi\u0259 edir.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Erm\u0259nil\u0259rin \u0130r\u0259van quberniyas\u0131 \u0259razisind\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131lara qar\u015f\u0131 k\u00fctl\u0259vi qar\u0259t-q\u0131r\u011f\u0131nlar\u0131 t\u00fcrk qo\u015funlar\u0131n\u0131n geri \u00e7\u0259kilm\u0259sind\u0259n d\u0259rhal yenid\u0259n intensivl\u0259\u015fmi\u015fdi. Az\u0259rbaycan h\u00f6kum\u0259ti dekabr\u0131n sonlar\u0131nda M\u0259h\u0259mm\u0259d xan T\u0259kinskini Erm\u0259nistanda diplomatik n\u00fcmay\u0259nd\u0259 t\u0259yin edir. Erm\u0259nistan h\u00f6kum\u0259ti 1919-cu il fevral\u0131n 1-d\u0259 n\u00fcmay\u0259nd\u0259liyin f\u0259aliyy\u0259t\u0259 ba\u015flamas\u0131na raz\u0131l\u0131q verir. Az\u0259rbaycan\u0131n Erm\u0259nistanda diplomatik n\u00fcmay\u0259nd\u0259liyi f\u0259aliyy\u0259t\u0259 ba\u015flayanad\u0259k \u0130r\u0259van quberniyas\u0131 \u0259razisind\u0259 erm\u0259nil\u0259rin t\u00f6r\u0259tdikl\u0259ri v\u0259h\u015filikl\u0259r bar\u0259d\u0259 beyn\u0259lxalq t\u0259\u015fkilatlar\u0131, Az\u0259rbaycan m\u0259tbuat\u0131n\u0131 v\u0259 r\u0259smi dair\u0259l\u0259rini \u0130r\u0259van M\u00fcs\u0259lman Milli \u015euras\u0131, \u0130r\u0259van M\u00fcs\u0259lman Xeyriyy\u0259 C\u0259miyy\u0259ti v\u0259 \u0130r\u0259van Quberniyas\u0131 H\u0259myerlil\u0259ri T\u0259\u015fkilat\u0131 m\u0259lumatland\u0131r\u0131rd\u0131.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u0130r\u0259van Quberniyas\u0131 H\u0259myerlil\u0259ri T\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n s\u0259dri Teymur b\u0259y Makinskinin 4 yanvar 1919-cu ild\u0259 g\u00f6nd\u0259rdiyi m\u0259lumatda deyilirdi ki, 1917-ci ilin dekabr\u0131ndan 1918-ci ilin iyun ay\u0131na &#8211; y\u0259ni t\u00fcrk qo\u015funlar\u0131n\u0131n g\u0259li\u015fin\u0259d\u0259k \u0130r\u0259van quberniyas\u0131nda erm\u0259ni h\u0259rbi d\u0259st\u0259l\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n 200-d\u0259n \u00e7ox m\u00fcs\u0259lman ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259nt\u0259q\u0259si da\u011f\u0131d\u0131lm\u0131\u015f, qar\u0259t edilmi\u015f, yand\u0131r\u0131lm\u0131\u015f, \u0259halisinin bir qismi \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f, bir qismi d\u0259 da\u011flara qa\u00e7araq acl\u0131qdan v\u0259 soyuqdan m\u0259hv olmu\u015flar. Onun m\u0259lumat\u0131na g\u00f6r\u0259 erm\u0259ni silahl\u0131 d\u0259st\u0259l\u0259ri S\u00fcrm\u0259li q\u0259zas\u0131n\u0131 b\u00fct\u00fcnl\u00fckl\u0259, \u0130r\u0259van, E\u00e7mi\u0259dzin, \u015e\u0259rur-D\u0259r\u0259l\u0259y\u0259z q\u0259zalar\u0131n\u0131n bir hiss\u0259sini \u0259l\u0259 ke\u00e7ir\u0259r\u0259k Nax\u00e7\u0131van istiqam\u0259tind\u0259 h\u0259r\u0259k\u0259t edirl\u0259r. T\u0259qsirsiz m\u00fcs\u0259lman \u0259halisi ya m\u0259hv edilir, ya da \u00f6z k\u0259ndl\u0259rind\u0259n qovularaq da\u011f yollar\u0131 il\u0259 \u0130rana qa\u00e7\u0131rlar ki, bu da el\u0259 lab\u00fcd \u00f6l\u00fcm dem\u0259kdir. Teymur b\u0259y Makinski zorla bo\u015fald\u0131lm\u0131\u015f m\u00fcs\u0259lman k\u0259ndl\u0259rind\u0259 T\u00fcrkiy\u0259d\u0259n g\u0259l\u0259n erm\u0259ni qa\u00e7q\u0131nlar\u0131n\u0131n m\u0259skunla\u015fd\u0131\u011f\u0131n\u0131 yaz\u0131r.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Az\u0259rbaycan xarici i\u015fl\u0259r nazirinin m\u00fcavini Adilxan Ziyadxanov \u0130r\u0259van quberniyas\u0131nda erm\u0259nil\u0259rin t\u00f6r\u0259tdikl\u0259ri q\u0131r\u011f\u0131nlar v\u0259 zorak\u0131l\u0131qlarla ba\u011fl\u0131 Erm\u0259nistan X\u0130N-\u0259 nota g\u00f6nd\u0259rmi\u015fdi. Notada deyilirdi: \u201c\u0130r\u0259van quberniyas\u0131nda \u00e7oxsayl\u0131 erm\u0259ni silahl\u0131 q\u00fcvv\u0259l\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n m\u00fcs\u0259lmanlar zorak\u0131l\u0131\u011fa m\u0259ruz qal\u0131r, \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rd\u0259 v\u0259 k\u0259ndl\u0259rd\u0259 onlar t\u0259rksilah edilir, \u00f6ld\u00fcr\u00fcl\u00fcr v\u0259 qar\u0259t edilir, zor g\u00fcc\u00fcn\u0259 onlar\u0131 \u00f6zl\u0259rin\u0259 tabe etdirm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar&#8230; Al\u0131nan m\u0259lumatlara g\u00f6r\u0259, t\u0259kc\u0259 erm\u0259nil\u0259rin t\u0259qibind\u0259n yaxa qurtarmaq \u00fc\u00e7\u00fcn Araz \u00e7ay\u0131n\u0131 ke\u00e7m\u0259k ist\u0259y\u0259rk\u0259n bo\u011fulanlar\u0131n say\u0131 300 n\u0259f\u0259r\u0259 \u00e7at\u0131r.\u201d H\u0259m\u00e7inin notada bildirilirdi ki, Az\u0259rbaycan h\u00f6kum\u0259ti erm\u0259ni qo\u015funlar\u0131n\u0131n m\u00fcs\u0259lmanlara qar\u015f\u0131 t\u00f6r\u0259tdikl\u0259ri zorak\u0131l\u0131qlara qar\u015f\u0131 \u00e7\u0131x\u0131r v\u0259 erm\u0259ni qo\u015funlar\u0131n\u0131n \u0259l\u0259 ke\u00e7irdikl\u0259ri \u0130r\u0259van quberniyas\u0131n\u0131n m\u00fcs\u0259lmanlar ya\u015fayan \u0259razil\u0259rini \u00f6z\u00fcn\u00fcn ayr\u0131lmaz t\u0259rkib hiss\u0259si hesab edir.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u0130r\u0259van quberniyas\u0131ndan g\u0259l\u0259n x\u0259b\u0259rl\u0259r o q\u0259d\u0259r ciddi v\u0259 h\u0259y\u0259canl\u0131 idi ki, Az\u0259rbaycan parlamenti 8 yanvar 1919-cu ild\u0259 ke\u00e7irdiyi 7-ci iclas\u0131nda \u0130r\u0259van quberniyas\u0131 m\u00fcs\u0259lmanlar\u0131n\u0131n \u0259hval\u0131 haqq\u0131nda m\u0259s\u0259l\u0259 m\u00fczakir\u0259 etmi\u015fdir. \u201cAz\u0259rbaycan\u201d (rusca) q\u0259zeti 10, 11, 12 yanvar 1919-cu il tarixli n\u00f6mr\u0259l\u0259rind\u0259 \u0130r\u0259van m\u00fcs\u0259lmanlar\u0131n\u0131n a\u011f\u0131r v\u0259ziyy\u0259ti haqq\u0131nda materiallar d\u0259rc etmi\u015fdir.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u0130r\u0259van quberniyas\u0131 m\u00fcs\u0259lmanlar\u0131n\u0131n n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri ad\u0131ndan 1919-cu ilin yanvar ay\u0131nda Mir Hiday\u0259t Seyidovun Az\u0259rbaycan h\u00f6kum\u0259tinin ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131na \u00fcnvanlanm\u0131\u015f m\u00fcraci\u0259tind\u0259 qeyd edilir ki, Erm\u0259nistan h\u00f6kum\u0259ti silah g\u00fcc\u00fcn\u0259 erm\u0259ni qa\u00e7q\u0131nlar\u0131n\u0131 m\u00fcs\u0259lmanlara m\u0259xsus \u0259razil\u0259rd\u0259 m\u0259skunla\u015fd\u0131r\u0131r. M\u0259qs\u0259d ondan ibar\u0259tdir ki, m\u00fcmk\u00fcn olan q\u0259d\u0259r m\u00fcs\u0259lmanlar\u0131 m\u0259hv ed\u0259r\u0259k b\u00fct\u00fcn q\u0259zalardan onlar\u0131 t\u0259mizl\u0259sinl\u0259r ki, Paris konfrans\u0131nda h\u0259min \u0259razil\u0259rin erm\u0259nil\u0259r\u0259 m\u0259xsuslu\u011funu s\u00fcbut ed\u0259 bilsinl\u0259r.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">12 fevral 1919-cu ild\u0259 Az\u0259rbaycan X\u0130N-in Erm\u0259nistan X\u0130N-\u0259 g\u00f6nd\u0259rdiyi notada bildirdi ki, Erm\u0259nistan silahl\u0131 d\u0259st\u0259l\u0259ri ba\u015fda erm\u0259ni zabiti olmaqla G\u00f6y\u00e7\u0259 g\u00f6l\u00fc \u0259traf\u0131nda s\u0259rh\u0259di ke\u00e7\u0259r\u0259k Az\u0259rbaycan \u0259razisin\u0259 daxil olmu\u015f, Q\u0131z\u0131lv\u0259ng, Subatan, Za\u011fal\u0131, \u015eahab v\u0259 s. m\u00fcs\u0259lman k\u0259ndl\u0259rini viran etmi\u015fdir. Adlar\u0131 \u00e7\u0259kil\u0259n k\u0259ndl\u0259rin ki\u015fil\u0259rinin bir hiss\u0259sini \u00f6ld\u00fcrm\u00fc\u015fl\u0259r, bir hiss\u0259si d\u0259 qa\u00e7araq canlar\u0131n\u0131 qurtarm\u0131\u015flar.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">H\u0259min g\u00fcnl\u0259rd\u0259 Vedibasara da erm\u0259nil\u0259rin h\u00fccumlar\u0131 geni\u015fl\u0259nmi\u015fdi. Az\u0259rbaycan X\u0130N m\u00fcavini (\u0259v\u0259zi) Ziyadxanov Az\u0259rbaycan\u0131n G\u00fcrc\u00fcstandak\u0131 diplomatik n\u00fcmay\u0259nd\u0259si M.Y. C\u0259f\u0259rova 21 fevral 1919-cu ild\u0259 g\u00f6nd\u0259rdiyi teleqramda bildirirdi ki, erm\u0259ni d\u0259st\u0259l\u0259rinin Qaraxa\u00e7, Q\u0259dili, Qaraba\u011flar, A\u011fas\u0131b\u0259yli, D\u0259hn\u0259z v\u0259 \u015eahabl\u0131 k\u0259ndl\u0259rini da\u011f\u0131dan zaman y\u00fczl\u0259rl\u0259 m\u00fcs\u0259lman qad\u0131n v\u0259 q\u0131zlar\u0131n\u0131 \u0259sir g\u00f6t\u00fcrm\u00fc\u015fl\u0259r. Onlar haz\u0131rda \u0130r\u0259van q\u0259zas\u0131n\u0131n Vedibasar rayonunda erm\u0259ni d\u0259st\u0259l\u0259rinin \u0259lind\u0259dirl\u0259r. Teleqramda m\u00fctt\u0259fiql\u0259rin Ali Komandanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131nda \u0259sirl\u0259rin azad olmalar\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn ciddi add\u0131mlar at\u0131lmas\u0131 t\u0259l\u0259b edilirdi.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Az\u0259rbaycan\u0131n G\u00fcrc\u00fcstandak\u0131 diplomatik n\u00fcmay\u0259nd\u0259sinin mart\u0131n 31-d\u0259 Az\u0259rbaycan X\u0130N-\u0259 g\u00f6nd\u0259rdiyi cavab m\u0259ktubunda bildirilirdi ki, o, mart\u0131n 28-d\u0259 general Bi\u00e7l\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015fm\u00fc\u015f, \u0130r\u0259van quberniyas\u0131nda bir ne\u00e7\u0259 y\u00fcz m\u00fcs\u0259lman qad\u0131n\u0131n \u0259sir g\u00f6t\u00fcr\u00fclm\u0259si bar\u0259d\u0259 teleqram\u0131 ona t\u0259qdim etmi\u015fdir. General onun verdiyi x\u0259rit\u0259d\u0259 hadis\u0259nin ba\u015f verdiyi yerl\u0259 tan\u0131\u015f olmu\u015f, k\u0259ndl\u0259rin adlar\u0131n\u0131 yaz\u0131b g\u00f6t\u00fcrm\u00fc\u015f, teleqrafla ingilis komandanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u0130r\u0259vandak\u0131 n\u00fcmay\u0259nd\u0259sin\u0259 tap\u015f\u0131r\u0131q vermi\u015fdir ki, qad\u0131nlar\u0131n azad olunmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259dbirl\u0259r g\u00f6rs\u00fcn.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Novo-B\u0259yazid q\u0259zas\u0131n\u0131n 26 az\u0259rbaycanl\u0131 k\u0259ndinin sakinl\u0259rinin 1919-cu il mart\u0131n 26-da ke\u00e7irdikl\u0259ri icma y\u0131\u011f\u0131nca\u011f\u0131nda Az\u0259rbaycan h\u00f6kum\u0259tin\u0259 v\u0259 xalq\u0131na q\u0259bul olunmu\u015f m\u00fcraci\u0259td\u0259 qeyd edilirdi: \u201cArarat Respublikas\u0131n\u0131n qo\u015funlar\u0131, erm\u0259ni \u015fovinist v\u0259 quldur d\u0259st\u0259l\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 dinc m\u00fcs\u0259lman k\u0259ndl\u0259rin\u0259 h\u00fccumlar edil\u0259r\u0259k k\u0259ndl\u0259r da\u011f\u0131d\u0131l\u0131r, sakinl\u0259rin ba\u015flar\u0131na g\u00f6r\u00fcnm\u0259mi\u015f m\u00fcsib\u0259tl\u0259r a\u00e7\u0131l\u0131r v\u0259 qeyri-insani h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259rl\u0259 t\u0259hqir edilirl\u0259r. 270-d\u0259n \u00e7ox m\u00fcs\u0259lman k\u0259ndi da\u011f\u0131d\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r ki, bundan ba\u015fl\u0131ca m\u0259qs\u0259d \u0130r\u0259van quberniyas\u0131nda qalan m\u00fcs\u0259lman \u0259halisini s\u0131x\u0131\u015fd\u0131r\u0131b tamamil\u0259 qovmaqdan ibar\u0259tdir. M\u00fcs\u0259lman qarda\u015flar! Sonuncu d\u0259f\u0259 siz\u0259 m\u00fcraci\u0259t edirik. \u00dcmidsiz v\u0259ziyy\u0259timizi n\u0259z\u0259r\u0259 al\u0131n, n\u0259 il\u0259 k\u00f6m\u0259k etm\u0259k m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcrs\u0259 biz\u0259 k\u00f6m\u0259k edin. \u0130r\u0259van quberniyas\u0131 \u0259razisind\u0259 qalan 60 minlik b\u0259db\u0259xt m\u00fcs\u0259lman \u0259halisinin tiran, \u015fovinist v\u0259 da\u015fnaksakanlar t\u0259r\u0259find\u0259n m\u0259hv edilm\u0259sin\u0259 yol verm\u0259yin\u201d .<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">G\u0259nc\u0259 q\u0259zas\u0131n\u0131n da\u011fl\u0131q hiss\u0259sinin 5-ci sah\u0259sinin m\u00fcs\u0259lman \u0259halisinin m\u00fcv\u0259kkili \u0130smay\u0131l Sultanov G\u0259nc\u0259 q\u0259za r\u0259isin\u0259 \u00fcnvanlad\u0131\u011f\u0131 1919-cu il 22 aprel tarixli m\u0259lumat\u0131nda yaz\u0131rd\u0131: \u201cAprelin 13-d\u0259n etibar\u0259n Ararat Respublikas\u0131n\u0131n qo\u015funlar\u0131 Novo-B\u0259yazid q\u0259zas\u0131n\u0131n G\u00f6y\u00e7\u0259 rayonunun \u015f\u0259rq v\u0259 \u015fimal b\u00f6lg\u0259sinin m\u00fcs\u0259lman k\u0259ndl\u0259rini t\u0259mizl\u0259m\u0259k m\u0259qs\u0259dil\u0259 h\u00fccumlara ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131r. \u0130ndiy\u0259d\u0259k G\u00f6y\u00e7\u0259nin 60 min\u0259 yax\u0131n \u0259halisi olan 22 k\u0259ndi da\u011f\u0131d\u0131lm\u0131\u015f, yand\u0131r\u0131lm\u0131\u015f v\u0259 \u0259halisi t\u0259mizl\u0259nmi\u015fdir&#8230;Erm\u0259nistan Respublikas\u0131 \u00f6z m\u0259qs\u0259din\u0259 \u00e7atm\u0131\u015fd\u0131r, art\u0131q G\u00f6y\u00e7\u0259 rayonunda m\u00fcs\u0259lman qalmam\u0131\u015fd\u0131r. Novo-B\u0259yazid q\u0259zas\u0131n\u0131n 84 m\u00fcs\u0259lman k\u0259ndi m\u0259hv edilmi\u015fdir ki, onlardan da 22-si aprelin 13-20-si aras\u0131nda da\u011f\u0131d\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. Da\u015fk\u0259nd, Qo\u015fabulaq, Sar\u0131yaqub, Ba\u015f \u015eorca, Ayaq \u015eorca, S\u00f6y\u00fcnqulua\u011fal\u0131, A\u011fkils\u0259, Zod, Qulua\u011fal\u0131, B\u00f6y\u00fck Qaraqoyunlu, Ki\u00e7ik Qaraqoyunlu, Z\u0259rzibil, Can\u0259hm\u0259d, \u0130n\u0259kda\u011fi, Qaraiman, K\u0259s\u0259m\u0259n, Ba\u015fk\u0259nd, Bala M\u0259zr\u0259, B\u00f6y\u00fck M\u0259zr\u0259, \u015ei\u015fqaya, Qayaba\u015f\u0131, Hac\u0131 Q\u0259rib k\u0259ndl\u0259rind\u0259 15 min evin \u0259halisinin mal-m\u00fclk\u00fc talan edilmi\u015f v\u0259 erm\u0259nil\u0259r\u0259 qism\u0259t olmu\u015fdur.\u201d<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Erm\u0259ni m\u00fc\u0259llifi A. Lalayan \u201cDa\u015fnaksutyun\u201d partiyas\u0131n\u0131n quldur d\u0259st\u0259l\u0259rinin Basarke\u00e7\u0259rd\u0259 t\u00f6r\u0259tdikl\u0259rini erm\u0259ni zabiti Vahram\u0131n dili il\u0259 bel\u0259 t\u0259svir etmi\u015fdir: \u201cM\u0259n Basarke\u00e7\u0259rd\u0259 he\u00e7 n\u0259yi n\u0259z\u0259r\u0259 almadan t\u00fcrk \u0259halisini q\u0131rd\u0131m \u2013 dey\u0259, da\u015fnak \u201cba\u015fk\u0259s\u0259ni\u201d lov\u011falan\u0131rd\u0131. \u2013 Lakin b\u0259z\u0259n g\u00fcll\u0259y\u0259 heyfim g\u0259lirdi. Bu itl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 \u0259n yax\u015f\u0131 \u00fcsul odur ki, d\u00f6y\u00fc\u015fd\u0259n sonra salamat qalanlar\u0131n ham\u0131s\u0131n\u0131 su quyusuna doldurub, \u00fcst\u00fcnd\u0259n a\u011f\u0131r da\u015flar\u0131 t\u00f6k\u0259s\u0259n ki, onlardan \u0259s\u0259r-\u0259lam\u0259t qalmas\u0131n. \u2013 Bandit s\u00f6z\u00fcn\u0259 davam ed\u0259r\u0259k deyir: \u2013 M\u0259n el\u0259 d\u0259 etdim: b\u00fct\u00fcn ki\u015fil\u0259ri, qad\u0131nlar\u0131 v\u0259 u\u015faqlar\u0131 \u00f6ld\u00fcr\u00fcb doldurdum quyuya v\u0259 \u00fcst\u00fcn\u00fc d\u0259 da\u015fla doldurdum&#8230;\u201d Bel\u0259likl\u0259, A. Lalayan da\u015fnak k\u00f6n\u00fcll\u00fcl\u0259r h\u0259r\u0259kat\u0131n\u0131n n\u0259tic\u0259l\u0259rind\u0259n birinin on minl\u0259rl\u0259 t\u00fcrk z\u0259hm\u0259tke\u015finin q\u0131r\u0131lmas\u0131 il\u0259 n\u0259tic\u0259l\u0259ndiyi q\u0259na\u0259tin\u0259 g\u0259lir.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Lalayan daha sonra yaz\u0131r: \u201cErm\u0259nil\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n q\u0131r\u0131lmas\u0131 \u00e7oxdan ba\u015flam\u0131\u015f, d\u00f6vl\u0259t siyas\u0259ti s\u0259viyy\u0259sin\u0259 qald\u0131r\u0131lm\u0131\u015f v\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n h\u00fcdudlar\u0131ndan k\u0259nara \u00e7\u0131xm\u0131\u015fd\u0131r. Onda t\u0259\u0259cc\u00fcbl\u0259nm\u0259y\u0259 d\u0259y\u0259rmi ki, ancaq Erm\u0259nistanda da\u015fnak h\u00f6kum\u0259ti \u201d\u00f6z\u00fcn\u00fcn 30 ayl\u0131q hakimiyy\u0259ti d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 (may 1918 &#8211; noyabr 1920) Az\u0259rbaycan \u0259halisinin 60 faizini q\u0131rm\u0131\u015fd\u0131r.&#8221; Q. Muradyan erm\u0259ni h\u00f6kum\u0259tinin G\u00f6y\u00e7\u0259 g\u00f6l\u00fcn\u00fcn \u015fimal sahilind\u0259 olan az\u0259rbaycanl\u0131 k\u0259ndl\u0259rini da\u011f\u0131dan bandit d\u0259st\u0259l\u0259rinin b\u0259dii t\u0259svirini ver\u0259r\u0259k yazm\u0131\u015fd\u0131r: \u201c&#8230;Bizim h\u00f6kum\u0259tin g\u00f6rd\u00fcy\u00fc t\u0259dbirl\u0259r n\u0259tic\u0259sind\u0259&#8230;bu k\u0259ndl\u0259rin (Toxluca, A\u011fbulaq, Ardan\u0131\u015f v\u0259 b.) \u0259halisi Erm\u0259nistan\u0131n s\u0259rh\u0259dl\u0259rini t\u0259rk etmi\u015fdir. M\u0259n sahibsiz qalan k\u0259ndl\u0259ri g\u00f6rd\u00fcm, orda bir ne\u00e7\u0259 pi\u015fik, habel\u0259 sars\u0131d\u0131c\u0131 sakitlikd\u0259n heyr\u0259tl\u0259n\u0259n itl\u0259rin q\u0259rib\u0259 h\u00fcr\u00fc\u015fm\u0259sini g\u00f6rd\u00fcm. Bu k\u0259ndl\u0259rin \u0259halisi \u00e7ox b\u00f6y\u00fck sah\u0259l\u0259rd\u0259 kartof, bu\u011fda v\u0259 arpa \u0259kini qoyub getmi\u015fl\u0259r. H\u00f6kum\u0259t bu k\u0259ndl\u0259rd\u0259n iki milyon pud bu\u011fda v\u0259 yar\u0131m milyon pud kartof g\u00f6t\u00fcr\u0259 bil\u0259c\u0259k.\u201d<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">4 iyun 1919-cu ild\u0259 Az\u0259rbaycan xarici i\u015fl\u0259r nazirinin m\u00fcavini A. Ziyadxanov Erm\u0259nistandak\u0131 diplomatik n\u00fcmay\u0259nd\u0259sinin M. T\u0259kinskiy\u0259 g\u00f6nd\u0259rdiyi m\u0259ktubda F\u00f6vq\u0259lad\u0259 Parlament Komissiyas\u0131 yaratmaq \u00fc\u00e7\u00fcn \u0130r\u0259van quberniyas\u0131nda erm\u0259nil\u0259rin t\u00f6r\u0259tdikl\u0259ri q\u0131r\u011f\u0131nlar bar\u0259d\u0259 m\u0259lumat toplama\u011f\u0131 tap\u015f\u0131r\u0131r. \u0130yunun 23-d\u0259 Az\u0259rbaycan X\u0130N \u0259v\u0259zi A. Ziyadxanov Erm\u0259nistan X\u0130N-\u0259 g\u00f6nd\u0259rdiyi teleqramda qa\u00e7q\u0131nlar probleminin h\u0259lli \u00fc\u00e7\u00fcn v\u0259 Erm\u0259nistan-Az\u0259rbaycan m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rinin nizamlanmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn h\u0259r iki respublikan\u0131n n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259rind\u0259n ibar\u0259t qar\u0131\u015f\u0131q parlament-h\u00f6kum\u0259t komissiyas\u0131n\u0131n yarad\u0131lmas\u0131n\u0131 t\u0259klif edir. 25 iyun 1919-cu ild\u0259 Erm\u0259nistan X\u0130N Az\u0259rbaycan h\u00f6kum\u0259tin\u0259 g\u00f6nd\u0259rdiyi cavab m\u0259ktubunda bildirir ki, Erm\u0259nistanla Az\u0259rbaycan aras\u0131nda mehriban qon\u015fuluq m\u00fcnasib\u0259tl\u0259ri qurulmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn Az\u0259rbaycan h\u00f6kum\u0259tinin t\u0259klifini q\u0259bul edir v\u0259 h\u00f6kum\u0259tl\u0259raras\u0131 qar\u0131\u015f\u0131q parlament komissiyas\u0131n\u0131n yarad\u0131lmas\u0131na raz\u0131d\u0131r. H\u0259r iki t\u0259r\u0259fd\u0259n 2 n\u0259f\u0259r v\u0259 m\u00fctt\u0259fiq d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin n\u00fcmay\u0259nd\u0259sinin i\u015ftirak\u0131 il\u0259 yarad\u0131lacaq komissiya Az\u0259rbaycanda erm\u0259nil\u0259rin v\u0259 Erm\u0259nistanda m\u00fcs\u0259lmanlar\u0131n v\u0259ziyy\u0259tini yoxlamaq m\u0259qs\u0259dil\u0259 t\u0259\u015fkil edilir.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Lakin Erm\u0259nistan h\u00f6kum\u0259tinin bu cavab\u0131 Az\u0259rbaycan h\u00f6kum\u0259tinin ba\u015f\u0131n\u0131 diplomatik yaz\u0131\u015fmalarla qatma\u011fa xidm\u0259t edirdi. Arxiv s\u0259n\u0259dl\u0259ri s\u00fcbut edir ki, erm\u0259nil\u0259r birc\u0259 g\u00fcn d\u0259 olsun i\u015f\u011fal\u00e7\u0131l\u0131q h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259rind\u0259n qalmam\u0131\u015fd\u0131lar. \u201cAz\u0259rbaycan\u201d (rusca) q\u0259zetind\u0259 29 iyun \u2013 1 iyul 1919-cu il tarixl\u0259rind\u0259 d\u0259rc edilmi\u015f \u201cErm\u0259nistanda m\u00fcs\u0259lmanlar\u0131n v\u0259ziyy\u0259ti\u201d m\u0259qal\u0259sind\u0259 deyilir: \u201cErm\u0259nistan Respublikas\u0131nda m\u00fcs\u0259lmanlar\u0131n v\u0259ziyy\u0259ti faci\u0259vidir. \u0130r\u0259vanda g\u00f6z\u0259l evl\u0259rin v\u0259 ba\u011flar\u0131n b\u00f6y\u00fck \u0259ks\u0259riyy\u0259ti m\u00fcs\u0259lmanlara m\u0259xsus idi&#8230; T\u00fcrk qo\u015funlar\u0131 \u0130r\u0259vana yax\u0131nla\u015fd\u0131\u011f\u0131 zaman \u015f\u0259h\u0259rin m\u00fcs\u0259lman \u0259halisi n\u0259d\u0259ns\u0259 qorxaraq \u015f\u0259h\u0259ri t\u0259rk etmi\u015fdi. Onlar\u0131n mal\u0131na , m\u00fclk\u00fcn\u0259 T\u00fcrkiy\u0259d\u0259n olan qa\u00e7q\u0131nlar sahib \u00e7\u0131xm\u0131\u015fd\u0131lar. Erm\u0259nistan hakimiyy\u0259tini q\u0259bul ed\u0259n m\u00fcs\u0259lmanlar \u015f\u0259h\u0259r\u0259 geri qay\u0131dark\u0259n yollarda erm\u0259ni silahl\u0131lar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n tamamil\u0259 qar\u0259t edilmi\u015fdil\u0259r&#8230;Varl\u0131 ba\u011flara, g\u00f6z\u0259l evl\u0259r\u0259 malik m\u00fcs\u0259lmanlar\u0131 erm\u0259ni qa\u00e7q\u0131nlar\u0131 \u00f6z evl\u0259rin\u0259 buraxmad\u0131qlar\u0131ndan q\u0131\u015fdan bu yana m\u0259scidl\u0259rd\u0259 s\u0131\u011f\u0131nacaq tapm\u0131\u015flar&#8230;Erm\u0259nistan h\u00f6kum\u0259ti minl\u0259rl\u0259 qar\u0259t edilmi\u015f, ac-yalavac, x\u0259st\u0259 m\u00fcs\u0259lmanlar\u0131 a\u00e7\u0131q havada ya\u015fama\u011fa m\u0259cbur edir&#8230;<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">M\u00fcs\u0259lmanlar\u0131n \u00e7\u0259kdiyi i\u015fg\u0259nc\u0259l\u0259ri t\u0259svir etm\u0259k \u00e7\u0259tindir. \u00c7oxlar\u0131 buna d\u00f6zm\u00fcr v\u0259 d\u0259li olurlar&#8230;M\u00fcs\u0259lmanlar\u0131n evl\u0259rini z\u0259bt ed\u0259n erm\u0259nil\u0259r onlardan k\u00fclli miqdarda v\u0259sait ald\u0131qdan sonra evl\u0259rini qaytar\u0131r v\u0259 m\u00fcs\u0259lmanlar bundan sonra s\u0131\u011f\u0131nd\u0131qlar\u0131 m\u0259scidl\u0259rd\u0259n evl\u0259rin\u0259 qay\u0131da bilirl\u0259r.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Erm\u0259nistan h\u00f6kum\u0259ti q\u0259sd\u0259n v\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclm\u00fc\u015f sur\u0259td\u0259 erm\u0259ni qa\u00e7q\u0131nlar\u0131n\u0131 m\u00fcs\u0259lman m\u0259h\u0259ll\u0259l\u0259rind\u0259 v\u0259 evl\u0259rind\u0259 m\u0259skunla\u015fd\u0131r\u0131r&#8230;<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u018fhalisinin \u0259ks\u0259riyy\u0259tini m\u00fcs\u0259lmanlar t\u0259\u015fkil ed\u0259n Z\u0259ngibasar v\u0259 G\u0259rnibasar rayonlar\u0131n\u0131n k\u0259ndl\u0259ri Erm\u0259nistan hakimiyy\u0259tini q\u0259bul etdikd\u0259n sonra bel\u0259, erm\u0259ni qa\u00e7q\u0131nlar\u0131n\u0131 q\u0259bul etm\u0259k m\u0259cburiyy\u0259tind\u0259 qal\u0131blar. Onlar\u0131n \u0259rza\u011f\u0131 insafs\u0131zcas\u0131na m\u00fcsadir\u0259 edilir, mal-qaras\u0131, m\u00fcxt\u0259lif b\u0259han\u0259l\u0259rl\u0259 pullar\u0131 \u0259ll\u0259rind\u0259n al\u0131n\u0131r. M\u00fcs\u0259lman \u0259hli ucdantutma ac\u0131ndan \u00f6l\u00fcr v\u0259 t\u0259xir\u0259 sal\u0131nmadan k\u00f6m\u0259k dil\u0259yir. G\u00f6y\u00e7\u0259 v\u0259 D\u0259r\u0259\u00e7i\u00e7\u0259k rayonlar\u0131n\u0131n \u0259halisinin v\u0259ziyy\u0259ti daha a\u011flamal\u0131d\u0131r. Bu rayonlar\u0131n \u0259halisi Erm\u0259nistan\u0131n indiki h\u0259rbi naziri \u201cgeneral Silikovun h\u0259rbi d\u0259st\u0259l\u0259rinin basq\u0131nlar\u0131na tab g\u0259tirm\u0259y\u0259r\u0259k \u00f6z ocaqlar\u0131n\u0131 t\u0259rk etmi\u015fl\u0259r.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Az\u0259rbaycan\u0131n G\u00fcrc\u00fcstandak\u0131 n\u00fcmay\u0259nd\u0259sinin m\u00fcavini 12 iyul 1919-cu ild\u0259 Britaniya qo\u015funlar\u0131n\u0131n C\u0259nubi Qafqazdak\u0131 Komandan\u0131na g\u00f6nd\u0259rdiyi m\u0259ktubda bildirir ki, onun h\u00f6kum\u0259ti \u0130r\u0259van quberniyas\u0131nda m\u00fcs\u0259lmanlara z\u00fclm edilm\u0259si bar\u0259d\u0259 h\u0259r g\u00fcn m\u0259lumatlar al\u0131r. Erm\u0259nistan nizami ordusu m\u00fcs\u0259lman k\u0259ndl\u0259rin\u0259 h\u00fccumlar edir, qad\u0131nlar v\u0259 u\u015faqlara bel\u0259 r\u0259hm etmir. H\u0259r g\u00fcn y\u00fczl\u0259rl\u0259 qa\u00e7q\u0131n Tiflisd\u0259n ke\u00e7\u0259r\u0259k Az\u0259rbaycanda s\u0131\u011f\u0131nacaq axtar\u0131rlar. \u0130r\u0259van quberniyas\u0131n\u0131n m\u00fcs\u0259lmanlar\u0131 onlar\u0131n irad\u0259sinin ziddin\u0259 olaraq, b\u00f6y\u00fck d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin say\u0259sind\u0259 m\u00fcv\u0259qq\u0259ti olaraq Erm\u0259nistan h\u00f6kum\u0259tinin idar\u0259\u00e7iliyin\u0259 verilmi\u015fl\u0259r. Bu akt\u0131n d\u0259rc edilm\u0259sind\u0259n sonra ingilis komandanl\u0131\u011f\u0131 bir s\u0131ra ictimai t\u0259\u015fkilatlardan m\u0259s\u0259l\u0259nin bu c\u00fcr h\u0259llin\u0259 qar\u015f\u0131 etiraz alm\u0131\u015fd\u0131r. Bu etirazlarda bildirilirdi ki, onlar Erm\u0259nistan h\u00f6kum\u0259tinin d\u00fc\u015fm\u0259n\u00e7ilik m\u00fcnasib\u0259tind\u0259n \u00e7ox qorxurlar. Bu narahat\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131n \u0259sasl\u0131 oldu\u011fu son hadis\u0259l\u0259rd\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc g\u00f6st\u0259rdi. Az\u0259rbaycan h\u00f6kum\u0259ti ad\u0131ndan Erm\u0259nistan h\u00f6kum\u0259tinin dinc m\u00fcs\u0259lman \u0259halisin\u0259 qar\u015f\u0131 zorak\u0131l\u0131qlar\u0131na v\u0259 repressiyas\u0131na son qoyulmas\u0131n\u0131 t\u0259l\u0259b edir.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u201cAz\u0259rbaycan\u201d q\u0259zeti (rusca) etibarl\u0131 m\u0259nb\u0259l\u0259r\u0259 istinad\u0259n yaz\u0131rd\u0131 ki, iyulun 4-d\u0259 gec\u0259 erm\u0259ni qo\u015funlar\u0131 B\u00f6y\u00fck Vedi, \u00c7im\u0259nk\u0259nd, Da\u015ft\u0131goravan, Yengic\u011f\u0259 v\u0259 Vedi-Av\u015far k\u0259ndl\u0259rini a\u011f\u0131r artilleriyadan at\u0259\u015f\u0259 tutmu\u015fdur. B\u00f6y\u00fck Vedi, \u00c7im\u0259nk\u0259nd v\u0259 Goravan sakinl\u0259ri a\u011f\u0131r artilleriyan\u0131n v\u0259 iki zirehli qatar\u0131n k\u00f6m\u0259yi il\u0259 m\u0259hv edilir. D\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259r davam edir. \u018fhali ingilis missiyas\u0131n\u0131n vasit\u0259sil\u0259 Erm\u0259nistan h\u00f6kum\u0259tin\u0259 t\u0259sir g\u00f6st\u0259rm\u0259yi xahi\u015f edir. Daha sonra q\u0259zet yaz\u0131rd\u0131: \u201cErm\u0259ni quldur birl\u0259\u015fm\u0259l\u0259ri B\u00f6y\u00fck Vedi k\u0259ndin\u0259 yax\u0131nla\u015fm\u0131\u015flar. M\u00fcs\u0259lman a\u011fsaqqallar\u0131 il\u0259 \u201dg\u00f6r\u00fc\u015f&#8221; \u00fc\u00e7\u00fcn r\u0259smi dan\u0131\u015f\u0131qlar apar\u0131lmal\u0131 idi. G\u00f6zl\u0259nilm\u0259d\u0259n erm\u0259nil\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n at\u0259\u015fl\u0259r a\u00e7\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. B\u00f6y\u00fck Vedi k\u0259ndinin iki n\u00fcmay\u0259nd\u0259si &#8211; Zeynalabdin \u015e\u0131x\u0259li o\u011flu v\u0259 N\u0259sulla b\u0259y B\u0259\u015firb\u0259y o\u011flu \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fcr&#8230;<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Silahs\u0131z az\u0259rbaycanl\u0131 k\u0259ndlil\u0259r dinc \u0259haliy\u0259 qar\u015f\u0131 h\u0259tta artilleriyadan istifad\u0259 ed\u0259n saqqall\u0131lara qar\u015f\u0131 q\u0259hr\u0259mancas\u0131na m\u00fcqavim\u0259t g\u00f6st\u0259rmi\u015fl\u0259r. 1919-cu ilin yay\u0131 \u0259rzind\u0259 erm\u0259ni quldur birl\u0259\u015fm\u0259l\u0259ri 300 Az\u0259rbaycan k\u0259ndini ya\u011fmalam\u0131\u015f v\u0259 yand\u0131rm\u0131\u015flar. On minl\u0259rl\u0259 adam &#8211; ki\u015fil\u0259r, qad\u0131nlar v\u0259 u\u015faqlar h\u0259lak olmu\u015fdur.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u201cAz\u0259rbaycan\u201d q\u0259zeti (rusca) 9 iyul 1919-cu ild\u0259 \u201c\u0130r\u0259van v\u0259 Qaraba\u011f\u201d m\u0259qal\u0259sind\u0259 yaz\u0131rd\u0131: \u201cDa\u015fnaklar\u0131n \u0130r\u0259van quberniyas\u0131nda m\u00fcs\u0259lman \u0259haliy\u0259 qar\u015f\u0131 t\u00f6r\u0259tdiyi cinay\u0259tl\u0259r c\u0259zas\u0131z qal\u0131b v\u0259 n\u0259 ictimaiyy\u0259t\u0259, n\u0259 d\u0259 m\u0259tbuata b\u0259llidir. 1918-ci ilin mart\u0131nda \u201dB\u00fct\u00fcn m\u00fcs\u0259lmanlara \u00f6l\u00fcm&#8221; m\u0259qs\u0259dini elan ed\u0259n da\u015fnaklar t\u0259r\u0259find\u0259n \u0130r\u0259van quberniyas\u0131n\u0131n S\u00fcrm\u0259li q\u0259zas\u0131n\u0131n b\u00fct\u00fcn m\u00fcs\u0259lman k\u0259ndl\u0259ri m\u0259hv edilmi\u015f v\u0259 yand\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. Q\u0259zan\u0131n sakinl\u0259ri ucdantutma m\u0259hv edilmi\u015fdir. Quluna, Yayc\u0131, Oba, Qaz\u0131q\u0131\u015flaq, Amarat k\u0259ndl\u0259rinin dem\u0259k olar ki, b\u00fct\u00fcn \u0259halisi do\u011franm\u0131\u015fd\u0131r. M\u00f6c\u00fcz\u0259 n\u0259tic\u0259sind\u0259 qurtulan 6000 n\u0259f\u0259r Diz\u0259 k\u0259ndin\u0259 topla\u015f\u0131rlar ki, Araz \u00e7ay\u0131ndan ke\u00e7ib \u0130r\u0259van quberniyas\u0131na g\u0259lsinl\u0259r. Erm\u0259ni qo\u015funlar\u0131 bu k\u0259ndi m\u00fchasir\u0259y\u0259 al\u0131b, \u0259halini q\u0131r\u0131rlar. B\u0259db\u0259xt qurbanlar\u0131n qan\u0131n\u0131 m\u0259scidin hovuzuna ax\u0131tm\u0131\u015flar&#8230;S\u00fcrm\u0259li q\u0259zas\u0131nda da\u015f-da\u015f \u00fcst\u0259 qalmay\u0131b&#8230;<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Dig\u0259r q\u0259zalar\u0131n &#8211; Novo-B\u0259yazid, E\u00e7mi\u0259dzin v\u0259 \u0130r\u0259van q\u0259zalar\u0131n\u0131n m\u00fcs\u0259lmanlar\u0131n\u0131n v\u0259ziyy\u0259ti daha ac\u0131nacaql\u0131d\u0131r. Bu q\u0259zalarda q\u0131r\u011f\u0131nlar daha d\u0259h\u015f\u0259tli h\u0259yata ke\u00e7irilmi\u015fdir. Burada s\u00fcng\u00fcl\u0259rl\u0259 h\u00fccum v\u0259 bombardman edilm\u0259kl\u0259 \u0259sl m\u00fcharib\u0259 gedib. Q\u0259hr\u0259man o\u011fullar\u0131n say\u0259sind\u0259 erm\u0259nil\u0259rin h\u00fccumlar\u0131n\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131n \u201cQurd qap\u0131s\u0131\u201dnda al\u0131nmas\u0131 say\u0259sind\u0259 yaln\u0131z \u015e\u0259rur v\u0259 Nax\u00e7\u0131van salamat qalm\u0131\u015fd\u0131r&#8230;\u0130r\u0259van\u0131n v\u0259 q\u0259zalar\u0131n k\u00fctl\u0259vi sur\u0259td\u0259 Qarsa k\u00f6\u00e7\u0259n m\u00fcs\u0259lman \u0259halisinin v\u0259ziyy\u0259ti erm\u0259nil\u0259rin ora g\u0259lm\u0259sind\u0259n sonra daha da a\u011f\u0131rla\u015f\u0131b. Onlar Anadolu da\u011flar\u0131nda s\u0131\u011f\u0131nacaq axtarma\u011fa m\u0259cburdurlar. G\u00f6r\u00fcn\u00fcr, azsayl\u0131 erm\u0259ni xalq\u0131na \u0130r\u0259van quberniyas\u0131nda m\u00fcs\u0259lman \u0259haliy\u0259 t\u00f6r\u0259tdiyi d\u0259h\u015f\u0259tl\u0259rin miqyas\u0131 ki\u00e7ik g\u0259lir. Xaricd\u0259n ald\u0131qlar\u0131 k\u00f6m\u0259kl\u0259 da\u015fnaklar \u0130r\u0259van faci\u0259sini Qaraba\u011fda da t\u00f6r\u0259tm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Az\u0259rbaycandak\u0131 erm\u0259nil\u0259rin v\u0259ziyy\u0259ti il\u0259 \u0130r\u0259vandak\u0131 m\u00fcs\u0259lmanlar\u0131n v\u0259ziyy\u0259tini m\u00fcqayis\u0259 etm\u0259k maraql\u0131 olard\u0131. Erm\u0259nil\u0259r bizim respublikam\u0131zda tamh\u00fcquqlu v\u0259t\u0259nda\u015fd\u0131rlar. Onlar b\u00fct\u00fcn v\u0259t\u0259nda\u015f azadl\u0131qlar\u0131ndan istifad\u0259 edibl\u0259r, parlamentd\u0259 v\u0259 h\u00f6kum\u0259td\u0259 t\u0259msil olunublar, \u00f6vladlar\u0131n\u0131n t\u0259hsili \u00fc\u00e7\u00fcn d\u00f6vl\u0259t k\u00fclli miqdarda v\u0259sait x\u0259rcl\u0259yir, he\u00e7 kim onlara toxunmur v\u0259 dig\u0259r quberniyalarda \u00f6zl\u0259rin\u0259 s\u0131\u011f\u0131nacaq axtarm\u0131rlar. \u0130r\u0259van m\u00fcs\u0259lmanlar\u0131n\u0131n is\u0259 bir hiss\u0259si m\u0259hv edilmi\u015f, bir hiss\u0259si s\u0259p\u0259l\u0259nmi\u015fl\u0259r v\u0259 \u00f6zl\u0259rin\u0259 he\u00e7 yerd\u0259 s\u0131\u011f\u0131nacaq tapa bilmirl\u0259r.&#8221; Bu m\u0259qal\u0259 Az\u0259rbaycanda ya\u015fayan erm\u0259nil\u0259rl\u0259 \u0130r\u0259van quberniyas\u0131nda ya\u015fayan erm\u0259nil\u0259rin f\u0259rqini \u0259yani \u015f\u0259kild\u0259 ifad\u0259 edirdi.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">M\u0259qal\u0259d\u0259 ad\u0131\u00e7\u0259kil\u0259n Vedibasarla \u015e\u0259rurun s\u0259rh\u0259dind\u0259ki \u201cQurd qap\u0131s\u0131\u201dnda Araz-T\u00fcrk h\u00f6kum\u0259tinin \u00f6z\u00fcn\u00fcm\u00fcdafi\u0259 d\u0259st\u0259l\u0259ri il\u0259 polkovnik Doluxanovun komandanl\u0131\u011f\u0131nda erm\u0259ni h\u0259rbi hiss\u0259l\u0259ri qar\u015f\u0131la\u015fm\u0131\u015f v\u0259 erm\u0259nil\u0259r b\u00f6y\u00fck itki ver\u0259r\u0259k m\u0259\u011flub olmu\u015fdular. Bundan sonra erm\u0259ni hiss\u0259l\u0259ri D\u0259v\u0259li istiqam\u0259tind\u0259n B\u00f6y\u00fck Vedi \u00fcz\u0259rin\u0259 h\u00fccuma ke\u00e7irl\u0259r. D\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259r Qaralar, Cadq\u0131ran, \u015eirazl\u0131, Reyhanl\u0131 v\u0259 Av\u015far k\u0259ndl\u0259ri \u0259traf\u0131nda gedir. Erm\u0259nil\u0259r yen\u0259 b\u00f6y\u00fck itki ver\u0259r\u0259k geri \u00e7\u0259kilirl\u0259r. Bir m\u00fcdd\u0259t sakitlik olur. \u0130yulun 4-d\u0259 erm\u0259nil\u0259r polkovnik Aprosimovun komandanl\u0131\u011f\u0131nda \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc d\u0259f\u0259 B\u00f6y\u00fck Vedi \u00fcz\u0259rin\u0259 h\u00fccuma ke\u00e7irl\u0259r. Erm\u0259ni komandanl\u0131\u011f\u0131 vedilil\u0259rl\u0259 dan\u0131\u015f\u0131q aparmaq \u00fc\u00e7\u00fcn n\u00fcmay\u0259nd\u0259 g\u00f6nd\u0259rir. Dan\u0131\u015f\u0131qlar ged\u0259n zaman erm\u0259nil\u0259r f\u00fcrs\u0259td\u0259n istifad\u0259 edib ir\u0259lil\u0259yirl\u0259r. Vedilil\u0259r erm\u0259nil\u0259rd\u0259n geri \u00e7\u0259kilm\u0259yi t\u0259l\u0259b edirl\u0259r. Lakin erm\u0259nil\u0259r B\u00f6y\u00fck Vediy\u0259 do\u011fru ir\u0259lil\u0259dikd\u0259 vedilil\u0259r \u0259ks-h\u00fccuma ke\u00e7irl\u0259r. Erm\u0259nil\u0259r bir zabit v\u0259 42 s\u00fcvari itki ver\u0259r\u0259k meydandan qa\u00e7\u0131rlar. Vedilil\u0259r 4 pulemyot, 400 t\u00fcf\u0259ng, xeyli miqdarda sursat \u0259l\u0259 ke\u00e7irirl\u0259r. Bundan sonra Erm\u0259nistan m\u00fcdafi\u0259 nazirinin m\u00fcavini Dronun komandanl\u0131\u011f\u0131nda nizami ordu 4-c\u00fc d\u0259f\u0259 Vediy\u0259 h\u00fccum edir. Vedi qo\u015fununun komandan\u0131 Abbasqulu b\u0259y \u015eadlinski d\u00f6y\u00fc\u015f\u0259 \u0259lveri\u015fli m\u00f6vqey\u0259 malik olan Vedinin \u00f6z\u00fcnd\u0259 ba\u015flama\u011f\u0131 q\u0259rara al\u0131r. Erm\u0259nil\u0259r el\u0259 g\u00fcman edirl\u0259r ki, k\u0259nd bo\u015fal\u0131b, s\u00fcr\u0259tl\u0259 ir\u0259lil\u0259yirl\u0259r. Bu zaman vedilil\u0259r erm\u0259nil\u0259rin \u00f6zl\u0259rind\u0259n \u0259l\u0259 ke\u00e7irdikl\u0259ri pulemyotlarla at\u0259\u015f a\u00e7\u0131rlar. Bir saata yax\u0131n \u0259lb\u0259yaxa d\u00f6y\u00fc\u015f davam edir. Erm\u0259nil\u0259r 1000 d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fcd\u0259n art\u0131q (t\u0259qrib\u0259n \u0259sg\u0259rl\u0259rinin yar\u0131s\u0131n\u0131) itir\u0259r\u0259k Yuva k\u0259ndin\u0259 geri \u00e7\u0259kilirl\u0259r. Bu zaman ingilis komandanl\u0131\u011f\u0131 at\u0259\u015fk\u0259s t\u0259klif edir v\u0259 yenid\u0259n sakitlik ba\u015flay\u0131r.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u0130ngilis qo\u015funlar\u0131n\u0131n Qafqazdan \u00e7\u0259kilm\u0259sind\u0259n bir m\u00fcdd\u0259t sonra erm\u0259ni silahl\u0131 q\u00fcvv\u0259l\u0259ri quldurba\u015f\u0131 Yaponun komandanl\u0131\u011f\u0131nda Nax\u00e7\u0131van v\u0259 \u015e\u0259rur-D\u0259r\u0259l\u0259y\u0259z q\u0259zalar\u0131nda k\u00fctl\u0259vi q\u0131r\u011f\u0131nlar t\u00f6r\u0259dirl\u0259r. \u0130yulun sonu, avqustun \u0259vv\u0259lind\u0259 erm\u0259ni silahl\u0131 q\u00fcvv\u0259l\u0259ri D\u0259v\u0259li istiqam\u0259tind\u0259n yenid\u0259n h\u00fccuma ke\u00e7\u0259r\u0259k \u0259vv\u0259lc\u0259 \u015eirazl\u0131n\u0131, sonra is\u0259 qon\u015fu \u015eidli, Xalisa, Av\u015far, Cadq\u0131ran, Qaralar, Ki\u00e7ik Vedi, \u015e\u0131xlar k\u0259ndl\u0259rini v\u0259 \u018flim\u0259mm\u0259d k\u0259ndinin bir hiss\u0259sini \u0259l\u0259 ke\u00e7ir\u0259r\u0259k artilleriya vasit\u0259sil\u0259 evl\u0259ri darmada\u011f\u0131n edirl\u0259r. \u00d6z q\u00fcvv\u0259l\u0259rini c\u0259ml\u0259\u015fdirdikd\u0259n sonra erm\u0259ni ordusu Milli D\u0259r\u0259si istiqam\u0259tind\u0259n h\u00fccuma ke\u00e7\u0259r\u0259k \u00c7im\u0259nk\u0259ndi \u0259l\u0259 ke\u00e7irmi\u015f, oradan 5-ci d\u0259f\u0259 B\u00f6y\u00fck Vedi \u00fcz\u0259rin\u0259 h\u0259r\u0259k\u0259t\u0259 ke\u00e7mi\u015fdi. Erm\u0259ni ordusu 4000 d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fc itkisi ver\u0259r\u0259k Araz \u00e7ay\u0131 x\u0259tti boyunca m\u00f6vqe tutmu\u015fdu. Avqustun \u0259vv\u0259lind\u0259n etibar\u0259n \u0130qd\u0131r v\u0259 E\u00e7mi\u0259dzin q\u0259zalar\u0131 m\u00fcs\u0259lman k\u0259ndl\u0259rinin q\u0131r\u011f\u0131nlar\u0131 ba\u015flanm\u0131\u015fd\u0131. H\u0259min b\u00f6lg\u0259l\u0259rd\u0259 erm\u0259nil\u0259r 60 k\u0259ndi darmada\u011f\u0131n etmi\u015fdil\u0259r. Erm\u0259ni silahl\u0131 q\u00fcvv\u0259l\u0259rinin Vedibasarda t\u00f6r\u0259tdiyi q\u0131r\u011f\u0131nlara etiraz \u0259lam\u0259ti olaraq 12 iyul 1919-cu ild\u0259 Az\u0259rbaycan X\u0130N Erm\u0259nistan\u0131n Bak\u0131dak\u0131 diplomatik n\u00fcmay\u0259nd\u0259sin\u0259 etiraz notas\u0131 g\u00f6nd\u0259rmi\u015fdi. Notada Erm\u0259nistan qo\u015funlar\u0131n\u0131n B\u00f6y\u00fck Vedi, \u00c7im\u0259nk\u0259nd, Gelevan, Pa\u015fal\u0131 v\u0259 dig\u0259r m\u00fcs\u0259lmanlar\u0131n k\u0259ndl\u0259rini m\u00fchasir\u0259y\u0259 alaraq artilleriyadan at\u0259\u015f\u0259 tutdu\u011funu v\u0259 bunun m\u0259suliyy\u0259tinin Erm\u0259nistan h\u00f6kum\u0259tinin \u00fcz\u0259rin\u0259 d\u00fc\u015fd\u00fcy\u00fcn\u00fc bildirirdi.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Erm\u0259nistan\u0131n Az\u0259rbaycandak\u0131 diplomatik n\u00fcmay\u0259nd\u0259si T. Bekzadyan Az\u0259rbaycan\u0131n X\u0130N-\u0259 cavab notas\u0131nda bildirir ki, iyulun 12-d\u0259 Az\u0259rbaycan h\u00f6kum\u0259tinin B\u00f6y\u00fck Vedi rayonunda ba\u015f ver\u0259n hadis\u0259l\u0259rl\u0259 ba\u011fl\u0131 etiraz m\u0259ktubunu alm\u0131\u015fd\u0131r. O, Az\u0259rbaycan t\u0259r\u0259finin yanl\u0131\u015f informasiyaya malik oldu\u011funu v\u0259 hadis\u0259nin Erm\u0259nistan\u0131n m\u00fcbahis\u0259siz \u0259razisind\u0259 ba\u015f verdiyini bildirir. T. Bekzadyan guya iyulun 1-d\u0259 B\u00f6y\u00fck Vedi v\u0259 D\u0259v\u0259li k\u0259ndl\u0259ri aras\u0131nda 9 erm\u0259ni \u0259sg\u0259rinin v\u0259 12 erm\u0259ni k\u0259ndlisinin yerli m\u00fcs\u0259lmanlar t\u0259r\u0259find\u0259n q\u0259tl\u0259 yetirildiyini qeyd etm\u0259kl\u0259, erm\u0259nil\u0259rin t\u00f6r\u0259tdiyi Vedibasar q\u0259tliam\u0131na haqq qazand\u0131rma\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131r.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Az\u0259rbaycan\u0131n G\u00fcrc\u00fcstandak\u0131 diplomatik missiyas\u0131 avqustun 12-d\u0259 Az\u0259rbaycan h\u00f6kum\u0259tinin B\u00f6y\u00fck Vedi hadis\u0259l\u0259ri il\u0259 ba\u011fl\u0131 notas\u0131n\u0131n sur\u0259tini \u0130taliyan\u0131n h\u0259rbi missiyas\u0131na, Amerikan\u0131n C\u0259nubi Qafqazdak\u0131 missiyas\u0131na, Fransan\u0131n h\u0259rbi missiyas\u0131na, Britaniya qo\u015funlar\u0131n\u0131n C\u0259nubi Qafqazdak\u0131 missiyas\u0131na g\u00f6nd\u0259rmi\u015fdi. Lakin erm\u0259nil\u0259r \u0130r\u0259van quberniyas\u0131nda t\u00f6r\u0259tdikl\u0259ri q\u0131r\u011f\u0131nlara son qoymam\u0131\u015fd\u0131lar. \u018fksin\u0259, q\u0131r\u011f\u0131nlar E\u00e7mi\u0259dzin q\u0259zas\u0131nda daha sistematik xarakter alm\u0131\u015fd\u0131.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Az\u0259rbaycan h\u00f6kum\u0259tinin E\u00e7mi\u0259dzin q\u0259zas\u0131nda avqust-sentyabr aylar\u0131nda ba\u015f vermi\u015f hadis\u0259l\u0259rin istintaq edilm\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 t\u0259l\u0259bin\u0259 \u0259sas\u0259n Erm\u0259nistan h\u00f6kum\u0259tinin 16 oktyabr 1919-cu ild\u0259 Ali Komissar polkovnik Haskel\u0259 g\u00f6nd\u0259rdiyi m\u0259ktubunda \u0130r\u0259van quberniyas\u0131nda erm\u0259ni ordusunun t\u00f6r\u0259tdiyi q\u0131r\u011f\u0131nlara dolay\u0131s\u0131 il\u0259 haqq qazand\u0131r\u0131l\u0131rd\u0131. M\u0259ktubda deyilirdi: \u201cAvqustun \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 Nax\u00e7\u0131vanda v\u0259 \u015e\u0259rurda m\u00fcs\u0259lmanlar\u0131n \u0259halinin \u00fcsyan\u0131n ba\u015f qald\u0131rmas\u0131ndan sonra E\u00e7mi\u0259dzin q\u0259zas\u0131nda da Erm\u0259nistan h\u00f6kum\u0259ti \u0259leyhin\u0259 \u00fcsyanlara haz\u0131rl\u0131q bar\u0259d\u0259 m\u0259lumat daxil olub. Yerl\u0259rd\u0259n al\u0131nan m\u0259lumatlarda bildirilir ki, b\u00f6lg\u0259y\u0259 \u00e7oxlu sayda T\u00fcrkiy\u0259 v\u0259 Az\u0259rbaycan agentl\u0259ri g\u0259libl\u0259r v\u0259 ayr\u0131-ayr\u0131 t\u00fcrk zabitl\u0259ri m\u00fcs\u0259lman k\u0259ndl\u0259rin\u0259 topla\u015faraq \u0259haliy\u0259 Nax\u00e7\u0131van v\u0259 \u015e\u0259rur \u00fcsyanlar\u0131na qo\u015fulmaq \u00fc\u00e7\u00fcn h\u0259d\u0259-qorxu g\u0259lirl\u0259r.\u201d Daha sonra m\u0259ktubda qeyd edilirdi ki, \u00e7obank\u0259r\u0259lil\u0259r avqustun 19-da 4 erm\u0259ni polisini \u00f6ld\u00fcr\u00fcbl\u0259r. Avqustun 20-d\u0259 \u00fcsyan\u00e7\u0131 qarx\u0131nl\u0131lar k\u00f6rp\u00fcn\u00fc yand\u0131r\u0131blar. Avqustun 23-d\u0259 \u00fcsyan\u00e7\u0131lar\u0131n Qam\u0131\u015fl\u0131 k\u0259ndind\u0259n Qarx\u0131na ax\u0131\u015fd\u0131qlar\u0131, m\u00fcs\u0259lmanlar\u0131n Uluxanl\u0131da topla\u015fd\u0131qlar\u0131, avqustun 26-da K\u0259rimarx k\u0259ndinin tatarlar\u0131n\u0131n da \u00fcsyan\u00e7\u0131lara qo\u015fuldu\u011fu qeyd edilirdi. Guya Qurduqlu (sonralar Hoktemberyan) rayonunda i\u011fti\u015fa\u015flar\u0131n baiskar\u0131 Canfida v\u0259 \u0130yd\u0259li k\u0259ndl\u0259rinin tatarlar\u0131 olublarm\u0131\u015f. Canfida k\u0259ndinin m\u00fcs\u0259lmanlar\u0131n\u0131 Erm\u0259nistan h\u00f6kum\u0259tin\u0259 tabe olma\u011f\u0131 t\u0259l\u0259b etdikd\u0259 at\u0131\u015fma ba\u015f verdiyi, bir ne\u00e7\u0259 erm\u0259ni milisionerinin yaraland\u0131\u011f\u0131, 16 tatar\u0131n \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fcy\u00fc, K\u0259rimax k\u0259ndinin \u0259li silah tutan ki\u015fil\u0259rinin k\u0259ndi t\u0259rk ed\u0259r\u0259k \u00fcsyan\u00e7\u0131lara qo\u015fulduqlar\u0131ndan 480 qad\u0131n, qoca v\u0259 u\u015faq k\u0259ndd\u0259n s\u00fcr\u00fcld\u00fcy\u00fc (\u0259slind\u0259 girov g\u00f6t\u00fcr\u00fcld\u00fcy\u00fc-N.M) h\u0259min m\u0259ktubda etiraf edilmi\u015fdi.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Himay\u0259\u00e7ilik Nazirliyinin Erm\u0259nistandak\u0131 m\u00fcv\u0259kkili Teymur b\u0259y Makinskinin 11 noyabr 1919-cu ild\u0259 Himay\u0259\u00e7ilik Nazirliyin\u0259 m\u0259ruz\u0259sind\u0259 Erm\u0259nistan h\u00f6kum\u0259tinin \u0259sl simas\u0131 a\u00e7\u0131l\u0131rd\u0131: \u201c1918-ci ilin fevral\u0131ndan davam ed\u0259n q\u0131r\u011f\u0131nlar n\u0259tic\u0259sind\u0259 0,5 milyon \u0259hali dil\u0259n\u00e7i v\u0259ziyy\u0259tin\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcb. (Nax\u00e7\u0131van q\u0259zas\u0131ndan, \u015e\u0259rur m\u0259nt\u0259q\u0259sind\u0259n, S\u00fcrm\u0259li m\u0259nt\u0259q\u0259sinin 2-3-c\u00fc polis sah\u0259l\u0259rind\u0259n v\u0259 Z\u0259ngibasar rayonundan ba\u015fqa). H\u0259min \u0259razil\u0259rd\u0259 m\u00fcs\u0259lman \u0259hli h\u0259r \u015feyini itirib. Da\u011f\u0131nt\u0131ya m\u0259ruz qoyulan rayonlarda \u0259hali 200 min n\u0259f\u0259rd\u0259n art\u0131qd\u0131r. Onlar x\u0259st\u0259likd\u0259n v\u0259 acl\u0131qdan m\u0259hv olurlar, d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 talanlara v\u0259 q\u0131r\u011f\u0131nlara m\u0259ruz qal\u0131blar. Bu kateqoriyaya \u0130r\u0259van \u015f\u0259h\u0259rinin m\u00fcs\u0259lmanlar\u0131, Z\u0259ngibasar\u0131n G\u00f6yk\u00fcmb\u0259t, Arbat, A\u011fcaq\u0131\u015flaq v\u0259 \u00c7arbax k\u0259ndl\u0259ri aiddir. Q\u0259ti dem\u0259k olar ki, \u00f6l\u0259nl\u0259rin say\u0131 100-120 min n\u0259f\u0259rdir. 50 min n\u0259f\u0259r Az\u0259rbaycana qa\u00e7q\u0131n kimi g\u0259lib. T\u0259qrib\u0259n bir o q\u0259d\u0259r \u0130r\u0259vanda, Z\u0259ngibasar rayonunda, S\u00fcrm\u0259li q\u0259zas\u0131n\u0131n 2 m\u0259nt\u0259q\u0259sind\u0259 v\u0259 E\u00e7mi\u0259dzind\u0259 ya\u015fay\u0131rlar. Qalan qa\u00e7q\u0131nlar Nax\u00e7\u0131van q\u0259zas\u0131na, \u015e\u0259rur m\u0259nt\u0259q\u0259sin\u0259, S\u00fcrm\u0259li q\u0259zas\u0131n\u0131n 3-c\u00fc sah\u0259sin\u0259 v\u0259 Qars vilay\u0259tinin Qa\u011f\u0131zman dair\u0259sin\u0259 s\u0131\u011f\u0131n\u0131blar. B\u0259zil\u0259ri Maku xanl\u0131\u011f\u0131na v\u0259 T\u00fcrkiy\u0259 \u0259razisin\u0259 k\u00f6\u00e7\u00fcbl\u0259r. \u0130ndiki m\u0259qamda 50 min n\u0259f\u0259r\u0259 \u0259rzaq yard\u0131m\u0131 (un, tax\u0131l v\u0259 \u00e7\u00f6r\u0259k \u015f\u0259klind\u0259) g\u00f6st\u0259rilm\u0259lidir.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u0130r\u0259van \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 acl\u0131q ke\u00e7ir\u0259n \u0259halinin say\u0131 8 min n\u0259f\u0259rdir.\u201d<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">1919-cu il noyabr\u0131n 23-d\u0259 Tiflisd\u0259 \u00fc\u00e7 C\u0259nubi Qafqaz respublikas\u0131n\u0131n t\u0259msil\u00e7il\u0259rinin i\u015ftirak\u0131 il\u0259 s\u00fclh konfrans\u0131 ke\u00e7irilmi\u015fdi. Erm\u0259nistanla Az\u0259rbaycan aras\u0131nda ba\u011flanan sazi\u015fi Az\u0259rbaycan v\u0259 Erm\u0259nistan\u0131n ba\u015f nazirl\u0259ri N. Yusifb\u0259yli v\u0259 A. Xatisov, t\u0259minat\u00e7\u0131 sif\u0259ti il\u0259 AB\u015e t\u0259r\u0259find\u0259n C. Rey v\u0259 G\u00fcrc\u00fcstan\u0131n xarici i\u015fl\u0259r naziri E.Gege\u00e7kori imzalam\u0131\u015fd\u0131lar. Sazi\u015fd\u0259 Erm\u0259nistan v\u0259 Az\u0259rbaycan h\u00f6kum\u0259tl\u0259ri raz\u0131l\u0131\u011fa g\u0259lmi\u015fdil\u0259r ki, bundan sonra silaha \u0259l atmayacaqlar, h\u0259r iki h\u00f6kum\u0259t Z\u0259ng\u0259zura ged\u0259n yollar\u0131n a\u00e7\u0131lmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259dbirl\u0259r g\u00f6r\u0259c\u0259k, s\u0259rh\u0259d m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri d\u0259 daxil olmaqla b\u00fct\u00fcn m\u00fcbahis\u0259li probleml\u0259r s\u00fclh konfrans\u0131n\u0131n q\u0259rar\u0131na q\u0259d\u0259r yaln\u0131z s\u00fclh yolu il\u0259 h\u0259ll edil\u0259c\u0259k, bar\u0131\u015f\u0131q \u0259ld\u0259 edilm\u0259dikd\u0259 polkovnik Ceyms Rey m\u00fcnsifl\u0259r m\u0259hk\u0259m\u0259si sif\u0259tind\u0259 t\u0259dbirl\u0259r g\u00f6r\u0259c\u0259k, dan\u0131\u015f\u0131qlar aparmaq \u00fc\u00e7\u00fcn iki \u00f6lk\u0259 b\u0259rab\u0259r sayda n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259r se\u00e7\u0259c\u0259k v\u0259 m\u00fcbahis\u0259li m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r m\u00fczakir\u0259 edil\u0259c\u0259k, t\u0259r\u0259fl\u0259r bu sazi\u015fin m\u00fcdd\u0259alar\u0131na vicdanla \u0259m\u0259l ed\u0259c\u0259kl\u0259r. Lakin \u0259vv\u0259ll\u0259r oldu\u011fu kimi, bu d\u0259f\u0259 d\u0259 erm\u0259nil\u0259r yaranm\u0131\u015f f\u00fcrs\u0259td\u0259n istifad\u0259 ed\u0259r\u0259k yeni-yeni Az\u0259rbaycan \u0259razil\u0259rini i\u015f\u011fal etdil\u0259r.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Xarici i\u015fl\u0259r naziri M.Y. C\u0259f\u0259rov dekabr\u0131n 3-d\u0259 Erm\u0259nistan X\u0130N-n\u0259 g\u00f6nd\u0259rdiyi teleqramda bildirir ki, noyabr\u0131n 23-d\u0259 Az\u0259rbaycan h\u00f6kum\u0259ti il\u0259 Erm\u0259nistan h\u00f6kum\u0259ti aras\u0131nda raz\u0131la\u015fma \u0259ld\u0259 edilib ki, h\u0259rbi toqqu\u015fmalar d\u0259rhal dayand\u0131r\u0131ls\u0131n v\u0259 b\u00fct\u00fcn m\u00fcbahis\u0259li m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r Erm\u0259nistan \u2013 Az\u0259rbaycan s\u00fclh konfrans\u0131n\u0131n s\u0259r\u0259ncam\u0131na verilsin. Buna baxmayaraq, indic\u0259 m\u0259lumat al\u0131n\u0131b ki, sizin h\u00f6kum\u0259tin qo\u015funlar\u0131 Z\u0259ng\u0259zur q\u0259zas\u0131n\u0131n Ox\u00e7upir, Davidan, Atq\u0131z, \u015e\u0259b\u0259d\u0259k, Ani\u015fu v\u0259 Qu\u015f\u00e7ular k\u0259ndl\u0259rini da\u011f\u0131d\u0131b k\u00fctl\u0259vi q\u0131r\u011f\u0131nlar t\u00f6r\u0259dib. Gir\u0259tag v\u0259 onun \u0259traf k\u0259ndl\u0259ri m\u00fchasir\u0259y\u0259 al\u0131n\u0131b v\u0259 \u0259trafla \u0259laq\u0259l\u0259ri k\u0259silib. D\u0259r\u0259l\u0259y\u0259z q\u0259zas\u0131nda is\u0259 K\u00f6\u00e7b\u0259y, Q\u0131s\u0131r, Martiros, Qayal\u0131, Leyliqa\u00e7an, V\u0259lyalar, G\u00f6y\u0259r\u00e7in, \u00c7imk\u0259nd v\u0259 \u0130tdil k\u0259ndl\u0259rin\u0259 h\u00fccum zaman\u0131 300 ki\u015fi \u00f6ld\u00fcr\u00fcl\u00fcb v\u0259 30 qad\u0131n \u0259sir g\u00f6t\u00fcr\u00fcl\u00fcb. H\u0259min istiqam\u0259td\u0259 nizami qo\u015funlar\u0131n g\u00f6nd\u0259rilm\u0259si davam edir. Az\u0259rbaycan h\u00f6kum\u0259ti ad\u0131ndan t\u0259l\u0259b edir ki, qo\u015funlar\u0131n g\u00f6nd\u0259rilm\u0259sini d\u0259rhal dayand\u0131rs\u0131n v\u0259 m\u00fcs\u0259lman k\u0259ndl\u0259rinin da\u011f\u0131d\u0131lmas\u0131na son qoysun. Lakin erm\u0259ni t\u0259r\u0259fi Az\u0259rbaycan t\u0259r\u0259finin t\u0259l\u0259bl\u0259rin\u0259 m\u0259h\u0259l qoymadan i\u015f\u011fal\u0131 davam etdirmi\u015f v\u0259 1920-ci ilin yanvar\u0131nda Z\u0259ng\u0259zurun b\u00fct\u00fcn k\u0259ndl\u0259rinin i\u015f\u011fal\u0131n\u0131 ba\u015fa \u00e7atd\u0131rm\u0131\u015fd\u0131.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Himay\u0259\u00e7ilik Nazirliyinin m\u00fcv\u0259kkili Makinskinin v\u0259 doktor Q\u0259nizad\u0259nin 21 dekabr 1919-cu ild\u0259 nazirliy\u0259 g\u00f6nd\u0259rdikl\u0259ri hesabatlar \u0259sas\u0131nda haz\u0131rlanan m\u0259ruz\u0259d\u0259 bildirilirdi ki, 1919-cu ilin pay\u0131z\u0131na q\u0259d\u0259r \u0130r\u0259van quberniyas\u0131nda v\u0259 C\u0259nub-Q\u0259rbi Az\u0259rbaycanda qa\u00e7q\u0131nlar\u0131n say\u0131 150 min\u0259 \u00e7at\u0131r. \u0130r\u0259van q\u0259zas\u0131nda 25 mind\u0259n art\u0131q, E\u00e7mi\u0259dzin q\u0259zas\u0131nda da bir o q\u0259d\u0259r, \u0130r\u0259van \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 13 min qa\u00e7q\u0131n v\u0259 yerli \u0259hali toplan\u0131b. Novo-B\u0259yazid q\u0259zas\u0131nda G\u00f6y\u00e7\u0259 g\u00f6l\u00fcn\u00fcn \u015f\u0259rq sahili istisna olmaqla m\u00fcs\u0259lman qalmay\u0131b. Haz\u0131rda b\u00fct\u00fcn qa\u00e7q\u0131nlar\u0131n say\u0131 70-80 min aras\u0131ndad\u0131r v\u0259 onlar \u0259sas\u0259n B\u00f6y\u00fck Vedi, Aral\u0131q, Ba\u015fk\u0259nd, Yengic\u0259 v\u0259 Nax\u00e7\u0131vanda c\u0259ml\u0259\u015fibl\u0259r. Makinski qa\u00e7q\u0131nlar\u0131n v\u0259ziyy\u0259tinin h\u0259ddind\u0259n art\u0131q a\u011f\u0131r oldu\u011funu, \u00e7\u00f6r\u0259k tap\u0131lmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, m\u00fcs\u0259lman k\u0259ndl\u0259rind\u0259 T\u00fcrkiy\u0259d\u0259n g\u0259l\u0259n erm\u0259ni qa\u00e7q\u0131nlar\u0131n\u0131n m\u0259skunla\u015fd\u0131\u011f\u0131n\u0131, ev sahibl\u0259rinin is\u0259 evsiz-e\u015fiksiz, ac-yalavac qald\u0131qlar\u0131n\u0131 bildirir.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">M\u0259ruz\u0259d\u0259 h\u0259m\u00e7inin t\u0259kc\u0259 1919-cu ilin avqustun 2-ci yar\u0131s\u0131nda E\u00e7mi\u0259dzin, Novo-B\u0259yazid v\u0259 S\u00fcrm\u0259li q\u0259zalar\u0131nda 50-d\u0259n art\u0131q m\u00fcs\u0259lman k\u0259ndinin da\u011f\u0131d\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u00f6z \u0259ksini tapm\u0131\u015fd\u0131.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Az\u0259rbaycan\u0131n G\u00fcrc\u00fcstandak\u0131 diplomatik n\u00fcmay\u0259nd\u0259sinin himay\u0259\u00e7ilik nazirin\u0259 g\u00f6nd\u0259rdiyi m\u0259ktubda dekabr\u0131n 20-d\u0259 Tiflisd\u0259 \u0130r\u0259van quberniyas\u0131 v\u0259 Qars vilay\u0259tind\u0259n g\u0259l\u0259n qa\u00e7q\u0131nlar\u0131n s\u00f6yl\u0259dikl\u0259rin\u0259 \u0259sas\u0259n t\u0259rtib edilmi\u015f protokolun m\u0259tni \u0259ks olunub. Protokolda qeyd olunur ki, qa\u00e7q\u0131nlara yard\u0131m g\u00f6st\u0259rilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn Himay\u0259\u00e7ilik Nazirliyinin S\u0259naind\u0259, Aleksandropolda (G\u00fcmr\u00fc), Qars vilay\u0259tind\u0259 v\u0259 Uluxanl\u0131 stansiyas\u0131nda qa\u00e7q\u0131nlar\u0131n q\u0259bulu v\u0259 g\u00f6nd\u0259rilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn m\u0259nt\u0259q\u0259l\u0259r a\u00e7\u0131lmal\u0131d\u0131r. \u018fbd\u00fcrr\u0259him b\u0259y Haqverdiyevin, n\u00fcmay\u0259nd\u0259liyin \u0259m\u0259kda\u015flar\u0131 Teymur b\u0259y Makinskinin v\u0259 N\u0259srulla \u015eeyxovun verdikl\u0259ri m\u0259lumata g\u00f6r\u0259, Araz v\u0259 Tarasum \u00e7aylar\u0131n\u0131n o biri sahilind\u0259, Uluxanl\u0131 stansiyas\u0131ndan 17 verst m\u0259saf\u0259d\u0259, daha t\u0259hl\u00fck\u0259siz yerd\u0259 mal-m\u00fclk\u00fc talan edilmi\u015f v\u0259 tamamil\u0259 yand\u0131r\u0131lm\u0131\u015f 50 min qa\u00e7q\u0131n topla\u015fm\u0131\u015fd\u0131r. N\u00fcmay\u0259nd\u0259liyin s\u0259r\u0259ncam\u0131nda 14 n\u0259f\u0259r \u0259m\u0259kda\u015f var ki, onlar\u0131n da v\u0259zif\u0259si \u0130r\u0259vandak\u0131 qa\u00e7q\u0131nlar\u0131 himay\u0259 ed\u0259r\u0259k, onlar\u0131 g\u00f6nd\u0259rm\u0259kd\u0259n ibar\u0259tdir. \u0130r\u0259vandan 20 verstd\u0259n art\u0131q uzaq m\u0259saf\u0259d\u0259 olan qa\u00e7q\u0131nlar\u0131n is\u0259 taleyin h\u00f6km\u00fcn\u0259 burax\u0131ld\u0131qlar\u0131 protokolda qeyd edilirdi.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Erm\u0259nistan ordusunun n\u00f6vb\u0259ti h\u0259d\u0259fi \u00f6z\u00fcn\u00fcm\u00fcdafi\u0259 d\u0259st\u0259l\u0259rinin g\u00fccl\u00fc oldu\u011fu Z\u0259ngibasar b\u00f6lg\u0259si idi. Az\u0259rbaycan X\u0130N-in dekabr\u0131n 27-d\u0259 Erm\u0259nistan X\u0130N-n\u0259 g\u00f6nd\u0259rdiyi teleqramda deyilirdi: \u201cBu g\u00fcn ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z m\u0259lumata g\u00f6r\u0259 dekabr\u0131n 21-d\u0259 Erm\u0259nistan h\u00f6kum\u0259ti Z\u0259ngibasar rayonunun m\u00fcs\u0259lmanlar\u0131na qar\u015f\u0131 h\u0259rbi \u0259m\u0259liyyatlara ba\u015flay\u0131b. H\u0259min g\u00fcn Qar\u011fabazar k\u0259ndi talan edilib v\u0259 da\u011f\u0131d\u0131l\u0131b. Ay\u0131n 22-d\u0259 h\u0259min aqib\u0259ti Uluxanl\u0131 k\u0259ndi ya\u015fay\u0131b. \u0130ndi d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259r \u00c7obank\u0259r\u0259 v\u0259 Qaraq\u0131\u015flaq k\u0259ndl\u0259rind\u0259 gedir. \u018fg\u0259r bunlar do\u011frudursa, dem\u0259li Erm\u0259nistan h\u00f6kum\u0259ti dan\u0131\u015f\u0131qlar\u0131 pozub.\u201d Az\u0259rbaycan X\u0130N Erm\u0259nistan X\u0130N-\u0259 Z\u0259ngibasar\u0131n m\u00fcs\u0259lman k\u0259ndl\u0259rin\u0259 erm\u0259ni h\u00fccumlar\u0131n\u0131 dayand\u0131rmaq haqq\u0131nda teleqram\u0131n sur\u0259tini Fransan\u0131n v\u0259 \u0130taliyan\u0131n h\u0259rbi missiyalar\u0131na v\u0259 m\u00fctt\u0259fiq d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin Qafqazdak\u0131 Ali Komissar\u0131na v\u0259 Britaniyan\u0131n Ali Komissar\u0131na da g\u00f6nd\u0259rmi\u015fdi.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Az\u0259rbaycan\u0131n Erm\u0259nistandak\u0131 diplomatik n\u00fcmay\u0259nd\u0259sind\u0259n Mir Mahmud Mirbabayev 25 yanvar 1920-ci ild\u0259 Az\u0259rbaycan X\u0130N-\u0259 g\u00f6nd\u0259rdiyi m\u0259xfi m\u0259ktubunda g\u00f6st\u0259rirdi ki, \u201cerm\u0259ni silahl\u0131 birl\u0259\u015fm\u0259l\u0259ri Z\u0259ng\u0259zuru m\u00fcs\u0259lmanlardan tamamil\u0259 t\u0259mizl\u0259m\u0259kl\u0259 Paris S\u00fclh Konfrans\u0131n\u0131 fakt qar\u015f\u0131s\u0131nda qoymaq ist\u0259yirl\u0259r. Z\u0259ng\u0259zurda Ox\u00e7u, \u015eabadin v\u0259 G\u0131\u011f\u0131 d\u0259r\u0259sind\u0259ki k\u0259ndl\u0259ri viran qoyan erm\u0259nil\u0259rin m\u0259qs\u0259di Ordubad istiqam\u0259tind\u0259 ir\u0259lil\u0259yib \u018fylisd\u0259ki q\u00fcvv\u0259l\u0259rl\u0259 birl\u0259\u015fdikd\u0259n sonra Nax\u00e7\u0131van\u0131 \u0259l\u0259 ke\u00e7irm\u0259kdir.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Vedibasar hadis\u0259l\u0259rind\u0259n sonra general Dro (Drastamat Kananyan) E\u00e7mi\u0259dzin v\u0259 S\u00fcrm\u0259li q\u0259zalar\u0131n\u0131n r\u0259isi t\u0259yin edilmi\u015fdir. \u00c7ox ke\u00e7m\u0259di ki, 60-dan art\u0131q m\u00fcs\u0259lman k\u0259ndi tar-mar edildi v\u0259 \u0259halisi q\u0259tl\u0259 yetirildi. Oradan o, Z\u0259ng\u0259zura yollan\u0131r.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u0130ran t\u0259r\u0259fi ingilisl\u0259r v\u0259 erm\u0259nil\u0259rl\u0259 \u0259laq\u0259y\u0259 gir\u0259r\u0259k, b\u00f6y\u00fck \u015firnikl\u0259ndirici v\u0259dl\u0259r verm\u0259kl\u0259 nax\u00e7\u0131vanl\u0131lar\u0131 \u0130rana k\u00f6\u00e7\u00fcrm\u0259y\u0259 t\u0259\u015fviq edir ki, Nax\u00e7\u0131van z\u0259ifl\u0259sin v\u0259 erm\u0259nil\u0259r oraya soxulmaq imkan\u0131 qazans\u0131nlar. Nax\u00e7\u0131van t\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n f\u0259aliyy\u0259ti (Milli \u015eura v\u0259 yaxud Araz-T\u00fcrk h\u00f6kum\u0259ti n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulur-N.M.) B\u00f6y\u00fck Vedi v\u0259 Aral\u0131q rayonlar\u0131n\u0131 \u0259hat\u0259 edir, Z\u0259ngibasarla \u0259laq\u0259 qurulub. S\u00fcrm\u0259li v\u0259 E\u00e7mi\u0259dzind\u0259 t\u00f6r\u0259dil\u0259n q\u0131r\u011f\u0131nlardan sonra Z\u0259ngibasar \u0259halisi silahlanmaq m\u0259cburiyy\u0259tind\u0259 qalm\u0131\u015f v\u0259 h\u0259rbi t\u0259liml\u0259r ke\u00e7irm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259limat\u00e7\u0131lar d\u0259v\u0259t etmi\u015fdir.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Z\u0259ngibasarda 12 k\u0259ndd\u0259 tamamil\u0259 m\u00fcs\u0259lmanlar ya\u015fay\u0131rlar v\u0259 \u0130r\u0259vandan 8-12 verst m\u0259saf\u0259d\u0259 yerl\u0259\u015firl\u0259r v\u0259 bir ucu Araz \u00e7ay\u0131na \u00e7at\u0131r.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">T\u0259qrib\u0259n, dekabr\u0131n 20-d\u0259 erm\u0259nil\u0259r Kolan\u0131 k\u0259ndin\u0259 h\u00fccum edib, \u0259halini k\u0259ndd\u0259n \u00e7\u0131xarmaq ist\u0259mi\u015fl\u0259r. Bu k\u0259ndd\u0259 800 m\u00fcs\u0259lman qa\u00e7q\u0131n \u00fc\u00e7\u00fcn Amerikan\u0131n qida m\u0259nt\u0259q\u0259si f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rir. Sonra erm\u0259nil\u0259r Qar\u011fabazar k\u0259ndin\u0259 h\u00fccum etmi\u015fl\u0259r.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Dekabr\u0131n 28-d\u0259 erm\u0259nil\u0259r E\u00e7mi\u0259dzin q\u0259zas\u0131n\u0131n \u018fk\u0259r\u0259k k\u0259ndini da\u011f\u0131tm\u0131\u015flar. M\u0259n amerikal\u0131larla oraya getdim. \u018fhalinin \u0259mlak\u0131n\u0131 v\u0259 z\u0259r\u0259r\u00e7\u0259k\u0259nl\u0259ri aparm\u0131\u015flar. 8 \u00f6l\u00fc v\u0259 5 yaral\u0131 a\u015fkar etdik, bir \u00e7oxlar\u0131n\u0131n aqib\u0259ti is\u0259 h\u0259l\u0259 d\u0259 m\u0259lum deyil. 10 g\u00fcn ke\u00e7m\u0259mi\u015f erm\u0259nil\u0259r Hax\u0131s k\u0259ndin\u0259 h\u00fccum etmi\u015fl\u0259r. Toxan\u015fal\u0131 k\u0259ndi ikinci d\u0259f\u0259 h\u00fccuma m\u0259ruz qal\u0131b. \u0130r\u0259van \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 m\u00fcs\u0259lmanlar\u0131n v\u0259ziyy\u0259ti daha a\u011f\u0131rd\u0131r: m\u00fcs\u0259lman ma\u011fazalar\u0131 yoxdur, evl\u0259r da\u011f\u0131d\u0131l\u0131b, t\u0259hl\u00fck\u0259siz ya\u015fay\u0131\u015f \u00fc\u00e7\u00fcn he\u00e7 bir z\u0259man\u0259t yoxdur.&#8221;<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Az\u0259rbaycan Parlamentinin 5 yanvar 1920-ci ild\u0259 ke\u00e7iril\u0259n iclas\u0131nda qa\u00e7q\u0131nlar\u0131n m\u0259s\u0259l\u0259si m\u00fczakir\u0259 edilmi\u015f, Erm\u0259nistandan 300 min qa\u00e7q\u0131n\u0131n g\u0259ldiyi qeyd olunmu\u015fdur.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Az\u0259rbaycan\u0131n Erm\u0259nistandak\u0131 diplomatik n\u00fcmay\u0259nd\u0259liyinin Erm\u0259nistan X\u0130N nazirin\u0259 g\u00f6nd\u0259rdiyi 12 fevral 1920-ci il tarixli m\u00fcraci\u0259td\u0259 deyilirdi ki, fevral\u0131n 6-dan 7-n\u0259 ke\u00e7\u0259n gec\u0259 erm\u0259nil\u0259r Uluxanl\u0131 stansiyas\u0131ndan 5-6 verst m\u0259saf\u0259d\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n Qar\u011fabazar k\u0259ndin\u0259 h\u00fccum etmi\u015fl\u0259r. \u018fhali vahim\u0259 i\u00e7\u0259risind\u0259 m\u00fcxt\u0259lif s\u0259mt\u0259 \u00fcz tutmu\u015fdur. 7-si s\u0259h\u0259r erm\u0259nil\u0259r k\u0259ndi \u0259l\u0259 ke\u00e7irmi\u015f, onu talam\u0131\u015f, m\u00fcxt\u0259lif t\u0259r\u0259fl\u0259rd\u0259n k\u0259ndi yand\u0131rm\u0131\u015f v\u0259 \u00e7\u0259kilmi\u015fl\u0259r. K\u0259ndd\u0259n 13 ki\u015fini, 34 qad\u0131n\u0131, 26 u\u015fa\u011f\u0131 \u00f6ld\u00fcrm\u00fc\u015fl\u0259r. 38 ki\u015fini v\u0259 15 u\u015fa\u011f\u0131 \u00f6zl\u0259ri il\u0259 aparm\u0131\u015flar. K\u0259nd\u0259 vurulan ziyan\u0131n miqyas\u0131 t\u0259qrib\u0259n 15 milyondur. Erm\u0259nil\u0259rin geri \u00e7\u0259kilm\u0259sind\u0259n sonra sa\u011f qalanlar k\u0259nd\u0259 qay\u0131tm\u0131\u015flar ki, meyitl\u0259ri d\u0259fn etsinl\u0259r. Erm\u0259nil\u0259r m\u00fcxt\u0259lif m\u00f6vqel\u0259rd\u0259n k\u0259ndi at\u0259\u015f\u0259 tutur v\u0259 imkan vermirl\u0259r ki, \u00e7\u00f6ll\u0259r\u0259 s\u0259p\u0259l\u0259nmi\u015f meyitl\u0259ri y\u0131\u011fs\u0131nlar.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u0130r\u0259van qrupunun r\u0259hb\u0259ri \u015eelkovnikovun 8 mart 1920-ci ild\u0259 Erm\u0259nistan qo\u015funlar\u0131n\u0131n komandan\u0131na g\u00f6nd\u0259rdiyi m\u0259ktubunda bildirilirdi ki, Z\u0259ngibasar m\u00fcs\u0259lmanlar\u0131n\u0131n tutduqlar\u0131 m\u00f6vqenin t\u0259hdidedici v\u0259 \u0130r\u0259van \u015f\u0259h\u0259rin\u0259 yax\u0131n olmas\u0131n\u0131 n\u0259z\u0259r\u0259 alaraq t\u0259rksilah \u0259m\u0259liyyat\u0131n\u0131n ke\u00e7irilm\u0259si v\u0259 onlar\u0131n diz \u00e7\u00f6kd\u00fcr\u00fclm\u0259si z\u0259ruridir. \u018fg\u0259r diplomatik t\u0259sirl\u0259r n\u0259tic\u0259siz qalsa, onda h\u0259rbi g\u00fcc\u0259 \u0259l atmaq v\u0259 h\u0259min \u0259razinin \u0259halisini zor g\u00fcc\u00fcn\u0259 k\u00f6\u00e7\u00fcrm\u0259k v\u0259 Z\u0259ngibasar rayonunu m\u00fcs\u0259lman elementl\u0259rind\u0259n tamamil\u0259 t\u0259mizl\u0259m\u0259k laz\u0131m g\u0259l\u0259c\u0259k.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">O bildirirdi: \u201cBunun \u00fc\u00e7\u00fcn 2 min s\u00fcng\u00fc (\u0259sg\u0259r), 2 batalyon v\u0259 100 atl\u0131 laz\u0131md\u0131r. \u018fsas z\u0259rb\u0259 (1 s\u00fcng\u00fc v\u0259 1 batalyon) \u0130r\u0259van-Parak\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n c\u0259nub v\u0259 c\u0259nub-q\u0259rb istiqam\u0259td\u0259n endirilm\u0259lidir. Bu \u0259m\u0259liyyata yard\u0131m \u00fc\u00e7\u00fcn q\u0131sa cinah z\u0259rb\u0259l\u0259ri Qarx\u0131n t\u0259r\u0259fd\u0259n v\u0259 A\u011fh\u0259mz\u0259li t\u0259r\u0259fd\u0259n (1 batalyon, 300 s\u00fcng\u00fc v\u0259 1 artilleriya taboru) endirilm\u0259lidir.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Z\u0259ngibasar\u0131 bu yolla S\u00fcleyman-Diz\u0259-Ramazan x\u0259tti boyunca s\u0131x\u0131\u015fd\u0131r\u0131b \u00e7\u0131xarmaq laz\u0131md\u0131r.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Bu \u0259m\u0259liyyat\u0131 ke\u00e7irm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn 600 s\u00fcng\u00fc 2-ci piyada polkunda, 150 s\u00fcng\u00fc is\u0259 x\u00fcsusi s\u0259rh\u0259d briqadas\u0131nda vard\u0131r. \u00c7at\u0131\u015fmayan 1250 s\u00fcng\u00fcn\u00fc is\u0259 t\u0259cili olaraq Nuxal\u0131lardan v\u0259 \u018fr\u0259\u015flil\u0259rd\u0259n ayr\u0131ca nizami batalyonlar da k\u00f6m\u0259y\u0259 g\u0259l\u0259 bil\u0259r&#8230;<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">D\u0259st\u0259 kifay\u0259t q\u0259d\u0259r texniki vasit\u0259l\u0259rl\u0259, rabit\u0259 vasit\u0259l\u0259ri il\u0259 y\u00fck ma\u015f\u0131nlar\u0131 v\u0259 \u0259rzaqla t\u0259chiz edilm\u0259lidir. B\u00fct\u00fcn sadalananlarla t\u0259min edildikd\u0259n sonra yaln\u0131z Da\u015fburun-H\u0259s\u0259n xan-Ramazan istiqam\u0259tind\u0259 \u0259m\u0259liyyatlara ba\u015flay\u0131b Q\u0259m\u0259rli v\u0259 \u0130qd\u0131r d\u0259st\u0259l\u0259ri il\u0259 m\u00f6hk\u0259m \u0259laq\u0259 qurmaq, bununla da m\u00fcs\u0259lmanlar\u0131n \u015fimal x\u0259tti boyunca \u0259laq\u0259l\u0259rini k\u0259sm\u0259k olar. Hesab edir\u0259m ki, s\u00fcng\u00fcl\u0259rin say\u0131n\u0131 3000-\u0259 \u00e7atd\u0131rmaq laz\u0131md\u0131r.&#8221;<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Erm\u0259nistan qo\u015funlar\u0131n\u0131n komandan\u0131 Nazarbekov m\u00fcdafi\u0259 nazirin\u0259 g\u00f6nd\u0259rdiyi 10 mart tarixli cavab m\u0259ktubunda general \u015eelkovnikovun Z\u0259ngibasar tatarlar\u0131n\u0131n t\u0259rksilah edilm\u0259si plan\u0131 il\u0259 tamamil\u0259 raz\u0131 oldu\u011funu bildirir. \u018fm\u0259liyyat\u0131n u\u011furunu t\u0259min etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn s\u00fcng\u00fcl\u0259rin (\u0259sg\u0259rl\u0259rin) say\u0131n\u0131n 3000-\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131n z\u0259ruriliyi vur\u011fulan\u0131r. O, bu \u0259razid\u0259 ya\u015fayan v\u0259 silah da\u015f\u0131ya bil\u0259nl\u0259rin say\u0131 3000 n\u0259f\u0259rd\u0259n art\u0131q oldu\u011funu v\u0259 say\u0131ql\u0131qla qorunduqlar\u0131n\u0131 bildirir: \u201c\u018fm\u0259liyyat s\u00fcr\u0259tl\u0259 h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259lidir, \u0259ks-t\u0259qdird\u0259 m\u0259nfi psixoloji t\u0259siri ola bil\u0259r. \u018fm\u0259liyyat\u0131n \u0259sas v\u0259zif\u0259si Ha\u00e7aparax, Hac\u0131 Elyas, \u015eorlu D\u0259mir\u00e7i, \u015eorlu Mehmandar v\u0259 T\u0259z\u0259 Qarx\u0131n (\u015e\u0259rifabad) k\u0259ndl\u0259rini tutmaqd\u0131r.\u201d<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Dekabr\u0131n 16-da Erm\u0259nistan Nazirl\u0259r Soveti Z\u0259ngibasara h\u00fccum m\u0259s\u0259l\u0259sini m\u00fczakir\u0259 etmi\u015fdi.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">1918-ci ild\u0259 erm\u0259nil\u0259r \u0130r\u0259van quberniyas\u0131nda k\u00fctl\u0259vi q\u0131r\u011f\u0131nlar t\u00f6r\u0259d\u0259n zaman 82 k\u0259ndin az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131 Qars vilay\u0259tin\u0259 qa\u00e7araq orada \u00f6zl\u0259rin\u0259 s\u0131\u011f\u0131nacaq tapm\u0131\u015fd\u0131lar. 1918-ci ilin noyabr\u0131nda Qarsda Milli \u015eura, sonra is\u0259 C\u0259nubi-Q\u0259rbi Qafqaz C\u00fcmhuriyy\u0259ti qurulduqdan sonra \u0130r\u0259van quberniyas\u0131ndan olan qa\u00e7q\u0131nlar bir ne\u00e7\u0259 ay dinclik tapm\u0131\u015fd\u0131lar. Lakin 1919-cu il aprelin 12-d\u0259 ingilisl\u0259rin k\u00f6m\u0259yi il\u0259 C\u0259nubi-Q\u0259rbi Qafqaz h\u00f6kum\u0259ti devrildikd\u0259n v\u0259 vilay\u0259td\u0259 Stepan Korqanovun ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131 il\u0259 erm\u0259ni hakimiyy\u0259ti qurulduqdan sonra qa\u00e7q\u0131nlar\u0131n v\u0259ziyy\u0259ti daha da a\u011f\u0131rla\u015fm\u0131\u015fd\u0131. Erm\u0259nil\u0259rin yeni q\u0131r\u011f\u0131nlar\u0131ndan qurtulmaq \u00fc\u00e7\u00fcn az\u0259rbaycanl\u0131 qa\u00e7q\u0131nlar\u0131n bir qismi T\u00fcrkiy\u0259nin i\u00e7\u0259ril\u0259rin\u0259 do\u011fru h\u0259r\u0259k\u0259t etmi\u015f, bir qismi d\u0259 G\u00fcrc\u00fcstandan ke\u00e7m\u0259kl\u0259 Az\u0259rbaycanda \u00f6zl\u0259rin\u0259 s\u0131\u011f\u0131nacaq tapm\u0131\u015fd\u0131lar.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Bor\u00e7al\u0131 q\u0259zas\u0131n\u0131n Qa\u00e7a\u011fan k\u0259ndind\u0259 s\u0131\u011f\u0131nacaq tapan \u0130r\u0259van quberniyas\u0131n\u0131n Qarakils\u0259 q\u0259zas\u0131n\u0131n Xanc\u0131\u011faz, Saral v\u0259 Arcut k\u0259ndl\u0259rinin 60 sakininin imzas\u0131 il\u0259 1920-ci il mart\u0131n 15-d\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n G\u00fcrc\u00fcstandak\u0131 diplomatik n\u00fcmay\u0259nd\u0259sin\u0259 t\u0259qdim edil\u0259n m\u00fcraci\u0259td\u0259 deyilirdi ki, t\u00fcrk qo\u015funlar\u0131n\u0131n 1918-ci ilin pay\u0131z\u0131nda Qafqazdan geri \u00e7\u0259kilm\u0259sind\u0259n sonra adlar\u0131 \u00e7\u0259kil\u0259n k\u0259ndl\u0259rin sakinl\u0259ri Qars vilay\u0259tinin \u015e\u00f6r\u0259yel m\u0259nt\u0259q\u0259sinin Qaraxan k\u0259ndind\u0259 m\u0259skunla\u015fm\u0131\u015fd\u0131lar. 1920-ci ilin fevral\u0131nda erm\u0259ni silahl\u0131 q\u00fcvv\u0259l\u0259ri h\u0259min k\u0259nd\u0259 h\u00fccum edib onu darmada\u011f\u0131n etmi\u015f v\u0259 \u0259mlaklar\u0131n\u0131 qar\u0259t etmi\u015fl\u0259r. Qa\u00e7q\u0131nlar erm\u0259nil\u0259rin onlara vurduqlar\u0131 ziyan\u0131n m\u0259bl\u0259\u011finin 17,9 milyon rubl oldu\u011funu g\u00f6st\u0259r\u0259n siyah\u0131n\u0131 diplomatik n\u00fcmay\u0259nd\u0259y\u0259 t\u0259qdim etmi\u015fdil\u0259r.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">G\u0259nc\u0259nin qubernatoru X. R\u0259fib\u0259yovun Az\u0259rbaycan\u0131n G\u00fcrc\u00fcstandak\u0131 diplomatik n\u00fcmay\u0259nd\u0259si M. V\u0259kilova aprelin 27-d\u0259 g\u00f6nd\u0259rdiyi teleqramda bildirirdi ki, \u201cG\u0259nc\u0259 q\u0259zas\u0131n\u0131n 2-ci sah\u0259sinin pristav\u0131n\u0131n verdiyi m\u0259lumata g\u00f6r\u0259, Novo-B\u0259yazid erm\u0259nil\u0259ri \u015ei\u015fqaya k\u0259ndinin \u00fcz\u0259rin\u0259 h\u00fccuma ke\u00e7mi\u015f v\u0259 b\u00fct\u00fcn \u0259halini ucdantutma m\u0259hv etmi\u015fl\u0259r. G\u0259d\u0259b\u0259y\u0259 v\u0259 Qabaxatana yaral\u0131lar g\u0259lmi\u015fl\u0259r. Haz\u0131rda Cil k\u0259ndind\u0259 d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259r gedir. M\u00fcs\u0259lmanlar\u0131n v\u0259ziyy\u0259ti ciddidir. K\u00f6m\u0259k g\u00f6zl\u0259yirl\u0259r.\u201d<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Tiflis-\u0130r\u0259van qatar\u0131nda \u0130r\u0259vana ged\u0259rk\u0259n mart\u0131n 7-d\u0259 \u018fbd\u00fcrr\u0259him b\u0259y Haqverdiyev yolda erm\u0259ni quldurlar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n qar\u0259t edilmi\u015f, onun diplomatik missiya \u00fc\u00e7\u00fcn apard\u0131\u011f\u0131 2 milyon C\u0259nubi Qafqaz bonunu v\u0259 3,4 milyon Az\u0259rbaycan bonunu, 40 min manatl\u0131q \u015f\u0259xsi v\u0259saitini silahl\u0131 t\u0259zyiql\u0259 \u0259lind\u0259n alm\u0131\u015fd\u0131lar. \u018f. Haqverdiyev bu hadis\u0259d\u0259n bir m\u00fcdd\u0259t sonra Erm\u0259nistanda daimi n\u00fcmay\u0259nd\u0259 v\u0259zif\u0259sind\u0259n istefa vermi\u015fdi. Onun yerin\u0259 Himay\u0259\u00e7ilik Nazirliyinin Erm\u0259nistandak\u0131 m\u00fcv\u0259kkili Teymur b\u0259y Makinski t\u0259yin edilmi\u015fdi. Az\u0259rbaycanda bol\u015fevikl\u0259rin hakimiyy\u0259ti \u0259l\u0259 almas\u0131ndan sonra yaranm\u0131\u015f f\u00fcrs\u0259td\u0259n istifad\u0259 ed\u0259n erm\u0259nil\u0259r az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259nt\u0259q\u0259l\u0259rin\u0259 h\u0259rbi t\u0259cav\u00fcz\u00fc daha da geni\u015fl\u0259ndirmi\u015fdil\u0259r.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">T. Makinski 2 may 1920-ci ild\u0259 yazd\u0131\u011f\u0131 hesabat\u0131nda f\u0259aliyy\u0259t\u0259 ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 g\u00fcnd\u0259n y\u00fczl\u0259rl\u0259 soyda\u015f\u0131m\u0131z\u0131n onun yan\u0131na g\u0259lib erm\u0259nil\u0259rin onlar\u0131 m\u0259ruz qoyduqlar\u0131 v\u0259h\u015filikl\u0259rd\u0259n \u015fikay\u0259tl\u0259ndikl\u0259rini qeyd edir. O yaz\u0131rd\u0131: \u201cErm\u0259nil\u0259r dinc \u0259halinin evl\u0259rin\u0259 h\u00fccum edib, \u00e7ox zaman onlar\u0131 \u00f6ld\u00fcr\u00fcr, h\u0259bs edir, \u0259mlaklar\u0131n\u0131 m\u00fcsadir\u0259 edirl\u0259r. \u0130ndiy\u0259d\u0259k zorak\u0131l\u0131\u011fa g\u00f6r\u0259 kims\u0259 c\u0259zaland\u0131r\u0131lmay\u0131b. Mart\u0131n 21-d\u0259 m\u00fcs\u0259lman \u0259halinin v\u0259ziyy\u0259ti bar\u0259d\u0259 Erm\u0259nistan X\u0130N-\u0259 m\u0259lumat vermi\u015f\u0259m. Bundan bir ne\u00e7\u0259 g\u00fcn sonra E\u00e7mi\u0259dzin q\u0259zas\u0131n\u0131n T\u0259kiy\u0259, \u00dc\u015f\u00fc, N\u0259zravan v\u0259 dig\u0259r k\u0259ndl\u0259rin darmada\u011f\u0131n edilm\u0259si bar\u0259d\u0259 m\u0259lumat ald\u0131m&#8230; Mart\u0131n 19-da erm\u0259ni silahl\u0131 q\u00fcvv\u0259l\u0259rinin Vedibasara h\u00fccumu ba\u015fland\u0131. M\u0259n d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 bu bar\u0259d\u0259 notalar verdim. Lakin n\u0259tic\u0259si olmad\u0131. \u018fksin\u0259, yenid\u0259n ba\u015flad\u0131. B\u00fct\u00fcn bunlar onu g\u00f6st\u0259rir ki, Erm\u0259nistan h\u00f6kum\u0259tind\u0259n m\u00fcs\u0259lman \u0259haliy\u0259 qar\u015f\u0131 xo\u015f m\u00fcnasib\u0259t g\u00f6zl\u0259m\u0259k m\u00fcmk\u00fcn deyil.\u201d T. Makinski h\u0259m\u00e7inin hesabat\u0131nda diplomatik n\u00fcmay\u0259nd\u0259liyin \u0259m\u0259kda\u015flar\u0131n\u0131n qar\u015f\u0131la\u015fd\u0131qlar\u0131 zorak\u0131l\u0131qlardan da b\u0259hs edir.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">May\u0131n 28-d\u0259 T. Makinski \u0130r\u0259van\u0131 q\u0259fild\u0259n t\u0259rk edir v\u0259 diplomatik n\u00fcmay\u0259nd\u0259 v\u0259zif\u0259sini Qiyasb\u0259yov icra etm\u0259y\u0259 ba\u015flay\u0131r. \u0130yunun 15-d\u0259 Erm\u0259nistan X\u0130N Az\u0259rbaycanda yeni h\u00f6kum\u0259t qurulmas\u0131n\u0131 s\u0259b\u0259b g\u00f6st\u0259r\u0259r\u0259k diplomatik n\u00fcmay\u0259nd\u0259liyin f\u0259aliyy\u0259tin\u0259 xitam verildiyini bildirir.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Az\u0259rbaycan\u0131n G\u00fcrc\u00fcstandak\u0131 f\u00f6vq\u0259lad\u0259 v\u0259 s\u0259lahiyy\u0259tli n\u00fcmay\u0259nd\u0259sinin Erm\u0259nistan\u0131n X\u0130N-\u0259 g\u00f6nd\u0259rdiyi 5 iyul 1920-ci il tarixli teleqramda bildirilirdi ki, Erm\u0259nistan\u0131n h\u0259rbi hiss\u0259l\u0259ri Z\u0259ngibasar\u0131 darmada\u011f\u0131n etdikd\u0259n v\u0259 b\u00f6lg\u0259ni m\u00fcs\u0259lman k\u0259ndlil\u0259rind\u0259n t\u0259mizl\u0259dikd\u0259n sonra Nax\u00e7\u0131van-\u015e\u0259rur rayonuna h\u00fccuma ke\u00e7ib. H\u0259m\u00e7inin bildirilirdi ki, iyulun 5-d\u0259 s\u0259h\u0259r saat 4-d\u0259 Erm\u0259nistan h\u0259rbi hiss\u0259l\u0259ri Qazax q\u0259zas\u0131na h\u00fccuma ke\u00e7mi\u015fdir. Az\u0259rbaycan h\u00f6kum\u0259ti bunu iyulun 2-d\u0259 \u0259ld\u0259 edilmi\u015f raz\u0131l\u0131\u011f\u0131n pozulmas\u0131 v\u0259 Sovet Az\u0259rbaycan\u0131na qar\u015f\u0131 a\u00e7\u0131q h\u00fccum kimi qiym\u0259tl\u0259ndirmi\u015fdir.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Erm\u0259nistan ordusunun Vedibasara 1919-cu ilin iyulunda ikinci h\u00fccumundan sonra Abbasqulu b\u0259y \u015eadlinskinin ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131q etdiyi \u201cQ\u0131rm\u0131z\u0131 tabor\u201d d\u00f6y\u00fc\u015f\u0259-d\u00f6y\u00fc\u015f\u0259 \u0130ran s\u0259rh\u0259din\u0259 \u00e7\u0259kilmi\u015fdi. Bundan sonra Vedibasar\u0131n qalan \u0259halisi d\u0259 \u0130rana ke\u00e7mi\u015fdi. 28 iyul 1920-ci ild\u0259 Nax\u00e7\u0131vanda sovet hakimiyy\u0259ti qurulduqdan sonra H\u0259rbi \u0130nqilab Komit\u0259sinin d\u0259v\u0259ti il\u0259 A. \u015eadlinskinin ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131q etdiyi tabor noyabr ay\u0131nda Nax\u00e7\u0131vana g\u0259lmi\u015fdi. \u201cQ\u0131rm\u0131z\u0131 tabor\u201d 1921-ci ilin fevral\u0131nda Erm\u0259nistanda da\u015fnak qiyam\u0131n\u0131n yat\u0131r\u0131lmas\u0131nda i\u015ftirak etmi\u015fdi. Bundan sonra Vedibasar\u0131n \u0130randa qa\u00e7q\u0131n kimi ya\u015fayan \u0259halisinin bir qismi t\u0259dric\u0259n \u00f6z yer-yurdlar\u0131na qay\u0131tm\u0131\u015f, \u00e7oxlar\u0131 da erm\u0259ni qa\u00e7q\u0131nlar\u0131n\u0131n m\u0259skunla\u015fd\u0131r\u0131ld\u0131qlar\u0131 k\u0259ndl\u0259rd\u0259 onlarla birg\u0259 ya\u015fama\u011fa m\u0259hkum olmu\u015fdular.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Erm\u0259nil\u0259rin Z\u0259ngibasarda t\u00f6r\u0259tdikl\u0259ri q\u0131r\u011f\u0131nlar T\u00fcrkiy\u0259 B\u00f6y\u00fck Mill\u0259t M\u0259clisinin d\u0259 m\u00fczakir\u0259sin\u0259 \u00e7\u0131xar\u0131lm\u0131\u015fd\u0131. 1920-ci il avqustun 14-d\u0259 \u018frzurumdan olan mill\u0259t v\u0259kill\u0259rinin sor\u011fusuna cavab olaraq Mustafa Kamal Atat\u00fcrk\u00fcn verdiyi izahatdan ayd\u0131n olur ki, onun Erm\u0259nistanda soyda\u015flar\u0131m\u0131za qar\u015f\u0131 t\u00f6r\u0259dil\u0259n q\u0131r\u011f\u0131nlar haqq\u0131nda m\u00fcf\u0259ss\u0259l m\u0259lumat\u0131 var imi\u015f. Atat\u00fcrk deyir ki, G\u0259nc\u0259d\u0259 bol\u015fevikl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 Nuru pa\u015fan\u0131n komandanl\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda \u00fcsyan\u0131n ba\u015f verm\u0259sind\u0259n istifad\u0259 ed\u0259n erm\u0259ni qo\u015funlar\u0131 iki istiqam\u0259td\u0259 \u2013 19 iyun tarixind\u0259 Oltu Milli \u015euras\u0131 \u00fcz\u0259rin\u0259, dig\u0259r qismi d\u0259 Z\u0259ngibasar Milli \u015euras\u0131 \u00fcz\u0259rin\u0259 h\u00fccuma ke\u00e7dil\u0259r. Onun s\u00f6zl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, h\u0259m Z\u0259ngibasar \u015euras\u0131, h\u0259m d\u0259 Oltu \u015euras\u0131 ger\u00e7\u0259kd\u0259n Erm\u0259nistan C\u00fcmhuriyy\u0259tini t\u0259hdid etm\u0259k durumunda idil\u0259r. Atat\u00fcrk erm\u0259nil\u0259rin h\u00fccumuna qar\u015f\u0131 t\u00fcrk ordusunun b\u0259zi \u00f6nl\u0259ml\u0259r almaq m\u0259cburiyy\u0259tind\u0259 qald\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u0259yir v\u0259 \u0259lav\u0259 edir ki, B\u0259yazid istiqam\u0259tind\u0259n g\u0259r\u0259kli q\u0259d\u0259r q\u00fcvv\u0259ni Z\u0259ngibasar Milli \u015euras\u0131n\u0131n silahl\u0131 q\u00fcvv\u0259l\u0259ri daxilin\u0259 ke\u00e7irmi\u015fl\u0259r. Araz\u0131n g\u00fcneyin\u0259 \u00e7\u0259kilmi\u015f Milli \u015eura q\u00fcvv\u0259l\u0259ri il\u0259 T\u00fcrkiy\u0259d\u0259n g\u00f6nd\u0259ril\u0259n q\u00fcvv\u0259l\u0259rin birl\u0259\u015fm\u0259sind\u0259n sonra h\u0259m Z\u0259ngibasara, h\u0259m d\u0259 Oltuya qar\u015f\u0131 h\u00fccuma ke\u00e7\u0259n erm\u0259ni q\u00fcvv\u0259l\u0259rinin qar\u015f\u0131s\u0131 al\u0131nm\u0131\u015fd\u0131. Bundan sonra erm\u0259ni silahl\u0131 q\u00fcvv\u0259l\u0259ri zirehli qatardan istifad\u0259 ed\u0259r\u0259k iyulun 10-dan etibar\u0259n \u0130r\u0259van-Culfa d\u0259miryolu boyunca g\u00fcney\u0259 do\u011fru ir\u0259lil\u0259yir.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">M\u0259hz t\u00fcrk ordusunun h\u0259rbi yard\u0131m\u0131 say\u0259sind\u0259 Z\u0259ngibasar Milli \u015euras\u0131n\u0131n silahl\u0131 d\u0259st\u0259l\u0259ri b\u00f6lg\u0259 \u0259halisinin bir qismini erm\u0259ni q\u0131r\u011f\u0131nlar\u0131ndan xilas ed\u0259 bilmi\u015fdi.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">B\u0259zi erm\u0259ni m\u00fc\u0259llifl\u0259rinin \u00f6zl\u0259ri d\u0259 \u201cDa\u015fnaksutyun\u201d partiyas\u0131n\u0131n 1918-1920-ci ill\u0259rd\u0259 qanl\u0131 \u0259m\u0259ll\u0259rini etiraf etmi\u015fl\u0259r. Erm\u0259nistan da\u015fnak h\u00f6kum\u0259tinin ba\u015f naziri olmu\u015f Ovanes (Ruben) Ka\u00e7aznuni 1923-c\u00fc ild\u0259 \u201cDa\u015fnaksutyun\u201d partiyas\u0131n\u0131n qurultay\u0131nda etdiyi hesabat m\u0259ruz\u0259sind\u0259 (bu m\u0259ruz\u0259 rus dilind\u0259 kitab hal\u0131nda \u00e7ap olunmu\u015fdur) partiyada\u015flar\u0131n\u0131n hakimiyy\u0259ti ill\u0259rind\u0259 da\u015fnaklar\u0131n Z\u0259ng\u0259zurda, A\u011fbabada, Vedibasarda, Nax\u00e7\u0131vanda, \u015e\u0259rurda k\u00fctl\u0259vi sur\u0259td\u0259 m\u00fcs\u0259lman \u0259halisini q\u0131rd\u0131qlar\u0131n\u0131, ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259nt\u0259q\u0259l\u0259rini darmada\u011f\u0131n etdikl\u0259rini etiraf etmi\u015fdi.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Bak\u0131da rus dilind\u0259 n\u0259\u015fr olunan \u201cKommunist\u201d q\u0259zetind\u0259 Avis adl\u0131 m\u00fc\u0259llif \u201cErm\u0259nistan \u00fcsyana q\u0259d\u0259r\u201d m\u0259qal\u0259sind\u0259 yaz\u0131rd\u0131: \u201cZ\u0259ng\u0259zur, Qaraba\u011f, \u018fylis, A\u011fbaba, Z\u0259ngibasar imperialist \u201dDa\u015fnaksutyun&#8221; partiyas\u0131n\u0131n v\u0259 onun h\u00f6kum\u0259tinin qanl\u0131 \u0259m\u0259ll\u0259rinin n\u0259tic\u0259l\u0259rinin canl\u0131 \u015fahidl\u0259ridirl\u0259r&#8230;Erm\u0259nistanda m\u00fcs\u0259lman k\u0259ndl\u0259ri v\u0259 ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259nt\u0259q\u0259l\u0259ri yand\u0131r\u0131laraq v\u0259 q\u0131l\u0131ncdan ke\u00e7iril\u0259r\u0259k m\u00fcs\u0259lmanlardan t\u0259mizl\u0259nmi\u015fdir.&#8221;<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">T\u0259kc\u0259 1919-cu ild\u0259 29 min \u0259halisi olan \u0130r\u0259van \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 14 min n\u0259f\u0259r, E\u00e7mi\u0259dzin q\u0259zas\u0131nda is\u0259 6 ay \u0259rzind\u0259 4 min n\u0259f\u0259r acl\u0131qdan h\u0259lak olmu\u015fdu. T\u0259bii ki, acl\u0131qdan h\u0259lak olanlar\u0131n ham\u0131s\u0131 az\u0259rbaycanl\u0131lar olmu\u015fdu. \u00c7\u00fcnki h\u0259min d\u00f6vrd\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131lar evl\u0259rind\u0259n \u00e7\u0131xa bilm\u0259dikl\u0259rind\u0259n \u00f6l\u00fcm\u0259 m\u0259hkum idil\u0259r. Halbuki, h\u0259min d\u00f6vrd\u0259 Erm\u0259nistanda doktor Yarrounun s\u0259drliyi il\u0259 Amerikan\u0131n Erm\u0259nistana Yard\u0131m\u0131 Komit\u0259si f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rirdi.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">1918-1920-ci ill\u0259rd\u0259 Erm\u0259nistanda az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n soyq\u0131r\u0131ma m\u0259ruz qalmalar\u0131n\u0131 sovet hakimiyy\u0259tinin ilk ill\u0259rind\u0259 Erm\u0259nistan KP M\u0259rk\u0259zi Komit\u0259sinin n\u0259zdind\u0259 f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259n azl\u0131qda qalan mill\u0259tl\u0259rl\u0259 i\u015f \u015f\u00f6b\u0259sinin t\u00fcrk b\u00f6lm\u0259sinin hesabatlar\u0131ndan ayd\u0131n g\u00f6rm\u0259k olar. B\u00f6lm\u0259nin m\u00fcdiri Bala \u018ff\u0259ndiyevin Erm\u0259nistan KP MK-ya t\u0259qdim etdiyi hesabat\u0131nda g\u00f6st\u0259rilir ki, da\u015fnaklar\u0131n hakimiyy\u0259ti d\u00f6vr\u00fcnd\u0259, y\u0259ni 1920-ci ilin iyulunda \u0130r\u0259van quberniyas\u0131 \u0259razisind\u0259 \u0259vv\u0259ll\u0259r m\u00f6vcud olmu\u015f 300-d\u0259n art\u0131q t\u00fcrk k\u0259ndind\u0259n yaln\u0131z biri \u2013 Uluxanl\u0131 k\u0259ndi salamat qalm\u0131\u015fd\u0131. Onun yazd\u0131\u011f\u0131na g\u00f6r\u0259 da\u015fnak Erm\u0259nistan\u0131nda m\u00fcs\u0259lman \u201ckoloniyas\u0131n\u0131\u201d birc\u0259 k\u0259nd v\u0259 \u0130r\u0259vanda qalan bir ne\u00e7\u0259 ail\u0259 t\u0259msil edirdi.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">1916-c\u0131 ild\u0259 \u0130r\u0259van quberniyas\u0131nda 373582 n\u0259f\u0259r az\u0259rbaycanl\u0131 ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 halda, 1920-ci ilin noyabr\u0131nda Erm\u0259nistan SSR-d\u0259 c\u0259misi 12 min n\u0259f\u0259r az\u0259rbaycanl\u0131 qeyd\u0259 al\u0131nm\u0131\u015fd\u0131.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, 1918-1920-ci ill\u0259rd\u0259 \u015eamax\u0131 q\u0259zas\u0131nda 58, Quba q\u0259zas\u0131nda 112, G\u0259nc\u0259 quberniyas\u0131nda 272 (o c\u00fcml\u0259d\u0259n Z\u0259ng\u0259zurda 115, Qaraba\u011fda 157), \u0130r\u0259van quberniyas\u0131nda 300, Qars vilay\u0259tind\u0259 82 ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259nt\u0259q\u0259si yerl\u0259-yeksan edilmi\u015f, y\u00fcz minl\u0259rl\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131 q\u0259tl\u0259 yetirilmi\u015f, bir milyona yax\u0131n \u0259hali \u00f6z tarixi-etnik torpaqlar\u0131ndan did\u0259rgin sal\u0131nm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, t\u0259kc\u0259 1905-1920-ci ill\u0259rd\u0259 indiki Erm\u0259nistan \u0259razisind\u0259 500-d\u0259n art\u0131q az\u0259rbaycanl\u0131 k\u0259ndi da\u011f\u0131d\u0131lm\u0131\u015f, yar\u0131m milyon \u0259hali soyq\u0131r\u0131ma m\u0259ruz qalm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\n<p style=\"text-align: justify;\" align=\"right\"><b><i>Nazim MUSTAFA, <\/i><\/b><i><\/i><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\" align=\"right\"><b><i>AMEA A. Bak\u0131xanov ad\u0131na Tarix \u0130nstitutunun elmi i\u015f\u00e7isi <\/i><\/b><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\" align=\"right\"><b>\u00a0<\/b><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\" align=\"right\"><b>\u00a0<\/b>\u201c<b><span style=\"text-decoration: underline;\">Xalq q\u0259zeti<\/span><\/b>\u201d.-2010.-31 mart.-N 66.-S.4., 1 aprel.-N 67.-S.4., 3 aprel.-N 69.-S.4., 4 aprel.-N 70.-S.4.<\/p>\n<div class=\"pdf24Plugin-cp\"> \t<form name=\"pdf24Form0\" method=\"post\" action=\"https:\/\/doc2pdf.pdf24.org\/wordpress.php\" target=\"pdf24PopWin\" onsubmit=\"var pdf24Win = window.open('about:blank', 'pdf24PopWin', 'resizable=yes,scrollbars=yes,width=600,height=250,left='+(screen.width\/2-300)+',top='+(screen.height\/3-125)+''); pdf24Win.focus(); if(typeof pdf24OnCreatePDF === 'function'){void(pdf24OnCreatePDF(this,pdf24Win));}\"> \t\t<input type=\"hidden\" name=\"blogCharset\" value=\"Cw1x07UAAA==\" \/><input type=\"hidden\" name=\"blogPosts\" value=\"MwQA\" \/><input type=\"hidden\" name=\"blogUrl\" value=\"yygpKbDS189LrMrMzS0tLklMS9TLzEvLBwA=\" \/><input type=\"hidden\" name=\"blogName\" value=\"80usysxV8C0tLklMSwQA\" \/><input type=\"hidden\" name=\"blogValueEncoding\" value=\"gzdeflate base64\" \/><input type=\"hidden\" name=\"postId_0\" value=\"MzI1BAA=\" \/><input type=\"hidden\" name=\"postTitle_0\" value=\"FYrBDYAgDABX6QIk4kvGKeijCdYA0QQ2YQu7Qz9sJf7ucmed3Yx162ICAcU4et5HB33z6A8ypNsfmaliUYEZsVEh\/hdsUz3WgBxVImYVhnLVpDLxVPkA\" \/><input type=\"hidden\" name=\"postLink_0\" value=\"yygpKbDS189LrMrMzS0tLklMS9TLzEvL17cvsDUyNQQA\" \/><input type=\"hidden\" name=\"postAuthor_0\" value=\"C0pNScwuzqxMBAA=\" \/><input type=\"hidden\" name=\"postDateTime_0\" value=\"MzIwNNY1sNQ1NFEwMrQysLQyNgAA\" \/><input type=\"hidden\" name=\"postContent_0\" value=\"tX1LjxxHkuZ9f0WsFliQQGapqviUWi2AFNXigkOp2dQ0pL55ZkRVRWdEZGU8ciryNLc+6jDAAAK6xb3p2rrwxNMWKUB\/Y37J2svdzT0iklnqHmCmVazKjPCHubk9Pvvsk8ukafsi++0HbXbVzk2Rn1cfJ3\/umjY\/63\/zwaefNJemsh8p8iqbX2T5+UX7cXJydP83ydm6audNvsvw33fqrMSvmOSizs5++8FF215+\/OGHldnlZQlPNGfmKK\/O1h\/+2+V8CV\/MqvbD7rJYm7T58PT45M6Hxx992GSroz9fnsNT8vI8wb\/l1Tm82ez6D5JlYZrmtx\/g++ZlluZdmcCj8tKcZ\/PTe6cJjb7IztoP4McWPpitPkiaevmrhzK\/c3x8dXpySkNK\/i1P24vffgC\/+yDhVfjtB\/BHekWTtf+UtyTw87\/Nkl\/7pAenx1f3jh\/Sk+DnX\/8kesLDux\/9G8wOlhtW\/VZprua0BB\/jIC+vbicnx8dbeAX964Pkw08\/+dB8+nld\/vJ9lRe\/fF\/nVbL95ftkXRWmfvtTlVyYrUlNzf\/CXzzO4TPLPHly\/abqTVJev7kwdb745fsmT9Lr19safp\/CE979AE\/b5MmjyqTrokvpo037y\/ebvEgyfiF9Ad7a5klvatOWZpNUed\/Db3gsMJqFefcqaTv4W2kaGEBqeIR11ySb9btXXeXHdvLRyYM5jA3ecP1jtq3zIn\/3KsfhwHFYV7VJvr5+U69yeEHSrutLs+Hv4jPPszqHb\/3y\/SovSpyN\/tpn8GO3yJMX5mxjdjCXPRPI06zHkSbnvBIFve4cfihhNGl+lPxhZOiwMDCwBb1VXpMsf\/l+cWGH4oeOj9uY+t0reMe2q7t3r2D4J6fHSSljNnX79qeNGyM8Ad5e06rtzCJvc5Aws8hg3MkF\/mGBW4qvOKFngPAU5qKggeHf4HM47hoffdc9dXX9urp+UxTXb+gz+Yp2LLmV1t2f88rQzG7DuwveSXw8PTdaSwNT6d\/+lL79qYb\/h28dJdd\/RTGBJ87sy0Qw\/+vf\/\/oCfoLvisDCyaj+69\/\/lpi0MJU8grcUXlzD6cEv0pKcHtPUYBC9ucL1ttPYmOsfN\/AL\/lZqBsOzGzfDdTQNPuzt32EttrDom26R1SCwIpjJ9esdDxUn+\/ant7BDlVmCTLTmsnz7E6yiTPHx9ZsWpCNZkAhE05x8PK8fiNUSvguvMDtcDdMvTVXQg3FiPZwX49eB\/tnjuxN8B54\/mBAfroR+SlbZ9Y85jmCVXMI6WplM6swUhaFB16V5+8ok717hsuatCLvM6OiTD\/HCAU1y+en\/+OQ9d5NSNdH49w81nvtg6PDxJegeUkTw+Qv+wMlHx\/fm8D\/350t4Q07CmMB+17Q3vEQ70CwViUyBUpq1fE7xo0fJV6zUxjWaFSJQbL1Rh7k3Lb7ip8KrLNYjKNbqKNxlqXTPmZY9LVl9VuXRYjUr+CYfQD8LXJXrN9c\/oqBNydQs+RN8E96z62Bd4D9W1rakhmqzgI2Hf65AYOH52zxYvKS9fg3PhffVsgUbugr4vB2yvbRX27zGka37EnRZ2uEJOUiWQI\/CRGB0Su+fgdo3RZJXcM2YRbD41z\/CiGGrumKew5VGNxaM5wr3CYc1wxsK5r3ZkEK\/uH696mCkLaxZ3RU8tiN810N5V0mKtko+mvPtNvJd2NwNnpmapM+r9s9MRVcTXA45aIHaqFGcgcCh5Bvcx1AkkmfrMm955LA5qf0SnsLky3VvFqQDTk7mw+\/CGM9++R4Wke5XOEqvUc2SVsdlhEe2qOjh+jOt6JKv87Mib\/BRvWizpcH\/yLnLSThJVEaG2TRgNvDXRgb79JfvUfJND8N65AUlOavNqmHxTGiiTQJGo706DxILJQ2VW5IHtCJOYhbr4t2rbMu3FtyGq7zkdZGrOs1XdG\/kq5zucRGhl+ttJqYJXFNlV9b0QJaQFqU7aeBSvIAnbjZ8kNJsVWctSsGiK3AuoFSekyJqnb5\/94rP7vWbHexH8o0pNoMlZKusqxJQAbuUtYjVG6gBSN817hkr\/\/WNW344ukfJk2xlxeQ+Ci6vSfRSEliabZ68PALVZ7qyJy0pO5xHYw6E1r4cd7BH\/dZa04ceqY8Hmhv7V6xlawweuzBXpcG5bGb4IZnFKR0\/sA28bafMg7c\/oYGw5+EysMed\/dOklTFi61n1Gl7g8MjWXJAmhQUjJVF7yfcKJMebotqKCSprw9uB4u9XCcf0+ZjBUhm69+BRaI+RxrfnWqxYP3WcwkBggj1chSIH5glsn6nwMsOJgIbbwUHBT2ZW5bNyM+C62QkmKzAvFx2+YgPvSFHpwXjwvRVOa5esC9zC5P7JR3cfPLwLhvyiQOlu0LAwPV6buHJHyec9jJQuZ7ynFmIyiWanwbbWPvjle5CInKzcPgNjNFnXG7qQzZi9CoNv7Fed0nNzmlnnR+xgtizf\/rQAfV9luKa7pOngk6031Q0uOx5JtkW8uJEhW5rW\/13k7Qu4OdE\/uH7Tw4hQ\/cySnDaO7yknBvbXsJY48IGUvGd+eMDsFOmu1c5dKbeBtfCt55OjvYFSYU0OGD0sfg0SAJ+7fgMa7JfvL3ZoZJX8fJqk8SaytULIjLIeBeoVMSyG\/k0ljoDx5pD1Q7xhhScLjIWVvU1JK6MhEt4\/NLfrN1c0sDMQndfFuV2PdMxwNs6hatY9WTg\/lcq+yYub3z2wLl5H3aPb5+fv6h34zijP77swaXZeoV2wQgKZxy9X9lMwcDHXFrhEOIFN0oDfA6ZFkpc7WJrKKx6v+Nd1a7znCzp+YcgOGPOpB1ZvhcKBXjmpnwm3OccFMamoikBBDmaxtfbwHI5Vg9omtu57Uv5w45jAi\/pCvVuGP7eyo31SDDygJW1QLi9gzxo5CRewTkt7u\/C2L+Zw\/FBhzxK0qVN+Qm+VQK2NF+cZeDvp+kcwKA0ZfTu2FMizv1JmDK3yuk67psPrHFQ7GCRln\/ViwsNMYXVwX0llSyBD9O1L3JeNLAO854vrNyXokZ6M8BWtWGqn7V3gHBxbXGoY\/GKWXJFZj\/Z22m2ct9fjsbE++EGy\/jsytcmQOCX5RhWxkqlFV+LQd+Kj1brRar\/C4NLueONp2vD\/DdyHb5ZdaUQsjuBZKfgNYKFVs+QpXBPgu1zC92fJkxoNpVny5Z9hzSst0TLEWMZJdbLganmGsYF0aPHZ66LimarIwptpOfMaxeCX6m6HS9\/V7OiE5gB6FAm+oDK0n7EmHFxdNMBx5w4n5v+iXLs7p7Pk8+sfyxyEZpeHf3t4F5ZtvV3PH+PVv8vT4K8P6Ky+xJsANWv4t3t8YNBY+Q90s9o5x\/tghg\/tn8DtKg3LorUKZ\/YWoYfBkvCtaR3Jkzv3yEWGE3qGhwNWMyXdA0dgF+hrvbrirB2qsq1DZy7rDLcB1mzrXHU5YhT8uLAXYmqu4PNr3HAvhoGk0S4m8Gh8xiN071a0byvSjXCEyfxNRbnD79Eps0vy6O2rBZ7Rylyg\/m\/oGn9UX4LtZ3pwXvoOrhEydfDmxnV6fP0aDIkVHDS8I3\/5\/hJNord\/L0jNzjBau6M9mJFXX+FxmSVfw5LTm6tUaTvnkWetdYPY+9msK5hf8s16adAyTG656\/fxegPaaL1dmdvhmPm8Bc\/26od3CU+yWh6vSPQppc19+6roFhOLDgYnrAwtOq373TkNnNd\/NXFE4N7MW7wsV2G8MPnjGlRIg\/NRk3xm0IKqbluHtzDFGoekPvKyzS5hceFFbh2cFRaFQ0bWm9TC0djc5IiIIVORQjV4T9CIYU\/pMBSgsxrc92cwZQo7gxJ8yQenyFlJliQO33ZXJKSPdqDVQNxAq9FVLP9+zhcMffTn76rzvN6aAiXH\/\/qlMS398Lx7+0qEjC4n8I3gl+sCTL3P+x5s+w7+ABPbgL+FjhtKj0jit6TyDYjyhmQVtniH40QJ3cB68k\/wF7R9g\/USVdvawKxTtj5O5U308GYZKAmYLR3V05P5Kd9javejraZ761fI5r+s687unjWRnoDGB1nw99lX4KTD12n2eMJBstglaXK2B9H1KvAney3mPZkQcv1+gSrgR7bWwQ2oOGxRgEF4kbMuW8EFfNVGamWfXI7oazbXSB\/kuC98Wxi+LG6B5MHf69v+asBvjsu6Pf4Haem3f+e5nh7PXSy2q+dPaCV4SXaxZq2SL80VWmRbXOZ9KrsDqwXDQvB\/e+Kbn3XFmRm+xJryKozl3+Z0nJsAaSY4Br26USgk7G4y\/9rRof4rOJG90e4ZW0Z6gwZSyhIkXg5G9UuDKhs+Ul+RO45R5cGakUvWSlzSbDewHV10PX4Fn+6SrUlzK6Y+ojyyDHDbfjRfdmzu0H2r7Z2R2aLT1NVdiYNVT6aPq5uzrU2frdp1LW6xXR0KXqp78t7x8VwnyWih5u8z8ZpRwVXj6QYJCfyXnQ4oMhQNF0Fyd4L38GjleNdSyqzas4PKx44AZtpQgCFMkoaZGhr6ukDNFscK6MCqQVc6xAXKLlMRANQ7ZW4jAymoZS8YWtRxXyhqA3oGnQFOCB2eCZqwbQOzGHQM6mx4YY1XEEVkvTc\/bf4O\/HzZXROoJHIuG4mpRZcKZlqyeo7muneYUzwo9TmGLn3ci4z538M9vaAN0hr2IzF\/JcdqJfD6x\/VVaM8OfVLeZBhDa8PtGDz6kp9O6XEJi01qcTzzZFqmKlzv\/FkVkf9avIlH9bJr9YjvHzvre2Q8Ei5LKQdtP+gy9zyUxg\/9C85ksUq1boEfDiYubYZ\/hZZZMfLa0Cpt4HpKNmQQbDDKTbtYZnjcOVMOrg4rMOWSUgaxyWs8bKALab3pVSn64T7dhpGwIlWhL8oKHiTfX4+6mqKBbVpQRS9cRjr6xmQ6eJ8HrUKQXseY+irf+nNDkfr8zFA6aMN7kmD0jqO28LO5KjCCznmDZxggKDkpiIOuk9\/jYaIx\/te\/\/5UiX6fHKialwl1+Fj4gu4PFhFXFGMcqbyVXF4UN4ilOpCHVoDEsg+Fwvu5Im5Q4dVRNVtZxMkeDiUgE5OODNvd\/\/6+Hpycnv0lOPzo6vnvklZVyGFO5bhL2d2hAytHBDVldv8b8QY0rIa4P2Sd3UEfw+GlTWK5nIBpLMIoR8LHxJ8RKKMsmKp8e9IpPmtW\/udGMSvJ\/CTEyo\/TXZVdkZb9u6Y34i3Z9WRgXHOf7Rsf3XpC9uCtZNAgzsLHm54uuuExuPel2Rbc07Ek5+Q7sY\/hs3hSmjO1RfLQ1SOyyRAviTwO7K+aGK3B8cnR8L9rTnuwJtyFWhskHwptVud00EOdvw1qCaXLGwn0LpoYr+Kg0lHMDmwUjVWRSofvJU7+NGpfmZKfo5xYpJJzqPz65IDqhxrvSFwl9cAmyjCL4xFQb9Aifd6QgGvypXpqLrJ3BYYIh71YG\/c1tx7AjOhJ5MxpStWlv68Wh2XWx1QJ85EMfyqyDdXxsluyB0+GygsRSl2NyI5I+JUvJlSk2Pn3iIrVwf9l0RDA691XwPcGLphf6KWB2yIVYC69nbnBR+Iiwikbi5TWSEAlNJfzgQsI\/dFPmppQbmZBdkTElQa5QU1lNq6EvNC5ZLUyfeCwdjHDp08+0KtaXocNijazIKDF5EWalLsBNXXFGDb+\/YnEExdyAsV3QxURmEFrVkgYIIEgpgqvYvdlimoblwBQpiuDC5fHOsyWpLhx6DwrWXfr4QII3atfJyhqKkXedB47D2NzIcBbxDZbyqQtx0u7g1mDwdt7inkVPwgDPUo2CZi+aHexNg9nEjbc7bxzkLCUyyTmpfbd6lKipxqIfKgPhnT0Emzg3MTK7uqLFXCG4q+Bu8BpRylgJEN4xTvZwPdDqWwTpBU58X4CUkNdSqahEarxjTRCSIi9Rm2BGWQksOr6dt+nVUXDie3rvWF7qd5cucw4koTLHcU0oJ7jc60sxA9gttDApOzfOjPP4AnGZ2BQ9SIqaJQ\/nJ8dJXq5MRZn1aLCoP9Cips1zKZ7DBGZkW00VZnhyuqNtMCTVASpr7b9Qtiwqo2STg1Ppr\/woljJTnxFNYDimqcOweb3emhXGKS84Z2WSP4Jhme7WXg3lt98fZscB+tjfaNwZo6fwfNzzVDKVbuwMJPVnY0XgGBshVQP+Nnv7KltVXXsbJ1XmdY9BOfC4G+eqBtEDuvB4WHcnhmUjuVXwopeXYEevbk\/kz0XplDm6Nn1O+dMqQ7Dc16CgzM7Ui2y13nbVMM1ctHz6z6OEq8MerOtLlIh92PBzOIJygYzmmX1mkB0zJ7m06hIA35qrVkkFhc2sk4J2M1mvvFySMqeHOZ8HlhQ\/QqYkjHWO\/6OSu+gUFKS55EuhwPsXR9jZ0CGF02Jujlp74XE9yWW9XoDRLfdZiTGYt686Vq0edOQgrlECkfcqAhi8zHp4nseOwdl97oNeCnUnXqofzLtX168XE5DD8UfQyzR8KXB6PfhI1FMtJtako+ujcwFUw4JLwvg+7AElUhh762BItJJgV5VoVbA+yMi+cMgcG86Ah1jMsyiuCj+3tOYWrSSoLixscePzwCj7mBCnhUK846AdKWb4ChxCHIrE+JcszWDEVecI48E9d8C3ypAC7iqOPDZ4yc1iGHNqRJBRRuD55QqFBEXmZqbC5Da4ezHYj9CGHvHZw2GSGpITEkKUH5MGVRL1TdbXtGQoy6VavK+akk0lbzPfYYC3CHuab\/OdyGJsxBhKa\/aECgFnJnf3Q5r1cITgLH+M4YzRVQjcNOuhygZvnCcw8w64c+ot0mKWrNtux5Ef+JCKO0vAjTGBqXqYz265l2jNaAdKwXy0QzCYz2inik5sIR+8Yp+Bgw4rF0EFBWqTplKwUs3PGWOPQzQFJQo4ari+arqi6Dasly7x++84+Qe\/AkVI6wiHIYhnOJBJilc2VzyYsDxiS1YGmO2gfOkXfcY+QgxmrPOl4YOAg8JV+q9\/\/9thYu1LLuKDo92YAWQapVNXLtkQPi1tZSRvMeI9DS3uU4Lbjurl69c7StgxFJxDKuI310t8uZw6HgSCxuEGynwOFE0Z8TEIrSw6yt7PWjc7wfbZp7yKbPRL07d40yIsUWUF3FGduDmMOlNqYNd\/ge+s8mACYKWuWhE7mgdvKmdu+CUBiLeyY0IzFg5Oro03xnZbTDrKvRogYq3z5N0PXe1uN6W6v8R5LQjomnzbNfkZ\/rTegh1aoG1Qk2vymNyV1bqCyVaNA3aWjWhloxM5Y3dMxb5fZejCocqrVJ4dicNgk8FN6Uo8wylh0ggBTti2np5qbSPYtd7+Dr8SrWW4vWRkSySLy+BQanZ45bSyEfJCv8aCY\/Guqg1LRdsUTkBkFCOyB\/od9n0E6j54G3XoR4oZMM+\/wqQwCXGQ5\/KTFSWtYdICaVaAfRy7PzaTY0LN4p7M4fUaNDdBaTFvQbBUqqhj0fIp4ZOh\/Ponx1P1v9San7wzeDmH9+H7dfI0Tzm0D8ogT9dblGPUenXyh3xn+mxL2\/clfh4nQ0fA\/ktOgV7WG6+gBNTx+lHBHV4JhzrkxWBzsCafzxpb8ERMG+uljwySiqP6hixhmKnET+CeWyDghaOMmSQ7rl\/3CHENLI695mAZwttpuDfEKrD3FuV41TqqXAmpGCzxo1oIOEQbs2U33uJ46TQ+7tTfek5iMeBaP\/YPWXPZLUDJqiQy2y0Bso5rz1bbo2RVqvArJYnvnJ4EsLtb6wTuobIQVMLpnaBwbZY85H97e2aWMG6vz3Z5SombmiOvs+Q+\/UHg+qUvhbmtsfhoiNF8azeZYCaVg57EQMXZCOqRwg8ZXEdkn+DuT0Ag8YNwxddpynoShvuoyFYNnLJ6fQl++\/QnJU5CN9O\/mFX+\/rAtBtpDcPo\/tSQS\/zW1euiPV1zDg1GsktNGBQIusNb6ZnV4A20lau3OQK8pPRY6DRMu3t4UJ4HW08gEtpav0gKxf5ZP6ZTAvE+y7TxDaKAKHgSJf1Y9qEPNct7DEd2aZZKiIjZV7P15G\/vk3rE+WGRlm1YM+rjg+fT4vkfOUubLWv5yiRS2mkyWf9qHVgMCM82klHVHuHc5MLJH1aNSi30e6EUJb6P5P1W8HC5sCSb0skt1RDEOBg0jz5iwucAQvY+rkP0UzAteszMbOzE07dsmJjTA6ziEdDiYE\/v7YwaorliTqC3csHbh4B3\/CCQAgzKE0RApuzLg5mi9kEa5lsh\/WdBQ3lAkARaVogMuFBDAU3ShZViDh1gNBPfgZv3uCNFpDVjsyv3g+GZq0JjSgtEHESiPEROD0YoNedxtVmSbGtMfUxhz2qC\/4KBrQpS++2FdLwkH2huGkziUKcgX5iHhvmAwKWOZcW2NIE2\/XK\/yVmFdCzhp1hl+xnQLyC2hE8yh0LtfktVN5Y8VJhdAm4alog7aGG5UXtm4pXuHBuv5L47VmrgS\/gonbdFIFSkCEnZXpNDTE\/AflLBS48ZUFHjsqNXDYVE5r36DKBRBn4+LSSoRBVIaVJSmpu6\/z+6vF6JxmZk+XGwhhmC01lzi5nOM9pGVsTvH87B6GMVnKLP5ZQHqpAWfUw+iCZyC6E9V6OvEBaswc17g6VKJiQttt6bqtYKXXsUyedJ4D7fdgq5hEOaUM1cHXsND8CSK7R6MYgNiM7EP8IwnKGgY2bE0AFwCugA13FD1Byt1MJwbs7BlusGquZV3aQ6TZqutaeG\/JERYRIu8EjoHi+bTP2VLR7853Ga35LBpfqZVONXdGg6+THTE4YnemsPt6tSZgAqY8MLZ+1IfaWO6SS2uEr\/7cr2z8es0I9sMw2hvcUvD0+kQCzlr\/5HgDteBTCEklREcF\/4EyS5bnGNtabhyYG0au4giCnbiqOM23QbFmCNbLlGjspFeY0zVw47NVO89+ZeIZKajhIYwag26ajBRhDFyfW2Svew\/l8P9cRNzOzavKV\/JKBLEbo6VkLq4oARDcwkO3pgpJcjxNFnVIq3BfL2i\/yamtwHW5NusAOd+m7Xoq9z6AqEECCgKLtgJpaWKYQihTVdJMzbzmaDlEahhwZoa9LYuYguYOUrQ6LGplQ3fID36eXxj\/Pcd+oCaQ24oHDSVRMdGiugDrKmVQI1YmrKY4VqGKwUnt8ZhbBEXIR8PysbEoMMTrcWfQ4Gynaqgco+VZGv14U2PDfxXQCI2jSDvQhlnGBqMqsb0qzvEQqJ1YcQoYFgfsStI3T+qugWNzM8yIUVpM51BTKg1iwy3fmk2R8n1f0pAWxbEBgIJPfQX01+ta7QN2Ble+DeRYoFz3rJS2bHHAKf1nA\/C9euUDkWD+spWlQdQEP7TorPPVnEgiyBm5A\/jfVlzVTkTcLHDcPgZvXNsdy0JIXUStMEgYZfW68ZWZVc6ZjPM68ND7s5BdtGUbjB+6FCtuKFhqfUKRXW56GqbGUs5o+qzs\/\/nG8qQVSqlD+\/4Fk1nsKyzLWwA40qm74ftEI8VeOtBdspmMeDPqTnLA2cyhg60EehtmKazNl9ALMHsDiV7vK+6mlV\/QXiZ3IOYKTIC0mBR3b4khgjQlEvvASdiqoeFgBtD2D5+rTfCmfGARWuQo29oN11CxtuuaOq4zffUNHLYT4+PjxOaQJqA2gFn5RLvJMRKwNDP0IzLdQ0G388bVKd+F\/BOUk9mjBdH9PDx4cNeEDa6FoK6IA2uEkqqjLzaA5fMcf6mCGB9nCRLvRM\/S76CHV+A+QcTcHXEtnrdnsURL0xNiqNKbuweVFu3KMwt3XYNhX\/YOCHFBn9BzfYI3jBnN\/ypwid0dCMNcgBczY9eB2+oY4SCeWOotHK7gTv183clCBPF0X\/+brWgYAQZCQJFQTrHmjcj4q2YC+GMJIFCO\/wWnT\/\/u9uBs86lVSAIixqs1ZJf\/xnYOVi1Se8HewEubol66U\/ZBEWOV5TwK\/Qo7YNz7E6xPge86wuuLjk9Rv3f1WEIlwK49HvBo96dg27zMowW2h381Wg5H60dFXZIBRuu3B\/xqsALb6ZEYGvLmvhPqS+NliCZxhCFAVdVO+oKMIaABb8Sh7tjn7+f1C+Mi+1hJVF1D7Te8ygENB5Fm+DmsPvuKv5yZBRtqDQErOmhD6ahPJ7TpFm7BSI6GFjdEnUX0l98TdEIuOGrwDrDCstxK84xRZHUjDulqnZQaN5Ix5E6CBQGRkQ015lnDxFD13pbG7IYhrbnQUOm\/ObYW3qLCjgkyLwXOiPlYEJk4gPei6wHxVag8xGTtoVeE67borMETmTxUVkfBmVq79q8P7k5G\/3MKEIndBxf6KnjjUIqhKf3tRs6ewhFV+IsNNXKzRBLh76M88QUxUm+zvqyE7X93FipRaZT5uZSUpeO+Ao0ZuIVE\/QQmSnjNEBUI6c9OUyUSPlrYgs0qK5v6kBbFL5cmJPRfqvK5OaJWUPUtX0aVCO+vw42LnOYxfWFs+nKDgo0O3vLly1RKUuM\/XVxTgdqMstCVQc2yCmQsoxfbOUepGv6K7Qn7dYwSRGdq\/fk40ZoTTBKwbAhtGgKHUqZhaGT8Xr0fVGT0K0Wp1CZd\/vgyymjU6lmc9PkNRZQjNjkSW9UMQ3S0vQEj8cUiIp6c6XJetsxLxsuPOYCVdk4TJqrwXFweJdbkjcUNfxAYWCd0oR4B0qJWZEmHztdGAQtkIIRBKxwgjTAwvlCRZdBZ4YeyfCNMvgyBiUINvwa9LvWoZSO8XEDsuKsF2S2uJGPYHXx1vsTckteIQ\/Ke0\/mAVhJ5msO4sW4ahyVDa7Ib97+\/UssF6zWrRkQzX0Jv9T6aRrdSAzGoAUa0xeKWM6dls31GyroGNEiQbRbDRo9Hku4QblCX+dhPayt5vZIbaaO3XH246zweoUB\/0vfU6oHP4AFAD4dbqt\/NHUuxSgw82JZxTglRP4ZfBp18J3j3ySPJLnr76TaKpGZY12KdhIxTwuXJLkiTtDW1Bqwjc5HIqVFUtdTCiEQc3pQhdJijX6kCVLH6L1FKWOUZaydVbnXirfa54blNpow5aYKjg\/MxU+lMshpQqdUZcMG74jQ8\/zE6TBEKF8OiKxdUw+iFD4CLEOytOpO7fogfv2PoaHHkQZrF4JYYizcuh0enJSPbMklHuwyq2BLHo4bHXadwORgs2KIfAttzAihLUt+saX8p3dzPRJfQyRaV3YJmkINFKXtVt01WLjL\/HZgkh+DsXMyw9L\/wcjhtNX5VYG5v9dlrfkX3aDHxikgNQWY1yM2LVjsyHZBaLF6qYb76\/dzdBzDGATV4ooR50lMZN50qtEVGoHeddVhqfcK8cYVhhNsXXUMUt9kfSr6juRowlOKoUFTd2V81uFTV03XREGwKHjPuFCpqwA1iysicQAbylblB5w8SgWHE9QNWNvERsQFoe2J4CqnxF3hko3o4Vt+b6imOMDlXuwPWvFscI4F59MQcbfoWhoFas4bhX9B6oVvPDyverPpcs6r0Qs7cCYC7S1qQn9p3GpF6VEGP\/d34EKhwsSUUEExuo0v57rAVI9cQ+00j4+jG9tiyGWWvOwWpkWL+E+YzBXchrkANUt2+tGEZedZ5nyZdypXto8T65JtX91vPQllTcdl8bPgA0kqVCBk4i5VlwO5poUp4LB9V1B7xxhn41JkYUcgEEJ82FpkC7sbC7SgYHi78haRae3y29qy\/PVpsudH3x6ho45GxHprktOTcemdwuxE+TDXAiViG8Yk+hWsNAXoUFPNXF69wLDdIxASOKwLQqzPEvCYLhABRcLCcjNCQ0Y+JywQ0UETG0PBd64WLkWWAErOg4wdWqvVAoKOIjOlSBHpOGzUbaxla9DdX6KpW1Is75\/51YP3ti1azBuRikdwMz6Lsh4Dhhhdv5iYnUnpaIc4NTY1GFKBE0LbUNADKr9G5uCNvZ+biVjlKxCTOyfzUVUYC9jSbEFTaBTGwH5dz9xTLaxMKlcf59c\/FvzEmmr6OZIw6d6gSqhI25EMDYWHDSUlLlzK1OQ++GZPBAbfuQydcTpejdm6WoKNWUTCFe5hy4+4QLY04W9CCJr9DEetE8pjE4kXq1utA00aMvYuArme2dGdgfLPq3NYxGaQWgtrB8ZRMT5ptfF1+rUgLlMPbBWRjOtNcJ4LKaHFvYFL9kCI5J6U9+n9UZYrhmRhbMGdQ2WDOsGh4qvI4ciXpYlaW1RRP4oQm0Z1dAT5qIytEHEYHm+rRZaaON2PEDLbjqDzlXPk1eq7V2u8BBrm3dl0RdrV+wJ5KSl2qxVhVZYT966DIBLbWeqopT3DiQ\/xkceu1lYi3LWLqsG+llzuT2\/DygJmvaZQUWHdwA0GisEKaowEJTmSZUeLOcNNXstyseo8fTARmAwA0QHdikSlyCClgb79aWlcBfA+bHRhJpLaWKd4ZZ+Pp82zv2zWW+FQ9MZvUBG9QROWlut\/Ji9RFyw72SVsz8ZXl6uWQ423wt5XZZ5iOE+5P2D4cuU226+U9pjhLzg4Zxs\/SDmtNb3RGGrIpt3pDxEPxgGJCV6T+wRWx3K9BZ5osJzbqeQ\/AhgxEBqILc6\/MqsG6RpsVEdFjTzRj9U7SI2wzRhlTg7ngWwVY9ic1AIYvZWITPzgPyvAzsRsGDK0QoQQ8s9SBWcBlm7RkhEWvE+ywVQxK96bhekrRXR6KnSX1itWEerUePp1VhVCRM0lFJqi\/xAlsg835DwCzz3FHElsfxFtkmLiClco5OC1LpnFovg6e6dfTETbTzloOL02429Hg++5H3Voc1Fs8iFh+cYP\/iDfQBNxX3ajFHvbxvgm66UoOu5mU0m0zU1gZvl\/4oUMML+Ew9Gz3rMjD++OaLcBBxYbQpZpEV52ejqH6RkvKKfH9AsHMR3jo9KA+RcKKq8x9Y\/RIrHA+0fwS\/ePl0QyVcFd1DlPD6x5yzr9pzU+Vf\/RkpIrSuNZ8gwrxaPf\/YmwXmD4zbAzFswdM8lox1WYSIDniRORU2XZMwpblURv\/dhP6DGoLIxL7ChMa9\/tfkEUbRvTR+UETw0RB6BQL+LEwwnXsGXbPNIOpkDK2AL0rGf99+yaYbwBU1qo4j0JLui1GzGkEllEUeRnefIIa8soxYxq4omo166FdURteQnCqWk8hlYDDl8DBhX3l0LzR+GEP5oLMng1tyL3j8RKmG3usds1qa\/nxEgfveUCfsRbqw8vs5JIrznfqe7dDWvDkroJECnnzN4m+IYFbzsZ0TjxYr1FoaMyScK+4de4Cm9BLyNvvZCqyYusPwOTndKpts6QUWGqtaYE8jmmjV3jkjUuJp7DlGSLygk9C6lj5jK+d2rJfhyCgjvYjZ6Zq1JEc9d41tCrslxvEvdMrYWF2yJTDA8\/\/a6eIzEwt6cz0meQZ\/0YaeHbpOFwOF3CW1P6MBtmgmib\/iOhfaJ95NJc8GM+dmE4H20JbH6ScGIntOkVycosZF5pV9JUeyaNkClyWyKZnf+kaGPcwsc4EIY6zLSc2133DY64ZxtPx6XzA5IWh+2T8h2yYqyxyThAVjLtKiNWRU\/3x0TJhapE5hpJrnrjEn4Hrz0wXuSncmFEXoRsVHX2GsHUjTb4DAaKxrEzd41ciI6jgkrhOSCM4KG+d7zCTLwTXJmR1w93eNop0mNUjVx2BBaxulG+EjaEX75fLkEICi6y7lmmekpEkvgyYVmErJGtDTqd\/c3nce4cJ5SL3OgOfWGb4VvY9gFBFQ5AwUhB+N3p8e0onuk1OBgbZybfWU3j54NPOYWnvDhCSkuT9op+MYzbj9Hti\/2kaAPJeNlPsW9jWws+uLG2Rss7z62mpbhpZvECIEVu6CRLcp4ew9TKoAslOmtSXKGdc19tj6OVby+6IORw6+v1FdK1clsSNhge1akEKVB0Fke3vcUVofFDGLPHWbtoCSkhXLEF+j3sd6hyOBl4iUUHYQTnkooVfC9juG4aMniWREa+Ao0uvFyg72t2NyvCu9nOixu69dlgrT0RtH8p3Qx6LdwsySu1rJuu6o6SdXAHr8\/QEaXOqVQgXF8aLtDLiZtqkZzzAgg7pMOV6pV3\/SfB3QQLM7nsUv3M3lCFifojv9jGgzidQcRSq4MtjrsMSZrOZhwAhjjS0ergvL83dvj8yCMH++nCjN\/pXpO\/t9lT6aEmzuygReM\/A5HhYoDWd2NsccnFcUGRomv3cGc0DJpIaH96ucajpSocvxkhjKu45BSRe3beEUfLPIAHwgeMD9owiCDfIadVFNCjPuEojBGhwLBcNoAFb3xbOpflnvvGuiu1Y9I4WRjmLPyqpU42Z4ILPb03Jp\/xou2J3x0WeR6kVoswJuh9rDK7AAVCXSGwNRJSY8VrKt2Dg9WcTgbLfElR+I6xjCOwHyy4+B4fOLa+71tVgb+mtnKf91UMD+FItLQfW45SSeIi6l8xcoDj\/oz2zUTq5cYVto+IDmAkr3Ep7YBLD+mg8AhuwhCExqHfwE5b5dWeklhQzyQ01ClpXz6fhXeiVLHAsyuVr1d5Wtr4HyUDkaI\/4LP3CWqRS12CAbfhksTaV\/93rhRDIrCbKODqum0WETvAe9EeZNCcfsRnEP2HE\/yxGEI+dIsBhGhY59gbuwdsLQ4At9QU1jyxILaPowdF0bD3PBcMP4y5bvNUE4GkFM\/eEV\/xVomipC0Jvim3PTYjxA\/I4yYgFPB4Cycb0D6obgjCIuuhipLi9GWDo8hORgBXDcWhpYNPwHqsbCxJdErDV9IAhNDA8EU1gFfGxZtsmoVmP4lLcEyUea5V1xAbaAdp69mk6Wttybm5AeAog23kHKlIfIhA5pSGLP4fqaeq3UawYcNdRv1mML49wWkZlbESl9fWt40htj7jiRSIhNH25gRtgaUABJ9Z5g7fGDAfgs1goQcjgUnlFykHdgC49vwzM8fyGM+H8jHoR2GtPSPoWANJESHpFxnCYaQ\/8REj0AZdrDCocw6Qu0SVDRIR\/daPDGfC43f9F9TexGJCkRFs+2nRnVRjgek1Bc0cvNXuRo4e\/aIdaTfr4iYrjB7gSm5SEjLXc9p1nWHX3D9yg5yDtU1ihYIcFMLaPXWSEG16paVGRB6tDUl23SQaGAsGovLpDbRk6MSQL8qgetUF7wAIGEWd0XrUWD0KaKquMUMw2E2k5ufvvA8e6tEq0qRhY+5K13dxwTl8tdLIDMUe5L3HA5RU1OSSfMnZ9HLptvRTJbhvf1pIJYJIKdUCcmPnqjFnSNa+9JSZjUkVOdWMwssbI3U3uo81qv\/KJ3kvOwHp857Zm92R1elkJFZl5km3BJlFgi+TYNibWxC9dnhqeM8VjYTprTg0a1OHpFaZN9xGPqjTCWnR6x9zOv\/xVuiYi76DKRJGOllxTSLbm\/\/6ZERB6j11VSXGjf5qQSEvsWCKQJcj5S9soTV+S6lwXZoMqI7DqOnXtruEeCLuTj380L4PSjOCn7GO9MlpbF2hdD2uc\/gyGtExpDqmrsXHP3Nl35V5H82BBJm7QLscyslNlL+KG8V5yhcMAXkTgOktb1hAwIN+Z26p1g+DLtQqMh3EpeUYY2b2gqE51tehoWj8mD3gvol3NQGITCPWYnPV+trgA7HrBBoS+c6piyHv+g4xXBXHC2sMsFljM3K5GtM7azigteDv7fFd8tTwOaXySCZVYAOCg1Bw+JiSVxvtvmhUOn6OQ4ooKgfzxU8ssb1HHpYlSpkWY82tI4VKh2MVlcq6CBGS0UlLGJqjDR3Fh9H+T0\/dtnupaPYr7aLbhjYYzaOOILyb8EYMdl+YVpwo5uWh4n0iHmc6HiKbFzCXNe8clbNlh9tTTOsA5XvGHgF5VKX\/BKkUnXUq9cwu66zx5MwhM34VwgMP1GdDH9FWAlhfkaEKBZtASCQrZjbWs1FdbOWxDrR7qOQcWSq36hmpGnH5XMRjzsBuzPEjkvnFPCiI7jmsA5XmfZuBnC7fvpIrCr8yf7RFCoAw9i4pN0yaFkWGrUOJVbblZqGeCRMlYvL1bI3wqxVWauThjlEDry+4tTK8kjemZXXA92zvCSVc3d5R8kQSjgLP4nwe\/oHtKXcuo8DPFqScuAqLvYxrEZ0hj8LTLRJswCWueL8jvIrNVEvCmbMLdOZ4LfTqKYoa7\/w6\/LW2WWAFG7PZGF2KCCJnwZ42VWOjaq60uZKYGN00l4azZVJ94zpQVqTeBt5ClIAjUVCANq2VRuaUc8Q+Al7bzNSfsh75dxYp9e8Gf5odHOpgJlzMyK9vuFzyMb46r+ln\/kxUMYs\/38T2fonONPUJGs1H8fxJ37CS6ZWKAUXdtiY+KXimzygKzza67FZEXgAScwFrWmIG0Nm8yGFMkS8nde4miqpreoam7YKC+UlJw0I5rW3txsCD3lL4zSc8LUemE72vgjwxzLB0W+eS4VMWB11lZqVQHv8kffrRmBWoSziFoocA9iMxs\/CgCmJELJADrLsRWXApEoyhg063nYiTpcCadpY2Z8tZdGsUCE0CYxfFlyR6ApJ4MARI10z0s4Gp2RYOke3JVcdWG3joVq5Jp1I38eiITxtuowXhvuPuqIkaAbcmmu1ioyF8JCdI\/ZWh3LORJogIraoM3G4gK+gZfrUgKBNs74ZFGPOyJcEDQ05TxyFoC7dlBs7BSkG\/1Eb3R31+\/XrJLS\/DDDGVy3QMDfUlqckTBpk6xS6UO6pYXNe+kleJSOzFxOobQlfYUqzk8xFzwGZKc+4y1aDb2gs6dqG6NzNaQqw6h2GFWSxcCGlD++BjNphDA\/dxhwEpvKDaKEI3IheCZZjj\/yTcAYED7MincxMd\/YRZ0RVxgFNBAYQwpC\/fR9U4Vto49MSX4tRoX9zX4YVZUPpGStQk1M+QKlzxEFumbyexjzviCWykqZEoViHApej6ugRjMS0tgk5Yy7EpnuoeRr3DFnRm5CJJqEbaV0g78ZwsvIpLa6Rr8YuuTuHXl\/RLUDG4kxL7aAhF0CtFWlSo24TqgW9sz9cw0prRCoxuo7C1qOHCWn2W2ceH6pDwyXCfnjCAPhlOCae9rvkADdw33jkjpimf0IWtg5IGbJZ4Q4oEBw5vEDVOxV8S9k44GMipGREIuIKJm103+prx0iYpkXwj3Z0YTCpgrOQbhCdIEMzHYiWCVXhAOs7XjYbzQYT7sPconWfF3jmkCrhx+IcDMoNcp9vCoIWt463cl\/gkK6onViwbjcQYAPunhmGQnwfJQgQF+QQ+spbiLE3JdK1shbaoVSW464OY7s5Qn6DinyLIfWiDMF+wveQS0zaa7JwP4X1yfXS6BRUIYsTDlzlxo9gmV5AGh2+biuhjrdWSo5Uzxp2uYOZrNhfa9RUW7EiOQfStFUhWd5oyYuQEDGI+Yzo2b6TTjitBDa\/0qD61od7RFqfuSAv1SGgifTaaRKKoSCnpBGsKYbcQMQajOJZjUFDyWASXyFTvt1CAz7i7MnLZ9KbKdaMXLwcH1x0+l8ESGRrInyoDdlWYhbEKuPPYMtuPbUKhK9K\/MLgyJLoLCqy4y9m6WK23FSiZJyCjBNPpRlvjRpxLvLMCAeF7xzm6MUrcRfvydqXhffABdPwWzquQ4JTKPLm3qtc9IXBRkcccQlXos9p2te5Ktjc4W11BzAEVIx3Oz0yKxgCV+vxAMTk0Rf+Q9RfsSxKSNA61BHXn5wHHGz29zyibOr4ImsXOju1xTmwC2HuldVA\/ShUy8soHlPQq+618dFmvm7yc2kpRNEsGLWPB1k0W7nPXFTUMkm4pmuMq9FyYgmIUGqo22niDwzA6tHHOng3jBfQ8z7j0q2UoVqCSfYve3g73j25Y+iFMtRQSCPYBYa98PWh1Q0\/Ra0U4YPQuOv9mzrep5aBM4HzPUlqsC9cjkIzdPUWzcmvwmEaHJutT3w7R6mo1y7uYOMvKft3OkrvHx44QdZZcZb2+TsAia8CiC3vz2mj5OA2yYoocwUY+qdfVuMSp7EfCDMAieHYRbdcIOjskhYrjX7H7PlpgdgsOAAeR3v0ANymzbtmiBe4UhNF\/ONs5dWPZYH2FACEI\/4Ev8AoyVQSKbyWio9u\/6F3KuBz7jZj0tSPr4Fgpk36Ri9YQSBUtuhGhhKuL5Xo7Kp08NJXzHOUTstvMmCuO5SVKJlCLNAY9F1dyVhD19ZVxqxVEWwNKdvR\/7afw3Orm8LdUny24Uc5tPzJu71lbF+Q2yK7jfvu22xpN3z2m9uyqTOVheI5YNRIgJzkMYek+nb50lK8Hc+fIa+PUo005ViNso4tAVQd31jizGEf2GEWXfGsup45MRIX8XgY+LP\/2NKraoWU732k0e4HAYLuZ72gj7ezDMOT4FKYvYLcJWtuJAMgLiDTeXq3U\/EVybwz2Qpwp\/j1F8oxv0BtEYD7duMHt7G5sqbfjxAWFnYs4D4Lr9\/N3BQZkmcPVh7Pfz1moYsJhwkFQI3CCakQScArNXxzX\/7kLVg2eDlMvLW1viMqw6y3pYSYn5a1uRpZ5ZHV1yiZqaUDWOLU0kPrg9136Dk8pz7A4u8\/DUd6NVQRdVY2+rFRYDL2WFtuDYlEk1q2TYvZJKNX4RouiLg62dOCEoY3b2wkuabyatxo0lSLdUHky+acD9uTYvLp\/7Et09Y4HbXE\/33dwcBzO0vcOOBdfBV2+JU1sa+Bc\/nscNDFA30eIEmo9\/b76BN+aCJmaMPgwQbWozYFYU+7LYn6RFRmlL4mU3xrTtk9iHAsIDnAcA2W+1Om0pjST4RhcJ3ypTVeoJtvTKWl1ElLJQ\/XSvdgxBN0Y0oZTGkRLprmMvobLMFvtuD4rAtnYwgnG98tmDeD9knYW8v1pOHegBHytt+VtIW3jEQCFhQyP9nQKUA1fTbfy6emigxfk1dkajhLmdJHLVQw0vXuKSmbYiVcaGGFdVUDuoElnXO8uomvVy3qOJZx2mWiVgrUQ8BdfdMrX89URHzm1LTaQa1kMx9T+SZKPHNOU9g4xDlClazZiMlIjD9v9TMhWWonyzaZqekCNeDonelJOZc2GGAbBX9jZtnkY41QBv386b5KqVHIGxs1EUQmdrcgWubMST7HxrpZo4du\/txhYleJOjlEouAAaESXoCqnrGQOThZ\/+HXLu7XnazYBq+rsDvTp0MSfjVPvKtxwCJqp7+Pm7lXTOCKzC0f6wqQTRGzhmGW8lgu9XbVar031zkuFwo6dezaIytw2gdOMne6Qp66hlgyMAVQsXgofnBfIiPn3Ym2Za\/Z\/c1z1v9C3LhGbUlkjFWp6aZiVe4RB\/2E1ymOqQmm8TM20RYOfVnntiMAdJcKKZi4gMmecO+RhyIsfWlYc864YV2tcYKzTxPWLgL3LaaG+k5Lp0\/LESO5iUsiluT3hd1l8I3Qy+gqbPLHZU7jOsUrTsjd3iKPk2q118xwx5jgN8nWSLyeLjFAhWAmNWDD7m+1pH1eOJOQcBlepdakLlwtlEzDun\/x3045nGfOoGLj4\/NO7\/+TVhji7UPYUOrl3Q2swJ7Cd5I7JMETqhYE4eHxsQedGKwDIsDFptNmxRKyVOjevvOtGFc5BrfkoukdddLE+J50rGjTPCcDHhokg\/YfaqvmT7yiEJGF7uH3EneoQI4wtWdIoqjbb9BT+fs9vvfB\/Q2VCc\/5VC3gXVK8g2qI\/7bq\/ErvaMu8fXV8p\/bBHe5nU\/BVfVKO0OMZwyWOqj5As0QDCgT7mpW65pzlPQP1kJqgKec1vZZPnbV9jAzlGUwUnImxW5M5+Z6iyX0wv+fRoZLeFI6aQUQgp65L7rJzXM9+xD13FfNFskbAOoUnZAbI1YGBgYZTNd525FqcTYS76uMhdHMoXrrjRDvdxaLKFHirFxPrN7o7eG1oCZgsElMDG\/qvhygnu37CETu6dygHcfHgtGCi7U9dJ4mBQ\/kr16PTokOm0ksHKe1+utIl\/kT8y\/PHp+23L7+qNJFvaZQskcSN+akyshaOAvMU5LoOi8GtarayKwqVYhJyeedEJfiFPvYdVcdzuHLZi+bQkK0eQMR3CkehbOFWClXE8cZoiypC+hax\/jeY5n9yyHAKtWrvNAqHSQbvbFRXCH3FK6V11avg9G0DKElM5MwamCP2Kb8\/kdCnmTrtQtjF1dky7+ceedL9aNuT3SqiwNmWG5+oVqEd69yshlwMgrgkqecJiiRf4r16sAUdLwNVuNQjystDinx0H7dhXztWwouMZShGfpJ7hHvG1eYvuVEHRiFvE2tkIfZCyLrbJwdCOFhYWpr0ybwV3GDuJI+9ehtprp1bSUcCtwrxEPj0CthWmJ6mNpLK6MU9F\/MfCnq8DVw6oFBrNRa6gQZgZKSLos5raNwcnx8fzkNFxCfMC94FfamPA8B9QUVgwK7nwiAXZUlZ5430MoZuNiM5sC9p0OpDYOpDEMiPvicArhhYnLZceOhpk4GOhzTAyGT4QlKpShDDsxviDp3ZV04vPafrhxVK8Li3wTNnRUXF1ypRstbnUNcMD6TRAkZ7EQc98qZ0wBMlCEuyYdO0FapEc47PetDg5+i2ZGwTL0I9nvKwYKsMq\/7SDA5J0wCvRmXP5e3FN31FyQWtvkLIUPY\/k7lB5FFbr7foRifLnyIbI0IydXoW5UX2gEvuDlYA9qzJ4Al2RxofjtI4Dd0UEUFVz5XBFCjVqQBp+L2Bact0LJSxaYL8Fn6Jr8jAm72dhHpFWbN+vtjAkWKy6UgYvqzIOZHj1+90MUvfnsCKECtmGwjY7gW0eJZZLPj77IzmHSqzUGOainauC6v6QpxTfodiqKwhPyvbYFJufC05pAVgp7uWc0FowjZUNvuCRw5glRPJuJ77RubG7etlGqbPnAXpZkJuuZOViLr5mSRIom4id+f4VF9s3KhQyGe15HIsQwSErfWg5j0poW3Mif7xEHyF40OsLCEsyDW3jKEWliLmEFsWe94\/8ZmEsN7TcWXIFo0Ijw+lsReyOinlhebAfA0dUY1nNodw63AC6aFcYzcFoLmjU5qDE3DTXC5Kfaem6\/aMFSB+1Q1Nx1L\/dF53r62vymcdVXOQK5C5SbkrgGUn6CRkyoKIMrJ+O25wtHExxnWKidKiOIJjEelhksq\/I5\/s9ISwebNbAtW9EXObyk9ZvRkxo2F1BtIlk7DoiNqgMaDdBxHCjaiVq6PTVOShvy2TfkcCnxle7TEshs15tNJ2QtrltmajyOv7FI3tHzF4qSHhJypujhj57OhnawWkpk2va0JswJqvOrkrt0z6gQeqnjPFL5zZNpkN4u4IDT+HmvrEK74yuwXrpLxE0+MducbPpHLXZTYBNmwcS98EtsY8EpiBcdZje7QVbZEdAu3pd4B3vuCzxsrTmnJ1LKnzFjQW3FAOlf2SoT\/jCdOLBXrcKkJsRkLo6gAkQiKK3+DA0dvOCot0lDPL\/PMX9WrxumiyWY278gPoi6iMCy\/BGe13OKHS1oeAG24eKkni8MfPt3PFyjRcyM5ZDmXuR7By3OeGJ3rDM9aEtAnpg4Pj4BTs1QGUyk4+66vbO0cfSwlvdVp2rQF7cA2PNkbosRHhl3Xiazz4qsOKxWbboqSgA4k2IyfaY7v4uzjfcYh\/4JpsyKD1MyvAzUEc7W6yBzpHOqubsTi4o\/M50vAwrn4Z5cSQ6d0khtqjgm\/+EYhQ5J6DAEZYvXq3Zdo0OGQpByYvD0RPRxFJ+o5KmBKpbECfVJ42J9yglIdyWOMhsJGlMIQxonhSXZQQ3fJVrdu8DemAz5b7mZrGqKHSKXQz4O61bes9zhtjPeSDMX5MwmPmfltM\/2xd8Dv3KWTHgbJ3fIm3BeKkOtfJtsDptWVGgxwQKemgkyUeJlZzJROuINrKA1\/WKy8Z7e8NQ2s3HNtMbW68Hx\/CH7bu5mdLgRLqZ3eaAQsPCIAkybgHabi63FQw1SJQ7Ok4sH6TqARqMK6ho4RJ8G+2SLqV3ue+ZdyRbB3kVpfKvP2X93L9FZkm2ZF8sffCrD2MKlO0dG4RX8oImZJP3j6URczv1QZLw7axe+4aNtRRmcNh+URyXm0IapCTvWhrKIexdFIlxq8Z404pCtGJDVh\/rb0pghgQrieonzVViufk1q9OYdiC4C1Skw3Gk2UW+qSibGe\/LjfTJGIjGBMMVHDk4Qo57dheROF95abb7w9aLgu7XrFRbDUHEsQSdWjVTHHCW\/lz\/btBT93rblcW81NgITRlYaX0Gz53Z5iTzPNCM47kW2amDN6\/UlvfMWbEQJtsft2cgC0Lq4fFGCm9XoHivBojCLEtuPsWliB+lDZboA39MF\/fzdAo0l5HjJS47KPzUbzqAgZf9spCs8d6vwHOtTIX1bjl9TPf67H7L+iooF6OkrV+pLZrdvDUtoPgqnoV4FCw+RfV6XrImRXLFDzybXq0pOHuDLmpY0kDmjsz9j8AEWRGFDakb2SEXQe3oSeLa8uF2GRPHcBSZpPt28YrCMgY8Cu3ty18Vu\/QonW6PaVkj2j1T9Ge1zWOwWEu3JGXb+rHuIB4fgWxTXbMTmiKeZF1Drrm7HPKF2QQdsh65yC5YQ8wRkD5fMk0hsf6zhpLDwMjqON2uzpj1Dj3Corl9vF9z1lIZ4lr+nTKniToRL7O9oAwk68O2auTD9xVhvSqUCH9zcXQ9hFI875lgy9ibAMsPBWdGvPJlPp8DGQvjdMAFrNFEFGo0ceAGbQpo3O6i795lolKDGwF5fmJ11XnN1ePKFNDHy7bDg6496GjWDtSQlaTbMJqTOszzNpgsWEj93eGDSadd\/8UgCR+Tgsi6R6XJuKV\/OOf7ExdhUXJNipcqMMzBFPrWWQSQNxXe9g0sFgQ\/7ALIOTxmljSbhGp4uX1dfe28Qw3e+o69vp6fRagpdJl70FHhNMx5NUxVrrJnGKbmvOrgaI1Hjj6QDVNqvsWNuwIZOWgt7CT83F2WX4o8LkFO42NCLcb2Wrad6UKtFpKY9C6FXzkCwjhuc4EFtw4BkRTnC4VGkaIG7aYIOUQVztecN2pnFBSyvinolZ2bVRp0vyVvfSHN0WzTg3wyfoFgVNZtdmFQu7S\/E\/EylNkAqQ1UUibvOwtMH1ayOOiT5CtQxPDMuLNCFSgs4iD3biejQeBR7wXW\/Usegixi8c8Scjb4CgZhTD\/QFPII1gPmp91gixCf1Orn1BCyRlpgJnqHbTpCZmDti1PJHgeXOZgntQBWykSBzq21hL7JzH+xnM+0nIDn0vJSmgwIgdhQkA1zvEWwCBWvWsyCzQimV6gY1S7WKDtnCKQdIi+qfJXrYMxDFmh62MBXpmCqy\/pC8FoPgW2Hplp51JOSV22VHXEyDMDadKjSTTJG3zTc+rqZyx3CWKWHSyBYFjLY1Jvub9RUj2\/KSQLsMdmzYjjnSz\/JcfLKtZ5irsMQDt7iY5t0PXW07S1yBwhktmradm1IuIwALvkZoztHtITRcQgUhISjtdytl4UF+3odumTAfvR0vliN5eBs7LmKEi0\/eadvBCRprNexvsJlgb\/Ul2jYfgGPgfJo\/rzqLB38VpkBOGGyJn\/lmjenVYNGgPnVgKaVQQ2C8RiIEFDC4Ag\/n8IiBAyEdZlGQ3RHAMFe37AKGHuMCaQeN3YMxZkN3WkvuszWdXVXm6OtaNWuPB4oR7zin\/OgmCAgr3RI9RFiODoiJL+MaLiho+waxfBqGoY+DuhCPsGlnHbQnGDEX9RxuyA37xK\/Uw8FKjcYl8bM\/f7fSDVt9oqVVHHrk8vCcWQnB8WKtcU5dvixxICPMwEZb8fFEeeDObDVVclr8Dqdd3fMfMucWffweAxERnQZKBrU7IhsZwEh4YXeZOCOZHCwGeSUep8x+xFFycsymudwt5MHqlXmKTlizd\/mTr9dghUsRlVw+OTj2vrTPFggGmKqjqRjv3nYClsqYYXn1xwGhNhaS2NK7fn0FdvpM6iJDt2IWO\/VytolOSoDLSP9BRfBEgYTCyk+0fB83LjpwrXO4M+q4VWkxJ+RqL4uJeI7LeTZ5nDzn8srA9K0o5aWjDpRIwoQsAfttaOtGVHq\/0tYeQX6yCzQROAS1ykBLtU6+p2vQAto5xnS5O3hmcp\/MpAfkVHOFahUSn5J8TIeG7s3v71HtgvA+SE9Z\/tCtucBKxIRIvOvcEwxb6nHst9kStmkX0KI+mDN3zUVUoJ9M19lWHbnY0qtOvUOhK5iF2XrQnqZRQGRcY+4m8czdFid3OJFawXrfuet6us+wdzhCkCUyTUnW0nrhR8mdh\/ZrnAC8pz+8UyVWoRp8JhQdWzRY0Gaz7qOjp1I0ACcWZ0vr9nngeEQ8GyFpVwMDcW0leVFsEwGn8knAShC31iGFzrDyNqbQs+AWu+RcYxyvuK4UFZ4ksjG5vshTOmAKphB635C\/SI+F+qtbs\/RmuL5N3V1SvAdjvAt62rsfMsEXUTz2ITFERiprXwHu6n2M6LoRlD+82pQcY3uimlrb+oEWVfIzF2meghZkX2HsfvENj9eemFk3SKWyF0LhM1ZfhbbsnCwskNSvS+Jxv9YdbdPKEsfSR3aERc11OElpR6YDjtoD0h2JMaY15YHZMMawI3tNCTdb2\/qQGEONqqBzLjJV05c4oKr8odUUzDuggs+KrLSlRXETmLAddYF50FJSMtQC7yDJ+0qVMEs0E8XPXsGndGcJnSFVLeDa3Qb1kiwMKDVE0ZMCgdvNtKi6eRw2X9GYhtYeOQ1vnbgH0VfcE247KZn\/HksLFSsxTXlJ2XH6Ev84RzzfIsSAwFqRj+oRtWgvK9HxOSI7ObiGG0OErhd2kHyApVwoGAR5eG9f4V7vyEPTf7zlJzOjmz6cqCaMaM1iXXe3B6O9qcvEjKAUG6D4UtaDvMyJlnT+B5CRHfYuDPkV4KjZ8iesqNKehtq1gwYSLq0D6gZu4n21DpSZvaS6fMJLMiwdUQz2E2QiX2HbYb5fGQ+6qGGHUweVoA2kUIwtIsKY1smpf05lHwXbs8wLR5PwJZgW7Bikgpf9+buaqK49+RNV6S0dNZHdUWYAtWzl0gjXNpu8ER\/1E2lVtMrPKIvowCHw8QpxncImIsGZGaiEBf5b\/17uZQo9lNx4zXcpZjh6QQmz5QWoMEGq2gMhEIkGlpQgLewnMaBZglQ6fGcxssihvEAM0PyptGcGO81JWRwynM5EIEoH\/Y\/C3g1M3jGkoIMLhSCzOkJSUpMI1E4FRacHLoq0oo2EXsPj2M9uXNHGUfIUQT8Um8G3EYjQU7da+Lwg1o7nArexIX11aG7ikBx2WWOO2tSLDG79IcXWwEQ\/ZqvAWuXDRo82QhpZE\/r+iQoX1QXsy6gZ2MOb5G8iwpgqmgZPr\/Dzd\/rqTvDvNX7CilwbaIxw7W8FPFK33V5Ug81Q\/TMre9Wjl4N2KtLmcvQU+ScWnVzTvrBF1AHPNKUT1Rs+3GEpzx3F\/6xTrCE9BX12wySh2GADVr8bgmDoqlWLo7nBBuTCcn5nzBqHFjayBXEYoTqDTWnyq3Wx\/nMuhgwpPVFPgy0gJIZOSj9FdCdY+eZqBj9jJ+HPC7DlMcuwrosOgaRgAsNQ3G+eZxckpWwof02Wm7szb1HdDyi4hUlvh\/BY4vnmsrFD6098xOiECm712fnSVmwkL9fbLMycGuv6KTe9Ch319iZpLV92GIetJnF9+xHAnsfw4al1WMe6n8ewE+nfQ3caEThNU7cqDBLpuqB00oHM4Qn4CviPiooHDFxS2GPRiVLf89n1m\/LCRZI5hA2S7mPRUwsz0nBRlf6anhoyIEgnHj9jYlVFkrmsM5yL0IioTEceNxcZn4POFGfb2l9\/KNd2zfHRL9vsEsb8bF1vhA4VLzXVKYff4vLAunf7cGWmsYAjfNWejyr0oKnSIaSwYgpIoqvXBSNR74vo7bj2mxzbiDigIKH7OC7iJEsoLT0RmBygmXpAGhY5WdJ7myYKYa2Hiu1h5ui6Zu6aMHL8Ak\/K21cetzdKJLyvIwKiE1Z50VgOc\/v7b0y1pHqq3Sx5idFgyQAtu7gVwf1j7nfAmMmSHsHSoqJp0vQBDOK44OOGYEA2fOF+KKWMp9oboWvjPq30vkBROCgzKQrLerg3fiNU1oliM9Yd5VX7h2F557sfSD\/2WTEomsa9uAr3UmFVI1WnAO2qSvw9LIbiyNuIk8rUUBBvhORNrG7MJ\/h+idKtVAUdXyhlFzHXS+0zcz7QsvmgGkP6377imvsHs49s4XrdLQpld9gUDm0BfPti0I1Zi0mvhURT1R101L7gPqdEoEenxbRg5CTfHCV\/wHwz4gpJQf5qGU6eH2GlCQjOemucjheY1vsKqDymQ8YZFTyjUNgSYxTuGk2JrW0Skbm4WARzDKHDegeRmBJL8nvNljFBl+wEJmxHUo21QVHC8wWZCwveOIZMLeAgtNxMuRa31hV28pccLP4zW4sjDaU1GEvwVc\/3JXuWWPFOH3smbTHPWXX3nkbmsJQpgYznXtcKdYeiQ5IqUm6NbHUib\/x+6CvGQdTpZkLVsRbKg07CVHg1pCnzl+clxRzojj+1xy8qdV5w2I6Kl2Z37Yd03ok\/geTLFE+DlaZgGXewvuIQJvL451o1wch3fb4RlIZrdRoxeR0F6wD+jWBkpqhow3bkqUGKgYB+27sGlS21zM6MZdri5todEdeRgP8zqUWGsJujyGpYrIt3r7KtRZaHlhaHZUwRM04dVkQa8q2NmOKVzlGGUG1HksrYCXC\/QQUgpbWYc+B988mspOzqJhr3a1VGAiIIFnIY\/AelZCVUapj4VKkkv6Ozth88Z5LrsDFos+7Z\/y35xufD0dvUAfFQjF1f3EhIaETcNbalDiYoFS7AhmUitnlW5coDcgclRh99vM9e3KkNxUs1mA4wFdTakn2rtetiLlWGXMe+aASOE93cYWfiWpFAcPnMSjWepFp6RvaCCDYcm94JPxFHJBgE+1z0mKB+B51f4s42jsxsDJHqCl\/lOMIEHDW78qIITrCHbo26v+Id2+Ptdv1XZLmZIfx\/x00dFQ2rttxiXuO49a0qy8VAu4RG3QowU1h2MB+udeI7y81r2eyqiENm0fkxIBckwYNQJZbWa\/RpHUo60YM8C6LjqHaHxMdKBXW8VmaWYNcmKIzS0Q5Gup3c1RoViG\/Jam9U7mgDunhFPV8IHIJYZa0AVC1UcNj35frjGhDdGSrgN4v6qjKrEjXhbm7QMfW56RXERw\/et4VCUTwj9VU5vq3cNqgZnYm+l+DmRR+Nbc0kXxI9sgTnFcU78ZqjChO3agB4iFrEZJUmtyC\/3eUnG7LAFsrUrrlF+J5l16BD1FJXeWtKLm+PeWj\/KTViZ5iGxXi3rU1CETQXPIIiHykci4hQRjHU9yy\/9AD7MbS\/vWcZPXmkRUyYy4p8Kx2IkXKOaoQvMdeJUZsOnYIgzy0jkSRaTdjLROok5HANJiS0wCxJFv+BvRSk7UqgDYazfWF25krxIw0cg3116USlLAPgWJcmIkGvwjO84PphmYMwrxDYGcOjkUPm60eoymxjr1CinNrkfelu6fpGoM7xEh+l0oPKTZ4TchIwVk30vbLdJrt7cFt7F4TbkND03BGJwTOYk6BsK+pQ3wtkrtqCMFbaN1UKsTZofgZtT9w0WIEWRneUtI8zAUH+6cP4+Az4VRvanvfEDJ+ySIExsoF7c0G1Gq09xgLAtSxERwcsEy2MJfGTHpVqWJon6GhqTWFOJ6NRltjHoA50KFVU9MKWdKvzNigBQgXlA\/N71p4WOo2Z0lw+RzcN9OFJpNup0QigVirowMz7rk59PZXDF808jjPRbuV7aqXroFTOGU6phadQUqY+t5kn11fwAs550PDqJidNTLMQTL2PFFoxn1kIO0b+8coD02pp101sVUmXNHI2CDCg+rrqUJuihL0rPnuNBTOli\/mX8p4tHTFn8DVrzNI1qJE5cSk5++fwNAOu5zODed1HraFwJfXkk0hNvsOO9VSC0aeMKOpsBWYXOaDWvaHdQVE2UX\/fEWS9qtoqqWcSKXRn56J+hQ\/lKLBHboBkufEoJAhFhBHac1XG4JdYUnSJ8hAkgF1\/m6K1HboCcmUuv1A++pgnG\/DfIL4gZE1Bcp4T6rZc8Z3OIaKvirbTySAm8LIRrZnrIOhi\/jqJPPm94MKzvTEoktDoVICNuKGdGzzYPlL+5AbqXnWeMYI7jcm8w0wV06kgSM1mn1OUUb6F7LjcVo51V+0qLTn4KX\/RLdBIBfWC8W2unzDFdN2F51ewNfO9GMFouG3FDSVJcsHHQeeXczZFuZSJ0CTiUFX5np1h4qXRKDgRruVVgGKVZSEzgwtJsz6+LvUbwifStRTxULgSeDpz2gXU1XdhYiEWChMJQ6+qYoN+OOpERM6mr8CTLrhOsY02HRxfsV1eZ0i3SiHNYZt48hRsWwmuGNMdbAT69llXnFGX4TKviY7OIlh4tUfayvU3INO42A1kVaxUz12pe\/8eKjkBdkcs9fH7t8r9JgzTliBypqHV4r6eh6fmienTU0Zfv6HG6mduhx2eWdrIS0P4pmthedGMuUR4nk\/5UfbL32r2Bt9w9pTBTTZwZemYVbReax5r+YQEx55uMpdbP\/kKBCBrklt\/6BZZdRsuvOsfzQ72KMfrlYlR2XA8YPxkO7bWpBNzT2IFMQvzrUXnfpXUXYNUyPyXFfiqC7j+xKJDiIguULht3xoGFQIjNlcNBXwXYvyYrmkl4l0s9MUfVSukWWAkz1QHgrEG0qMdo0nONAfNbF8ENx\/xQUf3+WDB5B5L4bpWqNhqWkqix\/srGPJwo4C84Faif5jJ\/fBomzcJtRv2Qq0ioiRgbBQ4kil8hO1\/63p462iqX\/iZ6\/w8k7JetxEh9jsvL7M6xxVt4Ql\/C6TPtt2NJNAR2oVyP3aCfGTO\/UJgCrBPFzkHHiUUK+HE0KgbrcmXos6prVaEIGRnCvE0ivrSgha4AKiWiFxU720jDZV1jW8C\/\/t6QGGE+3T6UVIq5Djby1MEXHc1ne80oxehd+4jpAZxofzd4KuKoxuL08zKeSFEN73IOfQx8imXKrxAl45uzzhhop51\/Re4wlYuv45MBaRTh9+xMX1VCUn3gWIT4j9hNV4pTHfoPjnT7akpFp1QWwYvi5xSpo371tT1mm5DTJlR5kqcaFU\/qb5p8BtyXToXfKKc8kbYsuGFE453NB8FHg1dpT8FdX2lK2cfCS0QCqVYBcpZa5Rnv0cvEDOwuzwMMmCFhiSRx+ZLyckdC4rERsTds1F6NBHfvbp+vbBPZIMEjYbSMVk5Ej6xC8SvQ7dAwXYf83eEGxADdcljeCVosjOKWREb0mBez+a9UcgHfTFKo2ZHHiVWd3htBbcbyRVn0eBaIdsjQJ240NY4pVbQnUwz42ItzbJLrWVw5zjkIuM1071NLEibmJbQpRswsjRYfGZaV+lN5i0ncV3qsPI8NWK0hBHcUNXCVbJaF2uPlMKbBwaAek0zgdrqbBEIjfNzJSxgSt6oZzocl\/vzJYGo0n0N3O88uHPv4alXdSEKjm4HlzYFVwzLEfT+aYCkFqSXL\/9AwQ2k+kNFfXIaatQIbJf1qWVuvRkh3PVfy06EjUoBJrTEux9ga6808A356x7C9d4tTPDLk5NTF5AYLNbpg9Pk1joBQ7MsxEMLiEdOTu55iwH\/fe\/B7dmetT8+HiVMg\/0YvZZhHbmYc94T\/5oCaGCCGlfYapF4gUMWDQ9JZBSGanRMZZ8Y+ONQxzxrkbIbLoFLo3q5pJgIrM8JpqY3rf51u+b5Co\/vjexezv0FtHwFiuFedPqjybvmo45KlqOXRIFYRl1OJi6Lm83vfR9I6Be\/\/aDOzy\/aDz79ZPHpJ\/mnCAopk+f\/+vLrR797NEs++TD\/9JMP6S\/84+Wve+yj558\/wmA32dlXiMtlAl+DZHT5FcbK4etY0YmqLgPZwCsITDuQNjeGX\/Xy\/\/d\/\/9HvggLFSTSIPtXfT7PlujZtvoaHwO2BrKpVRhTkxcZ6B598iF\/7lB\/zt6P56fHJ8dH8zgkhpo7mXyb37x\/NXx7dPZph6Rni5+iXD+wv76hffmR\/edf\/8sEx\/5Lm9\/8B\" \/> \t\t<a href=\"https:\/\/www.pdf24.org\" target=\"_blank\" title=\"www.pdf24.org\" rel=\"nofollow\"><img src=\"http:\/\/nazimmustafa.info\/wp-content\/plugins\/pdf24-post-to-pdf\/img\/pdf_32x32.png\" alt=\"\" border=\"0\" height=\"32\" \/><\/a> \t\t<span class=\"pdf24Plugin-cp-space\">&nbsp;&nbsp;<\/span> \t\t<span class=\"pdf24Plugin-cp-text\">M\u0259qal\u0259ni PDF format\u0131na \u00e7evir<\/span> \t\t<span class=\"pdf24Plugin-cp-space\">&nbsp;&nbsp;<\/span> \t\t<input class=\"pdf24Plugin-cp-input\" style=\"margin: 0px;\" type=\"text\" name=\"sendEmailTo\" placeholder=\"email adresinizi daxil edin\" \/> \t\t<input class=\"pdf24Plugin-cp-submit\" style=\"margin: 0px;\" type=\"submit\" value=\"g\u00f6nd\u0259r\" \/> \t<\/form> <\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Erm\u0259nil\u0259rin v\u0259 onlar\u0131n havadarlar\u0131n\u0131n Birinci D\u00fcnya m\u00fcharib\u0259si d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 \u015e\u0259rqi Anadoluda m\u00fcst\u0259qil erm\u0259ni d\u00f6vl\u0259ti yaratmaq niyy\u0259tl\u0259rinin ba\u015f tutmamas\u0131ndan v\u0259 rus qo\u015funlar\u0131n\u0131n 1917-ci il \u00e7evrili\u015find\u0259n sonra T\u00fcrkiy\u0259 torpaqlar\u0131ndan geri \u00e7\u0259kilm\u0259sind\u0259n sonra C\u0259nubi Qafqazda erm\u0259ni d\u00f6vl\u0259ti yaratmaq ideyas\u0131 g\u00fcnd\u0259liy\u0259 g\u0259lmi\u015fdi. Rus qo\u015funlar\u0131n\u0131n t\u0259rkibind\u0259 Qafqaz c\u0259bh\u0259sind\u0259 T\u00fcrkiy\u0259y\u0259 qar\u015f\u0131 vuru\u015fan 120 mind\u0259n art\u0131q erm\u0259ni \u0259sg\u0259r v\u0259 zabiti, habel\u0259 h\u0259r birind\u0259 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":502,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[15,4],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/nazimmustafa.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/251"}],"collection":[{"href":"http:\/\/nazimmustafa.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/nazimmustafa.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/nazimmustafa.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/502"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/nazimmustafa.info\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=251"}],"version-history":[{"count":2,"href":"http:\/\/nazimmustafa.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/251\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":288,"href":"http:\/\/nazimmustafa.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/251\/revisions\/288"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/nazimmustafa.info\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=251"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/nazimmustafa.info\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=251"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/nazimmustafa.info\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=251"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}