{"id":449,"date":"2014-06-08T18:31:18","date_gmt":"2014-06-08T18:31:18","guid":{"rendered":"http:\/\/nazimmustafa.info\/?p=449"},"modified":"2021-07-18T19:41:42","modified_gmt":"2021-07-18T19:41:42","slug":"sumqayit-hadis%c9%99l%c9%99ri-m-qarbacovun-raziligi-v%c9%99-dtk-nin-n%c9%99zar%c9%99ti-altinda-tor%c9%99dilmisdi","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/nazimmustafa.info\/?p=449","title":{"rendered":"Sumqay\u0131t hadis\u0259l\u0259ri M.Qorba\u00e7ovun raz\u0131l\u0131\u011f\u0131 v\u0259 DTK-n\u0131n n\u0259zar\u0259ti alt\u0131nda t\u00f6r\u0259dilmi\u015fdi"},"content":{"rendered":"<p style=\"text-align: justify;\"><strong><em><a href=\"http:\/\/nazimmustafa.info\/wp-content\/uploads\/2014\/06\/unnamed.jpg\"><img loading=\"lazy\" class=\"alignleft size-medium wp-image-450\" src=\"http:\/\/nazimmustafa.info\/wp-content\/uploads\/2014\/06\/unnamed-300x168.jpg\" alt=\"unnamed\" width=\"300\" height=\"168\" srcset=\"http:\/\/nazimmustafa.info\/wp-content\/uploads\/2014\/06\/unnamed-300x168.jpg 300w, http:\/\/nazimmustafa.info\/wp-content\/uploads\/2014\/06\/unnamed.jpg 640w\" sizes=\"(max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><\/a>Erm\u0259nistan Milli istiqlaliyy\u0259t birliyinin n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri M.Yermakyan v\u0259 M. Zurabyan q\u0259tiyy\u0259tl\u0259 bildirmi\u015fl\u0259r ki, 28-29 fevral 1988-ci il Sumqay\u0131t hadis\u0259sinin t\u0259\u015fkilat\u00e7\u0131lar\u0131 az\u0259rbaycanl\u0131lar deyil. Onlar demi\u015fl\u0259r: &#8211; Bizim \u0259limizd\u0259 faktlar v\u0259 s\u00fcbutlar var.<\/em><\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong><em>Aryel Kiru, Frans\u0131z jurnalisti<\/em><\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">1988-ci il fevral\u0131n 20-d\u0259 Az\u0259rbaycanda erm\u0259ni separatizminin ba\u015f qald\u0131rmas\u0131ndan sonra ba\u015f ver\u0259n Sumqay\u0131t hadis\u0259l\u0259rinin mahiyy\u0259ti h\u0259l\u0259 d\u0259 tam \u00e7\u0131lpaql\u0131\u011f\u0131 il\u0259 a\u00e7\u0131lmay\u0131b. Lakin bir h\u0259qiq\u0259t m\u0259lumdur ki, 1988-ci il fevral\u0131n 28-29-da Sumqay\u0131tda t\u00f6r\u0259dil\u0259n i\u011fti\u015fa\u015flar\u0131n ssenari m\u00fc\u0259llifl\u0259ri v\u0259 istiqam\u0259t verici q\u00fcvv\u0259l\u0259ri erm\u0259nil\u0259r, onun kort\u0259bii i\u015ftirak\u00e7\u0131lar\u0131 is\u0259 Az\u0259rbaycanl\u0131lar olmu\u015flar.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Ilk d\u0259f\u0259 deyildir ki, \u00f6z \u00e7irkin niyy\u0259tl\u0259rin\u0259 \u00e7atmaq \u00fc\u00e7\u00fcn i\u011fti\u015fa\u015flar v\u0259 q\u0131r\u011f\u0131nlar t\u00f6r\u0259dir, g\u00fcnah\u0131n\u0131 is\u0259 ba\u015fqa xalqlar\u0131n boynuna atma\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131rd\u0131lar. Erm\u0259nil\u0259r Sumqay\u0131t i\u011fti\u015fa\u015flar\u0131na b\u0259nz\u0259r i\u011fti\u015fa\u015flar\u0131 zaman v\u0259 m\u0259kana uy\u011fun olaraq h\u0259l\u0259 XIX \u0259srin sonu XX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 \u015e\u0259rgi Anadoluda t\u00f6r\u0259tmi\u015fdil\u0259r. \u201cErm\u0259ni m\u0259s\u0259l\u0259si\u201dnin m\u00f6vcudlu\u011funa diqq\u0259ti \u00e7\u0259km\u0259k, \u015e\u0259rgi Anadoluda muxtariyy\u0259t \u0259ld\u0259 etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn erm\u0259ni siyasi t\u0259\u015fkilatlar\u0131n\u0131n t\u0259hriki il\u0259 silahl\u0131 d\u0259st\u0259l\u0259r t\u00fcrkl\u0259rin ya\u015fad\u0131qlar\u0131 k\u0259ndl\u0259r\u0259 basq\u0131nlar edib t\u00fcrkl\u0259ri \u00f6ld\u00fcr\u00fcrd\u00fcl\u0259r ki, onlar da \u0259ks h\u00fccumlar edib erm\u0259nil\u0259ri q\u0131rs\u0131nlar. Bundan sonra is\u0259 d\u00fcnyaya car \u00e7\u0259kirdil\u0259r ki, \u201cay aman, qoymay\u0131n v\u0259h\u015fi t\u00fcrkl\u0259r m\u0259zlum xristian erm\u0259nil\u0259rin ax\u0131r\u0131na \u00e7\u0131x\u0131rlar\u201d. Uydurma \u201cErm\u0259ni soyq\u0131r\u0131m\u0131\u201d m\u0259s\u0259l\u0259sini bu minvalla g\u00fcnd\u0259liy\u0259 g\u0259tirmi\u015f, beyn\u0259lxalq al\u0259min diqq\u0259tin\u0259 \u00e7atd\u0131rm\u0131\u015fd\u0131lar.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Sumqay\u0131tda i\u011fti\u015fa\u015flar t\u00f6r\u0259tm\u0259k erm\u0259nil\u0259r\u0259 Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f\u0131n Az\u0259rbaycan\u0131n t\u0259rkibind\u0259 qalmas\u0131n\u0131n m\u00fcmk\u00fcns\u00fczl\u00fcy\u00fcn\u00fc d\u00fcnyaya car \u00e7\u0259km\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn laz\u0131m idi.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Hadis\u0259l\u0259rin xronologiyas\u0131na diqq\u0259t yetir\u0259k. 1987- ci ilin oktyabr\u0131nda Heyd\u0259r \u018fliyevin Sov. \u0130KP MK Siyasi B\u00fcrosunun \u00fczvl\u00fcy\u00fcnd\u0259n v\u0259 SSR\u0130 Nazirl\u0259r Soveti S\u0259drinin I m\u00fcavini v\u0259zif\u0259sind\u0259n azad edilm\u0259si Az\u0259rbaycanda erm\u0259ni separatizminin yenid\u0259n ba\u015f qald\u0131rmas\u0131na r\u0259vac verdi. 1988- ci il fevral\u0131n 20-d\u0259 DQMV Xalq Deputatlar\u0131 Sovetinin Sessiyas\u0131 Muxtar Vilay\u0259tin Az\u0259rbaycan\u0131n t\u0259rkibind\u0259n \u00e7\u0131x\u0131b Erm\u0259nistana birl\u0259\u015fm\u0259si haqq\u0131nda q\u0259rar \u00e7\u0131xar\u0131r. Bir g\u00fcn sonra Sov \u0130KP MK-nin Siyasi B\u00fcrosu Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011fda v\u0259ziyy\u0259tin normalla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 bar\u0259d\u0259 q\u0259rar q\u0259bul etdi. Fevral\u0131n 22-d\u0259 Sov. \u0130KP MK-nin katibi Q. Raz\u0131movski Xank\u0259ndin\u0259 g\u0259ldi. Ert\u0259si g\u00fcn vilay\u0259t partiya komit\u0259sinin birinci katibi V. Gevorkov i\u015fd\u0259n azad edildi. Onun yerin\u0259 erm\u0259ni separatizmin\u0259 r\u0259hb\u0259rlik ed\u0259nl\u0259rd\u0259n biri H. Poqosyan se\u00e7ildi. H\u0259min g\u00fcn M\u0259rk\u0259zi Komit\u0259nin katibl\u0259ri V. Dolgix v\u0259 A. Lukyanov \u0130r\u0259vanda partiya f\u0259allar\u0131n\u0131n y\u0131\u011f\u0131nca\u011f\u0131n\u0131 ke\u00e7irdil\u0259r v\u0259 erm\u0259ni separatizmin\u0259 dolay\u0131s\u0131yla \u201cya\u015f\u0131l i\u015f\u0131q\u201d yand\u0131rd\u0131lar. Erm\u0259ni separatizminin k\u00f6k\u00fcn\u00fc k\u0259sm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn qanunlar\u0131n t\u0259l\u0259bi il\u0259 t\u0259dbirl\u0259r g\u00f6rm\u0259k \u0259v\u0259zin\u0259 erm\u0259ni v\u0259 Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131 a\u011f\u0131la, z\u0259kaya d\u0259v\u0259t edirdil\u0259r. C\u0259zas\u0131z qalacaqlar\u0131n\u0131 g\u00f6r\u0259n erm\u0259nil\u0259r t\u0259l\u0259bl\u0259rini daha da s\u0259rtl\u0259\u015fdirdil\u0259r. M. Qorba\u00e7ovun erm\u0259nil\u0259rin t\u0259siri dair\u0259sind\u0259 olmas\u0131 onlar\u0131 daha da az\u011f\u0131nla\u015fd\u0131rd\u0131.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Erm\u0259nil\u0259r guya onlar\u0131n Az\u0259rbaycanda h\u00fcquqlar\u0131n\u0131n tapdanmas\u0131 bar\u0259d\u0259 70 s\u0259hif\u0259lik material haz\u0131rlam\u0131\u015fd\u0131lar. Fevral\u0131n 25-d\u0259 S.Kaputikyan v\u0259 Z.Balayan Moskvada Sov \u0130KP MK-nin katibi A.Yakovlevl\u0259 3 saata yax\u0131n dan\u0131\u015f\u0131q aparm\u0131\u015fd\u0131lar. Ert\u0259si g\u00fcn Kremld\u0259ki erm\u0259ni lobbisinin m\u00fc\u015faiy\u0259ti il\u0259 M.Qorba\u00e7ov, S.Kaputikyan v\u0259 Z.Balayan\u0131 q\u0259dul etmi\u015fdir. M.Qorba\u00e7ov onlardan t\u0259klifl\u0259rini verm\u0259l\u0259rini ist\u0259mi\u015fdir. T\u0259qrib\u0259n 1 saatdan art\u0131q \u00e7\u0259k\u0259n g\u00f6r\u00fc\u015fd\u0259n bel\u0259 q\u0259na\u0259t hasil oimu\u015fdu ki, Moskva erm\u0259ni separat\u00e7\u0131lar\u0131na qar\u015f\u0131 g\u00fcc t\u0259tbiq etm\u0259y\u0259c\u0259k. Fevral\u0131n 27-d\u0259 Z.Balayan \u00f6z \u201ct\u0259klifl\u0259rini\u201d M.Qorba\u00e7ova t\u0259qdim etmi\u015fdi. Bundan bir g\u00fcn sonra Sumqay\u0131tda i\u011fti\u015fa\u015flar ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131. El\u0259 h\u0259min g\u00fcn Sov.\u0130KP MK-n\u0131n beyn\u0259lxalq \u0259laq\u0259l\u0259r \u015f\u00f6b\u0259si m\u00fcdirinin birinci m\u00fcavini K.Brutens x\u00fcsusi tap\u015f\u0131r\u0131qla Xank\u0259ndin\u0259 g\u0259lmi\u015f v\u0259 qapal\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015fl\u0259r ke\u00e7irmi\u015fdi.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Sumqay\u0131tda ba\u015f ver\u0259n hadis\u0259l\u0259rd\u0259n M.Qorba\u00e7ov \u0259vv\u0259lc\u0259d\u0259n x\u0259b\u0259rdar olmu\u015fdur. H\u0259min i\u011fti\u015fa\u015flar bilavasit\u0259 SSR\u0130 DTK\u2013n\u0131n bilavasit\u0259 n\u0259zar\u0259ti alt\u0131nda h\u0259yata ke\u00e7irilmi\u015fdir. Bu bar\u0259d\u0259 1993-c\u00fc ilin sentyabr\u0131nda Moskvada d\u0259rc edil\u0259n ayl\u0131q \u201cArmyanskiy vestnik\u201d (N 9, sentaybr) q\u0259zeti Andrey Karaulovun \u201cMoskovskiy komsomolets\u201d q\u0259zetind\u0259 d\u0259rc etdirdiyi m\u0259qal\u0259sind\u0259n sitat g\u0259tirmi\u015fdir. Sitat bel\u0259dir: \u201cGeni\u015f yay\u0131lm\u0131\u015f \u201cSiyas\u0259t \u2013 \u00e7irkin i\u015fdir\u201d ifad\u0259si d\u00fczg\u00fcn deyil, konkret siyas\u0259t\u00e7il\u0259r onu \u00e7irkin edirl\u0259r. Sov \u0130KP MK \u2013nin x\u00fcsusi qovlu\u011funa baxanda g\u00f6r\u00fcrs\u0259n ki, M. S. Qorba\u00e7ov Sumqay\u0131tda q\u0131r\u011f\u0131nlar bar\u0259d\u0259 \u0259vv\u0259lc\u0259d\u0259n x\u0259b\u0259rdar olmu\u015fdur, \u00fcst\u0259lik, h\u0259min \u0259m\u0259liyyat D\u00f6vl\u0259t T\u0259hl\u00fck\u0259sizlik Komit\u0259sinin bilavasit\u0259 n\u0259zar\u0259ti alt\u0131nda h\u0259yata ke\u00e7irilmi\u015fdir. M\u0259hz h\u0259min vaxt Mixa\u0131l Sergeyevi\u00e7in \u00f6lk\u0259d\u0259 f\u00f6vqal\u0259d\u0259 v\u0259ziyy\u0259t t\u0259tbiq etm\u0259k fikrin\u0259 d\u00fc\u015fm\u0259sini bil\u0259nd\u0259, fikirl\u0259\u015firs\u0259n ki, siyas\u0259t \u00e7irkin i\u015fdir, ona g\u00f6r\u0259 ki, onu \u00e7irkli \u0259ll\u0259rl\u0259 h\u0259yata ke\u00e7irirl\u0259r\u201d.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">G\u00f6r\u00fcn\u00fcr, M. Qorba\u00e7ov erm\u0259nil\u0259rin m\u0259sl\u0259h\u0259ti il\u0259 \u00f6lk\u0259d\u0259 f\u00f6vq\u0259lad\u0259 v\u0259ziyy\u0259t t\u0259tbiq etm\u0259k v\u0259 bundan istifad\u0259 ed\u0259r\u0259k Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n irad\u0259sini q\u0131rmaq, n\u0259tic\u0259d\u0259 Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f\u0131n Erm\u0259nistana birl\u0259\u015fdirilm\u0259sin\u0259 nail olmaq ist\u0259yirmi\u015f. Sonralar Erm\u0259nistan SSR\u0130 Ali Sovetinin s\u0259dri v\u0259 m\u00fcst\u0259qil Erm\u0259nistan\u0131n ilk prezidenti olmu\u015f L.Ter-Petrosyan m\u00fcsahib\u0259sinin birind\u0259 demi\u015fdi ki, Sumqay\u0131t hadis\u0259l\u0259rind\u0259n sonra Az\u0259rbaycan xalq\u0131 \u015fok v\u0259ziyy\u0259tind\u0259 idi, \u0259g\u0259r SSR\u0130 r\u0259hb\u0259rliyi bu m\u0259qamdan istifad\u0259 edib, DQMV-nin Erm\u0259nistana birl\u0259\u015fdirilm\u0259si haqq\u0131nda q\u0259rar \u00e7\u0131xarsayd\u0131, Az\u0259rbaycan xalq\u0131 buna etiraz ed\u0259 bilm\u0259y\u0259c\u0259kdi. Lakin M.Qorba\u00e7ov Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f\u0131 Erm\u0259nistana g\u00fcz\u0259\u015ft\u0259 getm\u0259y\u0259c\u0259yin\u0259 \u0259min olduqdan sonra, onun irad\u0259sin\u0259 qar\u015f\u0131 \u00e7\u0131xa bilm\u0259di. A.Volskinin r\u0259hb\u0259rliyi alt\u0131nda X\u00fcsusi \u0130dar\u0259 yaratmaqla DQMV- nin iqtisadi c\u0259h\u0259td\u0259n Az\u0259rbaycan\u0131n tabe\u00e7iliyind\u0259n \u00e7\u0131xar\u0131lmas\u0131na nail oldu.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Sumqay\u0131t hadis\u0259l\u0259ri erm\u0259nil\u0259rin Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f\u0131 Az\u0259rbaycandan qoparmaq \u00fc\u00e7\u00fcn h\u0259yata ke\u00e7irdikl\u0259ri t\u0259dbirl\u0259rin t\u0259rkib hiss\u0259si idi. Sonralar apar\u0131lan ara\u015fd\u0131rmalar n\u0259tic\u0259sind\u0259 m\u0259lum olmu\u015fdu ki, Sumqay\u0131tda ya\u015fayan erm\u0259nil\u0259r h\u0259min hadis\u0259d\u0259n bir ne\u00e7\u0259 ay \u00f6nc\u0259 k\u00fctl\u0259vi s\u00fcr\u0259td\u0259 \u015f\u0259h\u0259rin \u0259man\u0259t kassalar\u0131ndan \u00f6z \u0259man\u0259tl\u0259rini g\u00f6t\u00fcrm\u00fc\u015fl\u0259r. \u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, Sumqay\u0131tda i\u011fti\u015fa\u015flar ba\u015f ver\u0259n\u0259d\u0259k (son \u00fc\u00e7 ay \u0259rzind\u0259) Sumqay\u0131t \u015f\u0259h\u0259r \u018fman\u0259t Bank\u0131ndan 1206 erm\u0259ni 1220.000 manat g\u00f6t\u00fcrm\u00fc\u015fd\u00fcr. T\u0259xribatlar\u0131n izini itirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn Sumqay\u0131ta Az\u0259rbaycan dilinin m\u00fck\u0259mm\u0259l bil\u0259n erm\u0259nil\u0259r g\u00f6nd\u0259rilmi\u015fdir. Onlara Sumqay\u0131tda gizli f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259n \u201cKrunk\u201d (\u201cDurna\u201d) separat\u00e7\u0131 t\u0259\u015fkilat\u0131na \u00fczv olmaq ist\u0259m\u0259y\u0259n v\u0259 x\u00fcsusi fonda pul k\u00f6\u00e7\u00fcrm\u0259y\u0259n erm\u0259nil\u0259rin \u00fcnvanlar\u0131 verilmi\u015fdi ki, ehtiraslar q\u0131z\u0131\u015fd\u0131qdan sonra k\u00fctl\u0259ni h\u0259min \u00fcnvanlara y\u00f6n\u0259ltsinl\u0259r. T\u0259xribat\u00e7\u0131lar \u015f\u0259h\u0259rin m\u00fcxt\u0259lif yerl\u0259rind\u0259 s\u0259sucaldanlar vasit\u0259sil\u0259 q\u0131\u015fq\u0131r\u0131rd\u0131lar ki, Stepanakertd\u0259 (Xank\u0259ndind\u0259) az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131 \u00f6ld\u00fcr\u00fcr, az\u0259rbaycanl\u0131 qad\u0131n v\u0259 q\u0131zlar\u0131n namusuna t\u0259cav\u00fcz edirl\u0259r. H\u0259tta b\u0259zil\u0259ri s\u00f6yl\u0259yirdil\u0259r ki, Bil\u0259c\u0259ri d\u0259mir yol stansiyas\u0131na bir vaqon az\u0259rbaycanl\u0131 meyiti g\u0259tirilmi\u015fdir. Sumqay\u0131tdak\u0131 gizli erm\u0259ni t\u0259\u015fkilatlar\u0131n\u0131n\u00fczvl\u0259rin\u0259 \u0259vv\u0259lc\u0259d\u0259n x\u0259b\u0259rdarl\u0131q edilmi\u015fdir ki, qohum-\u0259qrabalar\u0131n\u0131 x\u0259st\u0259xanalardan \u00e7\u0131xarts\u0131nlar v\u0259 \u015f\u0259h\u0259ri t\u0259rk etsinl\u0259r. \u0130\u011fti\u015fa\u015flar\u0131n t\u00f6r\u0259dil\u0259c\u0259yi \u0259vv\u0259lc\u0259d\u0259n m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdiril\u0259n yerl\u0259r\u0259 yax\u0131n evl\u0259rin dam\u0131nda gizli kameralar qura\u015fd\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. H\u0259min lentl\u0259r\u0259 erm\u0259nil\u0259r vaxtil\u0259 \u201ct\u00fcrkl\u0259rin v\u0259h\u015filikl\u0259ri\u201d bar\u0259d\u0259 \u00e7\u0259kdikl\u0259ri kinofilml\u0259rd\u0259n fraqmentl\u0259r \u0259lav\u0259 ed\u0259r\u0259k d\u0259rhal xarici \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 n\u00fcmayi\u015f etdirmi\u015fdil\u0259r. H\u0259min faktla ba\u011fl\u0131 Maqsud \u0130brahimb\u0259yov 1988- ci ild\u0259 \u201cDrujba narodov\u201d jurnal\u0131n\u0131n redaksiyas\u0131nda \u00e7\u0131x\u0131\u015f ed\u0259rk\u0259n demi\u015fdir: Sumqay\u0131t hadis\u0259l\u0259rin\u0259 bir g\u00fcn qalm\u0131\u015f kino v\u0259 videokameral\u0131 adamlar g\u0259lmi\u015fl\u0259r. \u00c7\u0259kili\u015f tam vaxt\u0131nda ba\u015flam\u0131\u015f v\u0259 h\u0259min d\u0259h\u015f\u0259tli g\u00fcn Sumqay\u0131tda \u00e7\u0259kilmi\u015fdir. Bir q\u0259d\u0259r sonra h\u0259min film \u0130sve\u00e7r\u0259d\u0259 g\u00f6st\u0259rilmi\u015fdir. Filmin a\u011flas\u0131\u011fmaz t\u0259sviri hiss\u0259sinin insan t\u0259x\u0259yy\u00fcl\u00fcn\u00fc d\u0259h\u015f\u0259t\u0259 salan s\u0259sl\u0259r tamamlay\u0131r. M\u0259s\u0259l\u0259n, filmin q\u0259hr\u0259manlar\u0131ndan biri ekrandan mat\u0131-qutu qurumu\u015f \u0130sve\u00e7r\u0259lil\u0259r\u0259 \u00f6z dostu Mi\u015fan\u0131n v\u0259 onun arvad\u0131n\u0131n q\u0259tl s\u0259hn\u0259sini n\u0259ql edirdi: \u201cGuya Mi\u015fa dostuna s\u00f6yl\u0259yibmi\u015f ki, sumqay\u0131tl\u0131lar onun arvad\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131n\u0131 k\u0259sdikd\u0259n sonra, 30 n\u0259f\u0259r az\u0259rbaycanl\u0131 onun g\u0259nc q\u0131z\u0131n\u0131n \u00fcst\u00fcn\u0259 cummu\u015f, n\u00f6vb\u0259 il\u0259 zorlam\u0131\u015flar\u201d.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Sumqay\u0131t hadis\u0259l\u0259rini t\u0259dqiq ed\u0259n az\u0259rbaycanl\u0131 jurnalistl\u0259r Eyruz M\u0259mm\u0259dov v\u0259 Davud \u0130manov M. \u0130brahimb\u0259yovun \u201cDrujba narodov\u201d jurnal\u0131nda etdiyi \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131n\u0131n \u201cOdlar yurdu\u201d q\u0259zetind\u0259 (16avqust 1989-cu il) d\u0259rc edil\u0259n m\u0259tnini Moskvada SSR\u0130 Ba\u015f Prokurorlu\u011funun Sumqay\u0131t hadis\u0259l\u0259ri \u00fczr\u0259 istintaq qrupunun r\u0259hb\u0259ri V.Qalkin\u0259 oxuyanda o demi\u015fdi:<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">&#8211; Bu iftirad\u0131r! D\u00fczd\u00fcr, Sumqay\u0131tda adam \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fcr, qan t\u00f6k\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fcr, lakin bel\u0259 v\u0259h\u015filikl\u0259r t\u00f6r\u0259dilm\u0259mi\u015fdir. Bu a\u011f yaland\u0131r!<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Fevral\u0131n 28-29-da Sumqay\u0131tda ba\u015f ver\u0259n i\u011fti\u015fa\u015flar zaman\u0131 32 n\u0259f\u0259r q\u0259tl\u0259 yetiril\u0259nl\u0259rd\u0259n 6-s\u0131 az\u0259rbaycanl\u0131 olmu\u015fdur ki, onlardan 4-n\u00fc sovet tank\u0131 ortadan bi\u00e7mi\u015fdi. \u00d6ld\u00fcr\u00fcl\u0259n 26 erm\u0259nid\u0259n 6-s\u0131 1959-cu ild\u0259 Sumqay\u0131tda anadan olan Qriqoryan Eduard Robertovi\u00e7in pay\u0131na d\u00fc\u015f\u00fcrd\u00fc. Ba\u015f ver\u0259n i\u011fti\u015fa\u015flarda erm\u0259nil\u0259rin fitn\u0259-felin\u0259 uyan dig\u0259r mill\u0259tl\u0259rin n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri d\u0259 i\u015ftirak etmi\u015fdi. \u018fvv\u0259ll\u0259r d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 m\u0259hkum olunan \u201cHitler\u201d l\u0259q\u0259bli Aleksandr Dra\u00e7, Samoylov, Pavlovski kimi kriminal \u00fcns\u00fcrl\u0259r Sumqay\u0131tda i\u011fti\u015fa\u015flar\u0131 daha da q\u0131z\u0131\u015fd\u0131rm\u0131\u015fd\u0131lar. Lakin erm\u0259ni m\u0259tbuat\u0131 n\u0259 E. Qriqoryan\u0131n, n\u0259 d\u0259 qeyri-az\u0259rbaycanl\u0131 dig\u0259r cinay\u0259tkarlar\u0131n adlar\u0131n\u0131 \u00e7\u0259kir.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Sumqay\u0131t hadis\u0259l\u0259rinin istintaq\u0131 ilk g\u00fcnd\u0259n birt\u0259r\u0259fli v\u0259 Moskvan\u0131n ist\u0259yin\u0259 uy\u011fun \u015f\u0259kild\u0259 apar\u0131lm\u0131\u015fd\u0131. \u0130stintaqa SSR\u0130-nin m\u00fcxt\u0259lif yerl\u0259rind\u0259n 100-d\u0259n art\u0131q m\u00fcst\u0259ntiq c\u0259lb edilmi\u015fdi. Mart\u0131n 1-d\u0259n istintaq i\u015fini SSR\u0130 Prokurorlu\u011fu \u00f6z icraat\u0131na g\u00f6t\u00fcrm\u00fc\u015fd\u00fc. O zamank\u0131 respublika prokuroru \u0130lyas \u0130smay\u0131lov \u00f6z v\u0259zif\u0259sini qoruyub saxlamaq namin\u0259 istintaq\u0131n v\u0259 m\u0259hk\u0259m\u0259nin gedi\u015fin\u0259 tamamil\u0259 laqeyd m\u00fcnasib\u0259t b\u0259sl\u0259y\u0259r\u0259k, y\u00fczl\u0259rl\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131 g\u0259ncin \u0259sass\u0131z yer\u0259 istintaqa c\u0259lb edilm\u0259l\u0259rin\u0259 v\u0259 zorak\u0131l\u0131\u011fa m\u0259ruz qalmalar\u0131na \u015f\u0259rait yaratm\u0131\u015fd\u0131. H\u0259min d\u00f6vrd\u0259 o \u00f6z v\u0259zif\u0259sini SSR\u0130 Prokurorlu\u011funun m\u00fch\u00fcm i\u015fl\u0259r \u00fczr\u0259 m\u00fcst\u0259ntiqi V.Qalkinin r\u0259hb\u0259rlik etdiyi qrupun haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 cinay\u0259t i\u015fl\u0259rini ucdantutma imzalamaqda g\u00f6r\u00fcr, qeyri-qanuni v\u0259 zorak\u0131l\u0131qla apar\u0131lan istintaqdan z\u0259r\u0259r \u00e7\u0259k\u0259nl\u0259rin v\u0259 onlar\u0131n qohum- \u0259qr\u0259balar\u0131n\u0131n \u015fikay\u0259t m\u0259ktublar\u0131na bir qayda olaraq \u201ci\u015fi Moskva m\u00fcst\u0259ntiql\u0259ri apar\u0131r, biz bu i\u015f\u0259 qar\u0131\u015fm\u0131r\u0131q\u201d cavab\u0131n\u0131 verm\u0259kl\u0259 bitmi\u015f hesab edirdi. Erm\u0259nistan prokurorlu\u011fu v\u0259 erm\u0259ni h\u00fcquq\u015f\u00fcnaslar\u0131 ist\u0259r Sumqay\u0131tda, ist\u0259r Bak\u0131da, ist\u0259rs\u0259 d\u0259 Moskvada ke\u00e7iril\u0259n m\u0259hk\u0259m\u0259 i\u015fl\u0259rin\u0259 t\u0259sir g\u00f6st\u0259rm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131r, g\u00fcnah\u0131n\u0131n azl\u0131\u011f\u0131ndan, \u00e7oxlu\u011fundan as\u0131l\u0131 olmayaraq, istintaqa c\u0259lb edil\u0259n az\u0259rbaycanl\u0131lara a\u011f\u0131r c\u0259za verm\u0259yi t\u0259l\u0259b edirdil\u0259r.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Sumqay\u0131tda \u00f6ld\u00fcr\u00fcl\u0259n erm\u0259nil\u0259rin 6-s\u0131n\u0131n E.Qriqoryan\u0131n pay\u0131na d\u00fc\u015fd\u00fcy\u00fcn\u00fc yuxar\u0131da qeyd etmi\u015fdik. Onunla b\u0259rab\u0259r 6 az\u0259rbaycanl\u0131 g\u0259ncin m\u0259hk\u0259m\u0259 prosesi Az\u0259rbaycan SSR Ali M\u0259hk\u0259m\u0259sind\u0259 ke\u00e7irilmi\u015fdi. E.Qriqoryan\u0131n i\u011fti\u015fa\u015flar\u0131n t\u0259hrik\u00e7isi v\u0259 q\u0259tll\u0259rin i\u00e7ra\u00e7\u0131s\u0131 olmas\u0131 m\u0259hk\u0259m\u0259d\u0259 tamamil\u0259 s\u00fcbuta yetirilmi\u015fdi. 1989-cu il dekabr\u0131n 22-d\u0259 Ali M\u0259hk\u0259m\u0259 (m\u0259hk\u0259m\u0259y\u0259 M.\u0130bayev s\u0259drlik etmi\u015fdir) E.Qriqoryan\u0131 12 il azadl\u0131qdan m\u0259hrum etmi\u015fdi.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">1988-ci ilin oktyabr\u0131nda is\u0259 SSR\u0130 Ali M\u0259hk\u0259m\u0259sind\u0259 Sumqay\u0131t hadis\u0259rinin f\u0259al i\u015ftirak\u00e7\u0131lar\u0131 kimi cinay\u0259t m\u0259suliyy\u0259tin\u0259 c\u0259lb edil\u0259n \u018fhm\u0259d \u018fhm\u0259dovun, \u0130lham \u0130smay\u0131lovun v\u0259 Yav\u0259r C\u0259f\u0259rovun m\u0259hk\u0259m\u0259 prosesi ke\u00e7irilmi\u015fdi. Onlar\u0131n h\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn\u0259 \u0259n a\u011f\u0131r ittiham ir\u0259li s\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fc. Noyabr\u0131n 14-d\u0259 SSR\u0130 Ali M\u0259hk\u0259m\u0259sinin M\u0259hk\u0259m\u0259 Kollegiyas\u0131 \u018f.\u018fhm\u0259dovun cinay\u0259tl\u0259rini s\u00fcbuta yetmi\u015f hesab ed\u0259r\u0259k onun i\u015fini ay\u0131rm\u0131\u015fd\u0131. Noyabr\u0131n 18-d\u0259 Ali M\u0259nk\u0259m\u0259nin kollegiyas\u0131 t\u0259l\u0259m-t\u0259l\u0259sik \u018f.\u018fhm\u0259dova \u0259n a\u011f\u0131r c\u0259za \u2013\u00f6l\u00fcm h\u00f6km\u00fc k\u0259smi\u015fdi. H\u00f6kmd\u0259n kassasiya qaydas\u0131nda \u015fikay\u0259t veril\u0259 bilm\u0259zdi. H\u00f6km oxunanda zalda i\u015ftirak ed\u0259n erm\u0259nil\u0259rin ham\u0131s\u0131 \u0259l \u00e7alm\u0131\u015fd\u0131. M\u0259hk\u0259m\u0259 binas\u0131n\u0131n \u00e7\u00f6l\u00fcnd\u0259 is\u0259 y\u00fczl\u0259rl\u0259 erm\u0259ni \u0259ll\u0259rind\u0259 plakat tutaraq, \u018f.\u018fhm\u0259dova \u0259n a\u011f\u0131r c\u0259za verm\u0259yi t\u0259l\u0259b edirdil\u0259r. H\u00f6km d\u0259rhal icra olunmu\u015fdu. \u018f.\u018fhm\u0259dov g\u00fcll\u0259l\u0259nm\u0259y\u0259 apar\u0131landa da q\u00fcrurunu s\u0131nd\u0131rmam\u0131\u015f, c\u0259zas\u0131n\u0131n \u015fi\u015firdildiyini bildirmi\u015f v\u0259 erm\u0259nil\u0259ri s\u00f6ym\u00fc\u015fd\u00fc. Bunu ona g\u00f6r\u0259 xatirlad\u0131r\u0131q ki, t\u0259xmin\u0259n eyni madd\u0259l\u0259rl\u0259 ittiham olunanlardan E. Qriqoryana Bak\u0131da 12 il, \u018f.\u018fhm\u0259dova is\u0259 Moskvada erm\u0259nil\u0259rin t\u0259zyiqi il\u0259 g\u00fcll\u0259l\u0259nm\u0259 k\u0259silmi\u015fdi. Yen\u0259 d\u0259 erm\u0259nil\u0259rin vasit\u0259\u00e7iliyi il\u0259 E.Qriqoryan c\u0259zas\u0131n\u0131 \u00e7\u0259km\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn Rusiyaya apar\u0131lm\u0131\u015fd\u0131.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Erm\u0259nil\u0259rin m\u0259krli planlar\u0131na h\u0259m\u00e7inin Sumqay\u0131tdak\u0131 i\u011fti\u015fa\u015flar zaman\u0131 q\u0259tl\u0259 yetiril\u0259n erm\u0259nil\u0259r\u0259 abid\u0259 qoymaq m\u0259s\u0259l\u0259si d\u0259 daxil idi. \u0130r\u0259vanda \u00e7\u0131xan \u201dKommunist\u201d q\u0259zetind\u0259 d\u0259rc edil\u0259n \u201cSuayr\u0131c\u0131\u201d<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">(2 noyabr 1988) m\u0259qal\u0259sinin m\u00fc\u0259llifi A.Hovanesyan yaz\u0131rd\u0131 ki, Sumqay\u0131t had\u0131s\u0259l\u0259rind\u0259n 6 g\u00fcn sonra Stepanakertd\u0259 \u201cQarda\u015fl\u0131q m\u0259zar\u0131\u201d yan\u0131nda \u201cYeni q\u0131r\u011f\u0131n\u0131n qurbanlar\u0131n\u0131n xatir\u0259sin\u0259\u201d abid\u0259 ucald\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. Aprelin 24-d\u0259 is\u0259 \u0130r\u0259vanda \u201cQaranqu\u015f qalas\u0131\u201d t\u0259p\u0259sind\u0259 Sumqay\u0131tda q\u0259tl\u0259 yetiril\u0259nl\u0259rin xatir\u0259sin\u0259 xa\u00e7da\u015f ucald\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">1988-ci ilin pay\u0131z\u0131nda Voronej Vilay\u0259t M\u0259hk\u0259m\u0259si Sumqay\u0131tda i\u011fti\u015fa\u015flarda i\u015ftirak ed\u0259n bir qrup az\u0259rbaycanl\u0131n\u0131n m\u0259hk\u0259m\u0259 prosesini ke\u00e7irmi\u015fdir. M\u0259hk\u0259m\u0259 zaman\u0131 z\u0259r\u0259r\u00e7\u0259k\u0259n erm\u0259nil\u0259r onlara d\u0259y\u0259n maddi ziyan\u0131n \u0259v\u0259zind\u0259 \u00f6d\u0259nil\u0259n v\u0259saiti \u201cSumqay\u0131t qurbanlar\u0131n\u0131n xatir\u0259sin\u0259\u201d abid\u0259 ucaltmaq \u00fc\u00e7\u00fcn yarad\u0131lm\u0131\u015f x\u00fcsusi fonda k\u00f6\u00e7\u00fcrm\u0259yi t\u0259l\u0259b edirdil\u0259r. Yuxar\u0131da ad\u0131 \u00e7\u0259kil\u0259n m\u0259qal\u0259d\u0259 yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131na g\u00f6r\u0259, z\u0259r\u0259r\u00e7\u0259k\u0259nl\u0259r Rimma Avetisyan v\u0259 Vladimir Babayev maddi ziyan kimi 65 min 500 manat, Nina v\u0259 Xa\u00e7atur Babayevl\u0259r is\u0259 29 min 800 manat \u00f6d\u0259m\u0259yi t\u0259l\u0259b etmi\u015f v\u0259 h\u0259min v\u0259sait\u0131 \u201cSumqay\u0131t qurbanlar\u0131n\u0131n\u201d fonduna k\u00f6\u00e7\u00fcrm\u0259yi t\u0259l\u0259b etmi\u015fdil\u0259r.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Erm\u0259nil\u0259r \u00f6zl\u0259rinin Sumqay\u0131tda t\u00f6r\u0259tdikl\u0259ri q\u0131r\u011f\u0131nlar\u0131 az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n aya\u011f\u0131na yazma\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131r, bunun \u00fc\u00e7\u00fcn Az\u0259rbaycan ziyal\u0131lar\u0131ndan bu had\u0131s\u0259ni pisl\u0259m\u0259yi t\u0259l\u0259b edirdil\u0259r. H\u0259l\u0259 1988-ci ilin pay\u0131z\u0131nda erm\u0259nip\u0259r\u0259st Qalina Starovoytova Moskvada \u201cDemokratik yenid\u0259nqurma\u201d klubunun iclaslar\u0131n\u0131n birind\u0259 demi\u015fdi ki, onda olan m\u0259lumata g\u00f6r\u0259, Az\u0259rbaycan ziyal\u0131lar\u0131ndan 5 n\u0259f\u0259ri Sumqay\u0131t hadis\u0259l\u0259rini pisl\u0259mi\u015fdir. 1988-ci il avqustun 8-d\u0259 Mockvada \u201cDa\u011fl\u0131q Qaraba\u011f v\u0259 a\u015fkarl\u0131q\u201d m\u00f6vzusunda ke\u00e7iril\u0259n brifinqd\u0259 yaz\u0131\u00e7\u0131, filologiya elml\u0259ri doktoru \u00c7ingiz H\u00fcseynovun s\u00f6yl\u0259dikl\u0259ri erm\u0259nil\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn g\u00f6yd\u0259nd\u00fc\u015fm\u0259 olmu\u015fdu. \u201d\u018flb\u0259tt\u0259, bu Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n tarixinin \u00fczqarald\u0131c\u0131 s\u0259hif\u0259sidir. Bunu etiraf etm\u0259k laz\u0131md\u0131r&#8230;M\u0259n dem\u0259liy\u0259m ki, h\u0259qiq\u0259t\u0259n d\u0259 xuliqanl\u0131q ed\u0259n adamlar, bir ne\u00e7\u0259 d\u0259f\u0259 h\u0259bsd\u0259 olanlar kiml\u0259rins\u0259 irad\u0259sini yerin\u0259 yetirmi\u015fl\u0259r&#8230; Sumqay\u0131tda erm\u0259ni talanlar\u0131n\u0131 t\u0259\u015fkil ed\u0259nl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 qurulan m\u0259hk\u0259m\u0259 prosesl\u0259rin\u0259 g\u0259ldikd\u0259 is\u0259 bizim h\u00fcquq-m\u00fchafiz\u0259 orqanlar\u0131 bir q\u0259d\u0259r t\u0259r\u0259dd\u00fcd etmi\u015fl\u0259r, \u00f6zl\u0259rini itirmi\u015fl\u0259r. D\u0259rhal h\u0259r\u0259k\u0259t\u0259 ke\u00e7m\u0259k laz\u0131m idi&#8230; Sumqay\u0131t faci\u0259si&#8230; t\u0259krar edir\u0259m, Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n vicdan\u0131ndad\u0131r&#8230; (\u201cKomunist\u201d, \u0130r\u0259van, 2 noyabr 1988-ci il).<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Erm\u0259nil\u0259r bu kimi s\u00f6zl\u0259ri m\u00fcxt\u0259lif \u015f\u0259kill\u0259r\u0259 salaraq, d\u00fcnyaya car \u00e7\u0259kirl\u0259r ki, g\u00f6r\u00fcrs\u00fcn\u00fcz, Az\u0259rbaycan ziyal\u0131lar\u0131 \u00f6zl\u0259ri etiraf edirl\u0259r ki, Sumqay\u0131tda erm\u0259nil\u0259ri q\u0131r\u0131blar. H\u0259tta b\u0259zi yaz\u0131larda bu hadis\u0259l\u0259r\u0259 \u201csoyq\u0131r\u0131m\u201d donu geyindirm\u0259k ist\u0259yirl\u0259r.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Sumqay\u0131t hadis\u0259l\u0259ri bar\u0259d\u0259 is\u0259 \u0259sl h\u0259qiq\u0259t Sov. \u0130KP MK-n\u0131n v\u0259 SSR\u0130 Prokurorlu\u011funun arxivl\u0259ri az\u0259rbaycanl\u0131 t\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar\u0131n \u00fcz\u00fcn\u0259 a\u00e7\u0131ld\u0131qdan sonra b\u0259lli olacaq.<\/p>\n<p><strong>Nazim Mustafa,<\/strong><\/p>\n<p><strong>\u201cXalq q\u0259zeti\u201d 28 fevral 2003<\/strong><\/p>\n<div class=\"pdf24Plugin-cp\"> \t<form name=\"pdf24Form0\" method=\"post\" action=\"https:\/\/doc2pdf.pdf24.org\/wordpress.php\" target=\"pdf24PopWin\" onsubmit=\"var pdf24Win = window.open('about:blank', 'pdf24PopWin', 'resizable=yes,scrollbars=yes,width=600,height=250,left='+(screen.width\/2-300)+',top='+(screen.height\/3-125)+''); pdf24Win.focus(); if(typeof pdf24OnCreatePDF === 'function'){void(pdf24OnCreatePDF(this,pdf24Win));}\"> \t\t<input type=\"hidden\" name=\"blogCharset\" value=\"Cw1x07UAAA==\" \/><input type=\"hidden\" name=\"blogPosts\" value=\"MwQA\" \/><input type=\"hidden\" name=\"blogUrl\" value=\"yygpKbDS189LrMrMzS0tLklMS9TLzEvLBwA=\" \/><input type=\"hidden\" name=\"blogName\" value=\"80usysxV8C0tLklMSwQA\" \/><input type=\"hidden\" name=\"blogValueEncoding\" value=\"gzdeflate base64\" \/><input type=\"hidden\" name=\"postId_0\" value=\"MzGxBAA=\" \/><input type=\"hidden\" name=\"postTitle_0\" value=\"DcgxDkBAEADAr+wHeIVOFMIHVq6wyd2JcyT8ZCulehsfsIr9FVNOt4YZd5UMIzpajL1xImjKdkoDPte0rRESHipeRU8V2Iyh6usiqkSIxgcm40yAPv\/jEPJz\/+PIB3pPRx8=\" \/><input type=\"hidden\" name=\"postLink_0\" value=\"yygpKbDS189LrMrMzS0tLklMS9TLzEvL17cvsDUxsQQA\" \/><input type=\"hidden\" name=\"postAuthor_0\" value=\"C0pNScwuzqxMBAA=\" \/><input type=\"hidden\" name=\"postDateTime_0\" value=\"MzIwNNE1MNM1sFAwtLAyMLMytAAA\" \/><input type=\"hidden\" name=\"postContent_0\" value=\"rVzLbhxHlt3PV0RzgIEEVJVI2lZLbtmANLKtBpu2ZfUYcu8iK7NY4XwxX+XKWnnXSy8aaEBA92iprbXRiruiDOg3\/CVzz70RkZHFolpqD2CLrEdGRtzHuec+kvfOVdP2WfLJQZus26nOzFnxsfq+a1qz6P9w8Om9pq3L4uzTe0n+6T2tlnWy+ORg2bbnH9+6VeiNyXP6ql7omSkW5a0fzqfzsmiTor3VnWeljptbx4dHH946vH2rKwqdJ\/Hs+\/MzWtXkZwqfm+Lsk4NMb\/oDNc9003xywDvIkkWrGrNJpnSJ6XJFC5tcnyXTDz86PFBNPf9Nm5h+cHi4Prp9hzejdNZ+cmA\/OVA\/mLhdfnJA3zhQy8ScLelD+irftEna\/7f7Kvr9h4n6jaJUtz88\/OGARUWyu5Hr9ZQP8DGWP1\/fVEeHhyu6Db86ULc+vXdLf\/pZnb95Vhi6WaFOTZYZRb+bKiPR9\/2bZ62KTE2\/msIUqthe5JreLOI3z7I3z2qjTmffJXWu056uXr15Rq\/VX7paR3hd0dWyBn2XlsliU+fm9XNcqVIzUcd3psd31SJZ1TpTR3fv3JnO6e6ZetLlle4vX7ZqSUbRvHnW8N3bN89eP09Nptvti8uXma4vXyq9ocUi3c91kfF7Kk56k83UV4W8cDf8WP3Xf945Pjr6g3pgSLqKDmBys6GDqIVOW3wZ+2+2F1Enr3Q9u3cLhn7LWf2t80\/\/4957uMj9uk8ydWLqbqI+r3XRXL7c0Ffrgq6i7\/8bqwdCErFdvizU8eEUx7g\/iCLWKhG1qiY517VuzSZnGUb69XNV6Sy+fElqow3RdwvVlEWt5bNVUtN1V1XA6sYKuV6KUo1a8tsKN291rlgr57qiTV0+J90YfKj53RxrRTP1J51iE6bGtZWBhSjaZ9blcSc2sf+EMJQpncpvi35vt69oqzHuUihz+bwlTdMJ2C7oSE1SaDLQfHtB62dmIfYKHbN96xz3ptMaulm1vVitnElbyeHFRJVFV6i0rMn2IkO7ek23qXU6GCBkE4reWmGZ5R3vZfZOev1jlkKMC0gT9kuewtLYvtqQWE0NqRXel0gR9MXtC93mulLbi+2L7cWOCPigFSkZmmBXcOKiQ53R1\/WS3nf7h+YrrdY6q6z4orKnk2uFW1w+17gZnew1LVbHfMKZ+myQU2Auu4ogs6JvQT67H6mNzi1q0EKppq92\/eVzkndJn9PBrHk9\/eNT8taGDg077dRT\/\/LNM9aaSCQWS1yIGnHh6\/+lX86Mul\/ouMw6bzItMIHthk7x64\/\/sAfBLsTQG\/Prj\/9kW9++Ws27OOuwLa1iUzGmkTRow9j0ZM9N8m7dkuUJeNJ62FjS4tteVd45Ta8bEwCbyAwKoPeWtUmNeFFDHy5JAThh08oR6TQXdSqHVz1JVZNmRH8qBUbjI1ZuU1kboPAZBZeReWUxvaL\/6IeH5VKgU9Pm00YttxfzLvdXB95h2MAaWXumHnQBlrBZ0aJFr3ut5nQ1y8zUIne+D4le9wpGMFFV2TNGsD0sXz83wzahlw0hhFrX8FxdjPZQKL2GmcPS4JV4QdshBc7U\/\/SEKrkOddyUPXvFy\/zyJX0n1Dl9GnWKYHKls0yzkyDMGdKjOoPaOXhNVJT05H4ZnIXYwptndIW3DOeXDK\/wF+ss7wQCIbiNndnZLWwoODzd7CF5J9lFpR6Ty0SavT2EI2tKBCCRuAhhv+A+PiFwzFM6J0W9Tba96OnX7cUetY2MlwgaiU+Z2LzbsR6FAYSUWBZlVp7B8llpVnSqT0jCdJ8ZQsDvp4pjAF1Qpm2vo5ojlXqU9DFM4pefSC\/Jij5+Uq5m6vLnk6\/V6Yl6Iv70gEynbDpANx1sZU8WI04AbZ48+ebyZ\/UlkaxawKtc0b3VE0JHCXF\/hGD0ChZB39+YBZsHX683OoYjZDAc824xt08KwxdfDb5a0ZFXeo5ARPKU6KeuCfAPH59+q57C7B4m511r0cJuHzd6kjSNyFWdMgipbwk3OFa\/1SgK5zmRCtigZuYHaJKzLnVViRZIXzWbBl2ELcD5KWDBY6z7056cUqa8s5FirlotLcqS7u1mi5IERF7IDlQzgcCpIo0QBiuWHdCPqMsIXSG7zwd5HbO8QtPgXaSkk8ioxzP1DdtwuWoIYJ\/qguGSnfcMgG0Q3Fo+NJ9pZaWoSK3EaDURgty0jpaSlExBKrOrfztTXySrsk5JBIgzI6vB0l\/BLvtEgvg+k6G36ZjLCGHMkMNjCRiq2BDdTT2aqa\/LqmzAspuECAIv\/EiwiLd8CvVCoupE9urPL8hNu3xYZmdmzR5xn5hZBw7PamOThJ7dccn+oQwXmnrhd8Vc4AbhBntw0L66\/lgUIQFwpMo+Y1hG2CLtQlBkDgBk2kR8lWTsulS6fZUKWNEhmxE8VZrka1mMRMrIBlF6FUfW588IUfkyOivEFOpiNWZ0TIvknHzgTE\/UBoSFJBPz5S10WztG8d+0nmaqT66u57pykuObQocBhLstWnpNUXepEXoJMOuWnS9YmZKrxyXtavuiXHW7YZDtscYKgFHBK9BQdpxSJOKXJ\/MXXigORv+\/G5aHnO+sIwGUTtRjJCTSUHVVwGb0OXGDHSf+\/SGOuQS8ws5z3ZJTUCa4hHNSEA8DaOjdH4l3z040oaDxqedfZg9I3nh1WjbpSsdXYci66P3Zd5rcM0tWMIsPVKN1q8ny1lg+Bj6yOSpNNjfaxAgVTuokB7lLfcqgsjKKjKACRRAK30YSJTa\/05lX3uQtuycJEazFDGtCVFnz\/loROZgW7SV1iQ3MlnfhXhnQRH\/9nynbqg2YuDri4+J68m6ckiM8PoF5YteCM0kmOFtoGPiS4DtTpUFWE3dM30TKu67uMyOKH5WuIUiIa47dtpGphAqTWOYc6wO1\/p7VOmgRuQ9BxPiUgIhAGBrLVjHl805YnodGOxHpWnIV8U+nZ1IyDr4MsBRxxFsRJ0cBA6SfurKE\/PXz7auIDYS0H5t6FB48pTiZPai7Nikatd5eNB34vz7nzIrp+9V4hINJPkcGmVkcgaKESTP22sO\/N88Mc\/4g02cTCI3Oplpz9lyCRIIsfM1nukS0fQDaES8FzxVZT+uZ18M\/n\/z6499EksGHBXCzZn\/RWStMg9TQwzflkCbzBv2gG3Dk6O7dD6ZzigXMFynvDwijhwLQxjnHYA7IPdMPMq\/7dU7GRjygJzE0bWFSmNiNL9XdCS+l+6i+CT\/YgCPeL+I66dUJWXqXMQjTErgHU4kexKAp8zJL2gbL2MtcbooNtIznPWeblc4GZklC0G2QaPAxn\/Cb7Iv0+mPc7Qtik6SzHhrM2GrxLhMsOCpJ1lcMZBVsxCx0zIZJ3H7DRs1lhgltuEjrpJVMlK4Hl4BVIdF2yyC4SQAK8BQ3gnk7G64IT22aHOk1BwEx07rB6RgwaIEggo1cclSq8Jp9B6ubUODnjNhQMm69lv7lxI1MRz2kFD6DYAgCl5QJgC+YDeLNyZjE\/ZuGSERruXE3Xul1q07NWoPTPEnqswRJCl0BNMtSOdSCdsSax4uB9Y4BMlULkwpFjOHquctQ2X7pygm+YPm5GWTs9LhjA0jqteUfNse3+s2MsiUUC3vhMVntSKXfCVe+YH0TKasnI6qyQ1RwFPp1OUTGHdkAUt8uG4BhJDCPkgAbN\/NkJJD7uRt9sxYfKKRuketqAlW3Rsxrfyq9Nx+K2QJ4LZiLRmTMUIrjoNuL\/8JbKPDAnsMSu0DgfRL7kLc1nHlKJUysuaIlg6t4+1mqzutkY2JCJWMdQP1p9ueknn6dtLVkA7heL000Sk4YfhIxWdb+NdVdwSEOl1dlSNGtTEdZGpY1MS335tkZ59F8tCF16aWgApzLd1Vlognns0zL\/oWQr808G91TxJ7s22wEIEJFQW\/YMOA4A+8ATZBSdBjjrrGbPXYx3jHh6QY7BnacBfSmZ\/MQZCizuKt8eczWlb1FcmwXriRHs9vFPu\/Pvi0zCi4Q1Ei2HpueWgi+\/DkGbFFoqLkyTFyCRaxwqala05Cy1Vxcj3W9WxPQESeT6PYMZQHt8286qzX2uHtPqjEytB1A2CfgUTpBSV0JKh4Uu8dAFRtb0AxSPONrHGppGm4icc1qcEvQe5BVMGGbCOX8gUMFm0RJg8KHnLEHxVpqr\/24Lukigj22S91VkYBuE\/8g0CvmAOPtBfK8lUHrqRbFkKuxkqTGnWvsh3KXptHCrGPLjt1njvMTvqNqmjtuOFPbf+Rd7vsGk3\/Bgi0R5O2m6gaZKssbu6XVNiyNmwF4uG2qX36ym3xA3NVu8Oj48LZPDo6Ojw9nh4eHlOQVYDnBRlGA5gRlTQmKq4Ars+EkBlwoTO79vccIFYP5SdJFgSSHwmykHOmEbosjhOGb24Tj7OAM9EBqHjb60HUAZSbJxLVO6q4QlkgvHqKdRy9uhglQUNGXwvTFZhWGCIEISfwcgVqUXHKhvC\/dvsJpa\/etsbeQGFbapvNoX2UBridLIF4DfRJ6bWxKM+COs7bCOPv0q5EZk3RIcC1ZvRiP14nN6UKzJEmvmXUtUMoaOjDws26us5gXVZZSNRzmK+xHqu+2viOu1JLgCp0mNdv+jSH\/YXO70uEFSPq+xWTnc8LR2HYRWATWnAqddw1CAm1mrlekj4DVUtrSttyn2ti+RrN91WccyYN2xQP8OufPYwivVn2ZKYSAxhez4eIrXZXF7rZyotsUtYXeB\/YXGF6KzI5tz3nNnr4Q17NdB\/BaesxoylVquQ\/vvyqXXT5FIYBA1tek1tJQIsaubVnBgn5rGzssSq95wVSKrN5KLn\/ebb0GjVmOgrv75JYsPKsYAj3et4bEEYxLMYk9qoqRnhfeN1OdJwLhVVcHNWJr70MmmhFVskuGOACazhaJ8kLQRLOtp8xGE7i4T0W4SuLjDIXjckHi9bnyotZVbu\/GNYFVyEjxc6kzYhXcbha+a6+1QxXI6Tg5DJuT9hgyoKAiiZPqVFdNF5Pgo5qoXk4674m9BK2DWI72sO6+jxCy6zIuVziNzB5YXlMnZHPOdGPfPcM+YqkeF541Uup5DWdkamUrLegt8QIQD9vNithqadWF+ikpEmpzVQ0bpP6KIloGCWCMANqRHQWVGV7NYlbMakJIs5W4EL2lzRgUCgy3CbhrJBhoV4H6SIbNiiKy1bHD+eDyz\/F7gcJvBjldPs+JUALRVqi1OmLBBKtopCa3hnFvLzLbTHObBThqkI1G8p8ah4U4erbYU9eILCa8NcPzM8uaY\/wQ9rn8n6S10KIc8WVadW0HT+g4IxiOlLkmIbhCXDb0rVM4auEAkkmorlcMmXgTjbiMi7KFzZToZ5XZ8raUH1D15WVkSQI9j5YRV6o4DXUaceMQu3eKuPBfSKu6Ib8acg\/MJ+G+C8hoB0Z5HbKeYm4DHC+GnImkTSeadzmEQIkdJZIR8hO4+aZ01WTbGf4N3FVgOa6QjNrezmiHfryHVfxZX3cb6BachJyQxf5Qr9h9c+63nM52PFmKSm9xXnQaW64heZe1gqDrvooh776r4263AnXj6LZeVXQ+YMXd6bwj6dzcKYxhKqbAIYcaOmd1D0APv67LtKtJmFzo6a6bEgLdqe2cTdES56nq7py\/7\/IX9J8e6yxl+CjXXc\/1otLDzcfvpCA\/0EUHWYD4APt\/px7S7WOmBiEuAHoG3pB56jlBwwghKx2\/m8mkElfBx3FhiG95UGGnTRBIUOTKpIH1u3c6wudvH3EKq7Njus6zM2RuHxx7V6nsoB030lmbPjrdnjZXZuWGEtow9AFM+XAK2GpQnCCEAp1XZd1qAZ\/tC1dl3\/7diRI3OPZUP7jf0d2PrJVxvyZURsHrlYDDx7Wpyhrp02dxR1tQ35QRUcHS1s3OeSpESxVMBlVmYo375DI04W1IX5iW5DNdJBnbGiyNsgUuV+QGZS+bPO0ZbeTyhp33CtoLv\/zkh4525o3ovsuUE0VCRXbGR6bNEi7A0udoVlPEup8lKUWKuFYPa719QVaq87LP0BT6Wq8y6UmnJqd\/avqXXF7JhEY9nrTazeCC7l7A\/cf9K6l5JMO8Uxt1CCGwIfXZbNAFiZyLYyyEKulrM92xHivEOW0QOVKqa8v+dOy5pR35+W1wW3gc4ZHC1A3mcCyUrGyRSfFMMEuqZVKJE53zUBmCcCqmaBP\/oeVDMVNuYeFuWlyf4hSYop0K9EsDzdbsipZiAnHcLAqoNwV2\/hZdJdd4UKSPgbMCryNk5Xht5rW22eNOtkxJq7g\/XLNOmvOOzCql1NGu0dFxMmJ1OBXPVJFN8ZLBLAvq9XXXdxFxkjXFRtoPpUgsrkHafjZvmXLKCqGc0dGwcRn5pEtg+JkmE4khh4LyvYiHhoXk9EKAJ5RcXmycn+xYEodzrnQ0uuG+eZ+E4UOHQg1o50oiO\/ImnjjV2CrCLY84uR4k1F5r09qqmFe5pdYx8QRm4eVVEe1RDYIYHXNJYKHcJLONdoEVDOFtVLNLXdiWeOj73LGdl3W+5FbGHro5AWXbtTl5e77RrKqhtTKxvskzD2ZHIqj\/DSUuJ03g7oa1UvvO75D+DP18yRYV0kXCLT208kn7qWwTlZmWjM\/NeYJp6x6BXOY3CQBhK65RHAhIAFY2R4eIzAaVYgNdoRAKJeXSDwV2UsKuI0EU6XGnMk\/OkKyWSaMjy1Bno1L7+cipwrEUGU9APCm4WsJzsO0OvE7cew8g0OF1Y2HRMyTXE7L8yXrLoEUZPWk4S5IEQyo74VDtaCgXpNIOUYPmT+iL5Vrsj\/v2DeuXC0qw6mqy11euklMu83B9tcb3NtrKszduDCUcZHnvXvLArq5WrZgR8NE+m4VRZhzfYz+D2Hdcd0YwA7S48JvK+FTG1Zpa4x91+zpACXRBptAk43k9uDf3YU7912y9d9zjm+3u+MqouR3VpYsa8UFmYvbgxGJqnoFvrMbwc9hZPAJSefpAOwrnNjDQdWLIqfS23ZDb+ATqxrB0zzMnlFvoPllJj0kwyHLWm+ODqaNj3ACjapmtGWItyioH8vOezyjsTm\/yUPDQALsi+CsUQOI\/l2L3jN4zSfKgiWW6zPWmkAuOPOGXn5YQt\/uJNGuCQLnUeRgoO4HB71C\/qTHKBWrNb++xpl1D+cqB51LiAtesuU5XOLczbWtwS8P5Odf8g7xjpr4srbjU0Ycy5rRfXKYItX5SZlliR2rphLPgkF5ALqIENjbCT1uqksaUcBMuTQwhM9jbndD2ioEepOFGBFPyaWsHrNPR1nQoFkGjX3\/8G2EIYuuS8rHcTfdZ6T7Ce8yhuBWCypXEG1u\/GgITl8V9z2\/jL0aqWXCquUGFOmD38VXEWqJigGOgmQCkHgQRSD4i6TpkI3Vj99IXhamHpMeFntHzCueUZWpKs0gfDOP\/Qj5vQ2t7QldpBH3kRERyvNloacQa7AKOYYHCE4VYMgiyy64muqNYuNwZ4\/NPZCvNQAYwfsCTrb2dT7A1zDDgDlX1wdIfYPVgKmGtSRdMhhD3OSdFMY1JKemmR8Ki43hIt5wrSbpls9cwidEucgu07YqXVeSD+JVhyk0PIsd2NBYXG+Xg9N8lLk8aL2FbH7afKgsFgBvKcc+Q\/Tcd7LvXV3KV9x3TlDiYEvTD2gpH1lAERX5tit0WxP46w9Xiws6DCDoynCviOY4qfKyCRRPrNcUWbr8G88XSaUCm\/M+TMs878LZrxqYsimPSqdM9nWHOz2+8kzRuHKuCoYtr5DfDyStTDA+IYS70ERlGkfAkRc\/sPOY4szMxQbgwGpm4PRo0HLezaMePYZqvpcWd82yRPHsifCLmQWiyIjMMQTEB74ioFAPvZv+w0wK42gqcm23j5sf98xrlDnUsEYTtPJC67EgXVSdPI8AIsSAZ6\/nVUCxDF3sKS2a8JXqxfYFj7tnR+9MGZoUbkc63ZV0Wyff+WYZRILy+HnIV3zlBodRrhy\/KkzBXonthRqOV9Qj2nVvYTMqP0IZdplLaqrHt4gK8jNoYyyLd3Dn3ll7F9ipmH41Gq5BN3RndexjD6JlApAdeFzut5rDNvD+kfOdJOBZxrRWb5vgRNnaUzCaxHs8nu7JhmXxjcspk72PwqXGTz98S6Bu0Ux9ooaqBpITj3f4Ij2Wpj9z8wER9SWGXL36q8bhV5y\/mu7DFH9\/li+74oQOW8s5hWx+p3ASfiJ9O+zb5Q+QQIrof14gxfMjwvUfrt682vvp19ZHX1rchw6nJfQ9DcyrZa6sYUtSVhzknmJTqCm8wYYIEDfh1uP7befQj7zg3qPC8hZDI45vX+rX1lXM2k6ZVj0kkBfBTE+Eu+xYx2odndESSvEzxDEjqn6iq8HgflJFmnZzD4A8HDH6yf\/yNzZ+LzzLag0EiZ7VvFcBHrthurn1A2onFgUbwPLM0X2iTwp5Py\/lwtt0RKLZJArJUmvn8qOL21WqDKYadkkNUU+wqKu+KiKrcQ7SP2alE+tQUiSkbQ31w+1dTnJkNUcaLhogVpwm2iedNK0QyZxwkIzx+V7iJVN9CwGO0\/\/zlpwylvxZSJEu5ZpoOj8au2bCJHFd0WiAHBXP\/KEhjbD+F6CEP8C3c1Kc8eIiIgs7PB4d\/OLUtavuUZs7K9Q+W84cITJQVVuwRvmUnbehJOJFln76mq6NGnpyRCRYCINEsMCUYIXUPcHFQdL1su6+Rz\/phDp0NCOJHO4anu4IZQPRyrXWOg5KvJ8ljaqkP7xH\/TQMpa01RoNQLs8Ep6srNCkVBI1zK5jHp0ZVW5Gn3AXdk9Mq36B\/atGIpWaK0s2GEgWJA764IQC303EBk7hM8zlHLw8TobU+us5OVmceWHwUa55Er4oqOKk48sZmoEcsTl7v5\/tAbdRJzGieLsA9gewhWXTyOh7Rt33POfmzITcFzXWtzPcB44Xurj4NV9lhUEAJeRtzeCQeZbFhmHiS47UBKSOnwIDSwJcY8+FmCuU87cedGmf+NUuC4GewnaNhQ0RYI\/vbD+BFN13K4pvCu67VZ2dLxuOJnO\/Lh00eAF6m+yF+gGM\/BRUz54eRzXbnj+b\/dgUeDc3Uqf4BlsvsXOvzXSIr8NK5NVyDH4zvuz5kcHx5+ML7y\/wA=\" \/> \t\t<a href=\"https:\/\/www.pdf24.org\" target=\"_blank\" title=\"www.pdf24.org\" rel=\"nofollow\"><img src=\"http:\/\/nazimmustafa.info\/wp-content\/plugins\/pdf24-post-to-pdf\/img\/pdf_32x32.png\" alt=\"\" border=\"0\" height=\"32\" \/><\/a> \t\t<span class=\"pdf24Plugin-cp-space\">&nbsp;&nbsp;<\/span> \t\t<span class=\"pdf24Plugin-cp-text\">M\u0259qal\u0259ni PDF format\u0131na \u00e7evir<\/span> \t\t<span class=\"pdf24Plugin-cp-space\">&nbsp;&nbsp;<\/span> \t\t<input class=\"pdf24Plugin-cp-input\" style=\"margin: 0px;\" type=\"text\" name=\"sendEmailTo\" placeholder=\"email adresinizi daxil edin\" \/> \t\t<input class=\"pdf24Plugin-cp-submit\" style=\"margin: 0px;\" type=\"submit\" value=\"g\u00f6nd\u0259r\" \/> \t<\/form> <\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Erm\u0259nistan Milli istiqlaliyy\u0259t birliyinin n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri M.Yermakyan v\u0259 M. Zurabyan q\u0259tiyy\u0259tl\u0259 bildirmi\u015fl\u0259r ki, 28-29 fevral 1988-ci il Sumqay\u0131t hadis\u0259sinin t\u0259\u015fkilat\u00e7\u0131lar\u0131 az\u0259rbaycanl\u0131lar deyil. Onlar demi\u015fl\u0259r: &#8211; Bizim \u0259limizd\u0259 faktlar v\u0259 s\u00fcbutlar var. Aryel Kiru, Frans\u0131z jurnalisti 1988-ci il fevral\u0131n 20-d\u0259 Az\u0259rbaycanda erm\u0259ni separatizminin ba\u015f qald\u0131rmas\u0131ndan sonra ba\u015f ver\u0259n Sumqay\u0131t hadis\u0259l\u0259rinin mahiyy\u0259ti h\u0259l\u0259 d\u0259 tam \u00e7\u0131lpaql\u0131\u011f\u0131 il\u0259 a\u00e7\u0131lmay\u0131b. [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":502,"featured_media":450,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[36,7],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/nazimmustafa.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/449"}],"collection":[{"href":"http:\/\/nazimmustafa.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/nazimmustafa.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/nazimmustafa.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/502"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/nazimmustafa.info\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=449"}],"version-history":[{"count":3,"href":"http:\/\/nazimmustafa.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/449\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":454,"href":"http:\/\/nazimmustafa.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/449\/revisions\/454"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/nazimmustafa.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/450"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/nazimmustafa.info\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=449"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/nazimmustafa.info\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=449"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/nazimmustafa.info\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=449"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}