{"id":718,"date":"2015-08-21T13:29:11","date_gmt":"2015-08-21T13:29:11","guid":{"rendered":"http:\/\/nazimmustafa.info\/?p=718"},"modified":"2021-07-18T19:41:41","modified_gmt":"2021-07-18T19:41:41","slug":"erm%c9%99nil%c9%99rin-tor%c9%99tdiyi-ilk-qirginlar1905-1906-ci-ill%c9%99r","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/nazimmustafa.info\/?p=718","title":{"rendered":"Erm\u0259nil\u0259rin t\u00f6r\u0259tdiyi ilk q\u0131r\u011f\u0131nlar,1905-1906-c\u0131 ill\u0259r"},"content":{"rendered":"<h5 style=\"text-align: justify;\"><a href=\"http:\/\/nazimmustafa.info\/wp-content\/uploads\/2015\/08\/erm\u0259ni-q\u0131r\u011f\u0131n.jpg\"><img loading=\"lazy\" class=\"alignleft wp-image-719 size-medium\" src=\"http:\/\/nazimmustafa.info\/wp-content\/uploads\/2015\/08\/erm\u0259ni-q\u0131r\u011f\u0131n-300x187.jpg\" alt=\"erm\u0259ni q\u0131r\u011f\u0131n\" width=\"300\" height=\"187\" srcset=\"http:\/\/nazimmustafa.info\/wp-content\/uploads\/2015\/08\/erm\u0259ni-q\u0131r\u011f\u0131n-300x187.jpg 300w, http:\/\/nazimmustafa.info\/wp-content\/uploads\/2015\/08\/erm\u0259ni-q\u0131r\u011f\u0131n.jpg 650w\" sizes=\"(max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><\/a>XX \u0259srin \u0259vv\u0259l\u0259rind\u0259 C\u0259nubi Qafqazda, x\u00fcsus\u0259n d\u0259 indiki Erm\u0259nistan \u0259razisind\u0259 Az\u0259rbaycan t\u00fcrkl\u0259rin\u0259 qar\u015f\u0131 t\u00f6r\u0259dil\u0259n q\u0131r\u011f\u0131nlar\u0131n ssenarisi erm\u0259nil\u0259rin XIX \u0259srin sonunda \u015e\u0259rqi Anadoluda \u0259ld\u0259 etdikl\u0259ri t\u0259cr\u00fcb\u0259y\u0259 \u0259saslan\u0131rd\u0131. 1877-1878-ci ill\u0259r Rusiya-T\u00fcrkiy\u0259 m\u00fcharib\u0259sind\u0259n sonra Avropa d\u00f6vl\u0259tl\u0259rinin s\u0259yl\u0259ri n\u0259tic\u0259sind\u0259 g\u00fcnd\u0259liy\u0259 \u00e7\u0131xar\u0131lan \u00abErm\u0259ni m\u0259s\u0259l\u0259si\u00bb sonralar \u015e\u0259rqi Anadoluda erm\u0259nil\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn muxtariyy\u0259t \u0259ld\u0259 etm\u0259k v\u0259 m\u00fcst\u0259qil Erm\u0259nistan d\u00f6vl\u0259ti qurmaq \u00fc\u00e7\u00fcn bir vasit\u0259y\u0259 \u00e7evrilmi\u015fdi. Bu muxtariyy\u0259tin \u0259ld\u0259 edilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259vv\u0259lc\u0259 \u015e\u0259rqi Anadolu vilay\u0259tl\u0259rind\u0259, y\u0259ni erm\u0259nil\u0259rin \u201cQ\u0259rbi Erm\u0259nistan\u201d adland\u0131rd\u0131qlar\u0131 vilay\u0259tl\u0259rd\u0259 erm\u0259nil\u0259rin say \u00fcst\u00fcnl\u00fcy\u00fcn\u0259 nail olmaq laz\u0131m g\u0259lirdi. Lakin \u015e\u0259rqi Anadolu vilay\u0259tl\u0259rinin he\u00e7 birind\u0259 erm\u0259nil\u0259r say etibar\u0131 il\u0259 \u00fcst\u00fcnl\u00fck t\u0259\u015fkil etmirdil\u0259r.<\/h5>\n<p style=\"text-align: justify;\">H\u0259min ill\u0259rd\u0259 \u0130ngilt\u0259r\u0259 v\u0259 Fransan\u0131n yard\u0131m\u0131 il\u0259 T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 erm\u0259ni \u00fcsyan\u0131 t\u0259bli\u011fat\u0131 apar\u0131l\u0131rd\u0131. Bu i\u015f\u0259 r\u0259hb\u0259rliyi \u201cArmenakan\u201d, \u201cHn\u00e7ak\u201d v\u0259 \u201cDa\u015fnaksutyun\u201d partiyalar\u0131 \u00f6z \u00fcz\u0259rl\u0259rin\u0259 g\u00f6t\u00fcrm\u00fc\u015fd\u00fcl\u0259r. Erm\u0259nil\u0259r k\u00fctl\u0259vi i\u011fti\u015fa\u015flar t\u00f6r\u0259tm\u0259k m\u0259qs\u0259dil\u0259 t\u00fcrkl\u0259r\u0259 v\u0259 k\u00fcrdl\u0259r\u0259 h\u00fccumlar edirdil\u0259r ki, q\u0131r\u011f\u0131nlar ba\u015f versin v\u0259 sonradan da Avropan\u0131n k\u00fctl\u0259vi informasiya vasit\u0259l\u0259ri il\u0259 t\u00fcrkl\u0259rin erm\u0259nil\u0259ri q\u0131r\u011f\u0131nlara m\u0259ruz qoyduqlar\u0131n\u0131 d\u00fcnyaya car \u00e7\u0259k\u0259 bilsinl\u0259r.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Erm\u0259nil\u0259rin T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 1894-1896-c\u0131 ill\u0259rd\u0259 t\u00f6r\u0259tdikl\u0259ri i\u011fti\u015fa\u015flar yat\u0131r\u0131ld\u0131qdan sonra h\u0259min i\u011fti\u015fa\u015flar\u0131n i\u015ftirak\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n \u0259ks\u0259riyy\u0259ti C\u0259nubi Qafqaza ax\u0131\u015fm\u0131\u015fd\u0131. Rus m\u00fc\u0259llifi N.\u015eavrovun yazd\u0131\u011f\u0131na g\u00f6r\u0259, 1896-c\u0131 ild\u0259 C\u0259nubi Qafqazda 900000, 1908-ci ild\u0259 1301000 erm\u0259ni ya\u015fam\u0131\u015fd\u0131r. Dem\u0259li, t\u0259kc\u0259 bu d\u00f6vrd\u0259 C\u0259nubi Qafqaza 401000 erm\u0259ni g\u0259lib yerl\u0259\u015fmi\u015fdi. H\u0259min d\u00f6vrd\u0259 C\u0259nubi Qafqazda t\u00f6r\u0259dil\u0259n cinay\u0259tl\u0259rin 80 faizi T\u00fcrkiy\u0259d\u0259n g\u0259lmi\u015f erm\u0259nil\u0259rin v\u0259 muzdlu qatill\u0259rin pay\u0131na d\u00fc\u015f\u00fcrd\u00fc.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><img src=\"http:\/\/femida.az\/photos\/erm%C9%99ni%20333.jpg\" alt=\"\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">XX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 Qafqazda m\u00f6vcud olan 54 q\u0259zadan yaln\u0131z be\u015find\u0259 erm\u0259nil\u0259r \u00e7oxluq t\u0259\u015fkil edirdil\u0259r. \u0130r\u0259van quberniyas\u0131ndak\u0131 7 q\u0259zadan 3-d\u0259, Yelizavetpol quberniyas\u0131ndak\u0131 8 q\u0259zadan yaln\u0131z 1-d\u0259 erm\u0259nil\u0259r \u00e7oxluq t\u0259\u015fkil edirdil\u0259r. 1905-1906-c\u0131 ill\u0259r q\u0131r\u011f\u0131nlar\u0131 \u0259r\u0259f\u0259sind\u0259 \u0130r\u0259van quberniyas\u0131nda m\u00f6vcud olan 1301 ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259nt\u0259q\u0259sind\u0259n 959-da az\u0259rbaycanl\u0131lar, 342-d\u0259 erm\u0259nil\u0259r m\u0259skunla\u015fm\u0131\u015fd\u0131lar. Yelizavetpol quberniyas\u0131nda is\u0259 1613 k\u0259ndd\u0259n 390-da erm\u0259nil\u0259r ya\u015fay\u0131rd\u0131lar.<br \/>\nXX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 erm\u0259ni \u015fovinizminin, mill\u0259t\u00e7i erm\u0259ni partiyalar\u0131n\u0131n maddi v\u0259 m\u0259n\u0259vi qida m\u0259nb\u0259yi rolunu \u0259sas\u0259n erm\u0259ni kils\u0259l\u0259ri oynay\u0131rd\u0131. 1903-c\u00fc ild\u0259 kils\u0259 torpaqlar\u0131n\u0131n Rusiya Torpaq v\u0259 \u018fmlak Nazirliyinin s\u0259r\u0259ncam\u0131na ke\u00e7irilm\u0259si haqq\u0131nda \u00e7\u0131xar\u0131lan qanun kils\u0259nin maliyy\u0259l\u0259\u015fdirdiyi siyasi partiyalar\u0131n v\u0259 onlar\u0131n terror\u00e7u d\u0259st\u0259l\u0259rinin maddi v\u0259ziyy\u0259tin\u0259 z\u0259rb\u0259 vurmu\u015fdu. H\u0259min qanunun icras\u0131n\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 almaq m\u0259qs\u0259dil\u0259 erm\u0259ni siyasi partiyalar\u0131n\u0131n terror\u00e7u d\u0259st\u0259l\u0259ri hakimiyy\u0259t m\u0259nsublar\u0131na qar\u015f\u0131 terror aktlar\u0131 h\u0259yata ke\u00e7irm\u0259y\u0259 ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131lar. Eyni zamanda erm\u0259ni siyasi partiyalar\u0131 C\u0259nubi Qafqazda anti-t\u00fcrk, anti-m\u00fcs\u0259lman kampaniyas\u0131n\u0131 geni\u015fl\u0259ndirm\u0259y\u0259 ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131lar. Erm\u0259ni kils\u0259si bu qanun \u0259leyhin\u0259 qiyamlar t\u0259\u015fkil etmi\u015fdi. Erm\u0259nil\u0259r h\u0259min il avqustun 29-da G\u0259nc\u0259d\u0259, sentyabr\u0131n 2-d\u0259 Qarsda v\u0259 Bak\u0131da, sentyabr\u0131n 12-d\u0259 \u015eu\u015fada, oktyabr\u0131n 14-d\u0259 Tiflisd\u0259 i\u011fti\u015fa\u015flar t\u00f6r\u0259tmi\u015f v\u0259 terror aktlar\u0131 h\u0259yata ke\u00e7irmi\u015fdil\u0259r.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">1905-ci ild\u0259 Rusiyada i\u011fti\u015fa\u015flar\u0131n ba\u015f verm\u0259si, \u00e7arizm\u0259 qar\u015f\u0131 naraz\u0131l\u0131q dal\u011fas\u0131n\u0131n g\u00fccl\u0259nm\u0259si C\u0259nubi Qafqazda da g\u00fccl\u00fc \u0259ks-s\u0259da do\u011fururdu. Bu qar\u0131\u015f\u0131ql\u0131qdan erm\u0259nil\u0259r m\u0259har\u0259tl\u0259 istifad\u0259 etmi\u015fdil\u0259r. Qafqaz Cani\u015finliyinin y\u00fcks\u0259k r\u00fctb\u0259li erm\u0259ni v\u0259 erm\u0259nip\u0259r\u0259st m\u0259murlar\u0131 vasit\u0259sil\u0259 silahland\u0131r\u0131lan erm\u0259ni d\u0259st\u0259l\u0259ri 1905-ci ild\u0259 C\u0259nubi Qafqazda az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n kompakt ya\u015fad\u0131qlar\u0131 \u0259razil\u0259r\u0259 silahl\u0131 h\u00fccumlar edib etnik t\u0259mizl\u0259m\u0259 h\u0259yata ke\u00e7irm\u0259kl\u0259, h\u0259min \u0259razil\u0259rd\u0259 T\u00fcrkiy\u0259d\u0259n qa\u00e7\u0131b g\u0259l\u0259n erm\u0259nil\u0259ri m\u0259skunla\u015fd\u0131rmaqla \u00f6zl\u0259rinin say \u00fcst\u00fcnl\u00fcy\u00fcn\u0259 nail olmaq, sonra is\u0259 yeni yaranan erm\u0259ni anklavlar\u0131n\u0131 birl\u0259\u015fdirm\u0259kl\u0259, erm\u0259ni d\u00f6vl\u0259tinin \u0259sas\u0131n\u0131 qoymaq ist\u0259yirdil\u0259r. \u201cHn\u00e7ak\u201d partiyas\u0131n\u0131n proqram\u0131na \u0259sas\u0259n yarad\u0131lmas\u0131 n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulan erm\u0259ni d\u00f6vl\u0259ti C\u0259nubi Qafqaz\u0131n, \u015e\u0259rqi Anadolunu v\u0259 C\u0259nubi Az\u0259rbaycan\u0131n bir hiss\u0259sini \u0259hat\u0259 etm\u0259li idi.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Erm\u0259ni siyasi partiyalar\u0131 \u00f6zl\u0259rinin h\u0259yata ke\u00e7irm\u0259k ist\u0259dikl\u0259ri planlara mane olan \u00e7ar m\u0259murlar\u0131na qar\u015f\u0131 terror t\u0259tbiq edirdil\u0259r. N\u0259tic\u0259d\u0259 bir \u00e7ox rus m\u0259murlar\u0131 v\u0259 ayr\u0131-ayr\u0131 \u015f\u0259xsl\u0259r terror qurban\u0131 oldular. General Maqsud \u018flixanov-Avarski, Bak\u0131n\u0131n qubernatoru Naka\u015fidze, Yelizavetpol (G\u0259nc\u0259) quberniyas\u0131n\u0131n qubernatoru Andreyev, polkovnikl\u0259r B\u0131kov, Saxarov v\u0259 ba\u015fqa d\u00f6vl\u0259t m\u0259murlar\u0131 v\u0259 y\u00fcks\u0259k r\u00fctb\u0259li zabitl\u0259r erm\u0259nil\u0259rin h\u0259yata ke\u00e7irdikl\u0259ri terror aktlar\u0131n\u0131n qurban\u0131 olmu\u015fdular.<br \/>\nB\u0259zi \u00e7ar m\u0259murlar\u0131 is\u0259 Qafqazda g\u00fccl\u0259n\u0259n naraz\u0131l\u0131q dal\u011fas\u0131n\u0131n h\u00f6kum\u0259t \u0259leyhin\u0259 istiqam\u0259tl\u0259n\u0259c\u0259yind\u0259n qorxduqlar\u0131ndan, erm\u0259nil\u0259rin m\u00fcs\u0259lmanlar\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 \u0259razil\u0259rd\u0259 t\u00f6r\u0259tdikl\u0259ri q\u0131r\u011f\u0131nlara bigan\u0259 qalm\u0131\u015f, b\u0259zi hallarda is\u0259 onlar\u0131n t\u0259r\u0259fini saxlamaqla h\u0259r iki t\u0259r\u0259fin g\u00fcc\u00fcn\u00fcn etnik toqqu\u015fmalara s\u0259rf edilm\u0259sin\u0259 s\u0259b\u0259b olmu\u015fdular.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">1905-ci il fevral\u0131n 6-da Sabun\u00e7u q\u0259s\u0259b\u0259sinin sakini A\u011farza Babayevin Bak\u0131n\u0131n m\u0259rk\u0259zind\u0259 \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u0259si il\u0259 \u015f\u0259h\u0259rd\u0259 v\u0259 \u0259traf q\u0259s\u0259b\u0259l\u0259rd\u0259 ilk q\u0131r\u011f\u0131nlar ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131r. Erm\u0259nil\u0259rin evl\u0259rinin dam\u0131ndan, p\u0259nc\u0259r\u0259l\u0259rind\u0259n k\u00fc\u00e7\u0259d\u0259n ke\u00e7\u0259n az\u0259rbaycanl\u0131lar g\u00fcll\u0259baran edilirdi. Evl\u0259r, ma\u011fazalar qar\u0259t edilir v\u0259 yand\u0131r\u0131l\u0131rd\u0131. Bak\u0131dak\u0131 bir \u00e7ox fabrikl\u0259r v\u0259 m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259r yand\u0131r\u0131l\u0131b da\u011f\u0131d\u0131ld\u0131. Hakimiyy\u0259t orqanlar\u0131 q\u0131r\u011f\u0131nlar\u0131n dayand\u0131r\u0131lmas\u0131nda acizliyini g\u00f6st\u0259rdi. H\u0259r iki t\u0259r\u0259fd\u0259n min\u0259 yax\u0131n insan\u0131n \u00f6lm\u0259si v\u0259 yaralanmas\u0131 il\u0259 n\u0259tic\u0259l\u0259n\u0259n q\u0131r\u011f\u0131nlar fevral\u0131n 9-da dayand\u0131r\u0131ld\u0131. Erm\u0259nil\u0259r h\u0259min il avqustun 20-d\u0259 Bak\u0131da ikinci d\u0259f\u0259 q\u0131r\u011f\u0131nlar t\u00f6r\u0259tmi\u015fdil\u0259r. \u0130ndi \u201cF\u0259vvar\u0259l\u0259r ba\u011f\u0131\u201d adlanan \u0259razid\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n erm\u0259ni kils\u0259sinin z\u0259nginin \u00e7al\u0131nmas\u0131ndan bir ne\u00e7\u0259 d\u0259qiq\u0259 sonra erm\u0259nil\u0259rin evl\u0259rind\u0259n, onlara m\u0259xsus ma\u011fazalardan az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n \u00fcz\u0259rin\u0259 sel kimi at\u0259\u015f a\u00e7\u0131l\u0131r. Q\u0131sa zamanda i\u011fti\u015fa\u015flar Bak\u0131 \u0259traf\u0131ndak\u0131 q\u0259s\u0259b\u0259l\u0259ri v\u0259 neft m\u0259d\u0259nl\u0259rini d\u0259 b\u00fcr\u00fcy\u00fcr. Hakimiyy\u0259t q\u00fcvv\u0259l\u0259rinin \u0259l\u0259 ald\u0131\u011f\u0131 ciddi t\u0259dbirl\u0259r say\u0259sind\u0259 q\u0131r\u011f\u0131nlara avqustun 30-da son qoyulur. \u0130kinci q\u0131r\u011f\u0131nlar zaman\u0131 h\u0259r iki t\u0259r\u0259fd\u0259n 500-\u0259 yax\u0131n insan t\u0259l\u0259f olmu\u015fdu ki, onlar\u0131n da \u00fc\u00e7d\u0259 ikisini m\u00fcs\u0259lman-t\u00fcrk \u0259hali t\u0259\u015fkil edirdi. Bak\u0131da \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc q\u0131r\u011f\u0131nlar 1905-ci il 20-25 oktyabr tarixind\u0259 ba\u015f vermi\u015fdir. 17 oktyabr Manifestinin imzalanmas\u0131ndan iki g\u00fcn sonra, 1905-cil may\u0131n 11-d\u0259 Naka\u015fidzeni \u00f6ld\u00fcr\u0259n 5 erm\u0259ni m\u0259hbusunun azadl\u0131\u011fa burax\u0131lmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn \u201cDa\u015fnaksutyun\u201d partiyas\u0131n\u0131n t\u0259\u015fkilat\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131 il\u0259 oktyabr\u0131n 19-da Bak\u0131n\u0131n m\u0259rk\u0259zind\u0259 mitinql\u0259r ke\u00e7irilir. \u0130ndiki Nizami (ke\u00e7mi\u015f Torqovaya) k\u00fc\u00e7\u0259sind\u0259 erm\u0259nil\u0259rl\u0259 m\u00fcs\u0259lmanlar aras\u0131nda yenid\u0259n silahl\u0131 toqqu\u015fma ba\u015f verir. Yen\u0259 d\u0259 erm\u0259ni evl\u0259rind\u0259n v\u0259 ma\u011fazalar\u0131ndan az\u0259rbaycanl\u0131lar at\u0259\u015f\u0259 tutulur. Q\u0259z\u0259bl\u0259nmi\u015f m\u00fcs\u0259lmanlar \u0259ks h\u00fccuma ke\u00e7ir. Erm\u0259ni terror\u00e7ular\u0131n\u0131n c\u0259bb\u0259xanaya \u00e7evirdikl\u0259ri 20-d\u0259n art\u0131q erm\u0259ni evi yand\u0131r\u0131l\u0131r. Sonrak\u0131 g\u00fcnl\u0259rd\u0259 i\u011fti\u015fa\u015flar Bay\u0131l q\u0259s\u0259b\u0259sind\u0259 davam edir. G\u00fcc strukturlar\u0131n\u0131n k\u0259skin m\u00fcdaxil\u0259si il\u0259 q\u0131r\u011f\u0131nlar dayand\u0131r\u0131l\u0131r.<br \/>\nBak\u0131da ba\u015f ver\u0259n erm\u0259ni-m\u00fcs\u0259lman q\u0131r\u011f\u0131nlar\u0131 b\u0259zi m\u00fc\u0259llifl\u0259rin iddia etdikl\u0259ri kimi, bir t\u0259sad\u00fcf n\u0259tic\u0259sind\u0259 deyil, m\u0259hz b\u00fct\u00fcn C\u0259nubi Qafqaz\u0131n varl\u0131 erm\u0259nil\u0259rinin zaman-zaman c\u0259m olduqlar\u0131 bir \u015f\u0259h\u0259rd\u0259 planl\u0131 \u015f\u0259kild\u0259 ba\u015f vermi\u015fdi. Erm\u0259nil\u0259r Bak\u0131da erm\u0259ni milyonerl\u0259rinin k\u00f6m\u0259yi il\u0259 ist\u0259dikl\u0259rin\u0259 nail olacaqlar\u0131na, Bak\u0131n\u0131n neft s\u0259lt\u0259n\u0259tini \u0259ll\u0259rin\u0259 ke\u00e7ir\u0259c\u0259kl\u0259rin\u0259 v\u0259 bundan sonra b\u00fct\u00fcn C\u0259nubi Qafqazdan m\u00fcs\u0259lmanlar\u0131 silah g\u00fcc\u00fcn\u0259 qovub erm\u0259ni d\u00f6vl\u0259ti yaradacaqlar\u0131na \u0259min idil\u0259r. Lakin erm\u0259nil\u0259rin niyy\u0259tl\u0259ri ba\u015f tutmam\u0131\u015f v\u0259 n\u0259tic\u0259d\u0259 m\u0259\u011flub olaraq q\u0131r\u011f\u0131nlar\u0131 dayand\u0131rm\u0131\u015fd\u0131lar.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><img src=\"http:\/\/femida.az\/photos\/erm%C9%99ni%20cinay.jpg\" alt=\"\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Bak\u0131da ba\u015f ver\u0259n ilk q\u0131r\u011f\u0131nlardan sonra erm\u0259nil\u0259r qanl\u0131 \u0259m\u0259ll\u0259rini \u0130r\u0259vanda davam etdirmi\u015fdil\u0259r. Erm\u0259ni siyasi partiyalar\u0131n\u0131n \u0259sas m\u0259qs\u0259di 1905-1906-c\u0131 ill\u0259rd\u0259 k\u00fctl\u0259vi q\u0131r\u011f\u0131nlar t\u00f6r\u0259tm\u0259k yolu il\u0259 \u0259vv\u0259lc\u0259 \u0130r\u0259van quberniyas\u0131na yiy\u0259l\u0259nm\u0259k, sonra is\u0259 Z\u0259ng\u0259zur-Qaraba\u011f v\u0259 Qazax-Tovuz istiqam\u0259tl\u0259rind\u0259n h\u00fccum ed\u0259r\u0259k bu iki istiqam\u0259t aras\u0131nda qalan az\u0259rbaycanl\u0131 k\u0259ndl\u0259rini \u0259l\u0259 ke\u00e7ir\u0259r\u0259k G\u0259nc\u0259d\u0259 birl\u0259\u015fm\u0259kd\u0259n ibar\u0259t idi.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Bel\u0259 ki, 1905-ci il fevral\u0131n 19-da \u0130r\u0259van \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 da\u015fnaklar az\u0259rbaycanl\u0131lara r\u0259\u011fb\u0259ti olan v\u0259 eyni zamanda erm\u0259nil\u0259r\u0259 nifr\u0259t ed\u0259n Urazov soyadl\u0131 rus mill\u0259tind\u0259n olan quberniya h\u0259kimini ax\u015fam saatlar\u0131nda qubernatorun d\u0259ft\u0259rxanas\u0131n\u0131n yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda x\u0259nc\u0259rl\u0259 q\u0259tl\u0259 yetirmi\u015fdil\u0259r ki, az\u0259rbaycanl\u0131lar aya\u011fa qalxs\u0131nlar v\u0259 bununla da q\u0131r\u011f\u0131nlara start verilmi\u015f olsun. Fevral\u0131n 20-d\u0259 s\u0259h\u0259r erm\u0259nil\u0259r \u015fayi\u0259 yay\u0131rlar ki, guya Bazar meydan\u0131nda az\u0259rbaycanl\u0131lar erm\u0259nil\u0259ri do\u011fray\u0131rlar. \u015e\u0259h\u0259rd\u0259 b\u00f6y\u00fck \u00e7axna\u015fma yaran\u0131r. \u0130\u011fti\u015fa\u015flar iki g\u00fcn davam edir. Q\u0131r\u011f\u0131nlar h\u0259r iki t\u0259r\u0259fd\u0259n 100-\u0259 yax\u0131n \u00f6l\u00fc v\u0259 yaral\u0131n\u0131n olmas\u0131 il\u0259 n\u0259tic\u0259l\u0259nir.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">1905-ci il may\u0131n 5-d\u0259 Nax\u00e7\u0131van q\u0259zas\u0131n\u0131n C\u0259hri k\u0259ndind\u0259 \u00fc\u00e7 n\u0259f\u0259r m\u00fcs\u0259lman\u0131n a\u011f\u0131r yaralanmas\u0131 v\u0259 may\u0131n 7-d\u0259 bir n\u0259f\u0259r m\u00fcs\u0259lman\u0131n Tumbul k\u0259ndind\u0259 \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u0259si il\u0259 yenid\u0259n q\u0131z\u0131\u015fm\u0131\u015fd\u0131. May\u0131n 8-d\u0259 \u0130r\u0259van vitse-qubernatoru Baranovski, \u0130r\u0259van \u015f\u0259h\u0259r qlavas\u0131 A\u011famolov, Peterburqdan qay\u0131dan Nax\u00e7\u0131van \u015f\u0259h\u0259r qlavas\u0131 C\u0259f\u0259rqulu xan Nax\u00e7\u0131vanski birlikd\u0259 Nax\u00e7\u0131vana g\u0259lirl\u0259r. Q\u0131r\u011f\u0131nlar\u0131n yat\u0131r\u0131lmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn Tiflisd\u0259n general \u018flixanov-Avarski d\u0259 Nax\u00e7\u0131vana g\u00f6nd\u0259rilir. Erm\u0259nil\u0259r may\u0131n 10-12-d\u0259 Nax\u00e7\u0131van \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 i\u011fti\u015fa\u015flar t\u00f6r\u0259dirl\u0259r. Erm\u0259ni silahl\u0131lar\u0131 Nax\u00e7\u0131van bazar\u0131nda m\u00fcs\u0259lmanlar\u0131 g\u00fcll\u0259baran etm\u0259y\u0259 ba\u015flay\u0131rlar. \u015e\u0259h\u0259rin b\u00fct\u00fcn k\u00fc\u00e7\u0259l\u0259rind\u0259 t\u00fcf\u0259ng v\u0259 tapan\u00e7alardan at\u0259\u015f a\u00e7\u0131l\u0131r. \u00d6ld\u00fcr\u00fcl\u0259n, yand\u0131r\u0131lan v\u0259 yaralananlar\u0131n say\u0131 100-\u00fc \u00f6t\u00fcr. \u0130\u011fti\u015fa\u015flar \u0259traf k\u0259ndl\u0259r\u0259 d\u0259 yay\u0131l\u0131r. Lakin erm\u0259nil\u0259r Nax\u00e7\u0131vanda m\u0259qs\u0259dl\u0259rin\u0259 \u00e7ata bilmirl\u0259r. M.S.Ordubadi yaz\u0131r ki, erm\u0259nil\u0259rin m\u0259qs\u0259di \u0130r\u0259vandan Nax\u00e7\u0131vana q\u0259d\u0259r yol \u00fcst\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n islam k\u0259ndl\u0259rini da\u011f\u0131tmaqla \u0130r\u0259van erm\u0259nil\u0259rini Nax\u00e7\u0131vanda haz\u0131r \u0259sg\u0259ri q\u00fcvv\u0259l\u0259rl\u0259 birl\u0259\u015fdirm\u0259k, Nax\u00e7\u0131vandan Z\u0259ng\u0259zura kimi yol boyunda olan k\u00f6yl\u0259ri da\u011f\u0131d\u0131b, Z\u0259ng\u0259zur k\u00f6n\u00fcll\u00fcl\u0259ri il\u0259 Nax\u00e7\u0131vandak\u0131 \u0259sg\u0259ri q\u00fcvv\u0259l\u0259ri birl\u0259\u015fdirm\u0259kd\u0259n, daha sonra is\u0259 Qaraba\u011f erm\u0259nil\u0259ri il\u0259 \u0259laq\u0259 yaratmaqdan ibar\u0259t olmu\u015fdur.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Erm\u0259nil\u0259r Nax\u00e7\u0131van m\u0259\u011flubiyy\u0259tind\u0259n sonra i\u011fti\u015fa\u015flar\u0131 yenid\u0259n \u0130r\u0259vanda davam etdirmi\u015fdil\u0259r. May\u0131n 23-d\u0259 erm\u0259nil\u0259rin Qarsa\u00e7ay ba\u011f\u00e7as\u0131nda m\u00fcs\u0259lman g\u0259ncl\u0259rin\u0259 h\u00fccumu il\u0259 \u0130r\u0259vanda n\u00f6vb\u0259ti q\u0131r\u011f\u0131nlar ba\u015flan\u0131r. May\u0131n 31-d\u0259 \u0130r\u0259vanda q\u0131r\u011f\u0131nlar dayand\u0131r\u0131lsa da, erm\u0259nil\u0259r \u0259traf m\u00fcs\u0259lman k\u0259ndl\u0259rin\u0259 h\u00fccum etm\u0259yi q\u0259rara al\u0131rlar. El\u0259 h\u0259min ax\u015fam erm\u0259nil\u0259r \u0130r\u0259van q\u0259zas\u0131n\u0131n Q\u0131rxbulaq mahal\u0131n\u0131n G\u00f6z\u0259cik k\u0259ndin\u0259 h\u00fccum edirl\u0259r. \u0130yunun 2-d\u0259 10 min n\u0259f\u0259rlik erm\u0259ni alay\u0131 M\u0259ng\u00fcs k\u0259ndin\u0259 h\u00fccum edir. Da\u011f\u0131d\u0131lm\u0131\u015f 12 m\u00fcs\u0259lman k\u0259ndinin \u0259halisi T\u0259z\u0259k\u0259nd\u0259 qa\u00e7\u0131r. Erm\u0259nil\u0259r iyunun 3-d\u0259 G\u00fcll\u00fcc\u0259 k\u0259ndin\u0259 h\u00fccum edirl\u0259r. Silahs\u0131z \u0259hali Tutiy\u0259, Damagirm\u0259z, Kamal k\u0259ndl\u0259rin\u0259 qa\u00e7\u0131r. Q\u0131r\u011f\u0131nlar 18 g\u00fcn davam edir. N\u0259hay\u0259t, erm\u0259nil\u0259r G\u00f6z\u0259cik, G\u00fcll\u00fcc\u0259, M\u0259ng\u00fcs, Damagirm\u0259z, Tutiy\u0259, Kamal v\u0259 M\u0259simli k\u0259ndl\u0259rin\u0131 darmada\u011f\u0131n edir, \u0259mlaklar\u0131n\u0131 talan edirl\u0259r ki, bir d\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131lar geri qay\u0131da bilm\u0259sinl\u0259r.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u0130yunun 3-d\u0259 Abaran, \u015e\u00f6r\u0259yel, P\u0259mb\u0259k v\u0259 Aleksandropoldan g\u0259l\u0259n silahl\u0131 d\u0259st\u0259l\u0259rin k\u00f6m\u0259yi il\u0259 erm\u0259nil\u0259r E\u00e7mi\u0259dzin (\u00dc\u00e7kils\u0259) q\u0259zas\u0131n\u0131n \u00dc\u015f\u00fc k\u0259ndin\u0259 h\u00fccum edir, iyunun 8-d\u0259 m\u00fcs\u0259lmanlar k\u0259ndi t\u0259rk edirl\u0259r. \u0130yunun 9-da erm\u0259nil\u0259r P\u0259rsi, N\u0259zr\u0259van, Ki\u00e7ikk\u0259nd, K\u00f6t\u00fckl\u00fc, Qo\u015fabulaq, \u0130rku, \u018fngirs\u0259k, T\u0259kiy\u0259 k\u0259ndl\u0259rini da\u011f\u0131d\u0131rlar. \u0130yunun 10-da erm\u0259nil\u0259r E\u00e7mi\u0259dzind\u0259 10 k\u0259ndi da\u011f\u0131d\u0131rlar. M.S.Ordubadi 1905-ci ild\u0259 indiki Erm\u0259nistan \u0259razisind\u0259 erm\u0259nil\u0259rin t\u00f6r\u0259tdikl\u0259ri soyq\u0131r\u0131m\u0131n\u0131 bel\u0259 s\u0259ciyy\u0259l\u0259ndirmi\u015fdi: \u201c\u0130r\u0259van mahal\u0131 bir yanar da\u011fa, vulkana d\u00f6n\u00fcb n\u0259cib islam mill\u0259tini yand\u0131rmaqda, bo\u011fmaqda idi\u201d.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">1897-ci ild\u0259 \u0130r\u0259van quberniyas\u0131nda 313176 n\u0259f\u0259r az\u0259rbaycanl\u0131 \u0259hali qeyd\u0259 al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 halda, 10 ild\u0259n sonra \u2013 y\u0259ni 1907-ci ild\u0259 302965 n\u0259f\u0259r qeyd\u0259 al\u0131nm\u0131\u015fd\u0131. Dem\u0259li, 1905-ci v\u0259 1906-c\u0131 ill\u0259rd\u0259 \u0130r\u0259van quberniyas\u0131nda \u0259halinin 10 illik t\u0259bii art\u0131m\u0131ndan \u0259lav\u0259, 10 min n\u0259f\u0259rd\u0259n art\u0131q az\u0259rbaycanl\u0131 ya q\u0259tl\u0259 yetirilmi\u015f, ya da \u0130r\u0259van quberniyas\u0131ndan did\u0259rgin d\u00fc\u015fm\u00fc\u015fd\u00fc.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Z\u0259ng\u0259zur q\u0259zas\u0131nda ilk q\u0131r\u011f\u0131nlar\u0131 erm\u0259nil\u0259r 1905-ci ilin iyun ay\u0131nda Nax\u00e7\u0131van q\u0259zas\u0131 il\u0259 h\u0259ms\u0259rh\u0259d olan iki k\u0259ndd\u0259 t\u00f6r\u0259tmi\u015fdil\u0259r. Erm\u0259nil\u0259r 1905-ci il avqustun 16-da Gorusdan Qarakils\u0259y\u0259 qay\u0131dan d\u00f6rd erm\u0259nini A\u011fudi v\u0259 Va\u011fudi k\u0259ndl\u0259rinin s\u0259rh\u0259dind\u0259 q\u0259tl\u0259 yetirmi\u015f, t\u0259qsiri az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n \u00fcz\u0259rin\u0259 y\u0131xm\u0131\u015fd\u0131lar.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">1905-ci il sentyabr\u0131n 22-d\u0259 Xoznavar v\u0259 Xna\u00e7ax erm\u0259nil\u0259ri \u0259traf k\u0259ndl\u0259rd\u0259n g\u0259l\u0259n silahl\u0131 d\u0259st\u0259l\u0259rin k\u00f6m\u0259yi il\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131 k\u0259ndl\u0259rin\u0259 h\u00fccum ed\u0259r\u0259k Bayandur, H\u0259l\u0259k, Kosalar, Mal\u0131b\u0259yli, Ca\u011facur, \u00c7ayl\u0131, Kalavalax, Novruzlu k\u0259ndl\u0259rini da\u011f\u0131d\u0131rlar. Birinci \u00fc\u00e7 k\u0259nd is\u0259 tamamil\u0259 qar\u0259t edilir.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><img src=\"http:\/\/femida.az\/photos\/erm%C9%99n2.jpg\" alt=\"\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">1905-ci ilin oktyabr\u0131nda Z\u0259ng\u0259zur q\u0259zas\u0131n\u0131n 10 erm\u0259ni k\u0259ndinin silahl\u0131lar\u0131 q\u0259zan\u0131n az\u0259rbaycanl\u0131lar ya\u015fayan Sisyan k\u0259ndin\u0259 h\u00fccum etmi\u015f, 75 n\u0259f\u0259ri \u00f6ld\u00fcrm\u00fc\u015f v\u0259 yaralam\u0131\u015fd\u0131lar.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">1905-ci il dekabr\u0131n 17-d\u0259 erm\u0259ni silahl\u0131 d\u0259st\u0259l\u0259ri B\u00f6y\u00fck Cicimli v\u0259 Ki\u00e7ik Cicimli k\u0259ndl\u0259rin\u0259 h\u00fccum etmi\u015f, Ki\u00e7ik Cicimli tamamil\u0259 darmada\u011f\u0131n edilmi\u015f, B\u00f6y\u00fck Cicimli k\u0259ndinin \u0259halisi qa\u00e7ma\u011fa m\u00fcv\u0259ff\u0259q olsa da, evl\u0259ri qar\u0259t edilmi\u015fdi. Erm\u0259ni m\u00fc\u0259llifi A-do erm\u0259nil\u0259rin bu h\u0259r\u0259k\u0259tini v\u0259h\u015filik adland\u0131r\u0131r v\u0259 ac\u0131 olsa da bunu qeyd etm\u0259y\u0259 bilm\u0259diyini yaz\u0131r.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">1905-ci il dekabr\u0131n 29-da Tatev erm\u0259nil\u0259ri az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n ya\u015fad\u0131qlar\u0131 K\u00fcrdl\u0259r adlanan k\u0259nd\u0259 h\u00fccum etmi\u015f, lakin az\u0259rbaycanl\u0131lar m\u00fcqavim\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259 bilm\u0259mi\u015f, \u00e7oxsayl\u0131 itki ver\u0259r\u0259k k\u0259ndi t\u0259rk etm\u0259k m\u0259cburiyy\u0259tind\u0259 qalm\u0131\u015fd\u0131lar. K\u0259nd talan edilmi\u015f, sonra is\u0259 yand\u0131r\u0131laraq xarabal\u0131\u011fa \u00e7evrilmi\u015fdi. A-Do erm\u0259nil\u0259rin bu h\u0259r\u0259k\u0259tin\u0259 he\u00e7 bir \u0259sas tapa bilm\u0259diyini, bu h\u00fccumu barbarl\u0131q v\u0259 m\u0259hkum olunas\u0131 \u0259m\u0259l kimi xarakteriz\u0259 etmi\u015fdir.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Erm\u0259ni siyasi partiyalar\u0131n\u0131n silahl\u0131 d\u0259st\u0259l\u0259ri \u015eu\u015fa q\u0259zas\u0131n\u0131 az\u0259rbaycanl\u0131lardan t\u0259mizl\u0259m\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn uzun m\u00fcdd\u0259t haz\u0131rl\u0131q g\u00f6rm\u00fc\u015f, m\u00fcasir silahlarla t\u0259chiz olunmu\u015fdular. Erm\u0259ni silahl\u0131 d\u0259st\u0259l\u0259rin\u0259 Hamazasp Srvandzyan komandanl\u0131q edirdi. Erm\u0259nil\u0259r b\u0259han\u0259 axtar\u0131rd\u0131lar ki, q\u0131r\u011f\u0131nlara ba\u015flas\u0131nlar. 1905-ci il avqustun 16-da kazaklar \u015eu\u015fada bir erm\u0259nini t\u0259rksilah etm\u0259k ist\u0259y\u0259rk\u0259n o, m\u00fcqavim\u0259t g\u00f6st\u0259rmi\u015f v\u0259 \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fc. Bu f\u00fcrs\u0259td\u0259n istifad\u0259 ed\u0259n erm\u0259nil\u0259r q\u0259tlin g\u00fcnah\u0131n\u0131 az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n \u00fcst\u00fcn\u0259 ataraq q\u0131r\u011f\u0131nlara ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131ar. Q\u0131r\u011f\u0131nlar\u0131n 4-c\u00fc g\u00fcn\u00fc erm\u0259nil\u0259r m\u0259\u011flub olduqlar\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcb a\u011f bayraq qald\u0131rm\u0131\u015fd\u0131lar. Avqustun 21-d\u0259 t\u0259r\u0259fl\u0259r aras\u0131nda s\u00fclh imzalanm\u0131\u015fd\u0131. H\u00f6kum\u0259t q\u00fcvv\u0259l\u0259ri i\u011fti\u015fa\u015flar davam etdiyi m\u00fcdd\u0259td\u0259 hadis\u0259l\u0259r\u0259 seyr\u00e7i qalm\u0131\u015fd\u0131.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Erm\u0259nil\u0259r 12 iyul 1906-c\u0131 ild\u0259 \u015eu\u015fa \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 ikinci d\u0259f\u0259 q\u0131r\u011f\u0131nlara ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131lar. Erm\u0259nil\u0259r bir ne\u00e7\u0259 g\u00fcn \u0259vv\u0259l \u00f6lm\u00fc\u015f bir erm\u0259ninin meyitini \u015eu\u015fan\u0131n erm\u0259nip\u0259r\u0259st general-qubernatoru Qolo\u015f\u015fapova g\u00f6st\u0259r\u0259r\u0259k guya onun az\u0259rbaycanl\u0131lar t\u0259r\u0259find\u0259n yenic\u0259 q\u0259tl\u0259 yetirildiyini s\u00f6yl\u0259mi\u015fdil\u0259r. Qolo\u015f\u015fapovun \u0259mri il\u0259 h\u00f6kum\u0259t Qumluq v\u0259 K\u00f6\u00e7\u0259rli m\u0259h\u0259ll\u0259l\u0259rini top at\u0259\u015fin\u0259 tutur. Be\u015f g\u00fcn \u0259rzind\u0259 \u015eu\u015fan\u0131n erm\u0259nil\u0259r ya\u015fayan hiss\u0259sind\u0259 b\u00fct\u00fcn az\u0259rbaycanl\u0131 evl\u0259ri yand\u0131r\u0131l\u0131r v\u0259 top z\u0259rb\u0259l\u0259ri il\u0259 da\u011f\u0131d\u0131l\u0131r.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">1905-cil avqustun 23-d\u0259 erm\u0259ni silahl\u0131 d\u0259st\u0259l\u0259ri Xocal\u0131ya h\u00fccum edirl\u0259r. K\u0259nd \u0259halisinin bir qismi qa\u00e7araq canlar\u0131n\u0131 qurtarm\u0131\u015f, bir qismini d\u0259 erm\u0259nil\u0259r \u00f6ld\u00fcrm\u00fc\u015fd\u00fcl\u0259r. \u018fsl ad\u0131 Hovanes-Ter Martirosyan olan, lakin \u0259s\u0259rl\u0259rini A-Do imzas\u0131 il\u0259 \u00e7ap etdir\u0259n erm\u0259ni m\u00fc\u0259llifi yaz\u0131r ki, k\u0259ndi \u0259l\u0259 ke\u00e7ir\u0259n erm\u0259nil\u0259r \u0259vv\u0259lc\u0259 evl\u0259ri talam\u0131\u015f, sonra is\u0259 od vurub yand\u0131rm\u0131\u015fd\u0131lar ki, bir d\u0259 \u0259hali geri qay\u0131da bilm\u0259sin.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, \u015eu\u015fa q\u0259zas\u0131n\u0131n 12 k\u0259ndi \u2013 Qu\u015f\u00e7ular, Xank\u0259ndi, Xocal\u0131, Qacar, Qarada\u011fl\u0131, V\u0259r\u0259nd\u0259li, Hacu\u011f, Divanallar, Veys\u0259lli, A\u011fba\u015f, Avdal, G\u00fclabl\u0131 k\u0259ndl\u0259rinin az\u0259rbaycanl\u0131 \u0259halisi erm\u0259ni silahl\u0131 d\u0259st\u0259l\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n q\u0131r\u011f\u0131nlara m\u0259ruz qoyulmu\u015fdu.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Az\u0259rbaycanl\u0131 k\u0259ndl\u0259rinin g\u00fcll\u0259baran edilm\u0259sind\u0259, dinc \u0259halinin m\u0259hv edilm\u0259sind\u0259 t\u0259qsirkar bilin\u0259n \u015eu\u015fa q\u0259zas\u0131n\u0131n 15 erm\u0259ni k\u0259ndin\u0259 qar\u015f\u0131 hakimiyy\u0259t orqanlar\u0131 ekzekusiya (c\u0259rim\u0259) t\u0259tbiq etmi\u015fdi.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Erm\u0259ni silahl\u0131 d\u0259st\u0259l\u0259ri 1905-ci ilin avqust ay\u0131ndan 1906-c\u0131 ilin iyun ay\u0131nad\u0259k m\u00fc\u0259yy\u0259n fasil\u0259l\u0259rl\u0259 Cavan\u015fir q\u0259zas\u0131n\u0131n Xa\u00e7\u0131n v\u0259 T\u0259rt\u0259r \u00e7aylar\u0131 h\u00f6vz\u0259sind\u0259, habel\u0259 A\u011fd\u0259r\u0259 b\u00f6lg\u0259sind\u0259 k\u00fctl\u0259vi q\u0131r\u011f\u0131nlar t\u00f6r\u0259tmi\u015fl\u0259r. Cavan\u015fir q\u0259zas\u0131ndak\u0131 az\u0259rbaycanl\u0131 k\u0259ndl\u0259rini aradan g\u00f6t\u00fcrm\u0259kl\u0259, erm\u0259nil\u0259r \u0130r\u0259van, Z\u0259ng\u0259zur, \u015eu\u015fa v\u0259 G\u0259nc\u0259 erm\u0259nil\u0259rinin birba\u015fa \u0259laq\u0259sin\u0259 nail olmaq ist\u0259yirdil\u0131\u0259r. H\u0259min d\u00f6vrd\u0259 Cavan\u015fir q\u0259zas\u0131nda m\u00f6vcud olan 227 k\u0259ndd\u0259n yaln\u0131z 39-da erm\u0259nil\u0259r ya\u015fay\u0131rd\u0131lar. Erm\u0259ni k\u0259ndl\u0259rind\u0259ki silahl\u0131 d\u0259st\u0259l\u0259r b\u00fct\u00fcn Cavan\u015fir q\u0259zas\u0131n\u0131 az\u0259rbaycanl\u0131lardan t\u0259mizl\u0259m\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn Hamazasp\u0131n komandanl\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda h\u0259rbi \u0259m\u0259liyyatlar h\u0259yata ke\u00e7irmi\u015fdil\u0259r. 1905-ci il oktyabr\u0131n 3-d\u0259 erm\u0259ni silahl\u0131lar\u0131 S\u0131rxav\u0259nd v\u0259 \u018flia\u011fal\u0131 k\u0259ndl\u0259rini darmada\u011f\u0131n edirl\u0259r. M.S.Ordubadi bu iki k\u0259ndd\u0259 erm\u0259nil\u0259rin t\u00f6r\u0259trdikl\u0259ri q\u0131r\u011f\u0131nlar\u0131 bel\u0259 t\u0259svir edir: \u201cV\u0259h\u015fi y\u0131rt\u0131c\u0131lar s\u00fcd\u0259m\u0259r k\u00f6rp\u0259l\u0259ri be\u015fiyi il\u0259 odlay\u0131b, b\u0259z\u0259n d\u0259 anas\u0131n\u0131n quca\u011f\u0131ndan al\u0131b divarlara vurmaqla para-para edir, s\u00fcng\u00fcl\u0259r\u0259 ke\u00e7irirdil\u0259r.\u201d<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Erm\u0259ni quldurlar\u0131 27-31 noyabr tarixl\u0259rind\u0259 D\u0259mirli, \u00c7\u0131raql\u0131, Hac\u0131q\u0259rv\u0259nd v\u0259 P\u00fcrxud k\u0259ndl\u0259rini i\u015f\u011fal etdikd\u0259n sonra talam\u0131\u015f v\u0259 yand\u0131rm\u0131\u015fd\u0131lar. T\u0259rt\u0259r d\u0259r\u0259sind\u0259 salamat qalan yegan\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131 k\u0259ndi Umudlu k\u0259ndi idi ki, orada da m\u00fcasir erm\u0259nil\u0259rin 1992-ci ild\u0259 Xocal\u0131da t\u00f6r\u0259tdikl\u0259ri soyq\u0131r\u0131m\u0131na b\u0259nz\u0259r q\u0131r\u011f\u0131nlar t\u00f6r\u0259dilmi\u015fdi. Erm\u0259ni m\u00fc\u0259llifi A-Do yaz\u0131r: \u201cDekabr\u0131n 23-d\u0259 erm\u0259nil\u0259r Umudlu v\u0259 \u0130mar\u0259t Q\u0259rv\u0259nd k\u0259ndl\u0259rinin \u00fcz\u0259rin\u0259 h\u00fccuma ke\u00e7dil\u0259r. Bir ne\u00e7\u0259 saatl\u0131q m\u00fcqavim\u0259t t\u00fcrkl\u0259ri q\u0131r\u011f\u0131nlardan qurtarmad\u0131. Erm\u0259nil\u0259r bu iki k\u0259nd\u0259 daxil olub barbarl\u0131qlar t\u00f6r\u0259tdil\u0259r&#8230;Umudluda he\u00e7 kim\u0259 aman verm\u0259d\u0259n qar\u015f\u0131lar\u0131na \u00e7\u0131xan\u0131 \u00f6ld\u00fcrd\u00fcl\u0259r. Burada bir t\u00fcrk qad\u0131n\u0131 q\u0259hr\u0259manl\u0131q n\u00fcmun\u0259si g\u00f6st\u0259rdiyi s\u00f6yl\u0259nir. Onlardan biri odur ki, bir qad\u0131n \u0259rini \u00f6ld\u00fcr\u0259n erm\u0259ninin q\u0131l\u0131nc\u0131n\u0131 \u0259lind\u0259n al\u0131b, \u00f6z sin\u0259sin\u0259 soxmu\u015fdu. Bu iki k\u0259ndd\u0259n onlarla qad\u0131n v\u0259 ki\u015fi \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc. Lakin bu q\u0131r\u011f\u0131nlardan sonra daha d\u0259h\u015f\u0259tli hadis\u0259l\u0259r ba\u015f verdi. \u015eahidl\u0259rin s\u00f6yl\u0259dikl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, sa\u011f qalanlardan b\u0259zil\u0259ri uzun yol ged\u0259 bilm\u0259yib, me\u015f\u0259l\u0259rd\u0259 qalm\u0131\u015f v\u0259 donmu\u015fdular&#8230;\u201d Dem\u0259li, 1992-ci ild\u0259 Xocal\u0131da t\u00f6r\u0259dil\u0259n soyq\u0131r\u0131m\u0131n analoqunu erm\u0259nil\u0259r h\u0259l\u0259 1905-ci ilin dekabr\u0131nda Umudluda t\u00f6r\u0259tmi\u015fdil\u0259r. Erm\u0259nil\u0259r 1906-c\u0131 ilin yanvar\u0131nda Paprav\u0259nd k\u0259ndin\u0259 h\u00fccum etmi\u015f, lakin A\u011fdam t\u0259r\u0259fd\u0259n az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n k\u00f6m\u0259y\u0259 g\u0259lm\u0259sind\u0259n sonra daha \u00e7ox itki ver\u0259r\u0259k m\u0259\u011flub olmu\u015fdular. Erm\u0259ni qani\u00e7\u0259nl\u0259ri 1905-1906-c\u0131 ill\u0259rd\u0259 Cavan\u015fir q\u0259zas\u0131n\u0131n S\u0131rxav\u0259nd, Yeddi q\u0131\u015flaqlar, \u00c7\u0131raql\u0131, Hac\u0131 Q\u0259rv\u0259nd, M\u0259m\u0259rzalar, Arpatala, Buruz, D\u0259mirli, G\u00fcney, G\u00fcney P\u0259y\u0259l\u0259r, Manikli, S\u00fcleymanb\u0259yli, \u018fliqa\u011fal\u0131, K\u0259ng\u0259rli, Paprav\u0259nd, Qarapirim, \u0130mar\u0259t Q\u0259rv\u0259nd, \u00c7obansu, \u015e\u0259xav\u0259nd v\u0259 P\u00fcrxud k\u0259nl\u0259rind\u0259 k\u00fctl\u0259vi q\u0131r\u011f\u0131nlar t\u00f6r\u0259tmi\u015f v\u0259 \u0259halini yer-yurdlar\u0131ndan did\u0259rgin salm\u015fd\u0131lar.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">1905-ci il iyun-avqust aylar\u0131nda erm\u0259ni silahl\u0131 d\u0259st\u0259l\u0259rinin h\u00fccumlar\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 C\u0259bray\u0131l-Qaryagin q\u0259zas\u0131nda Qarada\u011fl\u0131, Divanallar, A\u015f\u0131q M\u0259likli, Veys\u0259lli, Qacar, \u00c7\u0259m\u0259nli, Ar\u0131\u015f, Q\u0131\u015flaq, Q\u00fczl\u0259k, M\u0259zr\u0259 k\u0259ndl\u0259ri darmada\u011f\u0131n edilmi\u015fdi. Az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n \u0259ks h\u0259ml\u0259sind\u0259n sonra erm\u0259nil\u0259r q\u0131r\u011f\u0131nlar\u0131 dayand\u0131rmaq m\u0259cburiyy\u0259tind\u0259 qalm\u0131\u015fd\u0131lar.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">G\u0259nc\u0259 \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 q\u0131r\u011f\u0131nlar t\u00f6r\u0259tm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn erm\u0259nil\u0259r yen\u0259 d\u0259 t\u0259xribata \u0259l atm\u0131\u015fd\u0131lar. Bel\u0259 ki, erm\u0259nil\u0259r 1905-ci il noyabr ay\u0131n\u0131n 18-d\u0259 G\u0259nc\u0259nin erm\u0259nil\u0259r ya\u015fayan Dik k\u00fc\u00e7\u0259 adlanan m\u0259h\u0259ll\u0259sind\u0259 bir erm\u0259ninin ba\u011f\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcnd\u0259n ke\u00e7\u0259n Togana k\u0259ndind\u0259n olan iki az\u0259rbaycanl\u0131n\u0131 erm\u0259nil\u0259r g\u00fcll\u0259 il\u0259 q\u0259tl\u0259 yetirirl\u0259r. Bu hadis\u0259 \u015f\u0259h\u0259rd\u0259 q\u0131r\u011f\u0131nlar\u0131n ba\u015flamas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn q\u0131\u011f\u0131lc\u0131m rolunu oynam\u0131\u015fd\u0131. Kamsakaran soyadl\u0131 erm\u0259ni G\u0259nc\u0259nin pristav\u0131 idi v\u0259 erm\u0259ni silahl\u0131 d\u0259st\u0259l\u0259rin\u0259 himay\u0259darl\u0131q edirdi. Yaranm\u0131\u015f g\u0259rgin v\u0259ziyy\u0259td\u0259n istifad\u0259 ed\u0259n erm\u0259nil\u0259r noyabr\u0131n 18-d\u0259n etibar\u0259n G\u0259nc\u0259 \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 k\u00fctl\u0259vi q\u0131r\u011f\u0131nlar t\u00f6r\u0259tmi\u015fdil\u0259r. Noyabr\u0131n 22-d\u0259n 23-n\u0259 ke\u00e7\u0259n gec\u0259 qa\u00e7aq D\u0259li Al\u0131n\u0131n d\u0259st\u0259sinin k\u00f6m\u0259y\u0259 g\u0259lm\u0259si x\u0259b\u0259rini e\u015fid\u0259n erm\u0259nil\u0259r q\u0131r\u011f\u0131nlar\u0131 dayand\u0131r\u0131rlar. Qafqaz cani\u015fininin k\u00f6m\u0259k\u00e7isi general Malaman\u0131n ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131 il\u0259 G\u0259nc\u0259y\u0259 g\u0259l\u0259n komissiya q\u0131r\u011f\u0131nlar\u0131n t\u00f6r\u0259dilm\u0259sind\u0259 erm\u0259nil\u0259rin t\u0259qsirkar olmalar\u0131 bar\u0259d\u0259 cani\u015fin\u0259 hesabat t\u0259qdim etmi\u015fdi. Erm\u0259nil\u0259r G\u0259nc\u0259 q\u0259zas\u0131n\u0131n Mollav\u0259l\u0259d, \u00c7ayl\u0131lar, Dard\u0259r\u0259, Sar\u0131su, Daz\u0131lar, Abbasd\u0259r\u0259, P\u0259nahlar, A\u011fyoxu\u015f, Ax\u0131rca, Topalh\u0259s\u0259nli, D\u0259r\u0259b\u0259yli, Qarayataq, M\u0259likli v\u0259 S\u00f6y\u00fcdl\u00fc k\u0259ndl\u0259rini da\u011f\u0131tm\u0131\u015f, \u0259halisini yer-yurdlar\u0131ndan did\u0259rgin salm\u0131\u015fd\u0131lar.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Erm\u0259ni silahl\u0131 d\u0259st\u0259l\u0259ri Qazax q\u0259zas\u0131nda 1905-ci ilin noyabr\u0131ndan 1906-c\u0131 ilin fevral ay\u0131nad\u0259k m\u00fc\u0259yy\u0259n fasil\u0259l\u0259rl\u0259 q\u0131r\u011f\u0131nlar t\u00f6r\u0259tmi\u015fl\u0259r. Novo-B\u0259yazid q\u0259zas\u0131ndak\u0131 erm\u0259ni silahl\u0131 d\u0259st\u0259l\u0259rind\u0259n k\u00f6m\u0259k alan erm\u0259nil\u0259r \u0259vv\u0259lc\u0259 Qazax \u015f\u0259h\u0259rind\u0259, sonra is\u0259 Tovuz, Tatl\u0131 v\u0259 A\u011fstafa d\u0259miryol stansiyalar\u0131nda i\u011fti\u015fa\u015flar t\u00f6r\u0259dilm\u0259sin\u0259 bais olmu\u015fdular. \u00dc\u00e7 aydan art\u0131q davam ed\u0259n i\u011fti\u015fa\u015flar zaman\u0131 Qazax q\u0259zas\u0131n\u0131n \u018flib\u0259yli, M\u00fclk\u00fcl\u00fc, Hacal\u0131, K\u00f6hn\u0259q\u0131\u015flaq, Yaradulla, H\u0259t\u0259ma\u011fal\u0131, Alatala, Safulu, Barxudarl\u0131, C\u0259f\u0259rli, \u00c7axmaql\u0131, Polad Ayr\u0131m, G\u00f6y\u0259r\u00e7in, M\u00fcrteyil, Ala\u00e7\u0131qqaya, A\u011fkils\u0259, Haqq\u0131xl\u0131, Q\u0131z\u0131lhac\u0131l\u0131, Ba\u011fanis Ayr\u0131m, Xeyrimli, M\u0259z\u0259mli, Qu\u015f\u00e7u Ayr\u0131m, A\u015fa\u011f\u0131 \u018fskipara v\u0259 Yuxar\u0131 \u018fskipara k\u0259ndl\u0259ri erm\u0259ni silahl\u0131 d\u0259st\u0259l\u0259rinin h\u00fccumuna m\u0259ruz qalm\u0131\u015f, k\u0259ndl\u0259r da\u011f\u0131d\u0131lm\u0131\u015f v\u0259 \u0259halisi m\u00fc\u0259yy\u0259n m\u00fcdd\u0259t evl\u0259rind\u0259n qa\u00e7q\u0131n d\u00fc\u015fm\u00fc\u015fd\u00fc.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">1906-c\u0131 ilin fevral ay\u0131nda Tiflisd\u0259 Qafqaz\u0131n cani\u015fini Voronsov-Da\u015fkovun t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc il\u0259 erm\u0259ni-m\u00fcs\u0259lman q\u0131r\u011f\u0131nlar\u0131na son qoymaq m\u0259qs\u0259dil\u0259 s\u00fclh konfrans\u0131 (m\u0259clisi) ke\u00e7irilmi\u015fdir. H\u0259min konfransda m\u00fcs\u0259lman n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri \u018fhm\u0259d b\u0259y A\u011fayev, \u018flim\u0259rdan b\u0259y Top\u00e7uba\u015fov, \u018fdil xan Ziyadxanov v\u0259 ba\u015fqalar\u0131 &#8220;Da\u015fnaksutyun&#8221; partiyas\u0131n\u0131n niyy\u0259tl\u0259rini if\u015fa etmi\u015f, onun C\u0259nubi Qafqazda t\u00f6r\u0259dil\u0259n q\u0131r\u011f\u0131nlar\u0131n, terror\u00e7ulu\u011fun t\u0259\u015fkilat\u00e7\u0131s\u0131 v\u0259 icra\u00e7\u0131s\u0131 oldu\u011funu g\u00f6st\u0259rmi\u015f, r\u0259smi h\u00f6kum\u0259t dair\u0259l\u0259rinin bu t\u0259\u015fkilat\u0131n \u0259m\u0259ll\u0259rin\u0259 g\u00f6z yumdu\u011funu s\u00fcbuta yetirmi\u015fdil\u0259r.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><img src=\"http:\/\/femida.az\/photos\/erm%C9%99n%203.jpg\" alt=\"\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Lakin s\u00fclh konfrans\u0131n\u0131n ke\u00e7irilm\u0259sind\u0259n bir q\u0259d\u0259r sonra erm\u0259ni silahl\u0131 d\u0259st\u0259l\u0259ri yenid\u0259n q\u0131r\u011f\u0131nlara ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131lar. \u0130r\u0259vandan Z\u0259ng\u0259zura, Z\u0259ng\u0259zurdan Qaraba\u011fa q\u0259d\u0259r \u0259razid\u0259 erm\u0259ni \u0259halisinin say\u0131 olduqca az oldu\u011fu \u00fc\u00e7\u00fcn erm\u0259ni silahl\u0131 d\u0259st\u0259l\u0259rin\u0259 yol \u00fcst\u00fcnd\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n m\u00fcs\u0259lman k\u0259ndl\u0259rin\u0259 h\u00fccum etm\u0259k \u0259mri verilmi\u015fdi. 1906-c\u0131 il iyulun 29-da &#8220;Da\u015fnaksutyun&#8221; partiyas\u0131n\u0131n g\u00f6st\u0259ri\u015fi il\u0259 erm\u0259nil\u0259r Z\u0259ng\u0259zur q\u0259zas\u0131n\u0131n M\u0259d\u0259n bazar\u0131nda S\u0259fyar b\u0259yi q\u0259tl\u0259 yetirir, sonra is\u0259 Karxana k\u0259ndin\u0259 h\u00fccum edirl\u0259r. Erm\u0259nil\u0259r bu k\u0259ndd\u0259 he\u00e7 k\u0259s\u0259 aman vermir, k\u0259ndin b\u00fct\u00fcn \u0259halisini \u00f6ld\u00fcr\u00fcr v\u0259 ya \u0259sir g\u00f6t\u00fcr\u00fcrl\u0259r. El\u0259 h\u0259min g\u00fcn erm\u0259nil\u0259r Lov, X\u0259l\u0259c, Salda\u015fl\u0131, \u0130nc\u0259var, Da\u015fnov k\u0259ndl\u0259rini viran qoyurlar. Avqustun 1-d\u0259 erm\u0259nil\u0259r Qatar k\u0259ndin\u0259 h\u00fccum edirl\u0259r. 9 g\u00fcn qatarl\u0131lar k\u0259ndi m\u00fcdafi\u0259 edirl\u0259r.1906-c\u0131 ilin avqust-sentyabr aylar\u0131nda erm\u0259ni silahl\u0131 d\u0259st\u0259l\u0259ri q\u0131r\u011f\u0131nlar\u0131n a\u011f\u0131rl\u0131q m\u0259rk\u0259zini Z\u0259ng\u0259zurun Ox\u00e7u-\u015e\u0259b\u0259d\u0259k b\u00f6lg\u0259sin\u0259 ke\u00e7irirl\u0259r. Erm\u0259nil\u0259r q\u0131r\u011f\u0131nlardan can\u0131n\u0131 qurtaran az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n c\u0259ml\u0259\u015fdiyi Saqqarsu k\u0259ndind\u0259 \u0259sl soyq\u0131r\u0131m t\u00f6r\u0259dirl\u0259r. Z\u0259ng\u0259zurda erm\u0259nil\u0259rin t\u00f6r\u0259tdikl\u0259ri q\u0131r\u011f\u0131nlara son qoyulmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn Ordubad nahiy\u0259sind\u0259 yarad\u0131lan k\u00f6n\u00fcll\u00fc d\u0259st\u0259l\u0259r h\u0259r\u0259k\u0259t\u0259 ke\u00e7irl\u0259r. 800 n\u0259f\u0259r\u0259 yax\u0131n Ordubadl\u0131 k\u00f6n\u00fcll\u00fcl\u0259rin d\u0259 k\u00f6m\u0259yi v\u0259 1000 n\u0259f\u0259r\u0259 yax\u0131n Ox\u00e7u-\u015e\u0259b\u0259d\u0259k silahl\u0131lar\u0131n\u0131n i\u015ftirak\u0131 il\u0259 sentyabr\u0131n 16-17-d\u0259 Ox\u00e7u-\u015e\u0259b\u0259d\u0259k k\u0259ndl\u0259ri erm\u0259nil\u0259rin i\u015f\u011fal\u0131ndan azad edilir. Bundan sonra sa\u011f qalan \u0259halinin yenid\u0259n \u00f6z k\u0259ndl\u0259rin\u0259 qaytar\u0131lmas\u0131 prosesi ba\u015flan\u0131r. Erm\u0259ni m\u00fc\u0259llifi A-Do da\u011f\u0131nt\u0131lara m\u0259ruz qoyulan 43 az\u0259rbaycanl\u0131 k\u0259ndl\u0259rinin adlar\u0131n\u0131 a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 kimi t\u0259sbit etmi\u015fdir: Bayandur, H\u0259l\u0259k, Bin\u0259yeri, Kosalar, Mal\u0131b\u0259yli, Ca\u011fazur, \u00c7ayl\u0131, Kalavalax, Novruzlu, Cecimli, Hac\u0131lar, Ba\u011f\u0131rb\u0259yli, Qarahunc, Unanav, K\u00fcrdl\u0259r, A\u011fvani, Danzaver (Armuldlu), Sisyan, A\u011fudi, D\u0259r\u0259bas, Pul, \u018frikli, \u015e\u00fckar, M\u0259likl\u0259r, Yem\u0259zli, X\u0259\u015ftap, Almal\u0131, Karxana, Qatar, Cibili, X\u0259l\u0259c, Ke\u00e7i-\u015eabadin, \u0130nc\u0259var, \u00c7ullu, Ox\u00e7u, Atq\u0131z, Pirdavudan, \u018fcl\u0131li, Bu\u011fa\u00e7\u0131q, Kollu-Q\u0131\u015flaq, Mtnadzor, Sanal\u0131.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Erm\u0259ni m\u00fc\u0259llifi Stepan Zavaryan\u0131n verdiyi m\u0259lumata g\u00f6r\u0259, h\u0259min d\u00f6vrd\u0259 \u015eu\u015fa q\u0259zas\u0131nda 12, Cavan\u015fir q\u0259zas\u0131nda 15, C\u0259bray\u0131l q\u0259zas\u0131nda 5, Z\u0259ng\u0259zur q\u0259zas\u0131nda 43 m\u00fcs\u0259lman k\u0259ndi, \u00fcmumilikd\u0259 is\u0259 h\u0259min b\u00f6lg\u0259l\u0259rd\u0259 75 k\u0259nd da\u011f\u0131d\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Erm\u0259nil\u0259r 20-29 noyabr 1905-ci ild\u0259 Tiflis \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n ya\u015fad\u0131qlar\u0131 m\u0259h\u0259ll\u0259l\u0259rd\u0259 k\u00fctl\u0259vi q\u0131r\u011f\u0131nlar v\u0259 terror aktlar\u0131 t\u00f6r\u0259tmi\u015fdil\u0259r. Bor\u00e7al\u0131 q\u0259zas\u0131nda ya\u015fayan az\u0259rbaycanl\u0131lardan ibar\u0259t silahl\u0131 d\u0259st\u0259l\u0259rin k\u00f6m\u0259y\u0259 g\u0259lm\u0259sind\u0259n sonra Tiflisd\u0259 q\u0131r\u011f\u0131nlar dayand\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n t\u0259\u015fkilatlanmas\u0131, 1906-c\u0131 ilin pay\u0131z\u0131nda \u201cDifai\u201d partiyas\u0131n\u0131n formala\u015faraq erm\u0259nil\u0259rin terroruna terrorla cavab verm\u0259si erm\u0259nil\u0259ri q\u0131r\u011f\u0131nlar t\u00f6r\u0259tm\u0259kd\u0259n \u0259l \u00e7\u0259km\u0259y\u0259 m\u0259cbur etmi\u015fdi.<br \/>\n\u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, erm\u0259nil\u0259r 1905-1906-c\u0131 ill\u0259rd\u0259 C\u0259nubi Qafqaz\u0131n 14 q\u0259zas\u0131nda &#8211; \u0130r\u0259van, Nax\u00e7\u0131van, \u015e\u0259rur-D\u0259r\u0259l\u0259y\u0259z, E\u00e7mi\u0259dzin, Aleksandropol, S\u00fcrm\u0259li, \u015eu\u015fa, Cavan\u015fir, C\u0259bray\u0131l, Z\u0259ng\u0259zur, G\u0259nc\u0259, Qazax, \u018fr\u0259\u015f, Bor\u00e7al\u0131 q\u0259zalar\u0131nda v\u0259 8 \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 &#8211; Bak\u0131, \u0130r\u0259van, Nax\u00e7\u0131van, G\u00fcmr\u00fc, G\u0259nc\u0259, \u015eu\u015fa, Qazax v\u0259 Tiflis \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rind\u0259 q\u0131r\u011f\u0131nlar t\u00f6r\u0259tmi\u015fl\u0259r.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">1906-c\u0131 ilin pay\u0131z\u0131nda q\u0131r\u011f\u0131nlar yat\u0131r\u0131ld\u0131qdan sonra \u0259haliy\u0259 vurulan ziyan\u0131n miqyas\u0131n\u0131 m\u00fc\u0259yy\u0259n etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn quberniyalarda komissiyalar yarad\u0131lm\u0131\u015fd\u0131. Maliyy\u0259 \u00e7at\u0131\u015fmazl\u0131\u011f\u0131 s\u0259b\u0259bind\u0259n komissiyalara tap\u015f\u0131r\u0131q verilmi\u015fdi ki, itkil\u0259rin miqyas\u0131 az g\u00f6st\u0259rilsin. Komissiyalar xristian t\u0259\u0259ss\u00fcbke\u015fliyi g\u00f6st\u0259r\u0259r\u0259k erm\u0259nil\u0259rl\u0259 m\u00fcqayis\u0259d\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n itkil\u0259rini n\u0259 q\u0259d\u0259r az g\u00f6st\u0259rs\u0259l\u0259r d\u0259, 133 az\u0259rbaycanl\u0131 k\u0259ndinin da\u011f\u0131d\u0131ld\u0131\u011f\u0131 hesabatda \u00f6z \u0259ksini tapm\u0131\u015fd\u0131. 24 az\u0259rbaycanl\u0131 k\u0259ndi is\u0259 tamamil\u0259 darmada\u011f\u0131n edildiyi \u00fc\u00e7\u00fcn m\u0259lumat almaq \u00fc\u00e7\u00fcn bir n\u0259f\u0259r bel\u0259 canl\u0131 \u015fahid tap\u0131lmam\u0131\u015f, ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 h\u0259min k\u0259ndl\u0259rin adlar\u0131 da\u011f\u0131d\u0131lan k\u0259ndl\u0259rin siyah\u0131s\u0131na daxil edilm\u0259mi\u015fdi.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">1905-1906-c\u0131 ill\u0259rd\u0259 C\u0259nubi Qafqazda 1,5 milyon \u0259halinin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 \u0259razini \u0259hat\u0259 ed\u0259n milli m\u00fcnaqi\u015f\u0259l\u0259r zonas\u0131nda t\u0259qrib\u0259n 100 min n\u0259f\u0259r q\u0259zalardak\u0131, bir ne\u00e7\u0259 min n\u0259f\u0259r \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rd\u0259ki ev-e\u015fikl\u0259rind\u0259n did\u0259rgin d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f, insan itkisi 10 min n\u0259f\u0259rd\u0259n art\u0131q olmu\u015fdu. \u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, \u0130r\u0259van v\u0259 Yelizavetpol (G\u0259nc\u0259) quberniyalar\u0131 \u0259razisind\u0259 300-d\u0259n art\u0131q az\u0259rbaycanl\u0131 ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259nt\u0259q\u0259si viran edilmi\u015f, \u0259halisi etnik t\u0259mizl\u0259nm\u0259y\u0259 v\u0259 k\u00fctl\u0259vi q\u0131r\u011f\u0131nlara m\u0259ruz qoyulmu\u015fdur.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Erm\u0259nil\u0259rin 1905-1906-c\u0131 ill\u0259rd\u0259 t\u00f6r\u0259tdikl\u0259ri k\u00fctl\u0259vi q\u0131r\u011f\u0131nlar XX \u0259srd\u0259 soyda\u015flar\u0131m\u0131z\u0131n m\u0259ruz qoyulduqlar\u0131 soyq\u0131r\u0131m\u0131 v\u0259 deportasiyalar silsil\u0259sinin ilk m\u0259rh\u0259l\u0259sidir.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><b>Nazim Mustafa<\/b><br \/>\nAMEA A. A. Bak\u0131xanov ad\u0131na Tarix \u0130nstitutunun elmi i\u015f\u00e7isi<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><b>Femida.az<\/b><\/p>\n<div class=\"pdf24Plugin-cp\"> \t<form name=\"pdf24Form0\" method=\"post\" action=\"https:\/\/doc2pdf.pdf24.org\/wordpress.php\" target=\"pdf24PopWin\" onsubmit=\"var pdf24Win = window.open('about:blank', 'pdf24PopWin', 'resizable=yes,scrollbars=yes,width=600,height=250,left='+(screen.width\/2-300)+',top='+(screen.height\/3-125)+''); pdf24Win.focus(); if(typeof pdf24OnCreatePDF === 'function'){void(pdf24OnCreatePDF(this,pdf24Win));}\"> \t\t<input type=\"hidden\" name=\"blogCharset\" value=\"Cw1x07UAAA==\" \/><input type=\"hidden\" name=\"blogPosts\" value=\"MwQA\" \/><input type=\"hidden\" name=\"blogUrl\" value=\"yygpKbDS189LrMrMzS0tLklMS9TLzEvLBwA=\" \/><input type=\"hidden\" name=\"blogName\" value=\"80usysxV8C0tLklMSwQA\" \/><input type=\"hidden\" name=\"blogValueEncoding\" value=\"gzdeflate base64\" \/><input type=\"hidden\" name=\"postId_0\" value=\"Mze0AAA=\" \/><input type=\"hidden\" name=\"postTitle_0\" value=\"cy3KPTkzLzPn5MyizDyFksPbik7OLEnJrMxUyMzJVig8srHoyPwjG\/NyEot0DC0NTHWBhJlu8pGNQGmQHgA=\" \/><input type=\"hidden\" name=\"postLink_0\" value=\"yygpKbDS189LrMrMzS0tLklMS9TLzEvL17cvsDU3tAAA\" \/><input type=\"hidden\" name=\"postAuthor_0\" value=\"C0pNScwuzqxMBAA=\" \/><input type=\"hidden\" name=\"postDateTime_0\" value=\"MzIwNNU1sNA1MlQwNLYysLAyNAQA\" \/><input type=\"hidden\" name=\"postContent_0\" value=\"tV1LjxzHkb7vryhw4YUEdA\/nQYocWRIwI9LiQqZsLmmB3lt2V810btdjuh7trj7p5qMOCyxAwBaPPOzFuvCyc9oeCuDf0C\/Z+CIyszKrq2eGstcwqJnpeuQjHl98EZH92ex+VNVtmnx+p05W9Vil+jz\/NPqPpqr1WfvrO198pqJZmZx9fmdW1xef3r2bq7XOMvpYnak9nZ8Vd\/90MZ4WeZ3k9d3mIi1UXN093D+4f3f\/4d2kzN6\/yvV4cfVjefX66sd87z8uzumZOjuPcKXOzz+\/k6p1eyeapqqqPr\/D70+Tszqix+pMnSfjBwfHUaXXyThLYt1kd6KqnP6DhjM+2t9fHTx8wMOKVFp\/fsdcE7lr7kR\/0nE9+\/wOXXsnmiX6fEaX0U08kCqp\/x\/GEtHPfxpF\/7Aljz65v\/+nO7yKtMYfZWo15kl9ihddrD6ODvb3l\/RC\/u1OdPeLz+6qL16+jN6\/qkqd03+Wy\/ev0vev6Jf4\/avoS3pDM9HRM3W2UOtYjaLV5rJqKvpzhM\/pKj3X0WMZCo0bjyhpFpXcf7KmXyeqndIH9eaynMuj6ZOFKt\/RoOmvb8v3r2Kd4pFuKqkq6d+oqpJclfSwyExWbo9e\/qsbcVXkTR6r6N0P9NFCRye5iou0ob\/QPDCEpKYh8n1R\/f7VtNxcTt6\/aukDeoCqUpXTO+OrH\/ci2pEHY\/rn4XiqI53ilujfmkq3avwCQ9e4KdtczmhE9AiZIQ+gVNHJsiwuVBRv3i7pxlrGieHRu+TlNOlaT+190fnmEv9N+ambN1c\/rjBlGk70v\/9tljOifyvejUr\/7\/\/Ii2hhBqbqrU60udy8oWdHWbOqaaQtPb\/u1oKum0dLmUhF67HQabB7dgKkFk2ZqYV73ESX0VJVupbF27xJlqVOM\/3udaz3otMmeB9LkryRdhbT0O5BRsRoJfoTiZY6Va1bPbp9FLW8EOHu\/\/zdX55BrAK5+\/m7v0YqpvWLZT8XLELBI3k8wZMq1UZYBxpXurls6T90Sa5oTYoUkyeDdfVjFp1jn0rM87dqTrddP266YJZs3mDFZKv93cEbk1pPeHD4k\/f+OQT03es5vZ42Ci\/ELXuf3Z3d\/+KfPru43no\/ef8qozeL3OKtV3\/Lz3VKTyT14h3\/TanyCuKeR63CEmV2CE68vdFiXC2uxqAmqb56rWr6RV2wmFqdoX0nCaC76CUzUoqS5Fljg07KjFR3zvsywh+e5Js3ao5dwljoD4\/Uu9d0RdXUbcO7R0+uSdlk3zZv1zQCWA9nMc43b2FCSHBJ5jaXvDZWAnht55tLbMGStPfqdU3jojdAX8TEiOjTP4vK2JvOIpkVogeUsfl9trmcNhluJxE2WxHN9SiwUdGEXhEtk5KUmp\/AOhpDj6xJ4PX2RkZGnfQKVsWqk5iHcED0OF9Sg5cqTKJs1tGiaONG5Bz7RGuSt4qeO6WBbd7QbOmJE53S2IwcXdwsRo8D\/QgE4+Dh8T2yj8efjKcsOFbQzPI6KxsufguxgchAJ7EyYi9nRlz9a7FS9EutSzWHRbQzg82YV3i2GJeeV1KRWl39+O51hn9YKslqw77R0qb6TEff7L37QdFmLBtI\/pou4aVUkKgSRsab1JDTi4738T+67njfOAdej6N9cqb7TmFamoWygyDRfJRksBsjKNAc5m7SsHktt9+honvhs9jiTKI2gfjT1IyZNUq+4yk00sCbTnXumaXo4X50pvRaB7ua86vw\/J5pZB\/RrGMybwtVy27Tny9Uy0sXQwuhLpvL2wkWI0Efz50lmY7VnlrfvZgVdVEBz\/zqy+NfHR\/n+leH+0dHRx5WE6Ryi9dsQZkOy7hFymj5pk1MNp7E8f69aPH+1ZqVlowPids6miTvXm+b7s2bYpU2C89IO8OwR9aW1n1Jz1g0k6TMSb0rWqdYzUmqHnRvOBqzV\/tjkuq1Wib1RZEO3fFwe0wH4w8aD4nq\/TH94ytrD15FbOjOHCLZNYVwvSD1IuotRB22KAeO6ADR8f3jMd2lOuiXsi4T6Lx3uDULgIN5QyPqFJiu3bt2iSJdQf8+OTiKyMblMb\/26Hh\/3INCdpileehnk5Lk6J+ukRGrf+9eF0vy5OsM7nwUZbyA9eaNgyKBt2Iblak41qI2dAEb+4WO2VjnQJw6Kgkr5I3gTozYPor2rrJuoGhzO2LexKPxdHNpDI5cF9VFeaEW3YsFo0Yv+M88gJ++J8c1j74hHM4O2QBR2t58CgtF+jsnhKJLi81marGQlQ2Q6EIRtjavxTMyUjeYYLZJLGw0K7y86q0Hj6KwKL5OyrIoN28ahAyV9XjyQLNma4sb6T6WG3hkAqANvadxdo\/HQyPS05IlAQ83cYT8SsYCsC1w8naVh8a5e3S0JHOdGfSMB1TNRO5RXejCd0ZqXos+kU8jb2fXNhOgPGHfFoj245aGs1aZyjt5HRretnlXea3HDBJG8jNQPOw3bdZcZYQ2jI7QzedJTlYdjiC+djCBENIIJo3Zd3pu0s4kWKPHMhYKAKr4JB+BWa+eRmq5IJtMTzlkY\/AVRI8dziiimK5u1YRFQ+zBM1VWdBGE5hT2D3Gmf9WBXPbuBxIHhQ+LeffZPf7shT5LdcUh6SD2g4PD82\/YM57T7dESW1kHCEQRYZ76qMbCRNa2ESkZBUrrzIuCKcpFqEGGckHQMSWwbeWb4sQpNlEUdUsiYiVXkJEASBpD7OmvxdXrpmxK6M4p9rPEliMoMiCsZ4EppBWcQJaVpqZMrNithnlh9KWCUBGgNFaFQiYgs3lEYXU9AWhxAr3sdO+CbU\/FipQ1pYnMBP1WrKT0r5qZ4E1sj31MoJThem+rR9\/lMPYuSC\/mtTiDLjAUmsKAfXk9xMFH\/RNag1xzVJbpNV2KHdtScqDekZX87qlxL66CpYJxnTDg8sy\/zMxzg1iDDAYeQVBHJFwfqo4MrmbP2CYMRyne8xZS5fNULV20QNGpNeNuEm7NLQmQ85Qqa1Io4IB51diQtsMaQXRnDJgV34uyWJTG5zjHh6HB\/mS4DMTI2oYSTd0Em+\/YiHCv6XGjfhROnnXpCYXHPLEGarJOumITRw+GyNeWECGh1WTJPiQ+GjTX\/nZti4ksm4uSLmieEsypPBFoBbPgq8i2q6EH1BO9CJDeN4ZXijnaE1gYlYiAfGWjD1VLP4353wgx+6pi9TePXjS0WtjkIo0b9gxfJXlSqjR6qhYVob+fvk\/1SuXFcnyyJHuNUJiNtXhhBmiKoElDsGNOUqzjddIDuh8ZL\/BxiOf695\/kcZm0yXIU0U3zYpnLkkWnVz\/Sb6PouSKAUix5TjCsi45225rzgH1aq4nmkKgX8IQ71nGGocMwo3VrJQjFA5enADNbWyl66QyVNepQht2mf7Z5O28yQ99ZVwwDvVCZmGv6wxSqKMB7UZQrRwiQlR\/1ZtiBBWMarUlETNAzXf2gPiQgJvpcCYmbMpgYRROe9kyl9LkF6B0AlEgDilepFQEQtm4z7AHYY\/cxrwtZNtCExvQWiwWtcKb4tcCwZx2liBHQn+jVk3AnPsx1R2fJkuQcA\/0EWOW5mjQ58OCC6VehetkCzzGDE9qhkiL2U0XWJaEowVMDEDNzrAQHE5u3KYXHJHkGZbOng+bNzCIvmYWuS3XWvctugE7n21RT6vMLIVWTLJ3tidnesgBciMaVHqfPbBToIfk5wY\/5tuvEXiDomcCN8JoLA\/qY30MhkaJ1WDMfvWD0YK4RtXOe3BGFguvm4nnESJ0RhDO6bRhpWoRKm1goeMiEJoWViIVIoojAg+dFuTAivZVAiFX3lMxGj2pK3pwBDBggWOXSkCuBPPL6ZCxlLRgmwrWWP6WdlS2VyYKWz8WZ8R5bqt+qeLCPnbQxMvZHyDO7CU\/vM94164nx5lNGSWfQR\/9FHvTtWAoKBuCvf4PIVxmxINHCTY5Bd0mcmLGE4ITtgFW0guQmP+efyOZhWnaZxefmLF8Y30IvLEHas0tWdLHgI7EaHDavKngxJ2d45CDCE55YzEGSRhCMSHGkEjHkSlldnlGQqFzYFUYJvJpGFR0JE6ikbHWOdGUmqmPUjdNgE1ZzcjZlKJmLzWWXT5OkCBxxam3uVCP+BSwQOMb5AUfIhDbXScAR8xy0kMBjTdrwvooYBPvPU5UQZ1uu7+\/vj3uCHQnMPnO2lOnuolMlTuGwbZprRlGdQ5GglGFVqvuMlNN+mwMCpREM1TPGJN+H922AFyGjtJLVcDEUyzMorgfusqcUlpwllQBWna2dPrIcYu5It4nwjezbUpKtlkNI4dY63ILsh9huXion94iUJk3FHATJZJxiG8kbNiWW0cBZm+e6JsVhHbxdJ1UbMWWhYBPiR7hsJ3Y5mUzTrBeSnTCcjraaTvP+huAXqcNH+IyD4BdkLYslGZ2PrR+otqjO1OQHHViIVGmNJ2ILyXvamMn5aLdFmvm7XPTerZ6v5mLwnWqbjdp2QqLGNjKAqD\/jaGHCITHmE44TMbAJ4iyS6ygOx\/R0SI6M9IQ0nHAtEidIanrQT0wtDausAc66eejQwe1FzyFYsBkQM+fBeyaGZC0NMAUuitVSZawnBLhp3ARaymZe2wiAA1iEhgLfYrXSaYclAh3yHQkGZfGoUT27N54d99mjHjUscM7lUIyhhrVSfkIdlm7Edh6RvCKNOevnueOk1emIVWcNO4kAdjuai8gZQZYCxwDvAhs25n+xVxlHJyaCx2t9NMURlYlt5sIQhDYj9K12YZxy67Qt8qR0755v3mbM22pDjHTRmxd7q6nlYpUfELGnwOLWjAFqCTpTd7fIJsP37pEc0TR5lyUbXi983sPyoo0WP0M0imUzGYijOfT2xhwZhGERgiS4Q\/+cizeTLeclJW3MBIqKW\/RCULrx6nXaAJHTqxZ9wXJS6pOQ\/y8JJM5+\/ZIU0pDG9NF4t0U+k7YQAWSiKLX4wKZVGOuxstdxwDRGj29gqJk36UjtwdxOLOlrk2UexIEIg1uUK7A8e2UYw4kfMvVauH5wj\/OAYPp3gD4yEU05fka7DPzIgvCMzPlq\/IJkbx0Gqtbsi2kme8dQZA6yGV6qu9bzNAt48Z5PkHyPXVqBU1aV+IEd0ewYLoyeX46qC7zi1mTPacLP16NoMFoUx+xWz9oia9jZ97MT67s1hXKJq9cT1kimfpgsHUgLGH6S0I0JsTCPPxA2L5a0Hy1DECF7JENllpmf6XYTCBCWGiTgCjlqQpmqtm7X5164qOsMOBEe0cIUAYkGnuCOlYkq2QcZ4rhNal+qedUG\/HkLn4+tXVVGPI3RA\/cJjBmC3ooAYM2QQnLURUroay\/6jdsDEw5VsvSBNiL3pxnjIqGGV2FM500LMLUGP5O0McdzQ9RxSM+CUC\/tc\/aYerRuZ7J5C5YJ4c8qV4yDmHplYHD1twAEOCTqu\/1nvrIOgvWDAKwTNCX87CJPs0lFuiMA1R9OiBhcfN\/A4hXQKdsHJKWtVJBPmgECcIJJ+A6Ck3j1GWcVnIPCxRxglmGoLBCQ3\/RgbNnL4dtfNNmkSYN3DXErDpuSEK3DkpCn8qKH4yDTvdR1lYx98vEUW1csmd7c0uyIvOaSxw4SKCtS0JG\/TwhXUgjAeZUFXoMfvFXbvvtLmeSCEG20Ci6m97Ld0vNw6ZWpQTPJmB7L4WpswgjE5cRyJAOZy90icaOt92zeYoFNGOEDJhst7Y9NPm5gjrI5Qym42A6+83YSPwgu8J41gXLayoMQ5YScVB1kNbeUk5CLxU8m0uny\/PTXM\/gwyQmqC4X8heUYtqiDzX9ZYWOGovXzVB4D5HjVCoNhrSVFlaq1LVNgeD\/nz0ywxMZK3roFxbxFkroCxgMOPdIMalCzZCnNUj\/de773uzJuJioG8ltDBSHYPVrYAYsOquSBTCzYoZZAD5GUjQa0kK5SMmaBZxa2rhai1+lRiO7D6cxkeKTM50I4d9RJ6jlzk64aBTfnHiBRwv9gqJOi5dJg9oaE5k0hrmMSJyPvPlyQQ7ykstBYFP8tQhFtD0\/3Byc8VqxmysdMDigFjsVgsVQtjBxhzZi0MGDFkjEfXr\/n65RF5bbMwqtc7iWrOyN6M3A1RvXwaLxdWoucPqmQapldpB+qvkrDpOVTJ74CDQ069d6dU+wiSGmADhcva8ZxdBBY9x6YCALkCnMKFMEqpF9R0Um0G5+xOho6UTItl1q78ziV9DDiKYOz\/Od3KNv3ojDlK\/JtqFohgbHe\/KvNWwIkUz23Ps8bgLOkV39rmYoSa3ywD7LaOlDyIF3ml41j9BSyTrMbfuRe9Mgx7BLZHRxuLYYhMUHykc99wVQMf8C5IAhbz2doGaEIyFeiXgg5rpnVc\/iFCiVvhk180dQIREY0wEyds4qtR9HX9Eva2yI3hABSHTzcxlzf4NlQhVAG3LKPvMGO3Mr1huAGJmOBJ3gKMJKl2h8YR71lpsTucC6lHCFITDk8kNR6zcGOXQW20oBDWLaB1EwCCyRQgw0+sy23L1uxgiPbcsLuFPl0dtRtkhKooeFNbKvASZrMK1Kdsrgo0lgUNw0owKCuq0ec+Ov7GCQkOZM1XfXR5i+bN5JJ+DjUic1fUFo6LCMjK1KC5EL2T+5g6Dwf0JPjfn0gzbJEPQ5Jw1qUk\/ZSUzQ55yfRL+y85yQHo+hZQSrNmsrIcN6MCE3lJAwV+6MXiLFaK9qhH4ytibAjOdgqVfRWxiizmUzvCYFLD8thburFCe1zP8FL0SRbS3QFcH0Ix74VtMGU\/OXO+n8KctvZM2O3WF7JwrKlJXg8ipZNOldcKwzPOoFpmuqJgQsuYHVkKjs+EnsKtfhHxOk\/f\/fXW0YvD48fdEuxs5T16ODo4MEnLsrokQvG4CwoLuQ0De4xpDx9gMHRvvAbrPP8+bv\/NC0qtBfeAI72D48\/ue\/e4z+xi0lcgbjdRyjbAK+zczYyXthkHlcqtUoTrYWyNllghhdLrnMPXITPbfcWolVhXC\/RN5Bv5DMevfGQiQVyKM+5RP2Swi\/TqnG7LfSwmDMHkIIe9RayxJ4OgMZskZlp5caBwFUsEnw0Sgnov6aoGXpjK4mH8qaPB1\/YpeQOuHDgKwogKywDoJ5Ytpa9kokJSQ\/K2A5eKgkaUzL8rZKffeMhNbsYpEkH9pkW7ixYVLQ9N+ZFaQSrD2ZcvZkGNZuCN14W65w8qhA4L3NgvVWIbfshjms3uLXv2E3++V7BUH+njO8achFP+HFklL8uKsWV50+heqjChrp9CfM0xYWbP6uWPoAHR2yeqhU5g2JZNmuKzK8z5Kfo7ZpKU5tcKCC\/JiSQSW7GL4r4xzPch7+E2Q50pcswkugO6Z4E+13S3wHAMHLn64Xk2QIqUoBPov9co5lswKXXIsgPnK10qVc2Hl54\/feIb5zMbTL1gR+rDEthdGoovS\/1lMEcBiG4wP1pV2zAs+ld2wlFHwcas9p\/3wDWBrTlfCkgD43njNZqATrUBDJLU6bVSV0v5+U3RJ2M46IHByYNU48M59kp0ztm715r+BTXVokAnSsJp1z7xu9m7pYdnEfIMCSNpcRGeIe\/Y8ukgvyFqpNlaF8GjV6vzPdr29LnSltsvNLbs5TZlm0RpmVbqKXm3IStFnJTlFtRzFSxIYl0TZ6Ec0ZskkJA6joQp5Om9CJxV0Zna\/K\/ZoPiQgIjJX6Bb8dAIce2YmrBVCP0OnNPxo9u2GushelXNakmEGLBJo74HhOgU7gw4Wztwna7zOYNMrMNpwxM+ktoGIxsXlO4svYqysu\/u9SWzc2w7kqTgG\/Ftjc1lmIXV9Q9d5Rps24k0R5jv4WT4pmiVZAt0ggf03hKW7NODoEby2d6zWvQ1SFuUZ2hr6MVeUKWgYZ5ET0vQVis2UYWnAHK+bW2gMYHIBMYBdyt0HDtupu2mlOV4UhMomXvGuQyp1HMpbVcWixYGDqkwgIsKWYjxVIDLpUo5EtGg3riui48tt5CQvQlnNHfKgQhwiK6zoO4Vx4v0EfqQ3M127GrAnm4Qh6LU2+ln1WvhlINUOn3uN\/qnItQ+10SNq\/tN91CLhDbgNijwfArub4rSHBHJ658Tzgqk90Rw+QynhUt0MzVL7k44YmrAw5Yx5Bl7yi6VjsJZjtHkaIpqeQCubZEG5tncj6cWDw4BNJO\/Vil68\/p5wJ2Fiiqa9qRRNC7+sFz7+QArr5kcBAIaY58nmbfJQNhI9HvQDGJkCDn86xIKbanOy6KpfKMPJtwzhcWUvHV9w2ucJkFFsTptI\/TaWXEDVbCPwc9Nd57ud8qs4RwV\/n9rMnQ48kIZPMWa1GmUogmJQYWn9bFhUlcsGFBuRRgakKrZNauNNTC9uJ4vZJkf1yXhCls5ARKD4hbuBFUHEkuhcZhGvg8grsr3v1QKOBXvh7dArq9LKZwhEh694lF8aoWUUFgID8LXWUCr9heTG0SB8i2KcmI2AJ3e60p+Qw6cT3E6k4m+On7igZPc46ekFjlSTV+kaBSkbxYWTAaRuhpgQeXhdnaI3HasAMuZqXhXQgB7xfiepjOS+8Y1BFWR+Q9sttVf9i9rC3GDpBGEaMPk8zedtlOQFIa6mSYmbzdjm\/+kjWZKzUaDXhydALa2YF5eUYXSDnfKHqpcvlkZGVgRHH4FB8945onst7427fSBxsL8\/KE4sArmvEjjURXyk\/6NmkrXtURInTYKPphGatUSGE16deh5MM8UndqzQ5ZDc3HriMeGpMAut0inuwul8m3S\/ozq+ijiOKNqUcowcIsw2ss2zBH9gUhJEY9uEn3+0Gj1+k4Gy7cT+brZC6NzB+htARA4uOu38l2m34gcBxa9SAIFuNiKaPc92gBnQRcMhd1w9Dz6Exx46JNT35J3jcn29sLn19yQkKSxC\/o0lr69ilWkObTzdvlutuCmRLSlaQuNlEGWZZzt\/431HdJty9ZnoHBSPbyuloqJeeW2ENWei2BQQbLT5s6NcUUTfHVVhUnGQmokbKJzkr3ztnxOgqvfuQ5bJ10MTSn8GSCw8MH3nEA9tyEo+ObTgXoWqC79cB2DwtQV5M5tOUfEmtY8G+aVC3oZ7pZpbXMcCYHHUlMRWrDdVu7u5Z9jO+VkA97ThHC58hAgh8m5yiHB6QaRMOWhGwlsQaKDEw9n+NSB3MO5WBXmcs5oJR4qeXcHc40fCtUBEhMsNVT8T4ElmNeFk7dlxcuGY\/DOyyBWMSc+5xIg5o9tcyrbVs0U2XK2nLm5ydkCVGMDCO8bEwjLsWeaox\/TA6K3o2EoMHUpu7edmT+\/N1fP8hMLRqKKEyb4OGD8dFBlBdd80NXs\/IIUlTCLW3+TCuhFuzPnoCMQTK628HfkwKvSCuC3SMZwaZK9baXwXBu32\/cCiC5M1xilIwxArGaqdpUabaJNAQOWRgd\/SFrYkuocq+tdJbA4kRSEsABdSgsB8fHh11Cxfh0d8TNjsSVwj7n6\/5hJ925ONeyYgS6BEax2D3qGKitAgc7pSWnZzJh3Z65XQjdrsfD+60JVmVPuzCH6zIR9\/vRdHco1FYJskGoaqtxzNdDxt8rtrWE4zr2xvMdMpR\/+eeHh0f7v5apwfaAFZpjEBEX4MsBBqaXnb25LSKXU0Ny7oFmKOxQ8GlTWjpBWoQWGGwuvPGM3p0ZpoPi7azJuZava8prXdyEMsbod3beOFqNdLvpMKg8NjLC7nXvePHhguOPfCrvhz0V5MVqP+Ijx9gzmc7SYmWPHzkNrVouTVGpsm\/ls8NwLoJHdDDHISVcOFFjsHacS4Ritm5McPixuis\/h7S++0HNdGwPrZMV8XsR7EFWFWgI1ki7UOjjENlhagtlUedJ7AjMVtPEswTvt9lGywzwrOKi47OMeKCPyctcXqek5hyqQENhfNNiAdI4CTsdU8l+duDMUcD0QCeUN2fnPABH5mxpawl\/ry5K5annEHEvsRjwl8qCCtzhkyUkV4X1Rw1C\/0hI3l1udO2xwh6VNEAWEiTW3JPrwdWBpPAOxOl5c3Tfo71wgd1MueNjwHV0VovrXOBP15IzOykvFLzDCErcrEeeA6I4KE9a+1\/UUUiJAGfa0K9P1zwnJUhaUm+bdgOwWBhkMeJo\/JzZjJG3NRKsXZB6Z6MBw4rxFxOVV40c\/+DjFt\/rdU7zZsxsurAl8EFd47htyrhrSuty2uTysl+cgkIsMXbhhiu+vzZC5IMk7IkkclKG31r1JYVyXJSeogujVRijj46DuNePcE\/4LBhsdyp75YW8Jmbe\/JllIecouBRa4JkRJPqJXJpkWJ9K6Yzn8YaTXJyKGFIi6dhDNVRffwICeFcXkZz2dENC5VZ7ZYOXkL7c2UljUXwQWbieR9rBVaknwOhgLFUdIKqur2S4ksECQA49OaKWaiczxFzvoO4eoV5QSp1duqujCi2lF5Km0vttutpzOZS2OxbgRXGOCp6u8D7vCiZCm5j36jIM12AaFQNKtLTQwPq7oI2v38JvSOKgsn0hYVI6xems5lg1nJzWceZfq6xScyY6XJ+M1TVvGS9KFEotYVnj4Mii3Tmbmc5QORibFJjN0PwR7xLHeW7sRXeu2Y0JDtnwbqtzc0gsfhoWzJsNmzsgpggrNxjP2h5EaQ6YmuJJ0qZHfEjKiS1ENbOv\/I5I3+GhF2hiUBcCr+3UzQ7NtZUU5mCpqTlYynvPnKIqoEF3DE2qTDsIRGKrY9oskx0dS3GR6Yo5pb5QdfHAUP+zzn2uCxSFiU+xIbjWjpZTp5UiPecbYp3tOBjN7mHgq58WKRdmAcy5WhQ20I9UKcEWTruhN8PfPeJTYth8Tyaqsp+T7805DclsZVusGuYrVzThKbnuF8WFSmfMLrMtf8S3WZcMDwEiYTFyzoCV4DkXJMSprcLsl\/WLP+io9Bvd5oca4+spPG4zDFxdgBudMm0zetK8dztO73qS7ZtiWYxPwcOsddwn2q43IuYQFpbxSKVqJzUv8wz0PiDnudFyhNKI1PRTkQjw4fF4IWE1wH0UglYucb519EVPE7idRlchNEWlLq0ZUyRSL2hrqdmuBc+zp0709gjyDgBoJe8puQcyYVxZSzjUYMLN2xmNYOFwBowqjQEY9AmtPqJFix9PUgNOn6uzJm3Qew34x1Z5ZDushCxRq8wg3t+T84qjExyBlQG9vkUGm8xMzgMqa+lVp0fDuiwWpBusVVLLh4HimMyV5Ba4xSydAUPzH04xtJyWzj7+ZdKWKOcRkASEA42TlIW7iKAY6xTSRXPNFBP28Y8NH8Lp\/dUDWLfEjE3epRHcOU3uMV5Orgv3XOLC0wpXDRGc3wBvsWAH8eGFnrtVEnU+7iDH7nAA5xyib4uyyKtiOcbRGnNOm5oTIiaTzWXFR6V2tnz3AQe5O0Bl67xQScLPi\/wM56XTKD8CwMSqfNydmmrPIDE0tb067G8BpQGowMkm3rmfvp+BQUFY3nIPIR9zBr3ARpmAvYXRJhmBlyv4YxoY9wn+O46X5PY97\/AzcU0Izg\/3fx2cOMJ\/O\/h1\/9QRv50fxOAZmHkbAXOm+\/pjpXsrOfLO1WiuXjf9Y01sqycObbW\/o4YClzZBqcgIbdHIxnbp71jp0hPsSeM9XKKHzD9V4RwcTttk9um0l5OmVv3m5H98OSYOrP4lFZlCEPVFTo798E\/oFaWbSLTPvXhBjLTDT\/r9sNeXXfidf14vnZ\/psYXNE+ngNsPoDoqyQ\/ET7NIIyRUzU\/RY243vR0+70bZtOZTAJGg7vFWn1tyUVbgWciAzzwBxIYs7pvYDtMgKLtN+W40uu+ppnxr+1OtxfU6uqlVc1iVtZX6kFLj7rxW35V\/XPNXjgF0eRqhchoEdl4vHm2e5rJaH6RyXac90Q5GCLm2KkP5v3un1vZ33Q+LfwoK95A2dwlenOBeB\/eXV34CIlwJ3ab3JqAVYc6kRvCEBXoYlVNsnoT9Dsdd1y3IsA1vgOlO7Y5IRfKjOmZZvKpGrQ\/cklM3YFsDfmrvZCjmkBV7YfXeCk\/Ykhab2uxVZ0TGYrQkLytzLAHuJpu297vPLcuqpq2HZdXLaVHgXaAXJ3nOCN6qsGr\/Pnl6degRuv5nbNw83NBj1Dnawx5eFgb1JJEYU0ujuIDR7Xqy08Zou3SAp29WzumWSAT7c37eV5d0JCuYtnKEKu34lP+iaELghZ3\/wEVs7FWRVc\/+7LGyEGhxp\/cnYlKJvP2kb6tnzlySH507LooUy\/QXRqX9sUJcG8Co6nDOAj+z3TbZcSWo246IsqqTSQYvtrnyZ4flqc66JX7ZCb793dF3NQc4klSm2UgYISwDFxcPgHSa67uqGPx3q8TjFFMgv6GvbPdY3tXvQdclU4Drz4vycU1FaP1yeNTkZsj\/kZIiXo668nOMEcqAIsVWOI2\/L6KOTMmvSOG0+HpkGiJHp+XFxuKooKGlSgLxSqNh3P2wu5zwHCcj52X9EvmWNj19CW2t1gSglM1GTuIWRmEGah0Z1jmd1v4Y+kIQppOjzwPJu\/kzRFc2dhZCeWePkDBqSJn1eNnyE6E\/fTyHVOO6XXLdERlhqum\/cMcJPa4qn10UJG59jXB8W53ti9bxOLoBC0FvUCt\/DWbCWyx7TJgOpahNes16ZSL8cCdTA4WhH9cjB\/ZHHoQcf3R9FO9rRSKS3uqJpHS9Ru2aO7WBnbUZm7LfN2jy4b7qFetFXfOu6SN\/q46zEY0sWh82gEkb1OMPbNEyEpaXXMI1Dp+kPsI+niAy4mMRfRUdZD9bL2LMPru8R25V36yLIne3\/H1b6PJi36OIQe6DNqMc18VflrGW+KCfQZ0oPHALJ3weFc9+5\/rTnQ3l9EcjLTym+3GmpJu67BHZ\/S5SfrODF4cppfCuUWTuTNvFq6+TAwH4Z5laKYigZuXWe38G9YL8Bog8IRHclZF13pjnJvSnHj+xJxS3313s90aOwCZ2zi6XJQYvOe0rua3VYq2Zo2JGwU2x1sY2jvpQ6iAchf9jTIjsXPidutGNKX5FFKEFuuVfaYQoxttzW0fT6pJNlHn8BxeJLYvDsHV\/OJaChle9gYUe+1sYUZ3rhvmHEI4mSMCnmGoPlNHDHw8s7zeH\/3tlM8rUyfIINH9uk1pbaN+d7W9LUexBKly6QyCy5E6mL7zixhpS7Pd\/GDBnxp4va8K1oe+TFvIGtkAvSUq6Hg6g3l5N5QosOz9NrCtg+K5UgFMz+TivbjYe\/CdLFz96YbOEHs7wHR8PQyRzw7Z2FLe3pkoWI+TsjOKfKTQHqolvlw3s7qrN6jatb6Vt2ve5bJY0LNt+04387pG12lyq+qT2ME5UrGAnDS8NCFu7L1xhvG1\/pYUOLDL2phmE+d4XN5Ht\/lKlvMtXKH1IqfDuDBqwwum9OCPUh9fb5+f53S5gDxNOU8U2uFtrW2UTrIremEYkj\/kJRPufNb9B3tigWS+P1w\/hX+fZD6laT5Ri5uLnH1w515o\/Muc+QTXIlu08HsMkAZAJC59CdpAbS+oYve\/C\/eMVEdkf74Rm7W+cQDH7PmOEGutbIruA+\/MKW3Pi65U4YM1Rp\/4u+KnGXJPXD4B1oynwnGVdWFm1sT2PKxG4Hg3QH4Pp1VVKtlVwUFO5bg1bByqU2eYtzFDI5UID\/dus+zM8mX+CbxLLoqXwx8Wd3J18YrHDy9PFJdLKH\/7M3FG6ai+LQsVvqFYINehD6kcAsJ7RhCGM5tXvbt\/\/G8q78Ztz0fw==\" \/> \t\t<a href=\"https:\/\/www.pdf24.org\" target=\"_blank\" title=\"www.pdf24.org\" rel=\"nofollow\"><img src=\"http:\/\/nazimmustafa.info\/wp-content\/plugins\/pdf24-post-to-pdf\/img\/pdf_32x32.png\" alt=\"\" border=\"0\" height=\"32\" \/><\/a> \t\t<span class=\"pdf24Plugin-cp-space\">&nbsp;&nbsp;<\/span> \t\t<span class=\"pdf24Plugin-cp-text\">M\u0259qal\u0259ni PDF format\u0131na \u00e7evir<\/span> \t\t<span class=\"pdf24Plugin-cp-space\">&nbsp;&nbsp;<\/span> \t\t<input class=\"pdf24Plugin-cp-input\" style=\"margin: 0px;\" type=\"text\" name=\"sendEmailTo\" placeholder=\"email adresinizi daxil edin\" \/> \t\t<input class=\"pdf24Plugin-cp-submit\" style=\"margin: 0px;\" type=\"submit\" value=\"g\u00f6nd\u0259r\" \/> \t<\/form> <\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>XX \u0259srin \u0259vv\u0259l\u0259rind\u0259 C\u0259nubi Qafqazda, x\u00fcsus\u0259n d\u0259 indiki Erm\u0259nistan \u0259razisind\u0259 Az\u0259rbaycan t\u00fcrkl\u0259rin\u0259 qar\u015f\u0131 t\u00f6r\u0259dil\u0259n q\u0131r\u011f\u0131nlar\u0131n ssenarisi erm\u0259nil\u0259rin XIX \u0259srin sonunda \u015e\u0259rqi Anadoluda \u0259ld\u0259 etdikl\u0259ri t\u0259cr\u00fcb\u0259y\u0259 \u0259saslan\u0131rd\u0131. 1877-1878-ci ill\u0259r Rusiya-T\u00fcrkiy\u0259 m\u00fcharib\u0259sind\u0259n sonra Avropa d\u00f6vl\u0259tl\u0259rinin s\u0259yl\u0259ri n\u0259tic\u0259sind\u0259 g\u00fcnd\u0259liy\u0259 \u00e7\u0131xar\u0131lan \u00abErm\u0259ni m\u0259s\u0259l\u0259si\u00bb sonralar \u015e\u0259rqi Anadoluda erm\u0259nil\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn muxtariyy\u0259t \u0259ld\u0259 etm\u0259k v\u0259 m\u00fcst\u0259qil Erm\u0259nistan d\u00f6vl\u0259ti qurmaq \u00fc\u00e7\u00fcn bir vasit\u0259y\u0259 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":502,"featured_media":719,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[15],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/nazimmustafa.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/718"}],"collection":[{"href":"http:\/\/nazimmustafa.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/nazimmustafa.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/nazimmustafa.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/502"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/nazimmustafa.info\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=718"}],"version-history":[{"count":3,"href":"http:\/\/nazimmustafa.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/718\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":722,"href":"http:\/\/nazimmustafa.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/718\/revisions\/722"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/nazimmustafa.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/719"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/nazimmustafa.info\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=718"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/nazimmustafa.info\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=718"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/nazimmustafa.info\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=718"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}